# أثم (أ-ث-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AB%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

İsm hurmadan yapılan içkidir

- Harfler: أ - ث - م
- Kur'an'da: 48 geçiş · 42 ayet · 22 sîga
- 13 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءثم · إثم · اثم

## Sîgalar (22)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [إِثْمًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%A5%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | فِعْلًا | Kötülük | 7 | 7 | [2:182](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:182.md) |
| [الْإِثْمِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A5%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%85%D9%90.md) | الْفِعْلِ | Kötülük | 6 | 6 | [5:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/5:2.md) |
| [أَثِيمٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | Kötülük yapıcı | 5 | 5 | [2:276](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:276.md) |
| [بِالْإِثْمِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A5%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%85%D9%90.md) | بِالْفِعْلِ | Kötülük; Kötülükle; Kötülük sebebiyle | 5 | 5 | [2:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:85.md) |
| [إِثْمَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%A5%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%85%D9%8E.md) | فِعْلَ | Kötülük | 4 | 3 | [2:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:173.md) |
| [وَإِثْمًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A5%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | وَفِعْلًا | Ve kötülük | 3 | 3 | [4:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/4:20.md) |
| [إِثْمٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%A5%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%85%D9%8C.md) | فِعْلٌ | Kötülük | 2 | 2 | [2:219](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:219.md) |
| [الْإِثْمَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A5%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%85%D9%8E.md) | الْفِعْلَ | Kötülük | 2 | 2 | [5:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/5:63.md) |
| [آثِمًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%A2%D8%AB%D9%90%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | فَاعِلًا | Kötülük yapan | 1 | 1 | [76:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/76:24.md) |
| [آثِمٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%A2%D8%AB%D9%90%D9%85%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Kötülük yapan | 1 | 1 | [2:283](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:283.md) |
| [أَثَامًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AB%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَالًا | Kötü olmak | 1 | 1 | [25:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/25:68.md) |
| [أَثِيمًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Kötülük yapıcı | 1 | 1 | [4:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/4:107.md) |
| [إِثْمُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%A5%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | فِعْلُهُ | Onun kötülüğü | 1 | 1 | [2:181](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:181.md) |
| [الْآثِمِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AB%D9%90%D9%85%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Kötülük yapanlar | 1 | 1 | [5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/5:106.md) |
| [الْأَثِيمِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%90.md) | الْفَعِيلِ | Kötülük yapıcı | 1 | 1 | [44:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/44:44.md) |
| [بِإِثْمِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A5%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%85%D9%90%D9%8A.md) | بِفِعْلِي | Benim kötülüğümle | 1 | 1 | [5:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/5:29.md) |
| [تَأْثِيمًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A3%D9%92%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | تَفْعِيلًا | Kötülük yaptırmak | 1 | 1 | [56:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/56:25.md) |
| [تَأْثِيمٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A3%D9%92%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8C.md) | تَفْعِيلٌ | Kötülük yaptırmak | 1 | 1 | [52:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/52:23.md) |
| [لِإِثْمٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D9%84%D9%90%D8%A5%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%85%D9%8D.md) | لِفِعْلٍ | Kötülük için | 1 | 1 | [5:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/5:3.md) |
| [وَإِثْمُهُمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A5%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | وَفِعْلُهُمَا | Ve ikisinin kötülüğü | 1 | 1 | [2:219](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:219.md) |
| [وَإِثْمِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A5%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%85%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | وَفِعْلِكَ | Ve senin kötülüğün | 1 | 1 | [5:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/5:29.md) |
| [وَالْإِثْمَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A5%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%85%D9%8E.md) | وَالْفِعْلَ | Ve kötülük | 1 | 1 | [7:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/7:33.md) |

## Mücavir kökler — 80 mücavir (250 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 9 ortak ayet · G² 34 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
2. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 21 · Hiram keçe demektir
3. [جنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 20 · Ecnef kambur demektir
4. [بهت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AA.md) — 3 ortak ayet · G² 20 · Mehd beşik demektir
5. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 17 · Kazandı
6. [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 17 · Et
7. [سحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Saht: Mistah, hurma kurutulan yerdir
8. [خنزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Domuz
9. [هلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Boğazlandı
10. [فحش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
11. [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Batın karın demektir
12. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 12 · Ekel pas demektir
13. [أفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Fek alt veya üst çene demektir
14. [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Yan demektir
15. [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür
16. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 11 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
17. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Bes besese dağınık taşlar demektir
18. [دمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Ve kan
19. [لغو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Reğev, köpüktür
20. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
21. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 9 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
22. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 22 ortak ayet · G² 9 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
23. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 9 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
24. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
25. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Arka demektir
26. [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
27. [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
28. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 6 · Beyn topraktaki yarık demektir
29. [برر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Berr kara, burr buğday demektir
30. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
31. [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · İsyan eder
32. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
33. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Yaşlı adamdır
34. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
35. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Buğa boğa demektir
36. [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Bedr dolunay demektir
37. [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
38. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
39. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Haml: İple yüklenen yük demektir
40. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ferv “Ferre”ye bak
41. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Nihayet, son demektir
42. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Petekteki baldır
43. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
44. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
45. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
46. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
47. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Uhur ense demektir
48. [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Özel konuşmak
49. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
50. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Hayr : At sürüsü demektir
51. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Sicim bağıdır
52. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Gem demektir
53. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
54. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Emam ön demektir
55. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
56. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
57. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
58. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Su yosunudur
59. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Büyük
60. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AB%D9%85/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أثم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md), [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md), [حرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AC.md), [جرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AD.md) |
| Zıt Kök | [برر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yük veya zaaf sebebiyle yavaşlamak, geride kalmak, menzile vaktinde varamamak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı hayırdan ve tekâmülden alıkoyan, bilinçli ve ısrarlı biçimde işlenen vebal ve kötülük |
| Çekirdek Özet 3 | Bireyi ve toplumsal düzeni atalete, kokuşmaya ve adaletten sapmaya sürükleyen içsel fren |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt soyut ve törensel bir günah tanımına hapsedilerek hayrı geciktiren ve sistemi çökerten somut zarar yönünün ıskalanması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أث | Birikmek, yoğunlaşmak, ağırlık oluşturup yerinde tutmak; [أثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%AB.md) kökünde eşyanın yığılıp yoğunlaşması, [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) kökünde geride iz kalması ve gecikme, [أثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%84.md) kökünde ise kökleşip ağırlaşma anlamlarında görülür. | م | Kapanma, toplanma ve ihata anlamı katan mim harfinin eklenmesiyle, biriken ağırlığın failin iradesini bütünüyle kuşatarak onu hayırlı hareketten fiilen alıkoyması ve geride bırakması anlamı kesinleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Eyleme geçme iradesini, birincil yönelişi ve failin başlangıçtaki hareket gücünü temsil eder. |
| ث | İşaret, sınır; peltekleşme ile yoğunlaşan engel (ت imgesinden türetme) | Yol üzerinde beliren engeli, sınır ihlalini ve harekete direnç gösteren ağırlık katmanını imler. |
| م | Su; akış, derinlik, kapanma ve toplanma | Oluşan ağırlığın ve sorumluluğun failin etrafını sararak onu içine çekmesini ve sabitlemesini anlatır. |
| أثم | Gücün engelle karşılaşıp içine kapanarak atalete uğraması | Başlangıçtaki iradî gücün (ا), bir sınır ihlali ve yük sebebiyle (ث) kuşatılıp hapsedilmesi (م), böylece yürüyüşün yavaşlayarak geride kalması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yükü ağır geldiği veya takati kesildiği için kervanın gerisinde kalan, adımlarını yavaşlatan deve için kullanılan fiildir (ناقة آثمة). Buradan hareketle insanı menziline ve hayra ulaştırmaktan alıkoyan her türlü kusur ve vebal bu adla anılmıştır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ, öğle sıcağında yavaşlayan ve adımları ağırlaşan develeri tasvir ederken şöyle der: إذا كَذَبَ الآثِماتُ الهَجِيرا / Bu beyitte kök, sıcağın ağırlığı altında geride kalan ve hızını kaybeden binekler için doğrudan fiziksel anlamıyla kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Aklı ağırlaştırıp uyuşturduğu ve insanı doğru karardan alıkoyduğu için şaraba mecazen «ism» denilmiştir; şairin şu mısraı erken dönem kullanımına örnektir: شَرِبْتُ الإثْمَ حتّى ضَلَّ عَقْلِي / كذاك الإثْمُ تفْعَلُ بالعُقولِ. Ayrıca kasten işlenen günahtan kaçınma ve çekinme tavrı «teessüm» (تأثّم) olarak adlandırılmıştır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde أثم kökü, merkezi Sami havzasında doğrudan ahlaki kusur, yavaşlama ve yükümlülüğü yerine getirememe semantik alanı etrafında gelişmiştir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı konsonant dizilimiyle birebir morfolojik bir soydaş tespit edilememekle birlikte, kökün taşıdığı «kusurlu olma, borçlu kalma ve suçluluk yüklenme» matrisi İbranice אשם (aşem: suçlu olmak, suç kefareti sunmak) kökü ile yakın bir semantik ve muhtemel fonetik akrabalık sergiler; zira şin/te denkliği Sami diller arası geçişlerde bilinen bir ses değişimidir. Arapçada kök, somut düzlemdeki «yavaşlama, geride kalma» (البطء والتأخر) çekirdeğini korumuş, daha sonra bu fiziksel atalet ahlaki ve hukuki sorumluluk sahasına aktarılarak hayırdan alıkoyan her türlü bilinçli eylemin ortak adı haline gelmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ناقة آثمة türetimi ve البطء والتأخر esası | Devenin yavaşlaması ve geride kalması şeklindeki fiziksel hareket, insanı tekâmülden alıkoyan ahlaki suça kaynaklık etmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice אשם ile muhtemel ses ve anlam paralelliği | Suçluluk, kusur ve bu suçun doğurduğu telafi yükümlülüğü bakımından ortak bir Sami ahlak-hukuk çekirdeğine işaret eder. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında kökle doğrudan eşleşen güvenilir bir biçim tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أثم | Anlamlı | Yavaşlamak, geride kalmak, günah işlemek | Hayırdan alıkoyan ve failini geciktiren bilinçli eylem ve suç. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| أمث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yer almaz. | Kur'an'da geçmez. |
| ثأم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik leksikografide kullanım dışı (mühmel) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [ثمأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%A3.md) | Anlamı bulunmayan | Suya kandırmak veya vurmak | Nadir kullanımı olan bir diziliştir; hedef kökün semantik ekseniyle doğrudan bağı yoktur. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| مأث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Bu fonetik dizilişte kök leksikonda yer almaz. | Kur'an'da geçmez. |
| مثأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde terk edilmiş, kullanılmayan harf birleşimidir. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أثم | Merkez | Geciktiren ve alıkoyan suç | İnsanı hayırdan alıkoyan, bilerek yapılan ve kişiyi yavaşlatıp geride bırakan günahtır. | İçsel iradeyle hayrı bilerek terk etme veya zararlı eylemi bile bile sürdürme vurgusu taşır. |
| [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) | Komşu | Kuyruk gibi peşi sıra gelen suç | Eylemin kendisinden ziyade ardında bıraktığı kaçınılmaz cezai sonucu ve kuyruk gibi yapışan izi anlatır. | Faili takip eden ve hesap gününde önüne çıkacak olan vebal boyutu öne çıkar. |
| [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md) | Komşu | Taşınan ağır yük | İnsanın omzuna binen, taşınması güç ve ezici sorumluluk ağırlığını ifade eder. | Yükün eziciliği ve başkasına devredilemez oluşu vurgulanır. |
| [حرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AC.md) | Komşu | Daralma ve çıkmaza girme | Kişiyi manevi veya hukuki bakımdan sıkıştıran, hareket alanını yok eden dar boğazdır. | Vicdani ve şer'i sıkışıklık hissi esastır. |
| [جرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AD.md) | Komşu | Kazanım ve organla işlenen cürüm | Beden azalarıyla fiilen kazanılarak toplum veya düzen üzerinde hasar bırakan eylemdir. | Eylemin maddeten işlenişi ve kazanç boyutu belirgindir. |
| [برر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) | Zıt | Genişlik, engelsiz iyilik, sadakat | Karada genişçe yayılmak gibi hayırda genişlemeyi, engelleri aşarak hızla menzile ulaşmayı ifade eder. | İnsanı geciktiren ağırlıkların aksine onu hayırda öne geçiren taat durumudur. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أثم | Hayırdan alıkoyan bilinçli cürüm | Faili hayırdan ve menzilden geri bırakan, kasten işlenen vebali ifade eder. | Kesin |
| Latince | Delictum, Culpabilitas | Geri kalma, doğru yoldan sapma, kabahat | Delictum kelimesi 'yoldan veya vazifeden ayrılmak, eksik bırakmak' kökünden gelir ve hedef kökün hayrı geciktirme boyutuyla örtüşür. | Güçlü |
| İngilizce | Transgression, iniquity, deliberate sin | Sınır ihlali, haksızlık, kasti suç | Sin genel bir ıstılah iken, iniquity ve transgression kelimeleri kökün bilinçli haksızlık ve yavaşlatıcı kötülük yönünü karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Missetat, Frevel, Verschuldung | Kötü fiil, haddi aşma, borçlu kalma | Salt günah (Sünde) kavramından ziyade hukuki ve ahlaki sınırı bilerek çiğneyip geriye düşüren cürmü anlatır. | Güçlü |
| Fransızca | Iniquité, forfait | Ağır haksızlık, yük getiren suç | Hukuki ve ahlaki dengenin kasten bozulmasını ve failin üzerine kalan vebali karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Lewis-Short.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İsm (Genel vebal ve cürüm) | Hayırdan alıkoyan, bilerek işlenen büyük günah | Şirkin, iftiranın ve kasti haramların nitelendiği bağlamlar; Nisâ [4:48](https://lisan.digital/tr/ayet/4:48.md), Bakara [2:283](https://lisan.digital/tr/ayet/2:283.md). |
| İsm (Maddi ve sosyal zarar) | Aklı zedeleyen, toplumsal faydayı baltalayan kötülük | Kumar ve içkinin bireysel ve toplumsal yıkımını anlatan ayetler; Bakara [2:219](https://lisan.digital/tr/ayet/2:219.md). |
| İsm (Düşmanlık ve haksız saldırı) | Başkalarının haklarına tecavüz ve saldırganlık | «el-İsm ve'l-udvân» terkibiyle kurulan hukuki ve siyasi zulüm bağlamları; Mâide [5:2](https://lisan.digital/tr/ayet/5:2.md), Bakara [2:85](https://lisan.digital/tr/ayet/2:85.md). |
| Esâm (Cezai karşılık) | İşlenen suçun doğurduğu kaçınılmaz ağır azap | Kötülüğün failine dönen cezai akıbet bağlamı; Furkân [25:68](https://lisan.digital/tr/ayet/25:68.md). |
| Eysîm (Vasıf olarak) | Kötülükte ısrar eden, vicdanı körelmiş suçlu | Yalancı, müfteri ve hak tanımaz zihniyetin kınandığı yerler; Kalem [68:12](https://lisan.digital/tr/ayet/68:12.md), Müttaffifîn [83:12](https://lisan.digital/tr/ayet/83:12.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Büyük günah (kebîre) ve failin ahiretteki durumu | İsm sahibinin tövbesiz ölmesi halinde imandan çıkıp çıkmayacağı ve bağışlanma sınırları. | Kişiyi ilahi lütuftan alıkoyan ve helake sürükleyen bilinçli itaatsizlik. |
| Fıkıh | Hukuka aykırı fiiller, tazmin ve ceza ehliyeti | Hata ile yapılan eylemlerde ism (vebal) kalkarken dünyevi tazmin ve bedelin devam edip etmeyeceği. | Kast unsurunun varlığıyla sabit olan cezai ve uhrevi sorumluluk. |
| Tefsir | Günah türlerinin tasnifi ve kavram nüansları | İsm ile zenb ve seyyie arasındaki ayrım; içkinin neden ism olarak isimlendirildiği. | Kökün asıl anlamı olan «hayırdan ve menzilden geri kalma» vurgusunun korunması. |
| Hadis | Ahlaki duyarlılık ve vicdani fetva kriteri | Kalbi tırmalayan, vicdanı huzursuz eden ve insanların görmesinden çekinilen şeylerin ism sayılması. | İçsel fren mekanizmasını bozan ve kalbe ağırlık veren huzursuzluk. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun yaratıcısıyla bağı ve kulluk yürüyüşü | Manevi atalet ve perde | Hidayet yürüyüşünü yavaşlatıp durdurma | Kasıtlı işlenen vebal, kalbi körelterek kulun hayır yolundaki adımlarını ağırlaştırır. | Kesin |
| İlmi | Hakikatin aranması ve delile tabi olma | Önyargı ve kasti tahrifat | Doğru bilgiye ulaşmayı engelleme | Bile bile gerçeği gizlemek ve çarpıtmak, aklı atalete ve cehalete mahkûm eder. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve iktidar ilişkileri | Zulüm, tarafgirlik ve düşmanlık | Meşruiyeti ve toplumsal barışı dinamitleme | Siyasi arenada ism, hukukun dışına çıkıp saldırganlık (udvân) üreterek devleti çözer. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet, ticaret ve kaynak dağılımı | Haksız kazanç ve sömürü | Üretimi ve adil paylaşımı baltalama | Kumar, tefecilik ve hak gaspları, emeğin doğal akışını kesip zenginliği tek elde dondurur. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünme kuvveti ve entropi artışı | Fizikte bir sistemin kinetik enerjisini ısıya dönüştürerek hareketi yavaşlatan sürtünme veya sistemdeki düzensizliği artırıp faydalı enerjiyi tüketen entropi gibi, ism de iradi sistemin hızını kesip atalete yol açar. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal yozlaşma ve anomi | Sosyolojide ve hukukta kuralların bilinçli ihlaliyle toplumsal güvenin zedelenmesi, kurumların işleyişinde sürtünme oluşturarak kolektif ilerlemeyi durdurur ve anomiye sebep olur. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca bireyin vicdanında kalan, toplumsal ve yapısal zararı bulunmayan soyut ve metafizik bir «günah» algısına indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; yalan şahitlikten kul hakkına, kamu malını haksız yere yemekten aklı iptal eden maddelere kadar hem bireyi hem toplumu felç eden somut engelleri ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İsm kavramı daraltıldığında, toplumsal kalkınmayı, adaleti ve ahlaki ilerlemeyi geciktiren yapısal suçlar günah kapsamında görülmez; ibadet eksiklikleri günah sayılırken hukuki ve ahlaki atalet meşrulaşır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü Kur'an'da ahlak, hukuk ve inanç birbirinden kopuk değildir; أثم kökü bir eylemin sadece ilahi buyruğa aykırı olmakla kalmayıp insanı ve toplumu hayırdan geri bırakan, felç eden tabiatını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hukuki ve ahlaki sınırların çizildiği helal-haram ayetlerinde (Bakara [2:173](https://lisan.digital/tr/ayet/2:173.md), [2:219](https://lisan.digital/tr/ayet/2:219.md)), adalet ve kamu düzeninin emredildiği bağlamlarda (Mâide [5:2](https://lisan.digital/tr/ayet/5:2.md)) ve şahitliğin gizlenmemesini emreden hükümlerde (Bakara [2:283](https://lisan.digital/tr/ayet/2:283.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günahın sadece şekli kuralların ihlali olduğu sanrısını yıkar; ismin daima bir zarar, bir ağırlık ve hakikati geciktiren bir iç sürtünme barındırdığını ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ağır bir yük veya takatsizlik sebebiyle yürüyüşün yavaşlaması, kervanın arkasında kalıp menzilden uzaklaşmak.
- Soyut anlam: İnsanın hayra ve tekâmüle doğru olan ontolojik akışını, bilerek ve ısrarla işlediği cürümlerle baltalaması ve manevi atalete mahkûm olması.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin kendi içindeki meşru hareketi engelleyen, enerji kaybına yol açan ve bütünü çürümeye sürükleyen sürtünme ve yozlaşma katsayısı.
- LaTeX modeli: $$V(t) = V_0 \cdot e^{-\lambda t} - \int_0^t I(\tau) \, d\tau$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $V(t)$, failin veya toplumun $t$ anındaki hayırda ilerleme ve tekâmül hızını temsil eder; $V_0$ başlangıçtaki saf irade ve hareket kapasitesidir. $\lambda$ parametresi zamana bağlı doğal zaafları gösterirken, $I(\tau)$ fonksiyonu sisteme dışarıdan bilerek dahil edilen «ism» (günah ve vebal) bileşenidir. Eksi işaretli integral, işlenen her vebalin birikerek sistemin hızını düşürdüğünü, faili menzilden alıkoyup atalete ve durmaya mahkûm ettiğini modeller.

## Geçtiği ayetler (42 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AB%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:85.md) — بِالْإِثْمِ

ثُمَّ أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِيقًا مِنْكُمْ مِنْ دِيَارِهِمْ تَظَاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَإِنْ يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ إِخْرَاجُهُمْ أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَمَا جَزَاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Sonra sizler; birbirinizi öldüren, aranızdan bir takımını yurtlarından süren, onlara karşı günah ve düşmanlıkla birleşen, onları (yurtlarından) çıkarmak haram kılınmışken esir olarak geldiklerinde fidyeleşmeye kalkan kimselersiniz. Yoksa kitabın bir kısmına inanıp bir kısmını inkar mı ediyorsunuz? Sizden böyle yapanın cezası; dünya hayatında rezil olmaktan başka birşey değildir. Kıyamet gününde ise onlar, azabın en şiddetlisine uğratılırlar. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

### [Bakara 2:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:173.md) — إِثْمَ

إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): O, size; ölüyü, kanı, domuz etini, Allah’tan başkası için kesileni haram kılmıştır. Ancak kim mecbur kalırsa saldırmamak ve sınırı aşmamak şartıyla günah yoktur. Muhakkak ki Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Bakara 2:181](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:181.md) — إِثْمُهُ

فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ مَا سَمِعَهُ فَإِنَّمَا إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Kim de onu işittikten sonra değiştirirse; onun günahı değiştirenlerindir. Şüphe yok ki Allah Semi’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:182](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:182.md) — إِثْمًا · إِثْمَ

فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Bununla birlikte, kim vasiyet edenin haksızlığa meylinden, günaha girmesinden korkup aralarını bulursa; ona da bir günah yoktur. Şüphesiz ki Allah, Gafur’dur. Rahim’dir.

### [Bakara 2:188](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:188.md) — بِالْإِثْمِ

وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُوا بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوا فَرِيقًا مِنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالْإِثْمِ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Mallarınızı aranızda batıl ile yemeyin. Ve insanların mallarından bir kısmını, siz bildiğiniz halde günahla yemek için onları hakimlere aktarmayın.

### [Bakara 2:203](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:203.md) — إِثْمَ

وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ وَمَنْ تَأَخَّرَ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ لِمَنِ اتَّقَى وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ

Meal (IK): Sayılı günlerde Allah’ı zikredin. Kim iki günde acele ederse, ona günah yoktur. Kim de geri kalırsa, ona günah yoktur. Bu; takva sahibi olanlar içindir. Allah’tan korkun ve bilin ki, şüphesiz siz, O’nun huzurunda toplanacaksınız.

### [Bakara 2:206](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:206.md) — بِالْإِثْمِ

وَإِذَا قِيلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ أَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْإِثْمِ فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ وَلَبِئْسَ الْمِهَادُ

Meal (IK): Ona; Allah’tan kork, denilince, gururu kendisini günaha sürükler. İşte ona cehennem yeter. O; ne kötü bir yataktır.

### [Bakara 2:219](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:219.md) — إِثْمٌ · وَإِثْمُهُمَا

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Sana içkiden ve kumardan soruyorlar. De ki: İkisinde de hem büyük günah, hem de insanlar için faydalar vardır. Günahları ise faydalarından daha büyüktür. Ve sana ne infak edeceklerini soruyorlar. De ki: İhtiyaçlarınızdan artanı. Düşünesiniz diye Allah size ayetlerini böyle açıklıyor.

### [Bakara 2:276](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:276.md) — أَثِيمٍ

يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ

Meal (IK): Allah faizi mahveder, sadakaları artırır. Ve Allah hiçbir günahkar kafiri sevmez.

### [Bakara 2:283](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/2:283.md) — آثِمٌ

وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَى سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ وَمَنْ يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ

Meal (IK): Eğer seferde olur da yazacak kimse bulamazsanız; alınan rehinler yeter. Şayet birbirinize güvenirseniz güvenilen kimse Rabbı olan Allah’tan korksun da borcunu ödesin. Bir de şehadeti gizlemeyin. Onu gizleyenin kalbi günahkardır. Allah yaptıklarınızı bilir.

### [Ali İmran 3:178](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/3:178.md) — إِثْمًا

وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدَادُوا إِثْمًا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ

Meal (IK): Küfredenler, kendilerine mühlet verişimizi; sakın kendileri için hayırlı sanmasınlar, Biz onlara sırf günahları çoğalsın diye mühlet veriyoruz. Onlar için alçaltıcı bir azab vardır.

### [Nisa 4:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/4:20.md) — وَإِثْمًا

وَإِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَكَانَ زَوْجٍ وَآتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنْطَارًا فَلَا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئًا أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا

Meal (IK): Bir eşin yerine başka bir eş almak istediğiniz takdirde; öncekine yüklerle mehir vermiş olsanız bile, bir şey almayın. İftira ederek ve günaha girerek ona verdiğiniz geri alır mısınız?

### [Nisa 4:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/4:48.md) — إِثْمًا

إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا

Meal (IK): Allah; kendisine ortak koşmayı bağışlamaz. Bundan başkasını dilediğine bağışlar. Allah’a ortak koşan kimse, hiç şüphesiz pek büyük bir günahla iftira etmiş olur.

### [Nisa 4:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/4:50.md) — إِثْمًا

انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَكَفَى بِهِ إِثْمًا مُبِينًا

Meal (IK): Bir bak; Allah’a karşı nasıl yalan uyduruyorlar? Apaçık bir günah olarak bu, yeter.

### [Nisa 4:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/4:107.md) — أَثِيمًا

وَلَا تُجَادِلْ عَنِ الَّذِينَ يَخْتَانُونَ أَنْفُسَهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ خَوَّانًا أَثِيمًا

Meal (IK): Nefislerine hainlik etmiş kimseleri savunma. Allah; hainlikte direnen günahkarları sevmez.

### [Nisa 4:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/4:111.md) — إِثْمًا

وَمَنْ يَكْسِبْ إِثْمًا فَإِنَّمَا يَكْسِبُهُ عَلَى نَفْسِهِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Kim, bir günah kazanırsa; bunu ancak kendi aleyhine kazanmış olur. Ve Allah; Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/4:112.md) — إِثْمًا · وَإِثْمًا

وَمَنْ يَكْسِبْ خَطِيئَةً أَوْ إِثْمًا ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئًا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا

Meal (IK): Kim, bir hata veya bir günah işler de sonra onu bir suçsuzun üstüne atarsa; şüphesiz iftira etmiş ve apaçık bir günah yüklenmiş olur.

### [Maide 5:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/5:2.md) — الْإِثْمِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحِلُّوا شَعَائِرَ اللَّهِ وَلَا الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلَا الْهَدْيَ وَلَا الْقَلَائِدَ وَلَا آمِّينَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنْ رَبِّهِمْ وَرِضْوَانًا وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَنْ تَعْتَدُوا وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’ın nişanelerine, haram olan aya, hediye olan kurbanlığa, gerdanlıklı hayvanlara ve Rabblarından nimet, rıza taleb ederek Beyt’ül Haram’a gelenlere hürmetsizlik etmeyin. İhramdan çıkınca avlanın. Sizi Mescid-i Haram’dan alıkoydukları için bir kavme olan kininiz, siz haddi aşmaya sürüklemesin. İyilik ve takva üzerinde yardımlaşın. Günah işlemek ve aşırı gitmek üzerinde yardımlaşmayın. Allah’tan sakının, muhakkak ki Allah’ın cezası şiddetlidir.

### [Maide 5:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/5:3.md) — لِإِثْمٍ

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ölü, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına boğazlananlar, boğularak, vurularak, yuvarlanarak veya sürüklenerek ölen, yırtıcı hayvan tarafından parçalananlar, canları çıkmadan evvel kestiğiniz müstesna, dikili taşlar üzerine kesilenler ve fal oklarıyla kısmet aramanız size haram kılınmıştır. Bunlar fasıklıktır. Bugün, küfredenler sizin dininizden ümitlerini kesmişlerdir. Öyleyse onlardan korkmayın da Ben’den korkun. Bugün, dininizi kemale erdirdim, üzerinize olan nimetimi tamamladım ve size din olarak İslamiyeti beğendim. Her kim ki açlıktan darda kalırsa günaha kaymaksızın (bunlardan yemeğe mecbur olursa) muhakkak ki, Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Maide 5:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/5:29.md) — بِإِثْمِي · وَإِثْمِكَ

إِنِّي أُرِيدُ أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ فَتَكُونَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ وَذَلِكَ جَزَاءُ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Dilerim ki sen; benim günahımı da, kendi günahını da yüklenip cehennemliklerden olasın. Zalimlerin cezası da budur.

### [Maide 5:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/5:62.md) — الْإِثْمِ

وَتَرَى كَثِيرًا مِنْهُمْ يُسَارِعُونَ فِي الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlardan bir çoğunu görürsün ki; günaha, haksızlığa ve haram yemeye koşuşurlar. İşledikleri şey; gerçekten ne kötüdür.

### [Maide 5:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/5:63.md) — الْإِثْمَ

لَوْلَا يَنْهَاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَصْنَعُونَ

Meal (IK): Rabb’a kul olanlar ve bilginler; onları günah söylemelerinden ve haram yemelerinden vazgeçirmeye çalışmalı değiller miydi? Yapmakta oldukları şey gerçekten ne kötü.

### [Maide 5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/5:106.md) — الْآثِمِينَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنَانِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ أَوْ آخَرَانِ مِنْ غَيْرِكُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَأَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ تَحْبِسُونَهُمَا مِنْ بَعْدِ الصَّلَاةِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لَا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَنًا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَلَا نَكْتُمُ شَهَادَةَ اللَّهِ إِنَّا إِذًا لَمِنَ الْآثِمِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; herhangi birinize ölüm gelip çattığı zaman, vasiyet anında aranızda ya adalet sahibi iki kişiyi veya yolculuk ta başınıza ölüm musibeti gelmişse, sizden olmayan iki kişiyi şahid tutun. Onlardan şüpheleniyorsanız; namazdan sonra alıkoyarsınız da Allah’a şöyle yemin ederler; Akraba bile olsa yeminle hiç bir değeri değiştirmeyeceğiz, Allah’ın şahidliğini gizlemeyeceğiz, yoksa elbette günahkarlardan oluruz.

### [Maide 5:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/5:107.md) — إِثْمًا

فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْمًا فَآخَرَانِ يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا مِنَ الَّذِينَ اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْأَوْلَيَانِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ لَشَهَادَتُنَا أَحَقُّ مِنْ شَهَادَتِهِمَا وَمَا اعْتَدَيْنَا إِنَّا إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Şayet onların aleyhinde gerçekten bir vebale hak kazanmış oldukları ortaya çıkarsa; onların aleyhlerine hak iddia ettikleri iki kişi, bunların yerine geçer. Ve; bizim şehadetimiz onların şehadetinden daha doğrudur, biz haddi aşmadık, o takdirde biz, doğrusu zalimlerden oluruz, diye Allah’a yemin ederler.

### [En'am 6:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/6:120.md) — الْإِثْمِ · الْإِثْمَ

وَذَرُوا ظَاهِرَ الْإِثْمِ وَبَاطِنَهُ إِنَّ الَّذِينَ يَكْسِبُونَ الْإِثْمَ سَيُجْزَوْنَ بِمَا كَانُوا يَقْتَرِفُونَ

Meal (IK): Günahın açığını da, gizlisini de bırakın. Çünkü günah kazananlar; kazanmakta oldukları yüzünden cezalandırılacaklardır.

### [Araf 7:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/7:33.md) — وَالْإِثْمَ

قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): De ki: Rabbım, açığıyla, gizlisiyle tüm hayasızlıkları, günahı, Allah’a şirk koşmanızı ve Allah’a karşı bilmediğiniz şeyleri söylemenizi haram kılmıştır.

### [Nur 24:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/24:11.md) — الْإِثْمِ

إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Doğrusu uydurulmuş bir yalanla gelenler, içinizden bir zümredir. Bunu kendiniz için kötü sanmayın. O, sizin için hayırlı olmuştur. O kimselerden her birine kazandığı günaha karşılık ceza vardır. En büyük azab da içlerinden elebaşılık yapanındır.

### [Furkan 25:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/25:68.md) — أَثَامًا

وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا

Meal (IK): Onlar ki; Allah ile beraber başka bir tanrıya tapmazlar. Allah’ın haram kıldığı cana haksız yere kıymazlar. Zina etmezler. Kim de bunları yaparsa, cezaya çarpar.

### [Şuara 26:222](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/26:222.md) — أَثِيمٍ

تَنَزَّلُ عَلَى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ

Meal (IK): Onlar her günahkar, her müfteriye inerler.

### [Ahzab 33:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/33:58.md) — وَإِثْمًا

وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا

Meal (IK): Mü’min erkekleri ve mü’min kadınları yapmadıkları bir şeyle incitenler; doğrusu bir iftirayı ve apaçık bir günahı yüklenmişlerdir.

### [Şura 42:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/42:37.md) — الْإِثْمِ

وَالَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ وَإِذَا مَا غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ

Meal (IK): Ve büyük günahlardan, hayasızlıktan çekinenler, öfkelendiklerinde bile bağışlayanlar içindir.

### [Duhan 44:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/44:44.md) — الْأَثِيمِ

طَعَامُ الْأَثِيمِ

Meal (IK): Günahkarların yiyeceğidir.

### [Casiye 45:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/45:7.md) — أَثِيمٍ

وَيْلٌ لِكُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ

Meal (IK): Yalancı, günahkar her kişinin vay haline.

### [Hucurat 49:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/49:12.md) — إِثْمٌ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; zannın bir çoğundan kaçının. Çünkü bazı zan günahtır. Birbirinizin kusurunu araştırmayın, kiminiz kiminizi arkasından çekiştirmesin. Hangi biriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır? Bundan tiksindiniz değil mi? Allah’tan korkun, şüphesiz ki Allah; Tevvab’dır, Rahim’dir.

### [Tur 52:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/52:23.md) — تَأْثِيمٌ

يَتَنَازَعُونَ فِيهَا كَأْسًا لَا لَغْوٌ فِيهَا وَلَا تَأْثِيمٌ

Meal (IK): Orada öyle bir kadehi devrederler ki; onda, bir saçmalama ve günaha sokma yoktur.

### [Necm 53:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/53:32.md) — الْإِثْمِ

الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ إِلَّا اللَّمَمَ إِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِ هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَإِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ فَلَا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَى

Meal (IK): Onlar ki; ufak-tefek kusurları dışında günahın büyüklerinden ve hayasızlıktan kaçınırlar. Muhakkak ki Rabbın; mağfireti geniş olandır. Sizi, daha topraktan yarattığı zaman ve henüz analarınızın karınlarında cenin halinde iken sizi en iyi bilen O’dur. Kendinizi temize çıkarmayın. O; takva sahibi olanları da en iyi bilendir.

### [Vakıa 56:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/56:25.md) — تَأْثِيمًا

لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَلَا تَأْثِيمًا

Meal (IK): Orada ne boş bir laf, ne de günaha sokacak birşey işitmezler.

### [Mücadele 58:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/58:8.md) — بِالْإِثْمِ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نُهُوا عَنِ النَّجْوَى ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَيَتَنَاجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَمَعْصِيَةِ الرَّسُولِ وَإِذَا جَاءُوكَ حَيَّوْكَ بِمَا لَمْ يُحَيِّكَ بِهِ اللَّهُ وَيَقُولُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ لَوْلَا يُعَذِّبُنَا اللَّهُ بِمَا نَقُولُ حَسْبُهُمْ جَهَنَّمُ يَصْلَوْنَهَا فَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Gizli gizli konuşmaktan men’edildikleri halde, men’edildikleri şeyi yapmaya kalkışanlarla günah işlemek, düşmanlık etmek ve Peygambere karşı gelmek konusunda gizlice konuşanları görmedin mi? Sana geldikleri zaman, seni Allah’ın selamladığı bir şeyle selamlarlar. Kendi aralarında da: Söylediklerimiz yüzünden Allah’ın bize azab etmesi gerekmez miydi? derler. Onlara cehennem yeter. Oraya gireceklerdir. Ne kötü dönüş yeridir.

### [Mücadele 58:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/58:9.md) — بِالْإِثْمِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَنَاجَيْتُمْ فَلَا تَتَنَاجَوْا بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَمَعْصِيَةِ الرَّسُولِ وَتَنَاجَوْا بِالْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; aranızda gizli konuşacağınız zaman; günahı, düşmanlığı ve Peygambere isyanı fısıldaşmayın. Birr’i, takvayı konuşun ve huzurunda toplanacağınız Allah’tan korkun.

### [Kalem 68:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/68:12.md) — أَثِيمٍ

مَنَّاعٍ لِلْخَيْرِ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ

Meal (IK): Durmadan hayra engel olana, haddi aşana, çok günahkara.

### [İnsan 76:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/76:24.md) — آثِمًا

فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِمًا أَوْ كَفُورًا

Meal (IK): Öyleyse Rabbının hükmüne sabret ve onlardan hiç bir günahkara veya inkarcıya itaat etme.

### [Mutaffifun 83:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/ayet/83:12.md) — أَثِيمٍ

وَمَا يُكَذِّبُ بِهِ إِلَّا كُلُّ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ

Meal (IK): Halbuki onu, azgın günahkardan başka kimse yalanlamaz.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

İsm hurmadan yapılan içkidir.
(EiÇM) Hurmadan yapılan alkollü içkidir. İnsanın kendisine zararlı bir işi yapmasına “ism” denir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء والميم و و ا ي ء معهما
ث و م، و ث م، م ي ث، ث م أ، أ ث م مستعملات
ثوم:
الثُّومُ: معروف.. والثُّومةُ: قَبِيعةُ السَّيف التّي على مِقْبَضه.. وثُومةُ: اسمُ رَجُلٍ من بني كلاب.
وثم:
الوَثِيمُ: المكْتَنِزُ لحماً. وقد وَثُمَ يَوْثُمُ وَثامةً.
ووَثَمَ الفَرَسُ الحِجارة بحافره يَثِمُها وَثماً، إذا كَسَرَها.
والمُواثَمَةُ في العَدْوِ: المُضابرة كأنّه يَرْمي بنَفْسِهِ، قال: وفي الدِّهاس مِضْبَرٌ مُواثِمُ والوَثيمةُ: الحَجَرُ.. والمِيثَمُ: الذّي يكسر كلّ ما مرّ به.
ميث:
ماث يَميثَ مَيْتاً. إذا ذاب المِلْحُ والطِّينُ في الماء، حتّى امّات امِّياثاً.. وأَمثْتُهُ فهو مماثٌ ومَيَّثتُه، فهو مُمَيَّثٌ. ومَيَّثتُ الرَّجُلَ: ليّنته.
والمَيْثاءُ: الرَّمْلةُ اللَّينةُ، وجَمعُها: مِيثٌ.
ثمأ:
الثَّمْءُ: طَرْحُك الكَمْأة في السَّمْن ونحوه، تقول: ثَمَأْت الكَمْأَةَ أَثْمَؤُها ثَمأ.
أثم:
أَثِمَ فلانٌ يَأْثَمُ إثما، أي: وَقَعَ في الإِثْمِ، كقولك: حَرِجَ إذا وقع في الحَرَجِ.
وتَأَثَّمَ، أي: تَحَرَّجَ من الإثمِ وكفَّ عنه.
والأَثامُ في جُمْلةِ التَّفْسيرِ: عُقُوبةُ الإثم.
والأثيم والأَثّام والأثيمة: في كثرة رُكُوبِ الإثْم. والآثم: الفاعل.

##### Türkçe

باب **الثاء** ve **الميم** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ث و م**, ve **و ث م**, **م ي ث**, **ث م أ**, **أ ث م** kullanımdadırlar.

**ثوم**:
**الثُّومُ**: bilinen (şey).. ve **الثُّومةُ**: kılıcın kabzası üzerinde olan kılıcın kabzasının çirkin (kısmı).. ve **ثُومةُ**: Benî Kilâb’dan bir adamın adıdır.

**وثم**:
**الوَثِيمُ**: etçe dolgun olan. Ve gerçekten **وَثُمَ** **يَوْثُمُ** **وَثامةً**.
Ve at, nalıyla taşları kırdı: **وَثَمَ**; onları **يَثِمُها** **وَثماً**, yani onları kırdığı zaman.
Ve koşuda **المُواثَمَةُ**: birbirine yüklenme; sanki kendisiyle atıyor gibidir; dedi ki:
“Ve **الدِّهاس**’ta **مِضْبَرٌ** **مُواثِمُ**”
ve **الوَثيمةُ**: taş.. ve **المِيثَمُ**: geçtiği her şeyi kıran.

**ميث**:
**ماث** **يَميثَ** **مَيْتاً**. Tuz ve çamur suda eridiği zaman; ta ki **امّات** **امِّياثاً** (oluncaya kadar).. Ve onu **أَمثْتُهُ**; o da **مماثٌ**dur; ve onu **مَيَّثتُه**; o da **مُمَيَّثٌ**tir. Ve adamı **مَيَّثتُ**: onu yumuşattım.
Ve **المَيْثاءُ**: yumuşak kumluk; onun çoğulu: **مِيثٌ**.

**ثمأ**:
**الثَّمْءُ**: senin mantarı (keme’eyi) sade yağın ve benzerinin içine atmandır; dersin ki: mantarı **ثَمَأْت**; onu **أَثْمَؤُها** **ثَمأ**.

**أثم**:
Falanca **أَثِمَ** **يَأْثَمُ** **إثما**; yani: **الإِثْمِ**e düştü; senin “**حَرِجَ**” demen gibi; **الحَرَجِ**e düştüğü zaman.
Ve **تَأَثَّمَ**; yani: günahtan **تَحَرَّجَ** etti ve ondan vazgeçti.
Ve **الأَثامُ** genel tefsir cümlesinde: günahın cezasıdır.
Ve **الأثيم** ve **الأَثّام** ve **الأثيمة**: günaha çok binme (işleme) hususunda. Ve **الآثم**: yapan (fail)dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الأثْمُ: الذنْبُ. وقد أَثِمَ الرجل بالكسر إّثماً ومَأَثَماً، إذا وقع في الإثم، فهو آثِمٌ وأَثيمٌ، وأَثومٌ أيضاً. وأَثَمَهُ الله في كذا يَأْثُمُهُ ويَأْثمُهُ، أي عَدَّه عليه إثماً، فهو مَأْثُومُ. وأنشد الفرّاء:
فهَلْ يَأْثُمَنِّي اللهُ في أَنْ ذَكَرْتُهاوعَلَّلْتُ أَصحابي بها ليلةَ النَفْرِ
وآثمه بالمد أوقعه في الإثم.
وآثمَهُ بالتشديد، أي قال له: أَثِمْتَ. وقد تُسَمَّى الخمرُ إثماً. وقال:
شربتُ الإثْمَ حتى ضَلَّ عَقْليكذلك الإثْمُ تذهب بالعقـولِ
وتَأَثمَ، أي تحرَّجَ عنه وكفّ. والأَثامُ: جزاء الإثْم. قال تعالى: "يلْقَ أَثاماً" وناقةٌ آثِمَةٌ ونوقٌ آثِماتٌ، وأي مبطئات.

##### Türkçe

**الأثْمُ**: günah. Ve adam kesre ile **أَثِمَ**; **إّثماً** ve **مَأَثَماً** (olarak), günaha düştüğü zaman; o, **آثِمٌ** ve **أَثيمٌ**dur; ve ayrıca **أَثومٌ**dur. Ve “Allah onu şu hususta **أَثَمَهُ**” (yani) onu **يَأْثُمُهُ** ve **يَأْثمُهُ**; yani onu üzerine günah olarak saydı; o hâlde o, **مَأْثُومُ**dur. Ve el-Ferrâ’ inşâd etti:
فهَلْ يَأْثُمَنِّي اللهُ في أَنْ ذَكَرْتُهاوعَلَّلْتُ أَصحابي بها ليلةَ النَفْرِ
Ve onu med ile **آثمه**: onu günaha düşürdü.
Ve onu teşdîd ile **آثمَهُ**; yani ona dedi ki: **أَثِمْتَ**. Ve şarap **إثماً** diye adlandırılabilir. Ve dedi:
شربتُ الإثْمَ حتى ضَلَّ عَقْليكذلك الإثْمُ تذهب بالعقـولِ
Ve **تَأَثمَ**: yani ondan sakındı ve geri durdu. Ve **الأَثامُ**: günahın cezası. Yüce Allah dedi ki: "يلْقَ أَثاماً" Ve **ناقةٌ آثِمَةٌ** ve **نوقٌ آثِماتٌ**: yani yavaşlayanlar.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ث م ( وايء )
أثم ، ثمأ ، ميث ، وثم ، ثوم ، ثمو .
أثم : قال اللَّيْثُ : يقال : أَثِم فلانٌ يأثَم إثْماً ، أي وَقَع في الإِثم .
وتأثَّم ، أي تَحرَّج من الإِثم وكَفّ عنه .
وأَخبرني المُنْذِريّ ، عن ابن فَهم ، عن محمد بن سلام ، أنه سأل يُونس عن قوله جَلّ وعَزّ : ( وَمَن يَفْعَلْ ذالِكَ يَلْقَ أَثَاماً ) ( الفرقان : 68 ) فقال : عقوبة ؛ وأَنشد قول بِشْر :
وكان مُقامنا نَدْعُو عليهم
بأَبْطَح ذي المَجاز له أثامُ
قال أبو إسحاق : تأويل ( الأَثامُ ) : المُجازَاة .
قال : وقال أبو عمرو الشَّيباني : يُقالُ : لَقِي فلانٌ أَثام ذلك ، أي جَزاء ذلك .
قال : فالخليل وسيبويه يَذهبان إلى أن معناه : يلْق جَزاء الأَثام .
وقال الفَراء : أَثمَه الله يَأْثِمه إثماً وأثاماً ، أي جازاه جَزَاء الإثم .
والعبد مَأثوم ، أي مَجْزِيّ جَزاء إِثمه .
وأنشد الفراء :
وهل يَأْثِمني الله في أن ذَكَرْتُها
وعَلَّلْتُ أَصْحابِي بها لَيْلَةَ النَّفْرِ
معناه : هل يَجْزيني الله جزاء الإثم بأن ذكرتُ هذه المرأة في غِنائي .
وقول الشاعر :
جَزى الله ابْنَ عُرْوة حَيث أَمْسَى
عُقُوقاً والعُقُوق له أَثَامُ
أي عُقوبةَ مُجازاةِ العُقُوق ، وهي قَطيعَة الرَّحِم .
وقال اللَّيْثُ : الأَثام في جُملة التَّفْسير : عُقوبة الإثْم .
وقال الفَراء في قول الله تعالى : ( ) الرَّحِيمُ إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ ( ) ( ) الزَّقُّومِ طَعَامُ الاَثِيمِ ) ( الدخان : 43 و 44 ) : الأَثِيم : الفاجِر .
قلتُ : الأَثيم في هذه الآية بمعنى : الآثم .
قال أبو بكر : الإثم : من أسماء الخمر ، واحْتَجّ بقول الشاعر :
شَرِبْتُ الإثْم حتّى ضَلّ عَقْلِي
كذاك الإثْمُ تَذْهب بالعُقُولِ
قال : وأَنشدنا رَجُلٌ في مَجلس أبي العبّاس :
نَشْرب الإثْمَ بالصُّوَاعِ جِهاراً
وتَرى المُتْك بَيْننا مُسْتَعَارَا
المُتْك : الأُتْرُجّ ، أي نتعاوره بأَيدينا نَشمّه .
قال : والصُّواع : الطِّرْجِهَالة .
ويقال : هو المَكُّوك الفارسيّ الذي يَلْتقي طَرَفاه .
ويقال : هو إناءٌ كان يشرب فيه الملك .
قال أبو بكر : وليس ( الإثم ) في أسماء الخمر بمعروف ، ولم يَصحّ فيه بيتٌ صَحيح .
ثمة : قال أبو الهَيثم : تقول العربُ في التَّشْبيه . هو أَبُوه على طَرف الثُّمَّة ، إذا كان يُشْبِهه .
وبعضُهم يقول ( الثَّمَّة ) مفتوحةً .
قال : والثُّمة ، والثَّمَّة : الثُّمَامُ إذ نُزع فجُعل تحت الأَساقِي .
يقال : ثممْت السِّقاء أَثمّه ، إذا جَعَلْت تحته الثّمّة .
وثم : أبو عُبَيد ، عن الفراء : الوَثْم : الضَّرْب ، وأنشد قولَ طَرفة :
فَسَقى بِلادَكَ غَيْر مُفْسِدها
صَوْبُ الرَّبِيع ودِيمَةٌ تَثِمُ
أي تُؤَثِّر في الأَرض .
وقال ابن السِّكِّيت : قال المُزَنيّ : وَجَدْت كَلأً كَثِيفاً وَثِيمةً .
قال : الوَثيمة : جماعة من الحَشِيش أو الطَّعَام .
يقال : ثِمْ لها ، أي اجمع لها .
وقال اللَّيْثُ : الوَثِيم : المُكْتَنِزِ لَحْماً ؛ والفِعْل : وَثُم يَوْثُم وَثامَةً .
ويُقال : وَثَمَ الفَرَسُ الحِجارَة بحافره يَثِمُها وَثْماً ، إذا كَسَرها .
قال . والمُوَاثمة في العَدْو : المُضابرة ، كأنه يَرْمي بِنَفْسه ؛ وأَنشد :
وفي الدَّهَاس مِضْبَرٌ مُوَاثِمُ
ثوم : سَلمة ، عن الفراء : الفُوم والثُّوم : الحِنْطَة .
ثمأ : قال اللَّيْثُ : الثَّمء : طَرْحُك الكَمْأة في السَّمْن ونحو ذلك .
يقال : ثَمَأت الكَمْأة أَثْمَؤُها ثَمْئاً .
وقال أبو زيد : ثَمَأت رَأس الرَّجل بالحجر والعَصا ، فأنا أَثْمؤه ثَمْئاً ، إذا ما شَدَخْته .
ويقال : ثَمأْت الخبز ثَمْئاً ، إذا ما ثَرَدْته .
أبو عُبَيد ، عن الكسائي : ثمأت القوم ، إذا ما أَطعَمْتهم الدَّسَم .
ماث : قال اللَّيْثُ : ماثَ يَميت مَيثاً ، إذا أذاب الملح في الماء حتى امّاث امِّيَاثاً .
قال : والمَيثاء : الرّملة اللّيّنة ؛ وجمعها : مِيثٌ .
وقال أبو عُبيد : المَيثاء ؛ الأَرض اللّيّنة مِن غير رَمل ؛ وكذلك الدّمِثة .
وقال غيرُه : كل شيء مَرَسْته في الماء فذَاب فيه من زَعفران وتمر وزَبيب وأَقِط ، فقد مِثْنه ، ومَيَّثنه .
وأَماث الرجُل لنَفسه أَقِطاً ، إذا مَرَسه في الماء وشربه ؛ وقال رُؤبة :
فقُلْت إذا أَعْيا امْتياثاً مائِثُ
وطاحت الأَلْبان والعبَائثُ
يقول : لو أَعياه المَريس من التَّمر والأَقط فلم يَجِد شَيْئاً يَمْتاثه ويشرب ماءه فَيَتبلّغ به لقلّة الشيء وعَوَز المأكول .
وقال ابن السِّكيت : ماث الشيءَ يَمُوثه ، ويَمِيثه ، لغة ، إذا دافَه .
عَمرو ، عن أبيه : يقال لِقرْقىء البَيض : المُسْتميث .

##### Türkçe

ث م ( وايء )
**أثم** , **ثمأ** , **ميث** , **وثم** , **ثوم** , **ثمو** .
**أثم** : **اللَّيْثُ** dedi: Denilir: **أَثِم** falan kimse **يأثَم** **إثْماً**; yani günaha düştü.
Ve **تأثَّم**; yani günahtan sakındı ve ondan vazgeçti.
Ve bana **المُنْذِريّ** haber verdi; **ابن فَهم**’den, **محمد بن سلام**’dan: **يُونس**’a, O’nun celîl ve azîz olan sözü hakkında: ( **وَمَن يَفْعَلْ ذالِكَ يَلْقَ أَثَاماً** ) ( **الفرقان : 68** ) sorduğunu; o da dedi ki: ceza; ve **بِشْر**’in sözünü okudu:
وكان مُقامنا نَدْعُو عليهم
بأَبْطَح ذي المَجاز له أثامُ
**أبو إسحاق** dedi: ( **الأَثامُ** )’ın te’vili: karşılık verme/karşılığını ödeme.
Dedi: Ve **أبو عمرو الشَّيباني** dedi: Denilir: Falan kimse bunun **أَثام**’ını buldu; yani bunun karşılığını.
Dedi: O hâlde **الخليل** ve **سيبويه** şu görüşe giderler: onun manası: **الأَثام**’ın karşılığını bulur.
**الفَراء** dedi: Allah onu **أَثمَه**; onu **يَأْثِمه** **إثماً** ve **أثاماً**; yani ona günahın karşılığını verdi.
Ve kul **مَأثوم**dur; yani günahının karşılığı verilmiş.
Ve **الفراء** şu beyti okudu:
وهل يَأْثِمني الله في أن ذَكَرْتُها
وعَلَّلْتُ أَصْحابِي بها لَيْلَةَ النَّفْرِ
Manası: Bu kadını şarkımda andım diye Allah bana günah karşılığı verir mi?
Şairin sözü:
جَزى الله ابْنَ عُرْوة حَيث أَمْسَى
عُقُوقاً والعُقُوق له أَثَامُ
Yani: akrabalık bağını koparmanın karşılık cezası; ve o, رحم bağını kesmektir.
**اللَّيْثُ** dedi: **الأَثام** tefsirin bütünü içinde: günahın cezası.
**الفَراء** Allah Teâlâ’nın sözü hakkında dedi: ( ) **الرَّحِيمُ إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ** ( ) ( ) **الزَّقُّومِ طَعَامُ الاَثِيمِ** ) ( **الدخان : 43 و 44** ) : **الأَثِيم**: fâcir.
Ben dedim: **الأَثيم** bu ayette **الآثم** manasındadır.
**أبو بكر** dedi: **الإثم**: şarabın adlarındandır; ve şairin sözüyle delil getirdi:
شَرِبْتُ الإثْم حتّى ضَلّ عَقْلِي
كذاك الإثْمُ تَذْهب بالعُقُولِ
Dedi: Ve bize bir adam **أبي العبّاس** meclisinde okudu:
نَشْرب الإثْمَ بالصُّوَاعِ جِهاراً
وتَرى المُتْك بَيْننا مُسْتَعَارَا
**المُتْك**: turunçtur; yani onu ellerimizle birbirimize devrederiz, koklarız.
Dedi: **الصُّواع**: **الطِّرْجِهَالة**’dir.
Ve denilir: o, iki ucu birbirine kavuşan Fars **المَكُّوك**’udur.
Ve denilir: o, kralın içinde içtiği bir kaptır.
**أبو بكر** dedi: **الإثم** şarabın adları içinde bilinen değildir; ve onda sahih bir beyit sahih olmadı.

**ثمة** : **أبو الهَيثم** dedi: Araplar benzetmede söyler: O, **الثُّمَّة**’nin ucunda babasıdır; onu benzettiği zaman.
Ve bazısı ( **الثَّمَّة** )yi fethalı söyler.
Dedi: **الثُّمة** ve **الثَّمَّة**: **الثُّمَامُ**’dır; sökülünce tulumların altına konulur.
Denilir: **ثممْت** tulumu **أَثمّه**; yani altına **الثّمّة** koyduğun zaman.

**وثم** : **أبو عُبَيد**; **الفراء**’dan: **الوَثْم**: vuruştur; ve **طَرفة**’nin sözünü okudu:
فَسَقى بِلادَكَ غَيْر مُفْسِدها
صَوْبُ الرَّبِيع ودِيمَةٌ تَثِمُ
Yani: yere tesir eder.
**ابن السِّكِّيت** dedi: **المُزَنيّ** dedi: Sık ve **وَثِيمةً** bir ot buldum.
Dedi: **الوَثيمة**: ottan veya yemekten bir topluluktur.
Denilir: Ona **ثِمْ**; yani onun için topla.
**اللَّيْثُ** dedi: **الوَثِيم**: eti yığılmış/derli toplu olan; fiil: **وَثُم** **يَوْثُم** **وَثامَةً**.
Ve denilir: At, taşı toynağıyla **وَثَمَ**; onu **يَثِمُها** **وَثْماً**; yani onu kırdığı zaman.
Dedi: Koşuda **المُوَاثمة**: **المُضابرة**’dir; sanki kendisiyle atar; ve okudu:
وفي الدَّهَاس مِضْبَرٌ مُوَاثِمُ

**ثوم** : **سَلمة**; **الفراء**’dan: **الفُوم** ve **الثُّوم**: buğdaydır.

**ثمأ** : **اللَّيْثُ** dedi: **الثَّمء**: **الكَمْأة**’yi içyağına ve bunun benzerine atmandır.
Denilir: **ثَمَأت** **الكَمْأة**’yi; onu **أَثْمَؤُها** **ثَمْئاً**.
**أبو زيد** dedi: Adamın başını taşla ve sopayla **ثَمَأت**; ben onu **أَثْمؤه** **ثَمْئاً**; yani onu yarıp ezdiğim zaman.
Ve denilir: Ekmeği **ثَمأْت** **ثَمْئاً**; yani onu ufalayıp doğradığın zaman.
**أبو عُبَيد**; **الكسائي**’den: Kavmi **ثمأت**; yani onlara yağlı şey yedirdiğin zaman.

**ماث** : **اللَّيْثُ** dedi: **ماثَ** **يَميت** **مَيثاً**; yani tuzu suda eritip **امّاث** **امِّيَاثاً** oluncaya kadar.
Dedi: **المَيثاء**: yumuşak kumdur; çoğulu: **مِيثٌ**.
**أبو عُبَيد** dedi: **المَيثاء**; kum olmaksızın yumuşak toprak; **الدّمِثة** de böyledir.
Başkası dedi: Safran, hurma, kuru üzüm ve kurutulmuş yoğurt gibi şeylerden her neyi suda ovup da onda eritirsen, onu **مِثْنه** ve **مَيَّثنه** etmiş olursun.
Ve kişi kendisi için kurutulmuş yoğurdu **أَماث** eder; yani onu suda ovar ve onu içer; **رُؤبة** dedi:
فقُلْت إذا أَعْيا امْتياثاً مائِثُ
وطاحت الأَلْبان والعبَائثُ
Diyor ki: Hurma ve kurutulmuş yoğurttan olan ovulmuş şey onu yorsa da, onu **يَمْتاثه** edip suyunu içeceği bir şey bulamasa; şeyin azlığından ve yenilecek şeyin yokluğundan onunla idare eder.
**ابن السِّكيت** dedi: Şeyi **ماث** eder; onu **يَمُوثه** ve **يَمِيثه**; bir lehçedir; yani onu suyla karıştırıp yumuşattığı zaman.
**عَمرو**; babasından: Yumurtanın kabuğuna **المُسْتميث** denilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهمزة والثاء وما يثلثهما)
(أثر) الهمزة والثاء والراء، لـه ثلاثة أصول: تقديم الشيء، وذكر الشيء، ورسم الشيء الباقي. قال الخليل: لقد أثِرْتُ بأن أفعل كذا، وهو همٌّ في عَزْم. وتقولُ افعل يا فلان هذا آثِراً ما، وآثِرَ [ذي] أثير، أي إنْ اخترتَ([1]) ذلك الفعل فافعلْ هذا إمّا لا. قال ابنُ الأعرابيّ: معناه افعلْه أوّلَ كلِّ شيء. قال عُروة بن الورد:
وقالوا ما تَشاءُ فقلتُ ألهُو *** إلى الإصباح آثِرَ ذي أثيرِ
والآثِر بوزن فاعل. وأمّا حديث عمر: "ما حَلَفتُ بعدها آثِراً ولا ذاكراً" فإنه يعني بقوله آثِراً مُخْبِراً عن غيري أنه حَلَف به. يقول لم أقل إنّ فلاناً قال وأبي لأفعلنّ. من قولك أثَرْتُ الحديثَ، وحديثٌ مأثور. وقوله: "ولا ذاكرا" أي لم أذكُرْ ذلك عن نفسي. قال الخليل: والآثِر الذي يؤثِّرُ خُفّ البعير([2]). والأثير من الدوابّ: العظيم الأثر في الأرض بخُفّهِ أو حافِرِه.
قال الخليل: والأثَر بقيّة ما يُرَى من كلّ شيء وما لا يرى بعد أن تبقى فيه علقة . والأَثَار الأثَر، كالفلاح والفَلَح، والسَّداد والسَّدَد. قال الخليل: أثَر السَّيف ضَرْبته. وتقول: "من يشتري سَيْفي وهذا أَثَرُه" يضرب للمُجرَّب المخْتَبَر. قال الخليل: المئثرة مهموز: سكين يؤثَّر بها في باطن فِرْسِنِ البَعير([3])، فحيثما ذهَب عُرِف بها* أثَرُه، والجمع المآثر. قال الخليل: والأثَر الاستقفاء والاتّباع، وفيه لغتان أثَر وإثْر. ولا يشتقّ من حروفه فعلٌ في هذا المعنى، ولكن يقال ذهبت في إثرِه. ويقولون: "تَدَعُ العَيْنَ وتَطْلُبُ الأثَر" يضرب لمن يترك السُّهولة إلى الصُّعوبة. والأثير: الكريم عليك الذي تُؤْثِره بفَضْلك وصِلَتك. والمرأة الأثيرة، والمصدر الأثَرَة، تقول عندنا أَثَرَةٌ. قال أبو زَيد: رجل أثيرٌ على فَعيل، وجماعة أَثِيرُونَ، وهو بيّن الأثَرة، وجمع الأثير
أُثَراءُ([4]). قال الخليل: استأثر الله بفلانٍ، إذا مات وهو يُرجى لـه الجنّة([5]) وفي الحديث : "إذا استأثر اللهُ بشيءٍ فَالْهَ عنه" أي إذا نهى عن شيءٍ فاتركْه. أبو عمرو بن العلاء: أخذت ذلك بلا أثَرَهٍ عليك، أي لم أستأثِر عليك. ورجلٌ أثُرٌ على فَعُلٍ([6])، يستأثر على أصحابه. قال اللِّحيانيّ: أخذتُه بِلاَ أُثْرَى عليك. وأنشد:
فقلت له يا ذئبُ هل لَكَ في أخٍ *** يُواسي بلا أُثْرَى عَليك ولا بُخْلِ([7])وفي الحديث: "سترون بعدي أَثَرَةً" أي [مَنْ] يستأثرون بالفَيء. قال ابنُ الأعرابيّ: آثرتُه بالشيء إيثاراً، وهي الأَثَرَة والإثْرَة، والجمع الإثَر. قال:
لم يُؤْثروكَ بها إذ قدَّمُوكَ لها *** لا بَلْ لأنفُسهم كانت بك الإثَرُ([8])والأَثَارة: البقية من الشيء، والجمع أثارات، ومنه قوله تعالى: ﴿أَوْ أَثَارَةٍ مِنْ عِلْمٍ﴾ [الأحقاف 4]. قال الأصمعيّ: الإِبلُ على أَثارةٍ، أي على شحمٍ قديم. قال:
وذاتِ أَثَارةٍ أكلَتْ عليها  *** نَباتاً في أَكِمَّتِهِ تُؤَامَا([9])
قال الخليل: الأَثْرُ في السيف شبه الذي يقال لـه الفِرنْد، ويسمّى السيفُ مأثوراً لذلك. يقال منه أَثَرْتُ السيف آثُرُهُ أَثْراً إذا جلَوْتَه حتى يبدُوَ فِرِنْدُه. الفرّاء: الأثر مقصور([10]) بالفتح أيضاً. وأنشد:
جلاها الصّيْقلونَ فأبْرَزُوها *** فجاءت كلُّها يَتَقِي بأَثْرِ([11])قال: وكان الفرّاء يقول: أَثَرُ السيف محرّكة، وينشد:
كأنّهُمْ أسْيُفٌ بِيضٌ يمانِيَةٌ *** صَافٍ مضاربُها باقٍ بها الأَثَرُ([12])قال النَّضر: المأثورة من الآبار التي اخْتُفِيت قَبلَك([13]) ثم اندفَنتْ ثم سَقَطْتَ أنت عليها، فرأيْتَ آثار الأرْشيةِ والحِبال، فتلك المأثورةُ. حكى الكلبيّ أثِرْت بهذا المكان أي ثبتُّ فيه. وأنشد:
فإنْ شئتَ كانَتْ ذِمَّةُ الله بيننا *** وأعْظَمُ مِيثاقٍ وعَهْدُ جِوارِ
مُوادعةً ثم انصرفْتُ ولم أدَعْ *** قَلُوصِي ولم تَأْثَرْ بسُوءِ قَرَارِ
قال أبو عمرو: طريق مأثورٌ، أي حديث الأثَر. قال أبو عُبيد:
إذا تخلَّص اللبَن من الزُّبد([14]) وخَلَص فهو الأُثْر. قال الأصمعيّ: هو الأُثْر بالضم. وكسَرَها يعقوبُ. والجمع الأُثُور. قال:
وتصدُرُ وهي راضيةٌ جميعاً *** عَنَ امري حين آمُرُ أو أُشِيرُ
وأنت مؤخَّرٌ في كلِّ أمرٍ *** تُوَارِبُكَ الجَوازِمُ والأُثُورُ
تواربك أي تَهُمُّك، من الأَرَب وهي الحاجة. والجوازم: وِطابُ اللبن المملوّة.
(أثف) الهمزة والثاء والفاء يدلّ على التجمُّع والثَّبات. قال الخليل: تقول تأَثَّفت بالمكان تأثُّفاً، أي أقمتُ به، وأَثَفَ القومُ يَأْثِفون أَثْفاً، إذا استأخروا وتخلَّفوا. وتأثَّف القوم اجتمعوا. قال النابغة:
* ولو تأثَّفَكَ الأعداءُ بالرِّفَدِ([15]) *
أي تكنَّفُوك فصاروا كالأثافيّ. والأثفيّة هي الحجارة تُنصَب عليها القِدْر، وهي أفْعُولة من ثَفّيت، يقال قِدْرٌ مُثَفّاة. ويقولون مؤثَّفة، والمُثَفّاة أعرف وَأعمّ. ومَن العرب من يقول مُؤَثْفَاةٌ بوزن مُفَعْلاة في اللفظ، وَإنما هي مُؤَفْعَلة، لأنّ أَثْفَى يُثْفَى على تقدير أفعل يُفعَل، ولكنّهم ربما تركوا ألف أفعل يُؤَفْعَل، لأنّ أفعل أخرِجت من حدّ الثلاثي بوزن الرباعي.
وقد جاء: كِساءٌ مُؤَرْنَبٌ، أثبتوا الألفَ التي كانت في أرنب، وهي أفعل، فتركوا في مُؤفعل همزة. ورجل مُؤَنْمَل للغليظ الأنامل. قال:
* وصالياتٍ كَكَما يُؤَثْفيْن([16]) *
قال أبو عبيد: يقال الإثفيّة أيضاً بالكسرة. قال أبو حاتم: الأثافيّ كواكبُ بحيال رأس القِدْر([17])، كأثافي القِدْر. والقِدْر أيضاً كواكبُ مستديرة. قال الفرّاء: المثفّاة سِمَةٌ على هيئة الأثافيّ*. ويقال الأثافيّ أيضاً. قال: ويقال امرأةٌ مُثَفّاة أي مات عنها ثلاثة أزواج، ورجل مثَفّىً تزوج ثلاثَ نسوة. أبو عمرو: أثَفَه يأثِفُه طلَبَه. قال:والأثِف الذي يتبع القوم، يقال مرّ يَأثِفُهم ويُثَفِّيهم، أي يتبعهم. قال أبو زيد: أثَفَه يأثِفُهُ طردَه. قال ابنُ الأعرابي: بَقِيَتْ من بني فُلانٍ أُثْفِيّةٌ خَشْناء، إذا بقي منهم عددٌ كثير وجماعة عزيزة. قال أبو عمرو: المؤثَّفُ من الرِّجال القصير العريض الكثير اللحم. وأنشد:
ليس من القُرّ بمُسْتَكِينِ *** مؤَثَّفٍ بلَحْمه سَمِينِ
(أثل) الهمزة والثاء واللام يدلُّ على أصْلِ الشيءِ وتجَمُّعِه.قال الخليل: الأَثْل شجرٌ يُشبه الطَّرْفاء إلا أنه أعظمُ منه وأجود عُوداً منه، تُصنَع منه الأقداحُ الجِياد. قال أبو زياد: الأثْل من العِضاهِ طُوَالٌ في السماء، لـه هدَب طُوالٌ دُقَاقٌ لا شوكَ له. والعرب تقول: "هو مُولَعٌ بنحْتِ أَثْلَتِه" أي مُولَعٌ بثَلْبِهِ وشَتْمه. قال الأعشى:
ألَسْتَ مَنْتَهِياً عن نحتِ أثلتِنا *** وَلَسْتَ ضائِرَها ما أطَّتِ الإبلُ([18])
قال الخليل: تقول أَثَّلَ فلانٌ تأثيلاً، إذا كثر مالُه وحسُنَتْ حالُه. والمتأثِّل: الذي يجمع مالاً إلى مال. وتقول أثَّل الله مُلْكَك أي عظَّمه وكثّره. قال:
* أثَّلَ مُلْكاً خِنْدِفيّاً فَدْغَما([19]) *
قال أبو عمرو: الأثال المَجْد أو المال. وحكاها الأصمعيّ بكسر الهمزة وضمّها وأثَلَة كلِّ شيءٍ أصلُه. وتأثّلَ فلانٌ اتخّذ أصلَ مالٍ. والمتأثِّل من فروع الشجر الأثيث. وأنشد:
والأصلُ ينبُتُ فَرْعُهُ متأثِّلاً *** والكفُّ ليسَ بَنَانُها بسَواءِ
قال الأصمعيّ: أثّلْتُ عليه الدُّيونَ تأثيلاً أي جمعتها عليه، وأثّلتْهُ برجال أي كثَّرْتُه بهم. قال الأخطل:
أَتَشْتُمُ قوماً أثّلوكَ بنَهْشَلٍ *** ولولا همُ كنتمْ كعُكْلٍ مَوالِيَا([20])ويقال تأثَّلْتُ للشّتاء أي تأهَّبت له. قال أبو عبيدة: أُثال اسم جبل. قال ابنُ الأعرابيّ في قوله:
تُؤَثِّلُ كَعبٌ عليّ القضاءَ *** فرَبّي يُغَيِّرُ أعمالَها([21])قال: تؤثِّلُ، أي تلزمنيه. قال ابنُ الأعرابيّ والأصمعيّ: تأثلت البئر حفرتها. قال أبو ذؤيب:
وقد أرْسَلُوا فُرَّاطَهُمْ فتأثَّلُوا *** قَلِيباً سَفَاهَا كالإماءِ القَواعِدِ([22])وهذا قياسُ الباب، لأنّ ذلك إخراج ما قد كان فيها مؤثَّلا.
(أثم) الهمزة والثاء والميم تدلُّ على أصلٍ واحد، وهو البطء والتأخُّر. يقال ناقة آثِمةٌ أي متأخِّرة. قال الأعشى:
* إذا كَذَبَ الآثِماتُ الهَجِيرا([23]) *
والإثم مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ ذا الإثمِ بطيءٌ عن الخير متأخّر عنه. قال الخليل: أثِمَ فلانٌ وقع في الإثم، فإذا تَحَرَّج وكَفّ قيل تأثّم كما يقال، حَرِجَ([24]) وقع في الحَرج، وتحرّج تباعد عن الحَرَج. وقال أبو زيد: رجل أثيمٌ أثُومٌ. وذكر ناسٌ عن الأخفش- ولا أعلم كيف صحّتُه- أنّ الإثم الخمر، وعلى ذلك فسّر قولـه تعالى: ﴿قُلْ إنّما حَرَّمَ رَبِّيَ الفَوَاحِشَ ما ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ والإثْمَ﴾ [الأعراف 33]. وأنشد:
شَرِبْتُ الإثْمَ حتّى ضَلَّ عَقْلِي  *** كذاك الإثْمُ تفْعَلُ بالعُقولِ([25])
فإنْ كان هذا صحيحاً فهو القياس لأنّها تُوقِع صاحبها في الإثم.
(أثن) الهمزة والثاء والنون ليس بأصلٍ، وإنما جاءت فيه كلمةٌ من الإبدال، يقولون الأُثُن لغة في الوُثُن([26]). ويقولون الأُثْنَة حَرَجة الطَّلْح. وقد شَرَطْنا في أوّلِ كتابنا هذا ألاّ نقيس إلاّ الكلامَ الصحيح.
(أثو/ي) الهمزة والثاء والواو والياء أصلٌ واحدٌ، تختلط الواو فيه بالياء، ويقولون أثَى عليه يَأثي إثَاوَةً وإثَايَةً وأثْوًا وأثْياً، إذا نَمَّ عليه. وينشدون:
* ولا أكون لكم ذا نَيْرَبٍ آثِ *
والنيرب: النميمة. وقال:
وإنّ امرأً يأثُو بسادةِ قَومِهِ  *** حَرِيٌّ لَعَمرِي أن يُذَمَّ ويُشتَما
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "أخرت" صوابه من اللسان.
([2]) في اللسان: "وأثر خف البعير يأثر أثراً وأثره: حزه" يجعلون له في باطن خفه سمة ليعرف أثره في الأرض إذا مشى.
([3]) فرسن البعير: خفه. وفي الأصل: "فرس"، تحريف.
([4]) في الأصل: "رجل أثر على فعل وجماعة أثرون… وجمع الأثر أثراء"، والوجه ما أثبت. انظر اللسان (5: 62 س14-15).
([5]) في الحيوان (1: 335): "وجاء عن عمر ومجاهد وغيرهما النهي عن قول القائل: استأثر الله بفلان".
([6]) كذا ضبط بالأصل. ويقال أيضاً "أثر" بكسر الثاء وإسكانها، كما في اللسان.
([7]) البيت في اللسان (5: 63).
([8]) البيت للحطيئة من شعر يمدح به عمر، انظر ديوانه 81 واللسان (5: 62) ونوادر أبي زيد 87.
([9]) روي البيت في اللسان (أثر 62) للشماخ وقافيته فيه "ففارا" والبيت بروايته ليس في ديوان الشماخ.
([10]) أي مقصور الهمزة لا ممدودها.
([11]) البيت لخفاف بن ندبة كما في اللسان. يتقي، مخفف يتّقي.
([12]) ويروى : "غضب مضاربها" و"بيض مضاربها" كما في اللسان.
([13]) اختفيت بالبناء للمفعول: استخرجت وأظهرت.
([14]) في الغريب المصنف 87: "من الثفل". وفي اللسان (5: 64): "وقيل هو اللبن إذا فارقه السمن".
([15]) الرفد: جمع رفدة. وصدر البيت:
* لا تقذفني بركن لا كفاء له *
([16]) من رجز للخطام المجاشعي. انظر الخزانة (1: 367/ 2: 353/ 4: 173) واللسان (ثفى).
([17]) انظر الأزمنة والأمكنة (1: 189س 1-2 و 316) وهي التي تسمى الهقعة.
([18]) في الأصل: "أثلته" صوابه في اللسان. وانظر ديوانه 46 والمعلقات 248.
([19]) خندفي: منسوب إلى خندف. والفدغم: الضخم.
([20]) ديوان الأخطل 66 يخاطب بالشعر جريراً.
([21]) اللسان (13: 9).
([22]) عني بالقليب ها هنا القبر. سقاها: ترابها. وفي الأصل: "أسقاها" صوابه في الديوان 122 واللسان  (13: 9).
([23]) أنشده في اللسان (أثم) وكذا في (كذب) وقال: "وكذب البعير في سيره، إذا ساء سيره". وصدره كما في اللسان والديوان ص70:
* جمالية تغتلي بالرداف *
([24]) في الأصل: "تحرج"، صوابه من المجمل لابن فارس.
([25]) رواية اللسان (أثل): "تذهب بالعقول"
([26]) في اللسان (وثن): "وقد قرئ: إن يدعون من دونه إلا أثنا، حكاه سيبويه" قلت: هي قراءة ابن المسيب، ومسلم بن جندب، ورويت عن ابن عباس، وابن عمر، وعطاء. انظر تفسير أبي حيان  (3: 352) وفيه باقي القراءات الثماني في الآية.

-

##### Türkçe

(باب **الهمزة** ve **الثاء** ve ikisini üçleyen şey)
(**أثر**) **الهمزة** ve **الثاء** ve **الراء**; onun üç aslı vardır: şeyin öne alınması, şeyin zikredilmesi, ve kalan şeyin resmedilmesi. **الخليل** dedi: “Şöyle şöyle yapmaya gerçekten **أثِرْتُ**; ve o, bir azimde bir hemmdir.” Ve dersin: “Ey falan, bunu bir **آثِراً** olarak yap,” ve “**آثِرَ** [ذِي] **أثير**,” yani eğer o fiili seçtiysen onu yap, yahut da yapma. **ابنُ الأعرابيّ** dedi: manası, “Onu her şeyin evveli olarak yap.” **عُروة بن الورد** dedi:
وقالوا ما تَشاءُ فقلتُ ألهُو *** إلى الإصباح آثِرَ ذي أثيرِ
Ve **الآثِر** **فاعل** veznindedir. **عمر**’in hadisine gelince: “Bundan sonra ne **آثِراً** ne de **ذاكراً** yemin ettim”; o, “**آثِراً**” sözüyle, başkasından haber vererek onunla yemin ettiğini kasteder. Der ki: “Falan dedi ki: ‘Babam hakkı için mutlaka yapacağım’ demedim.” Senin “**أثَرْتُ** **الحديثَ**” sözünden; ve **حديثٌ مأثور**. Ve onun sözü: “**ولا ذاكرا**” yani onu kendi nefsimden zikretmedim. **الخليل** dedi: ve **الآثِر** o kimsedir ki deve huffunun izini **يؤثِّرُ**. Ve **الأثير** binek hayvanlarından: huffu yahut nalı ile yerde büyük iz bırakan.

**الخليل** dedi: ve **الأثَر** her şeyden görülenin ve görülmeyenin, onda bir yapışıklık kaldıktan sonra, görülen kalıntısıdır. Ve **الأَثَار** **الأثَر**’dir; **الفلاح** ve **الفَلَح** gibi, **السَّداد** ve **السَّدَد** gibi. **الخليل** dedi: **أثَر السَّيف** onun darbesidir. Ve dersin: “Kim kılıcımı satın alır, işte bu onun **أَثَرُه**”; tecrübe edilmiş, sınanmış kimse için darb-ı meseldir. **الخليل** dedi: **المئثرة** hemzelidir: devenin **فِرْسِنِ**’inin iç tarafında onunla iz bırakılan bir bıçak; nereye gitse onunla izi bilinir; çoğulu **المآثر**. **الخليل** dedi: ve **الأثَر** iz sürme ve tâbi olmadır; onda iki lugat vardır: **أثَر** ve **إثْر**. Bu manada onun harflerinden bir fiil türetilmez; fakat “**ذهبت في إثرِه**” denir. Ve derler: “**تَدَعُ العَيْنَ وتَطْلُبُ الأثَر**”; kolaylığı zorluğa terk eden kimse için darb-ı meseldir. Ve **الأثير**: senin üzerinde kerim olan, fazlın ve sılan ile onu tercih ettiğin kimsedir. Ve **المرأة الأثيرة**; ve masdar **الأثَرَة**; “Bizde bir **أَثَرَةٌ** vardır” dersin. **أبو زَيد** dedi: **فعيل** üzere **رجل أثيرٌ**, ve bir cemaat **أَثِيرُونَ**; ve o, **الأثَرة**’si apaçıktır; ve **الأثير**’in çoğulu **أُثَراءُ**. **الخليل** dedi: “Allah falanı **استأثر** etti” — eğer öldü ve ona cennet umuluyorsa. Ve hadiste: “Bir şeyi Allah **استأثر** ederse ondan yüz çevir” yani bir şeyden nehyettiyse onu terk et. **أبو عمرو بن العلاء**: “Bunu, senin üzerinde bir **أثَرَهٍ** olmaksızın aldım,” yani senin üzerinde **أستأثِر** etmedim. Ve **فَعُلٍ** üzere bir **رجلٌ أثُرٌ**, arkadaşları üzerinde **يستأثر** eder. **اللِّحيانيّ** dedi: “Onu, senin üzerinde **بِلاَ أُثْرَى** aldım.” Ve inşad etti:
فقلت له يا ذئبُ هل لَكَ في أخٍ *** يُواسي بلا أُثْرَى عَليك ولا بُخْلِ
Ve hadiste: “Benden sonra bir **أَثَرَةً** göreceksiniz” yani [kimseler] fey’i kendilerine tahsis edecekler. **ابنُ الأعرابيّ** dedi: “Onu bir şeyle **آثرتُه** **إيثاراً**”; ve o, **الأَثَرَة** ve **الإثْرَة**’dir; çoğulu **الإثَر**. Dedi ki:
لم يُؤْثروكَ بها إذ قدَّمُوكَ لها *** لا بَلْ لأنفُسهم كانت بك الإثَرُ
Ve **الأَثَارة**: şeyden kalıntıdır; çoğulu **أثارات**; ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿أَوْ أَثَارَةٍ مِنْ عِلْمٍ﴾. **الأصمعيّ** dedi: **الإِبلُ** bir **أَثارةٍ** üzeredir; yani eski bir yağ üzeredir. Dedi ki:
وذاتِ أَثَارةٍ أكلَتْ عليها  *** نَباتاً في أَكِمَّتِهِ تُؤَامَا
**الخليل** dedi: **الأَثْرُ** kılıçta, **الفِرنْد** denilene benzer bir şeydir; bu sebeple kılıca **مأثوراً** denir. Ondan “Kılıcı **أَثَرْتُ**; onu **آثُرُهُ** **أَثْراً**” denir; onu cilaladığında, **فِرِنْدُه** ortaya çıkıncaya kadar. **الفرّاء**: **الأثر** kısaltılmıştır, fetha ile de. Ve inşad etti:
جلاها الصّيْقلونَ فأبْرَزُوها *** فجاءت كلُّها يَتَقِي بأَثْرِ
Dedi: ve **الفرّاء** şöyle derdi: **أَثَرُ السيف** harekeli; ve inşad ederdi:
كأنّهُمْ أسْيُفٌ بِيضٌ يمانِيَةٌ *** صَافٍ مضاربُها باقٍ بها الأَثَرُ
**النَّضر** dedi: **المأثورة** kuyulardandır: senden önce gizlenmiş, sonra gömülmüş, sonra sen onun üzerine düşmüşsün; iplerin ve halatların izlerini görmüşsün; işte o **المأثورة**’dur. **الكلبيّ** “Bu yerde **أثِرْت**”i hikâye etti; yani onda sabit kaldım. Ve inşad etti:
فإنْ شئتَ كانَتْ ذِمَّةُ الله بيننا *** وأعْظَمُ مِيثاقٍ وعَهْدُ جِوارِ
مُوادعةً ثم انصرفْتُ ولم أدَعْ *** قَلُوصِي ولم تَأْثَرْ بسُوءِ قَرَارِ
**أبو عمرو** dedi: **طريق مأثورٌ**, yani **الأثَر**’i yeni olan. **أبو عُبيد** dedi:
Süt, kaymaktan ayrılıp saflaşınca o **الأُثْر**’dür. **الأصمعيّ** dedi: o, damme ile **الأُثْر**’dür. Ve **يعقوب** onu kesreledi. Çoğulu **الأُثُور**. Dedi ki:
وتصدُرُ وهي راضيةٌ جميعاً *** عَنَ امري حين آمُرُ أو أُشِيرُ
وأنت مؤخَّرٌ في كلِّ أمرٍ *** تُوَارِبُكَ الجَوازِمُ والأُثُورُ
“**تواربك**” yani seni kaygılandırır; **الأَرَب**’den, o da ihtiyaçtır. Ve **الجوازم**: dolu süt tulumlarıdır.

(**أثف**) **الهمزة** ve **الثاء** ve **الفاء**, toplanmaya ve sabit kalmaya delalet eder. **الخليل** dedi: “Mekânda **تأَثَّفت**; **تأثُّفاً**” dersin; yani onda ikamet ettim. Ve “Kavim **أَثَفَ**; **يَأْثِفون**; **أَثْفاً**” — eğer geri kaldılar ve geride kaldılarsa. Ve kavim **تأثَّف** etti: toplandılar. **النابغة** dedi:
* ولو تأثَّفَكَ الأعداءُ بالرِّفَدِ *
yani seni kuşatsalardı; böylece **الأثافيّ** gibi oldular. Ve **الأثفيّة**: üzerine tencerenin dikildiği taşlardır; **ثَفّيت**’ten **أفْعُولة**’dir; **قِدْرٌ مُثَفّاة** denir. Ve “**مؤثَّفة**” derler; **المُثَفّاة** daha bilinen ve daha umumidir. Ve Araplardan kimisi lafızda **مُفَعْلاة** vezninde **مُؤَثْفَاةٌ** der; hâlbuki o **مُؤَفْعَلة**’dir; çünkü **أَثْفَى يُثْفَى** “**أفعل يُفعَل**” takdirine göredir; fakat onlar bazen **أفعل يُؤَفْعَل**’in elifini terk ederler; çünkü **أفعل**, dörtlü vezinle üçlü sınırından çıkarılmıştır.
Şu da gelmiştir: **كِساءٌ مُؤَرْنَبٌ**; **أرنب**’te olan elifi sabit kıldılar; o da **أفعل**’dir; böylece **مُؤفعل**’de hemzeyi terk ettiler. Ve kalın parmaklı için **رجل مُؤَنْمَل**. Dedi ki:
* وصالياتٍ كَكَما يُؤَثْفيْن *
**أبو عبيد** dedi: kesre ile **الإثفيّة** de denir. **أبو حاتم** dedi: **الأثافيّ**, tencere başının hizasında yıldızlardır; tencerenin **أثافي**’si gibi. Ve **القِدْر** de yuvarlak yıldızlardır. **الفرّاء** dedi: **المثفّاة** **الأثافيّ** heyetinde bir damgadır. Ve **الأثافيّ** de denir. Dedi: ve “**امرأةٌ مُثَفّاة**” denir; yani ondan üç koca ölmüştür; ve “**رجل مثَفّىً**”: üç kadınla evlenmiştir. **أبو عمرو**: “Onu **أثَفَه**; **يأثِفُه**” — onu talep etti. Dedi: ve **الأثِف** kavmi takip eden kimsedir; “Geçti, onları **يَأثِفُهم** ve **يُثَفِّيهم**” denir; yani onları takip eder. **أبو زيد** dedi: “Onu **أثَفَه**; **يأثِفُهُ**” — onu kovdu. **ابنُ الأعرابي**: “Falan oğullarından kaba bir **أُثْفِيّةٌ** kaldı” — eğer onlardan çok sayı ve aziz bir cemaat kaldıysa. **أبو عمرو**: erkeklerden **المؤثَّفُ**, kısa, geniş, çok etli olandır. Ve inşad etti:
ليس من القُرّ بمُسْتَكِينِ *** مؤَثَّفٍ بلَحْمه سَمِينِ

(**أثل**) **الهمزة** ve **الثاء** ve **اللام**, şeyin aslına ve toplanmasına delalet eder. **الخليل** dedi: **الأَثْل**, **الطَّرْفاء**’ya benzeyen bir ağaçtır; ancak ondan daha büyüktür ve ondan daha iyi odunludur; ondan iyi kadehler yapılır. **أبو زياد**: **الأثْل**, **العِضاهِ**’dandır; gökte uzun; onun uzun ince püskülleri vardır; dikeni yoktur. Ve Araplar der: “O, **أَثْلَتِه**’ni yontmaya düşkündür” yani onu ayıplamaya ve sövmeye düşkündür. **الأعشى** dedi:
ألَسْتَ مَنْتَهِياً عن نحتِ أثلتِنا *** وَلَسْتَ ضائِرَها ما أطَّتِ الإبلُ
**الخليل** dedi: “Falan **أَثَّلَ**; **تأثيلاً**” dersin; eğer malı çoğaldı ve hâli güzelleştiyse. Ve **المتأثِّل**: mala mal toplayan kimsedir. Ve “Allah mülkünü **أثَّل** etsin” dersin; yani onu büyüttü ve çoğalttı. Dedi ki:
* أثَّلَ مُلْكاً خِنْدِفيّاً فَدْغَما *
**أبو عمرو** dedi: **الأثال** şan yahut maldır. Ve **الأصمعيّ** onu hemzenin kesri ve dammesiyle rivayet etti. Ve her şeyin **أثَلَة**’si onun aslıdır. Ve falan **تأثّلَ** etti: malın aslını edindi. Ve **المتأثِّل**, sık dallı ağacın dallarındandır. Ve inşad etti:
والأصلُ ينبُتُ فَرْعُهُ متأثِّلاً *** والكفُّ ليسَ بَنَانُها بسَواءِ
**الأصمعيّ** dedi: “Onun üzerine borçları **أثّلْتُ**; **تأثيلاً**” yani onları onun üzerine topladım. Ve “Onu adamlarla **أثّلتْهُ**” yani onları onunla çoğalttım. **الأخطل** dedi:
أَتَشْتُمُ قوماً أثّلوكَ بنَهْشَلٍ *** ولولا همُ كنتمْ كعُكْلٍ مَوالِيَا
Ve “Kış için **تأثَّلْتُ**” denir; yani ona hazırlandım. **أبو عبيدة**: **أُثال** bir dağın adıdır. **ابنُ الأعرابيّ** onun şu sözünde:
تُؤَثِّلُ كَعبٌ عليّ القضاءَ *** فرَبّي يُغَيِّرُ أعمالَها
Dedi: “**تؤثِّلُ**” yani onu bana zorunlu kılarlar. **ابنُ الأعرابيّ** ve **الأصمعيّ**: “Kuyuyu **تأثلت**” — onu kazdın. **أبو ذؤيب** dedi:
وقد أرْسَلُوا فُرَّاطَهُمْ فتأثَّلُوا *** قَلِيباً سَفَاهَا كالإماءِ القَواعِدِ
Ve bu, babın kıyasıdır; çünkü bu, içinde önceden **مؤثَّلا** olanı çıkarmaktır.

(**أثم**) **الهمزة** ve **الثاء** ve **الميم**, tek bir asla delalet eder; o da yavaşlık ve geri kalmadır. “**ناقة آثِمةٌ**” denir; yani geri kalmış. **الأعشى** dedi:
* إذا كَذَبَ الآثِماتُ الهَجِيرا *
Ve **الإثم** bundan türemiştir; çünkü günah sahibi hayırdan yavaştır, ondan geri kalmıştır. **الخليل** dedi: “Falan **أثِمَ**” — günaha düştü; eğer sakındı ve el çektiyse “**تأثّم**” denir; “**حَرِجَ**” denildiği gibi: haraca düştü; ve “**تحرّج**”: haractan uzaklaştı. **أبو زيد** dedi: **رجل أثيمٌ أثُومٌ**. Ve bazı kimseler **الأخفش**’ten — doğruluğunu nasıl bulduğumu bilmem — **الإثم**’in şarap olduğunu nakletti; ve bunun üzerine Yüce Allah’ın sözü şöyle tefsir edildi: ﴿… **والإثْمَ**﴾. Ve inşad etti:
شَرِبْتُ الإثْمَ حتّى ضَلَّ عَقْلِي  *** كذاك الإثْمُ تفْعَلُ بالعُقولِ
Eğer bu sahih ise, o kıyastır; çünkü o, sahibini günaha düşürür.

(**أثن**) **الهمزة** ve **الثاء** ve **النون** bir asıl değildir; ancak onda ibdâlden bir kelime gelmiştir: **الأُثُن**’ü, **الوُثُن**’de bir lugat olarak söylerler. Ve **الأُثْنَة** derler: **الطَّلْح**’ın sık çalılığı. Ve biz bu kitabımızın başında, ancak sahih sözle kıyas edeceğimizi şart koşmuştuk.

(**أثو/ي**) **الهمزة** ve **الثاء** ve **الواو** ve **الياء** tek bir asıldır; onda **الواو** **الياء** ile karışır. Ve “Ona karşı **أثَى** etti; **يَأثي**; **إثَاوَةً** ve **إثَايَةً** ve **أثْوًا** ve **أثْياً**” derler; eğer onun aleyhine nemime yaptıysa. Ve inşad ederler:
* ولا أكون لكم ذا نَيْرَبٍ آثِ *
Ve **النيرب**: nemimedir. Ve dedi ki:
وإنّ امرأً يأثُو بسادةِ قَومِهِ  *** حَرِيٌّ لَعَمرِي أن يُذَمَّ ويُشتَما

-

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: إثم

- الإثم والأثام: اسم للأفعال المبطئة عن الثواب (يقال: أثمت الناقة المشي تأثمه إثما: أبطأت. انظر: اللسان (أثم) )، وجمعه آثام، ولتضمنه لمعنى البطء قال الشاعر:
*جمالية تغتلي بالرداف**إذا كذب الآثمات الهجيرا*
(البيت للأعشى في ديوانه ص 87؛ واللسان (أثم). وعجزه في المجمل 1/87)
وقوله تعالى: ﴿فيهما إثم كبير ومنافع للناس﴾ [البقرة/219] أي: في تناولهما إبطاء عن الخيرات.
وقد أثم إثما وأثاما فهو آثم وأثيم. وتأثم: خرج من إثمه، كقولهم: تحوب وتحرج: خرج من حوبه وحرجه، أي: ضيقه.
وتسمية الكذب إثما لكون الكذب من جملة الإثم، وذلك كتسمية الإنسان حيوانا لكونه من جملته.
وقوله تعالى: ﴿أخذته العزة بالإثم﴾ [البقرة/206] أي: حملته عزته على فعل ما يؤثمه، ﴿ومن يفعل ذلك يلق أثاما﴾ [الفرقان/68] أي: عذابا، فسماه أثاما لما كان منه، وذلك كتسمية النبات والشحم ندى لما كانا منه في قول الشاعر:
*تعلى الندى في متنه وتحدرا*
(هذا عجز بيت لعمرو بن أحمر، وشطره:
[كثور العداب الفرد يضربه الندى]
وهو في ديوانه ص 84، واللسان (ندى) ).
وقيل: معنى: (يلق أثاما) أي: يحمله ذلك على ارتكاب آثام، وذلك لاستدعاء الأمور الصغيرة إلى الكبيرة، وعلى الوجهين حمل قوله تعالى: ﴿فسوف يلقون غيا﴾ [مريم/59].
والآثم: المتحمل الإثم، قال تعالى: ﴿آثم قلبه﴾ [البقرة/283].
وقوبل الإثم بالبر، فقال صلى الله عليه وسلم: (البر ما اطمأنت إليه النفس، والإثم ما حاك في صدرك) (الحديث عن وابصة بن معبد رضى الله عنه قال: أتيت رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: (جئت تسأل عن البر؟ قلت: نعم قال: البر ما اطمأنت إليه النفس واطمأن إليه القلب، والإثم ما حاك في النفس وتردد في الصدر وإن أفتاك الناس وأفتوك) أخرجه أحمد في المسند 4/228، وفيه أيوب بن عبد الله بن مكرز. قال ابن عدي: لا يتابع على حديثه. ووثقه ابن حبان. وأخرجه الدارمي 2/322. وانظر: مجمع الزوائد 1/182. ذكره النووي في الأربعين وقال: حديث حسن رويناه في مسند أحمد والدارمي بإسناد حسن، راجع الأربعين النووية ص 53) وهذا القول منه حكم البر والإثم لا تفسيرهما.
وقوله تعالى: ﴿معتد أثيم﴾ [القلم/12] أي: آثم، وقوله: ﴿يسارعون في الإثم والعدوان﴾ [المائدة/62].
قيل: أشار بالإثم إلى نحو قوله: ﴿ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون﴾ [المائدة/44]، وبالعدوان إلى قوله: ﴿ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الظالمون﴾ [المائدة/45]، فالإثم أعم من العدوان.

##### Türkçe

- **الإثم** ve **الأثام**: sevaptan alıkoyan fiillerin adı (denir ki: **أثمت الناقة المشي تأثمه إثما**: yavaşladı. Bak: **اللسان** (**أثم**) ) ve onun çoğulu **آثام**’dır; yavaşlık mânasını içerdiğinden şair şöyle dedi:
*جمالية تغتلي بالرداف**إذا كذب الآثمات الهجيرا*
(beyit A‘şâ’nındır, divanında s. 87; ve **اللسان** (**أثم**). Onun ikinci mısraı **المجمل** 1/87’dedir)
Yüce Allah’ın sözü: ﴿فيهما إثم كبير ومنافع للناس﴾ [البقرة/219], yani: ikisini (içki ve kumarı) edinmede hayırlardan bir yavaşlama vardır.
Ve **أثم** **إثما** ve **أثاما**; o hâlde o **آثم** ve **أثيم**’dir. Ve **تأثم**: günahından çıktı; onların “**تحوب** ve **تحرج**” demeleri gibi: **حوبه** ve **حرجه**’inden çıktı; yani: darlığından.
Yalanın **إثما** diye adlandırılması, yalanın günahın cümlesinden olması sebebiyledir; bu da, insanın onun cümlesinden olması sebebiyle “hayvan” diye adlandırılması gibidir.
Yüce Allah’ın sözü: ﴿أخذته العزة بالإثم﴾ [البقرة/206], yani: izzeti onu, kendisini günaha sokacak şeyi yapmaya taşıdı; ﴿ومن يفعل ذلك يلق أثاما﴾ [الفرقان/68], yani: azap; ondan (günahtan) olduğu için onu **أثاما** diye adlandırdı; bu da, şairin sözünde bitki ve içyağın, ondan (yağmurdan) olduğu için “**ندى**” diye adlandırılması gibidir:
*تعلى الندى في متنه وتحدرا*
(bu, Amr b. Ahmer’e ait bir beytin ikinci mısraıdır; onun ilk mısraı:
[كثور العداب الفرد يضربه الندى]
ve o, divanında s. 84’tedir; ve **اللسان** (**ندى**) ).
Ve denildi ki: (**يلق أثاما**) mânası: bu, onu **آثام** işlemeye taşır; bu, küçük işlerin büyüğe çağırması sebebiyledir; ve iki vecih üzere Yüce Allah’ın sözü: ﴿فسوف يلقون غيا﴾ [مريم/59] taşınmıştır.
Ve **الآثم**: günahı yüklenen; Yüce Allah dedi: ﴿آثم قلبه﴾ [البقرة/283].
Ve **الإثم**, **البر** ile karşılaştırıldı; böylece sallallahu aleyhi ve sellem dedi: (**البر ما اطمأنت إليه النفس، والإثم ما حاك في صدرك**) (hadis Vâbısa b. Ma‘bed radıyallahu anh’dandır; dedi ki: Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’e geldim; dedi ki: (**جئت تسأل عن البر؟ قلت: نعم قال: البر ما اطمأنت إليه النفس واطمأن إليه القلب، والإثم ما حاك في النفس وتردد في الصدر وإن أفتاك الناس وأفتوك**) Ahmed onu **المسند** 4/228’de çıkardı; onda Eyyûb b. Abdullah b. Mikrez vardır. İbn Adî dedi: hadisine mutâbaat edilmez. İbn Hibbân onu sika saydı. Dârimî onu 2/322’de çıkardı. Bak: **مجمع الزوائد** 1/182. Nevevî onu **الأربعين**’de zikretti ve dedi ki: hasen bir hadistir; onu **مسند أحمد** ve **الدارمي**’de hasen bir isnadla rivayet ettik; bk. **الأربعين النووية** s. 53) ve bu sözü ondan, **البر** ve **الإثم**’in hükmüdür, onların tefsiri değildir.
Yüce Allah’ın sözü: ﴿معتد أثيم﴾ [القلم/12], yani: **آثم**; ve O’nun sözü: ﴿يسارعون في الإثم والعدوان﴾ [المائدة/62].
Denildi ki: **الإثم** ile, şu söze işaret etti: ﴿ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون﴾ [المائدة/44]; ve **العدوان** ile, şu söze: ﴿ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الظالمون﴾ [المائدة/45]; böylece **الإثم**, **العدوان**’dan daha geneldir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

أ ث م
تقول‏:‏ فلان من الحياء يتلثم ومن اللمم يتأثم أي يتحرج‏.‏
وتقول‏:‏ كانوا يفزعون من الأنام أشد ما يفزعون من الأثام وهو وبال الإثم قال‏:‏ لقد فعلت هذي النوى بي فعلة أصاب النوى قبل الممات أثامها

##### Türkçe

أ ث م
Şöyle dersin: falan kimse hayâdan **يتلثم** ve küçük günahlardan **يتأثم**; yani çekinir.
Ve şöyle dersin: onlar insanlardan, **الأثام**’dan ürktükleri kadarın en şiddetlisiyle ürkerlerdi; o, günahın vebali olan **الإثم**’ün vebalidir. Dedi ki:
Gerçekten bu ayrılıklar bana bir iş yaptı;
ölümden önce ayrılıklara onun **أثام**’ı isabet etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الإِثْمُ: الذَّنْبُ، وقيل: هو أَن يعمَل ما لا يَحِلُّ له. وفي التنزيل العزيز: والإِثْمَ والبَغْيَ بغير الحَقّ. وقوله عز وجل: فإِن عُثِر على أَنَّهما استَحقّا إثْماً؛ أَي ما أُثِم فيه. قال الفارسي: سماه بالمصدر كما جعل سيبويه المَظْلِمة اسم ما أُخِذ منك، وقد أَثِم يأْثَم؛ قال:
لو قُلْتَ ما في قَوْمِها لم تِيثَمِ
أَراد ما في قومها أَحد يفْضُلها. وفي حديث سعيد بن زيد: ولو شَهِدْتُ على العاشر لم إِيثَم؛ هي لغة لبعض العرب في آثَم، وذلك أَنهم يكسرون حَرْف المُضارَعة في نحو نِعْلَم وتِعْلَم، فلما كسروا الهمزة في إِأْثَم انقلبت الهمزة الأَصلية ياء.
وتأَثَّم الرجل: تابَ من الإِثْم واستغفر منه، وهو على السَّلْب كأَنه سَلَب ذاته الإِثْم بالتوْبة والاستغفار أَو رامَ ذلك بهما. وفي حديث مُعاذ: فأَخْبر بها عند موتِه تَأَثُّماً أَي تَجَنُّباً للإِثْم؛ يقال: تأَثَّم فلانٌ إِذا فَعَل فِعْلاً خرَج به من الإِثْم، كما يقال تَحَرَّج إِذا فعل ما يخرُج به عن الحَرج؛ ومنه حديث الحسن: ما عَلِمْنا أَحداً منهم تَرك الصلاة على أَحدٍ من أَهْل القِبْلة تأَثُّماً، وقوله تعالى: فيهما إِثْمٌ كَبِيرٌ ومَنافِعُ للناس وإِثْمُهُما أَكْبَرُ من نَفْعِهما؛ قال ثعلب: كانوا إِذا قامَرُوا فَقَمَروا أَطْعَمُوا منه وتصدَّقوا، فالإطعام والصّدَقة مَنْفَعَة، والإِثْم القِمارُ، وهو أَن يُهْلِك الرجلُ ويذهِب مالَه، وجمع الإِثْم آثامٌ، لا يكسَّر على غير ذلك. وأَثِم فلان، بالكسر، يأْثَم إثْماً ومَأْثَماً أَي وقع في الإِثْم، فهو آثِم وأَثِيمٌ وأَثُومٌ أَيضاً. وأَثَمَه الله في كذا يَأْثُمُه ويأْثِمُه أَي عدَّه عليه إِثْماً، فهو مَأْثُومٌ. ابن سيده: أَثَمَه الله يَأْثُمُه عاقَبَه بالإِثْم؛ وقال الفراء: أَثَمَه الله يَأْثِمُه إِثْماً وأَثاماً إِذا جازاه جزاء الإِثْم، فالعبد مأْثومٌ أَي مجزيّ جزاء إثْمه، وأَنشد الفراء لنُصيب الأَسود؛ قال ابن بري: وليس بنُصيب الأَسود المَرواني ولا بنُصيب الأَبيض الهاشمي:
وهَلْ يَأْثِمَنِّي اللهُ في أَن ذَكَرْتُها،
وعَلَّلْتُ أَصحابي بها لَيْلة النفْرِ؟
ورأَيت هنا حاشيةً صورتُها: لم يقُل ابن السِّيرافي إِن الشِّعْر لنُصيب المرواني، وإِنما الشعر لنُصيب بن رياح الأَسود الحُبَكي، مولى بني الحُبَيك بن عبد مناة ابن كِنانة، يعني هل يَجْزِيَنّي الله جزاء إِثْمِي بأَن ذكرت هذه المرأَة في غِنائي، ويروى بكسر الثاء وضمها، وقال في الحاشية المذكورة: قال أَبو محمد السيرافي كثير من الناس يغلَط في هذا البيت، يرويه النَّفَرْ، بفتح الفاء وسكون الراء، قال: وليس كذلك، وقيل: هذا البيت من القصيد التي فيها:
أَما والذي نادَى من الطُّور عَبْدَه،
وعَلَّم آياتِ الذَّبائح والنَّحْر
لقد زادني للجَفْر حبّاً وأَهِله،
ليالٍ أَقامَتْهُنَّ لَيْلى على الجَفْر
وهل يَأْثِمَنِّي اللهُ في أَن ذَكَرْتُها،
وعَلَّلْتُ أَصحابي بها ليلة النَّفْر؟
وطيَّرْت ما بي من نُعاسٍ ومن كَرىً،
وما بالمَطايا من كَلال ومن فَتْرِ
والأَثامُ: الإِثْم. وفي التنزيل العزيز: يَلْقَ أَثاماً، أَراد مُجازاة الأَثام يعني العقوبة. والأَثامُ والإِثامُ: عُقوبة الإِثمِ؛ الأَخيرة عن ثعلب. وسأَل محمد بن سلام يونس عن قوله عز وجل: يَلْفُ أَثاماً، قال: عُقوبةً؛ وأَنشد قول بشر:
وكان مقامُنا نَدْعُو عليهم،
بأَبْطَح ذي المَجازِ له أَثامُ
قال أَبو إسحق: تأْويلُ الأَثامِ المُجازاةُ. وقال أَبو عمرو الشيباني: لَقِي فلان أَثامَ ذلك أَي جَزاء ذلك، فإِنَّ الخليل وسيبويه يذهبان إِلى أَن معناه يَلْقَ جَزاء الأَثامِ؛ وقول شافع الليثي في ذلك: جَزى اللهُ ابنَ عُرْوةَ حيث أَمْسَى
عَقُوقاً، والعُقوقُ له أَثامُ
أَي عُقوبة مُجازاة العُقُوق، وهي قطيعة الرَّحِم. وقال الليث: الأَثامُ في جملة التفسير عُقوبة الإِثمِ، وقيل في قوله تعالى، يَلقَ أَثاماً، قيل: هو وادٍ في جهنم؛ قال ابن سيده: والصواب عندي أَن معناه يَلْقَ عِقابَ الأَثام. وفي الحديث: مَن عَضَّ على شِبذِعِه سَلِمَ من الأَثام؛ الأَثامُ، بالفتح: الإِثمُ. يقال: أَثِمَ يَأْثَم أَثاماً، وقيل: هو جَزاء الإِثمِ، وشِبْذِعُه لسانه. وآثَمه، بالمدّ: أَوقعه في الإِثمِ؛ عن الزجَّاج؛ وقال العجاج:
بل قُلْت بَعْض القَوْمِ غير مُؤْثِمِ
وأَثَّمه، بالتشديد: قال له أَثِمْت. وتأَثَّم: تحَرَّجَ من الإِثمِ وكَفَّ عنه، وهو على السَّلْب، كما أَن تَحَرَّجَ على السّلْب أَيضاً؛ قال عبيد الله بن عبد الله بن عتبة بن مسعود:
تَجَنَّبْت هِجْرانَ الحَبيب تأَثُّماً،
إِلا إِنَّ هِجْرانَ الحَبيب هو الإِثمُ
ورجل أَثَّامٌ من قوم آثمين، وأَثِيمٌ من قوم أُثَماء. وقوله عز وجل: إِنَ شَجرَةَ الزَّقُّوم طَعامُ الأَثِيم؛ قال الفراء: الأَثِيمُ الفاجر، وقال الزجاج: عُنِيَ به هنا أَبو جهل بن هِشام، وأَثُومٌ من قوْم أُثُمٍ؛ التهذيب: الأَثِيمُ في هذه الآية بمعنى الآثِم. يقال: آثَمَهُ اللهُ يُؤْثمه، على أَفْعَله، أَي جعله آثِماً وأَلفاه آثِماً. وفي حديث ابن مسعود، رضي الله عنه: أَنه كان يُلَقِّنُ رَجُلاً إِنَّ شَجرةَ الزَّقُّومِ طَعام الأَثِيم، وهو فَعِيل من الإِثم. والمَأْثَم: الأَثامُ، وجمعه المَآثِم.
وفي الحديث عنه، صلى الله عليه وسلم، قال: اللّهم إِني أَعوذ بك من المَأْثَمِ والمَغْرَمِ؛ المَأْثَمُ: الأَمرُ
الذي يَأْثَمُ به الإِنسان أَو هو الإِثْمُ نفسهُ، وَضْعاً للمصدر موضع الاسم. وقوله تعالى: لا لَغْوٌ فيها ولا تأْثِيمٌ، يجوز أَن يكون مصدر أَثِمَ، قال ابن سيده: ولم أَسمع به، قال: ويجوز أَن يكون اسماً كما ذهب إِليه سيبويه في التَّنْبيت والتَّمْتين؛ وقال أُمية بن أَبي الصلت: فلا لَغْوٌ ولا تأْثيمَ فيها،
وما فاهُوا به لَهُمُ مُقِيمُ
والإِثمُ عند بعضهم: الخمر؛ قال الشاعر:
شَرِبْتُ الإِثَمَ حتى ضَلَّ عَقْلي،
كذاكَ الإِثمُ تَذْهَبُ بالعُقولِ
قال ابن سيده: وعندي أَنه إِنما سمَّهاها إِثْماً لأَن شُرْبها إِثْم، قال: وقال رجل في مجلس أَبي العباس:
نَشْرَبُ الإِثمَ بالصُّواعِ جِهارا،
وتَرى المِسْكَ بيننا مُسْتَعارا
أَي نَتَعاوَره بأَيدينا نشتمُّه، قال: والصُّواعُ الطِّرْجِهالةُ، ويقال: هو المَكُّوكُ الفارسيُّ الذي يَلْتَقِي طَرفاه، ويقال: هو إِناء كان يشرَب فيه المِلك. قال أَبو بكر: وليس الإِثمُ من أَسماء الخمر بمعروف، ولم يصح فيه ثبت صحيح. وأَثِمَتِ الناقة المشي تأْثَمُه إِثْماً: أَبطأَت؛ وهو معنى قول الأَعشى:
جُمالِيَّة تَغْتَلي بالرِّداف،
إِذا كَذَبَ الآثِماتُ الهَجِيرَا
يقال: ناقة آثِمَةٌ ونوق آثِماتٌ أَي مُبْطِئات. قال ابن بري: قال ابن خالويه كذب ههنا خفيفة الذال، قال: وحقها أَن تكون مشدّدة، قال: ولم تجئ مخففة إِلا في هذا البيت، قال: والآثِمات اللاتي يُظنُّ أَنهنَّ يَقْوَيْن على الهَواجِر، فإِذا أَخْلَفْنه فكأَنهنَّ أَثِمْنَ.

##### Türkçe

**الإِثْمُ**: günah; ve denildi ki: onun, kendisine helâl olmayanı işlemesidir. Ve
aziz tenzilde: “ve **الإِثْمَ** ve **البَغْيَ** haksız yere.” Ve O’nun, azze ve celle, sözü: “Şüphesiz
ikisine rastlanırsa, ikisinin **إثْماً** hak ettikleri”; yani, içinde günah işlenen şey. el-Fârisî dedi: onu
masdar ile adlandırdı; nitekim Sîbeveyh **المَظْلِمة**’yi senden alınan şeyin adı kıldı; ve gerçekten **أَثِم** **يأْثَم**;
dedi ki:
لو قُلْتَ ما في قَوْمِها لم تِيثَمِ
Kastetti: kavminde onu üstün kılan bir kimse yoktur. Saîd b. Zeyd hadîsinde: “Ve eğer
onuncuya şahit olsaydım **لم إِيثَم**”; bu, Arapların bazısının **آثَم**’daki bir dilidir; bu da şundandır ki onlar
**حَرْف المُضارَعة**’yi, **نِعْلَم** ve **تِعْلَم** gibi (şekillerde) kesrelerler; **إِأْثَم**’de hemzeyi kesreleyince
aslî hemze yâ’ya dönüştü.

Ve **تأَثَّم** adam: **الإِثْم**’den tevbe etti ve ondan istiğfar etti; ve o, selb üzerinedir; sanki
tevbe ve istiğfar ile **الإِثْم**’i kendi zâtından soyup çıkardı yahut onlarla bunu murad etti. Muâz hadîsinde:
“ölümü sırasında onu haber verdi **تَأَثُّماً**” yani **الإِثْم**’den sakınma; denilir:
“falanca **تأَثَّم**” — bir fiil yaptığı zaman onunla **الإِثْم**’den çıkmış olur; nitekim “**تَحَرَّج**”
denilir, onunla **الحَرج**’den çıktığı şeyi yaptığı zaman; ve ondandır Hasan hadîsi: “Onlardan
hiç kimsenin, **أَهْل القِبْلة**’den birine namazı terk ettiğini, **تأَثُّماً** (olarak) bilmedik”; ve O’nun, yüce, sözü:
“İkisinde **إِثْمٌ كَبِيرٌ** ve insanlar için menfaatler vardır; ve ikisinin günahı menfaatlerinden daha büyüktür”;
Sa‘leb dedi: kumar oynadıkları zaman, kazanırlarsa ondan yedirirler ve sadaka verirlerdi;
yedirme ve sadaka menfaattir; **الإِثْم** ise kumardır; o da, adamın helâk olması
ve malını gidermesidir. **الإِثْم**’in çoğulu **آثامٌ**’dır; bunun dışında bir şeye kırılmaz.

Ve falanca **أَثِم** (kesre ile), **يأْثَم** **إثْماً** ve **مَأْثَماً**; yani **الإِثْم**’e düştü; o hâlde o
**آثِم** ve **أَثِيمٌ** ve **أَثُومٌ** da. Ve Allah onu şunda **أَثَمَه**: **يَأْثُمُه**
ve **يأْثِمُه**; yani onu kendisine **إِثْماً** saydı; o hâlde o **مَأْثُومٌ**’dur. İbn Sîde: Allah onu **أَثَمَه**
**يَأْثُمُه**: onu **الإِثْم** ile cezalandırdı; ve el-Ferrâ dedi: Allah onu **أَثَمَه** **يَأْثِمُه** **إِثْماً**
ve **أَثاماً**; **الإِثْم**’in cezasıyla onu cezalandırdığı zaman; böylece kul **مأْثومٌ**dur, yani günahının cezasıyla
cezalandırılmıştır. el-Ferrâ, Nusayb el-Esved için inşad etti; İbn Berrî dedi: Nusayb el-Esved el-Mervânî’nin
değildir, Nusayb el-Ebyad el-Hâşimî’nin de değildir:
وهَلْ يَأْثِمَنِّي اللهُ في أَن ذَكَرْتُها،
وعَلَّلْتُ أَصحابي بها لَيْلة النفْرِ؟
Ve burada bir hâşiye gördüm, sûreti şudur: İbn es-Sîrâfî “şiir Nusayb el-Mervânî’nindir” demedi;
şiir ancak Nusayb b. Riyâh el-Esved el-Hubekî’nindir, Benî’l-Hubeyk b. Abd Menât b. Kinâne’nin mevlâsı;
yani: bu kadını şarkımda andığım için Allah bana günahımın cezasını mı verir? Sâ ile kesre ve damme ile rivayet olunur.
Ve zikredilen hâşiyede dedi: Ebû Muhammed es-Sîrâfî dedi: insanların çoğu bu beyitte yanılır;
onu **النَّفَرْ** diye rivayet eder, fâ’nın fethi ve râ’nın sükûnu ile; dedi: öyle değildir. Ve denildi ki: bu beyit,
içinde şu olan kasîdeddendir:
أَما والذي نادَى من الطُّور عَبْدَه،
وعَلَّم آياتِ الذَّبائح والنَّحْر
لقد زادني للجَفْر حبّاً وأَهِله،
ليالٍ أَقامَتْهُنَّ لَيْلى على الجَفْر
وهل يَأْثِمَنِّي اللهُ في أَن ذَكَرْتُها،
وعَلَّلْتُ أَصحابي بها ليلة النَّفْر؟
وطيَّرْت ما بي من نُعاسٍ ومن كَرىً،
وما بالمَطايا من كَلال ومن فَتْرِ

Ve **الأَثامُ**: **الإِثْم**. Ve aziz tenzilde: “**يَلْقَ أَثاماً**”; kastetti:
**الأَثام**’ın mücâzâtını, yani cezayı. Ve **الأَثامُ** ve **الإِثامُ**: **الإِثمِ**’in cezası; ikincisi
Sa‘leb’dendir. Muhammed b. Selâm, Yunus’a O’nun, azze ve celle, sözü hakkında sordu: “**يَلْفُ أَثاماً**”;
dedi: ceza; ve Bişr’in sözünü inşad etti:
وكان مقامُنا نَدْعُو عليهم،
بأَبْطَح ذي المَجازِ له أَثامُ
Ebû İshâk dedi: **الأَثام**’ın te’vîli mücâzâttır. Ebû Amr eş-Şeybânî dedi:
“Falanca, bunun **أَثامَ**’ını buldu” yani bunun cezasını; çünkü Halîl ve Sîbeveyh, onun mânâsının
“**الأَثام**’ın cezasını bulur” olduğuna giderler. Şâfi‘ el-Leysî’nin bu husustaki sözü:
جَزى اللهُ ابنَ عُرْوةَ حيث أَمْسَى
عَقُوقاً، والعُقوقُ له أَثامُ
Yani: **العُقوق**’un mücâzât cezası; o da sıla-i rahmi kesmektir. Leys dedi: **الأَثامُ**
tefsirin cümlesinde **الإِثم**’in cezasıdır. Ve O’nun, yüce, sözü hakkında: “**يَلقَ أَثاماً**” denildi:
o, cehennemde bir vadidir. İbn Sîde dedi: bana göre doğru olan, mânâsının “**الأَثام**’ın azabını bulur” olmasıdır.
Hadîste: “Kim **شِبذِعِه**’ine ısırırsa **الأَثام**’dan selâmet bulur”; **الأَثامُ** (fetha ile): **الإِثم**.
Denilir: **أَثِمَ** **يَأْثَم** **أَثاماً**. Ve denildi ki: o, **الإِثم**’in cezasıdır. Ve onun **شِبْذِعُه**’i dilidir.
Ve **آثَمه** (med ile): onu **الإِثم**’e düşürdü; Zeccâc’dan. Ve el-Acçâc dedi:
بل قُلْت بَعْض القَوْمِ غير مُؤْثِمِ
Ve **أَثَّمه** (teşdîd ile): ona “**أَثِمْت**” dedi. Ve **تأَثَّم**: **الإِثم**’den sakındı
ve ondan el çekti; ve o selb üzerinedir; nitekim **تَحَرَّج** de selb üzerinedir; dedi ki
Ubeydullah b. Abdullah b. Utbe b. Mes‘ûd:
تَجَنَّبْت هِجْرانَ الحَبيب تأَثُّماً،
إِلا إِنَّ هِجْرانَ الحَبيب هو الإِثمُ
Ve bir adam **أَثَّامٌ**, **آثمين** kavminden; ve **أَثِيمٌ**, **أُثَماء** kavminden. Ve O’nun, azze ve celle, sözü:
“Şüphesiz **شَجرَةَ الزَّقُّوم** **طَعامُ الأَثِيم**’dir”; el-Ferrâ dedi: **الأَثِيمُ** fâcirdir;
Zeccâc dedi: burada onunla Ebû Cehil b. Hişâm kastedildi. Ve **أَثُومٌ**, **أُثُمٍ** kavminden.
**التهذيب**: bu âyette **الأَثِيمُ**, **الآثِم** mânâsınadır. Denilir: Allah onu **آثَمَهُ**
**يُؤْثمه** — **أَفْعَله** üzere — yani onu **آثِماً** kıldı ve onu **آثِماً** buldu. İbn Mes‘ûd hadîsinde,
Allah ondan razı olsun: bir adama “**إِنَّ شَجرةَ الزَّقُّومِ طَعام الأَثِيم**”i telkin ederdi; ve o,
**الإِثم**’den **فَعِيل**’dir. Ve **المَأْثَم**: **الأَثامُ**; çoğulu **المَآثِم**.

Ve ondan, sallallahu aleyhi ve sellem, hadîste dedi: “Allah’ım, ben sana **المَأْثَمِ** ve **المَغْرَمِ**’den sığınırım”;
**المَأْثَمُ**: insanın onunla günaha girdiği iş; yahut o, **الإِثْم**’in kendisidir; masdarın isim yerine konulmasıdır.
Ve O’nun, yüce, sözü: “Orada ne boş söz vardır ne de **تأْثِيمٌ**”; **أَثِمَ**’in masdarı olması câizdir;
İbn Sîde dedi: onu işitmedim; dedi: Sîbeveyh’in **التَّنْبيت** ve **التَّمْتين** hakkında gittiği üzere isim olması da câizdir.
Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:
فلا لَغْوٌ ولا تأْثيمَ فيها،
وما فاهُوا به لَهُمُ مُقِيمُ
Ve **الإِثمُ**, bazılarının yanında: şarap; şair dedi:
شَرِبْتُ الإِثَمَ حتى ضَلَّ عَقْلي،
كذاكَ الإِثمُ تَذْهَبُ بالعُقولِ
İbn Sîde dedi: bana göre onu ancak **إِثْماً** diye adlandırdı; çünkü onu içmek **إِثْم**’dir. Dedi: Ebû’l-Abbâs’ın meclisinde
bir adam dedi:
نَشْرَبُ الإِثمَ بالصُّواعِ جِهارا،
وتَرى المِسْكَ بيننا مُسْتَعارا
Yani: onu ellerimizle birbirimize ödünç veririz, onu koklarız. Dedi: **الصُّواعُ** **الطِّرْجِهالةُ**’dir;
ve denilir: o, iki ucu birleşen Fars **المَكُّوك**’udur; ve denilir: o, melikin içinde içtiği bir kaptır.
Ebû Bekr dedi: **الإِثمُ**’ün şarabın isimlerinden olması bilinen değildir; onda sahih bir delil sabit olmadı.
Ve dişi deve yürüyüşte **أَثِمَتِ**: **تأْثَمُه** **إِثْماً**: yavaşladı; ve bu, A‘şâ’nın sözünün mânâsıdır:
جُمالِيَّة تَغْتَلي بالرِّداف،
إِذا كَذَبَ الآثِماتُ الهَجِيرَا
Denilir: **ناقة آثِمَةٌ** ve **نوق آثِماتٌ**; yani yavaşlayanlar. İbn Berrî dedi: İbn Hâlaveyh dedi:
burada **كذب** zâl’in hafifidir; dedi: hakkı, onun şeddeli olmasıdır; dedi: bu beyit dışında hafif gelmedi.
Dedi: **الآثِمات**: öğle sıcağına dayanabilecekleri zannedilenlerdir; sonra onu yerine getirmeyince sanki onlar
**أَثِمْنَ** oldular.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* أ ث م * * الإثْمُ * الذنب وقد أثم بالكسر إثما ومأثما إذا وقع في الإثم فهو * آثِمٌ * و * أثِيمٌ * و * أثُومٌ * أيضا وأثمه الله في كذا بالقصر يأثمه بضم الثاء وكسرها أثاما عدة عليه إثما فهو * مأثومٌ * قلت قال الأزهري قال الفراء أثمه الله يأثمه إثما وأثاما جازاه جزاء الإثم فهو مأثوم أي مجزي جزاء إثمه و * آثَمَهُ * بالمد أوقعه في الإثم و * أثَّمه * تأثيما قال له أثمت وقد تسمى الخمر إثما وقال % شربت الإثم حتى ضل عقلي % كذاك الإثم تذهب بالعقول % و * تأثَّم * أي تحرج عن الإثم وكف و * الأَثامُ * جزاء الإثم قال الله تعالى ﴿يلق أثاما﴾

##### Türkçe

* أ ث م * **الإثْمُ**: günah; ve (kişi) kesre ile **أثم** eder: **إثما** ve **مأثما** (olarak), **الإثم**’e düştüğü zaman; o hâlde o, **آثِمٌ** ve **أثِيمٌ** ve ayrıca **أثُومٌ**’dur. Ve “Allah onu şunda günahkâr kıldı” (kısaltma ile) **أثمه**: **يأثمه** (ثاء’nın) dammesi ve kesresiyle; **أثاما**: ona (karşı) **إثما** (olarak) bir sayı (miktar) (yazar); böylece o, **مأثومٌ**’dur. Dedim ki: el-Ezherî dedi; el-Ferrâ dedi: “Allah onu günahlandırdı” **أثمه الله**: **يأثمه** **إثما** ve **أثاما**; onu, günahın cezası ile cezalandırdı; böylece o, **مأثوم**’dur; yani, günahının cezası ile cezalandırılmış. Ve **آثَمَهُ** (uzatma ile): onu **الإثم**’e düşürdü. Ve **أثَّمه**: **تأثيما**; ona “günah işledin” dedi. Ve şarap da **إثما** diye adlandırılır. Ve (şair) dedi:
% **شربت الإثم حتى ضل عقلي** %
% **كذاك الإثم تذهب بالعقول** %
Ve **تأثَّم**: yani **الإثم**’den sakındı ve (ondan) el çekti. Ve **الأَثامُ**: günahın cezası. Allah Teâlâ dedi: ﴿**يلق أثاما**﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( * ! الإِثْمُ ، بالكَسْرِ : الذَّنْبُ ) ، قال | الراغب : هو أَعَمُّ من العُدْوانِ . وقال | غَيْرُه ، هو فِعْلٌ مُبَطِّىءٌ عن الثَّواب | وقَوْله تعالى : ! 2 \< * ! والإثم والبغي > 2 ! | قال الفرّاء : الإِثْم : ما دُونَ الحَدّ ، | ( و ) قيل : الإِثْمُ : ( الخَمْرُ ) ، قال : | % ( شَرِبْتُ الإِثْمَ حَتَّى ضَلَّ عَقْلِي % | كَذاكَ الإِثْمُ تَصْنَع بالعُقُولِ ) % | كذا في العُباب والصّحاح ، وقولُ | الجوهريّ : وَقَدْ يُسمَّى الخَمْرُ * ! إِثْمًا | يُشِير إلى ما حَقَّقه ابنُ الأَنْباريّ ، | وقد أَنْكَر ابنُ الأَنْبارِي تَسْمِيَة الخمر |

| إِثْمًا وجَعَلَه من المَجاز وأطالَ في رَدّ | كَوْنِه حَقِيقَةً ، نقله شَيْخُنا . | ( و ) الإِثْمُ : ( القِمارُ ) ، وهو أن يُهْلِك | الرجلُ مَالَهُ ويُذْهِبَه ، وقوله تعالَى : | ! 2 \< قل فيهما إثم كبير ومنافع للناس > 2 ! قال ثعلب : كانوا إذا | قامَرُوا فَقَمَرُوا أَطْعَمُوا منه وتَصَدَّقُوا | فالإِطعامُ والصَّدَقة مَنْفعة . | ( و ) قيل : الإِثْمُ ( أَنْ يَعْمَلَ ما لا | يَحِلُّ ) له ، وقد ( * ! أَثِمَ ، كَعَلِمَ ، ) * ! يَأْثَمُ | ( * ! إِثْمًا ) ، كعِلْم ، ( * ! وَمَأْثَمًا ) ، كَمَقْعَد : | وَقَعَ في الإِثْم ، قال : | % ( لَوْ قُلْتَ ما في قَوْمِها لم * ! تِيثَمِ % ) % | أراد ما في قَوْمِها أحدٌ يَفْضُلُها . وفي | حديث سَعِيدِ بن زَيْد :   ولَوْ شَهِدْتُ | على العاشِرِ لم * ! اِيْثَمْ   هي لغةٌ لبعض | العَرَب في * ! آثَم وذلك أَنَّهم يَكْسِرُون | حروف المُضارَعَة في نحو نِعْلَم | وِتِعْلم ، فلمّا كَسَرُوا الهمزة في * ! آثَمُ | انقلبت الهمزةُ الأصليّة ياء ، ( فهو آثِمٌ | * ! وأَثيمٌ * ! وأَثَّامٌ ) ، كَشَدّاد ، ( * ! وأَثُومٌ ) ، | كصبور . | ( * ! وَأَثمَه اللَّه تعالىَ في كذا ، كَمَنَعَهُ | وَنَصَرَه : عَدَّهُ عليه * ! إِثْمًا ) ، قال | شَيْخُنا : المعروفُ أَنَّهُ كَنَصَر | وضَرَب ، ولا قائلَ إِنّه كَمَنَع ، ولا | وَرَدَ في كلام مَنْ يُقْتَدَى به ، ولا هُنا | موجِبٌ لفَتْح الماضي والمضارع | معًا ، لأنَّ ذلك إِنَّما ينشأ عن كون | العَيْن واللّام حَلْقِيًّا ، ولا كذلك | * ! أَثَمَ . وفي اقْتِطاف الأزاهر فيما جاء | على   فَعَلَ   بفتح عَيْن الماضِي وضَمّها | أو كَسْرِها في المضارع مع اختلاف | المَعْنى أو اتّفاقِه وباب الهَمْزة من | المُتَّفِق مَعْنًى : * ! أَثَمَه اللَّهُ في كذا * ! يَأْثِمُه | * ! ويَأْثُمُه : عَدَّهُ عليه ] * ! إِثمًا [ ( فهو | * ! مَأْثُومٌ ) ، وفي المحكم : عاقَبَهُ | * ! بالإثْم ، وقال الفرّاء : أَثَمَهُ اللَّهُ | يَأْثُمُه إِثْمًا * ! وأثامًا : جازاهُ جَزاء * ! الإِثْمِ ، | فالعَبْدُ * ! مَأْثومٌ ، أي : مَجْزِيٌ جزاء | الإِثْم ، وأنشد لنُصَيْبٍ ، قال ابن بَرّي |

| ] ليس بنُصَيب [ الأَسْوَدِ المرواني | ] و [ لا بنصيب الأبيض الهاشِمِيّ ، | وقال ابنُ السيرافي : هو لنُصَيْب بن | رِياح الأسود الحُبَكِيّ مَوْلَى بني | الحُبَيْك بنِ عَبْدِ مَناةَ بن كِنانة : | % ( وهَلْ * ! يَأْثِمُنيِّ اللَّهُ في أَنْ ذَكَرْتُها % | وَعَلَّلْتُ أصْحابِي بها لَيْلَةَ النَّفْرِ ) % | معناه : هَلْ يَجْزِيَنِّي اللَّهُ جَزاء * ! إِثْمِي | بأنْ ذكرتُ هذه المرأةَ في غِنائِي ، | ويُرْوى بكَسْر الثاء وضَمّها ، كما في | الصّحاح . ( * ! وآثَمَهُ ) ، بالمَدِّ : ( أَوْقَعَهُ | فيه ) أي : في الإثم ، كما في | الصّحاح ، ( * ! وَأَثَّمَهُ * ! تَأْثِيًما : قال له : | * ! أثِمْتَ ) ، كما في الصّحاح ، قال اللَّهُ | تعالى : ! 2 \< لا لغو فيها ولا * ! تأثيم > 2 ! . | ( * ! وَتَأَثَّمَ ) الرجلُ : ( تابَ منه ) أي : | من * ! الإِثْمِ واستَغْفَرَ منه ، وهو على | السَّلْب كأنّه سُلِبَ ذات الإِثْم بالتَّوْبة | والاستغفار ، أو رامَ ذلِكَ بهما . ( و ) | أَيْضًا فَعَل فِعْلًا خَرَج به من الإِثْم ، | كما يُقال ( تَحَرَّجَ ) : إِذا فعل فِعْلًا | خرج به من الحَرَج . وفي حديث | مُعاذٍ :   فَأَخْبَرَ بها عِنْدَ مَوْتِهِ * ! تَأَثُّمًا   | أي : تَجَنُّبًا * ! للإِثْم . | ( و ) * ! الأَثامُ ، ( كَسَحابٍ : وادٍ في | جَهَنَّم ) نعوذُ باللَّه منها . | ( و ) الأَثامُ ، ( العُقُوبَةُ ) ، وفي | الصحاح : جَزاءُ الإثْم . ومن | سَجَعات الأساس : كانوا يَفْزَعُونَ | من الأنامِ أشَدَّ ما يَفْزَعُون من | الأَثام . وبكُلّ منهما فُسِّرت الآية في |

| قوله تعالى : ! 2 \< ومن يفعل ذلك يلق * ! أثاما > 2 ! ، ( ويُكْسَرُ ) في المَعْنَى | الأخير وهو مَصْدر أَثَمَه يَأْثِمُهُ * ! إثِاما ، | بالكَسْر والفَتْح ، قاله الفَرّاء . وقيل : | الإثْم * ! والإثامُ ، بكَسْرِهما : اسمٌ | للأفعال المُبَطّئة عن الثَّواب ، | ( * ! كالمَأْثَمِ ) كمَقْعَد . | ( * ! والأَثِيمُ ) : الكَذَّابُ ، * ! كالأَثُومِ ) ، قال | المَناوِيُّ : وتسميةُ الكَذِبِ * ! إِثْمًا كَتَسْمِيَة | الإنسان حَيوانًا ؛ لأنّه من جُمْلَته ، | وقوله تعالَى : ! 2 \< كل كفار أثيم > 2 ! | أي : مُتَحَمّل * ! للإثم ، وقيل أي : | كَذّاب . | ( و ) * ! الأَثِيمُ : ( كَثْرَةُ رُكوبِ * ! الإِثْمِ ، | * ! كالأَثِيمَةِ ) بالهاء . ( و ) قوله تعالىَ : | ! 2 \< طعام الأثيم > 2 ! جاء في التفسير | أنّه ( أبو جَهْلٍ ) لَعَنَه اللّه ، وقيل : | الكافِر . | ( * ! والتَّاْثِيمُ : الإثْمُ ) وبه فُسِّرَتْ الآيةُ | أَيْضًا : ! 2 \< لا لغو فيها ولا * ! تأثيم > 2 ! | ( * ! والمُؤاثِمُ : الَّذِي يَكْذِبُ في | السَّيْرِ ) ، نقله الصاغانيُّ . | ( و ) في الصّحاح : ناقة * ! آثِمَةٌ و ( نُوقٌ | * ! آثِماتٌ ) ، أي : ( مُبْطِئاتٌ مُعْيِياتٌ ) ، | قال الأَعْشَى : | % ( جُمالِيَّةٍ تَغْتَلِي بالرِّداف % | إِذا كَذَّبَ * ! الآثماتُ الهَجِيرَا ) % | قال الصاغانيّ : ويروى بالتاء الفوقِيّة | كما تقدّم ، قال : وقال الفَرّاء في | نَوادره : كان المُفَضَّل يُنْشِده |   الواثِمات   ، من وَثَم وَوَطَس ، | أي : كَسَر . | |

##### Türkçe

| | ( * ! **الإِثْمُ** ، بالكَسْرِ : günah ) ، dedi | râgıb : o, saldırganlıktan daha geneldir. Ve dedi | başkası: o, sevaptan alıkoyan bir fiildir. | Ve O’nun sözü, yüce: ! 2 \< * ! **والإثم والبغي** > 2 ! | dedi el-Ferrâ: **الإِثْم**: had’den aşağı olan şeydir. | ( ve ) denildi: **الإِثْمُ**: ( **الخَمْرُ** )’dır, dedi: | % ( **شَرِبْتُ الإِثْمَ حَتَّى ضَلَّ عَقْلِي** % | **كَذاكَ الإِثْمُ تَصْنَع بالعُقُولِ** ) % | böylece el-ʿUbâb ve es-Sıhâh’ta; ve | el-Cevherî’nin sözü: Şarap bazen * ! **إِثْمًا** diye adlandırılır, | İbnü’l-Enbârî’nin tahkik ettiğine işaret eder; | ve İbnü’l-Enbârî şarabın adlandırılmasını inkâr etti |

| **إِثْمًا** ve onu mecazdan kıldı ve onun hakikat oluşunu reddetmede uzattı; | onu şeyhimiz nakletti. | ( ve ) **الإِثْمُ**: ( **القِمارُ** )’dır; o, kişinin | malını helâk etmesi ve onu gidermesidir. Ve O’nun sözü, yüce: | ! 2 \< قل فيهما إثم كبير ومنافع للناس > 2 ! dedi Saʿleb: onlar, | kumar oynadıklarında ve kazandıklarında ondan yedirir ve sadaka verirlerdi; | yedirme ve sadaka menfaattir. | ( ve ) denildi: **الإِثْمُ** ( **أَنْ يَعْمَلَ ما لا يَحِلُّ** ) kendisine, ve muhakkak ( * ! **أَثِمَ** ، كَعَلِمَ ، ) * ! **يَأْثَمُ** | ( * ! **إِثْمًا** ) ، كعِلْم ، ( * ! **وَمَأْثَمًا** ) ، كَمَقْعَد : | günaha düştü; dedi: | % ( **لَوْ قُلْتَ ما في قَوْمِها لم تِيثَمِ** % ) % | muradı: kavminde onu üstün gelecek kimse yoktur. Ve | Saʿîd b. Zeyd hadîsinde: “Eğer | onuncuya şahitlik etseydim * ! **اِيْثَمْ** etmezdim”; bu, bazı | Arapların * ! **آثَم** hakkında bir dilidir; çünkü onlar, نِعْلَم | وِتِعْلم gibi yerlerde muzâraʿa harflerini kesrelerler; * ! **آثَمُ**’da hemzeyi kesreleyince | aslî hemze yâ’ya döndü; (o hâlde o **آثِمٌ** | **وأَثيمٌ** **وأَثَّامٌ** ) ، كَشَدّاد ، ( **وأَثُومٌ** ) ، | كصبور . | ( * ! **وَأَثمَه اللَّه تعالىَ في كذا** ، كَمَنَعَهُ | وَنَصَرَه : onu kendisine * ! **إِثْمًا** diye saydı ) ، dedi | şeyhimiz: bilinen, onun كَنَصَر | ve ضَرَب gibi olduğudur; onun كَمَنَع gibi olduğuna söyleyen yoktur; | ve kendisine uyulan kimsenin كلامında vârid olmamıştır; ve burada | mâzî ve muzâriʿi birlikte fetha kılmayı gerektiren bir sebep yoktur; | çünkü bu ancak ʿayn ve lâm’ın halkî olmasıyla doğar; ve öyle değildir | * ! **أَثَمَ**. Ve “İktitâfu’l-ezâhir”de, mâzînin ʿaynını fetha ile ve muzâriʿde onu zamme | yahut kesre ile, mânânın ihtilâfı yahut ittifakıyla gelenler ve hemze bâbı, mânâca müttefik olanlardan: * ! **أَثَمَه اللَّهُ في كذا** * ! **يَأْثِمُه** | * ! **ويَأْثُمُه**: onu kendisine ] * ! **إِثمًا** [ diye saydı (o hâlde | **مَأْثُومٌ** ) ; ve el-Muhkem’de: onu | * ! **بالإثْم** ile cezalandırdı. Ve el-Ferrâ dedi: Allah onu | **يَأْثُمُه** **إِثْمًا** **وأثامًا**: ona **الإِثْمِ** cezası olarak karşılık verdi; | o hâlde kul **مَأْثومٌ**’dur, yani: **الإِثْم** cezasıyla karşılık verilmiş. Ve Nusayb’dan şâhid getirdi; İbn Berrî dedi: |

| ] Nusayb el-Esved el-Mervânî’den değildir | ] ve [ Nusayb el-Ebyad el-Hâşimî’den de değildir. | Ve İbnü’s-Sîrâfî dedi: o, Nusayb b. | Riyâh el-Esved el-Hubekî’nindir; Benî | el-Hubeyk b. ʿAbd Menât b. Kinâne’nin mevlâsı: | % ( **وهَلْ يَأْثِمُنيِّ اللَّهُ في أَنْ ذَكَرْتُها** % | **وَعَلَّلْتُ أصْحابِي بها لَيْلَةَ النَّفْرِ** ) % | mânâsı: Allah beni, bu kadını şarkımda anmam sebebiyle, | **إِثْمِي** cezasıyla mı cezalandırır? | ve es-Sıhâh’ta olduğu gibi, ثاء’nın kesri ve zammıyla rivayet olunur. ( * ! **وآثَمَهُ** ) ، med ile: ( onu | ona düşürdü ) yani: günaha; es-Sıhâh’ta olduğu gibi. ( * ! **وَأَثَّمَهُ** **تَأْثِيًما**: ona dedi ki: | * ! **أثِمْتَ** ) ، es-Sıhâh’ta olduğu gibi. Allah | تعالى dedi: ! 2 \< لا لغو فيها ولا * ! **تأثيم** > 2 ! . | ( * ! **وَتَأَثَّمَ** ) adam: ( ondan tevbe etti ) yani: | **الإِثْم**’den ve ondan istiğfar etti; o, selb üzerinedir; sanki tevbe | ve istiğfar ile **الإِثْم** zâtı ondan soyulmuştur; yahut bunlarla bunu amaçladı. ( ve ) | ayrıca, onunla günahdan çıktığı bir fiil yaptı; ( **تَحَرَّجَ** ) denildiği gibi: | bir fiil yaptığında onunla haracdan çıkar. Ve | Muʿâz hadîsinde: “ölümü sırasında onu haber verdi * ! **تَأَثُّمًا**”; | yani: * ! **للإِثْم**’den sakınma olarak. | ( ve ) * ! **الأَثامُ** ، ( كَسَحابٍ : cehennemde bir vadi ) ondan Allah’a sığınırız. | ( ve ) **الأَثامُ**: ( ceza )dır; ve es-Sıhâh’ta: günahın karşılığı. Ve | “el-Esâs”ın secilerinden: onlar, insanlardan, | **الأَثام**’dan korktukları kadar şiddetle korkarlardı. Ve her ikisiyle de, âyet tefsir edildi: |

| O’nun sözü, yüce: ! 2 \< ومن يفعل ذلك يلق * ! **أثاما** > 2 ! ; ( ve kırılır ) son mânâda; ve o, **أَثَمَه يَأْثِمُه**’nin masdarıdır: * ! **إثِاما** , | kesr ve feth ile; el-Ferrâ söyledi. Ve denildi: | **الإثْم** ve **الإثام** , ikisinin de kesriyle: sevaptan alıkoyan fiillerin ismidir; | ( * ! **كالمَأْثَمِ** ) كمَقْعَد . | ( * ! **والأَثِيمُ** ) : yalancı; ( **كالأَثُومِ** ) ; dedi | el-Menâvî: yalanın * ! **إِثْمًا** diye adlandırılması, insanın hayvan diye adlandırılması gibidir; çünkü o, onun cümlesindendir. | Ve O’nun sözü, yüce: ! 2 \< كل كفار أثيم > 2 ! | yani: * ! **للإثم** yüklenen; ve denildi: yani | yalancı. | ( ve ) * ! **الأَثِيمُ**: ( * ! **الإِثْمِ**’e binmenin çokluğu; | ( * ! **كالأَثِيمَةِ** ) هاء ile. ( ve ) O’nun sözü, yüce: | ! 2 \< طعام الأثيم > 2 ! tefsirde geldi ki o, ( Ebû Cehil’dir ) Allah ona lânet etsin; ve denildi: | kâfir. | ( * ! **والتَّاْثِيمُ**: **الإثْمُ** ) ve onunla âyet de tefsir edildi: | ! 2 \< لا لغو فيها ولا * ! **تأثيم** > 2 ! | ( * ! **والمُؤاثِمُ**: yolculukta yalan söyleyen kimsedir ) ; es-Sâğânî nakletti. | ( ve ) es-Sıhâh’ta: dişi deve **آثِمَةٌ** ve ( **نُوقٌ آثِماتٌ** ) , yani: ( yavaşlayan, yoran ) ; dedi el-Aʿşâ: | % ( جُمالِيَّةٍ تَغْتَلِي بالرِّداف % | إِذا كَذَّبَ * ! **الآثماتُ** الهَجِيرَا ) % | es-Sâğânî dedi: yukarıda geçtiği üzere, üstteki تاء ile de rivayet olunur. Dedi: ve el-Ferrâ “Nevâdir”inde dedi: el-Mufaddal onu şöyle okurdu: |   الواثِمات   , وَثَم ve وَوَطَس’dan; | yani: kırdı. | |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: اثم

أَثِمَ
1 أَثِمَ ذ , (Lth, S, M, &c.,) aor. اَثَمَ , (Lth, M, Msb, K,) inf. n. اِثْمٌ, (S, K,) or أَثَمٌ, the former being a simple subst., (Msb,) and مَأْثَمٌ, (S, K,) He fell into what is termed اِثْمٌ [i. e. a sin, or crime, &c.]; (Lth, T, S, M, Msb, * K *;) [he sinned; committed a sin, or crime;] he did what was unlawful: (M, * K:) and ↓ تَأْثِيمٌ signifies the same as اِثْمٌ: (K:) it may be either an inf. n. of ↓ أَثَمَ, which [says ISd] I have not heard, or, as Sb holds it to be, a simple subst. like تَنْبِيتٌ: (M:) and is said to be used in the sense of اِثْم in the Kur lii. 23 [and lvi. 24]. (TA.) [It should be added also, that ↓ تأْثَامٌ, like تَكْذَابٌ, is syn. with تأْثِيمٌ and اِثْمٌ; and, like تأثيم, may be an inf. n. of ↓ أَثَّمَ, or a simple subst.: see an ex. voce بَرُوقٌ.] In the dial. of some of the Arabs, the first letter of the aor. is with kesr, as in تِعْلَمُ and نِعْلَمُ; and as the hemzeh in اِثْمٌ is with kesr, the radical hemzeh [in the aor.] is changed into ى; so that they say اِيثَمُ and تِيثَمُ [for آثَمُ and تَأْثَمُ.] (TA.) In the saying,
لَوْ قُلْتَ مَا فِى قَوْمَهَا لَمْ تِيثَمِ
يَفْضُلَهَا فِى حَسَبٍ وَمِيسَمِ
the meaning is, [Shouldst thou say, thou wouldst not sin, or do wrong, in so saying,] There is not, among her people, any one who excels her [in grounds of pretension to respect, and in impress, or character, of beauty]. (M.) -A2- أَثَمَهُ اللّٰهُ فِى كَذَا, aor. اَثُمَ (S, K) and اَثِمَ , (S,) or اَثَمَ , (K,) but there is no other authority than the K for this last, nor is there any reason for it, as the medial radical letter is not faucial, nor is the final, and in the Iktitáf el-Azáhir the aor. is said to be اَثِمَ and اَثُمَ , (MF, TA,) [God reckoned him to have sinned, or committed a crime or the like, in such a thing; or] God reckoned such a thing against him as an اِثْم: (S, K:) or أَثَمَهُ, aor. اَثِمَ (Fr, T, M, Msb) and اَثُمَ , (Msb,) inf. n. أَثْمٌ (Fr, T, Msb) and أَثَامٌ (Fr, T, TA) and اِثَامٌ, (Fr, TA,) He (God) requited him, (Fr, T,) or punished him, (M,) for what is termed اِثْمٌ [i. e. sin, or crime, &c.]: (Fr, T, M:) [see also أَثَامٌ below:] or he (a man) pronounced him to be آثم [i. e. a sinner, or the like]: (Msb:) [or] ↓ آثَمَهُ, aor. يَؤْثِمُهُ, has this last signification, said of God; and also signifies He found him to be so. (T.) ― -b2- You say also, أَثَمَتِ النَّاقَةُ المَشْىَ, aor. اَثِمَ , inf. n. أَثْمٌ, The she-camel was slow. (M.)

أثّمهُ
2 أثّمهُ ذ , (S, Msb, K,) inf. n. تَأْثِيمٌ, (Msb, K,) He said to him أَثِمْتَ [Thou hast fallen into a sin, or crime, &c.; hast sinned, &c.]. (S, Msb, K.) -A2- See also 1, first and second sentences.

آثمهُ
4 آثمهُ آثمه آثمة He made him, or caused him, to fall into what is termed اِثْمٌ [i. e. a sin, or crime, &c.], (Zj, S, M, K,) or what is termed ذَنْبٌ. (Msb.) ― -b2- See also 1, last sentence but one.

تأثّم
5 تأثّم ذ He abstained from what is termed اِثْمٌ [i. e. sin, or crime, &c.]; (T, S, M, Msb, K;) like تَحَرَّجَ meaning “ he preserved himself from what is termed حَرَجٌ: ” (Msb:) or he did a work, or deed, whereby he escaped from what is termed اِثْمٌ: (TA:) and he repented of what is so termed, (M, K,) and begged forgiveness of it; as though he removed the اِثْم itself by repentance and by begging forgiveness; or sought to do so by those two means. (M.) You say also, تأثّم مِنْ كَذَا He abstained from such a thing as a sin, or crime; syn. تَحَّنَثَ, q. v. (S, K, in art. حنث.)

اِثْمٌ
اِثْمٌ أثم اـثم اثم آثم [accord. to some, an inf. n.; see أَثِمَ: accord. to others, only a simple subst., signifying] A sin, a crime, a fault, an offence, or an act of disobedience, syn. ذَنْبٌ, (S, M, Msb, K,) for which one deserves punishment; differing from ذَنْبٌ inasmuch as this signifies both what is intentional and what is unintentional: (Kull:) or [so accord. to the M, but in the K “ and, ”] an unlawful deed: (M, K:) or a deed which retards from recompense: or, accord. to Fr, what is exclusive of the [punishment termed] حَدّ: accord. to Er-Rághib, it is a term of more general import than عُدَوانٌ: (TA:) ↓ مَأْثَمٌ [which is originally an inf. n. of أَثِمَ] is syn. with اِثْمٌ; (T, * Mgh;) and so, too, is ↓ أَثَامٌ, (Msb,) or ↓ اِثَامٌ, signifying a deed retarding recompense: (TA:) the pl. of اِثْمٌ is آثَامٌ: (M:) and the pl. of ↓ مَأْثَمٌ is مَآثِمُ. (T.) ― -b2- [Sometimes it is prefixed to a noun or pronoun denoting its object: ― -b3- and sometimes it means (assumed tropical:) The punishment of a sin &c.: see explanations of a passage in the Kur v. 32, voce بَآءَ.] ― -b4- Wine: (Aboo-Bekr El-Iyádee, T, S, M, K:) sometimes used in this sense; (S;) but tropically; not properly: (IAmb:) I think, [says ISd,] because the drinking thereof is what is thus termed. (M.) ― -b5- [And for a like reason,] (assumed tropical:) Contention for stakes, or wagers, in a game of hazard; syn. قِمَارٌ; (M, K;) which is a man's destruction of his property. (M.) It is said in the Kur [ii. 216, respecting wine and the game called المَيْسِر], قُلْ فِهِيمَا اِثْمٌ كَبِيرٌ وَ مَنَافِعُ لِلنَّاسِ [Say thou, In them both are great sin and means of profit to men]: and Th says, when they contended in a game of this kind, and won, they gave food and alms, and these were means of profit. (M.)

أَثَامٌ
أَثَامٌ ذ : see اِثْمٌ. ― -b2- Also The requital, or recompense, of اِثّم [i. e. sin, or crime, &c.]: (T, S, M, Msb:) so says Zj, (T, M,) and in like manner say Kh and Sb: (T:) or punishment (Yoo, Lth, T, M, K) thereof: (Lth, T, M:) and ↓ اِثَامٌ and ↓ مَأْثَمٌ signify the same; (M, K;) the latter like مَقْعَدٌ. (TA. [In the CK this is written مَأثِم.]) So in the Kur [xxv. 68], يَلْقَ أَثَامَا [He shall find a requital, or recompense, or a punishment, of sin]: (T, S, M:) in my opinion, [says ISd,] the correct meaning is, he shall find the punishment of آثَام [or sins]: but some say, the meaning is that which here follows. (M.) ― -b3- A valley in Hell. (M, K.)

اِثَامٌ
اِثَامٌ اـثم اثام آثام : see اِثْمٌ: ― -b2- and أَثَامٌ.

أَثُومَّ
أَثُومَّ ذ : see آثِمٌ; and أَثِيمٌ.

أَثِيمٌ
أَثِيمٌ ذ : see آثِمٌ. ― -b2- Also A great, or habitual, liar; or one who lies much; and so ↓ أَثُومٌ. (K.) So in the Kur ii. 277: or it there signifies Burdened with اـثْم [or sin, &c.]. (TA.) In the Kur xliv. 44, it means, accord. to Fr, The unrighteous, or sinning; like ↓ آثِمٌ: (T:) or the unbeliever: (TA:) or, accord. to Zj, in this instance, (M,) by the اثيم is meant Aboo-Jahl. (M, K.) -A2- Also The commission of اِثْم [sin, or crime, &c.,] much, or frequently; and so ↓ أَثِيمَةٌ. (M, K.)

أَثِيمَةٌ
أَثِيمَةٌ ذ : see أَثِيمٌ.

أَثَامٌ
أَثَامٌ ذ : see آثِمٌ.

آثِمٌ
آثِمٌ آثم Falling into what is termed اِثمٌ [i. e. a sin, or crime, &c.]; (S, Msb, * K; *) [sinning; committing a sin, or crime;] doing what is unlawful: (K:) and in like manner, (S, Msb, K,) but having an intensive signification, (Msb,) ↓ أَثِيمٌ, and ↓ أَثُومٌ, (S, M, Msb, K,) and ↓ أَثَّامٌ: (M, Msb, K: [in the CK, erroneously, without teshdeed:]) the pl. of the first of these three is أُثَمَآءُ; that of the second, أُثُمٌ; and that of the third, أَثَّامُونَ. (M.) See also أَثِيمٌ. ― -b2- آثِمَةٌ, (S,) and آثِمَاتٌ, (S, M, K, [in the CK, erroneously, اَثِماتٌ.]) A she-camel, (S,) and she-camels, slow, or tardy; (S, M, K;) weary, fatigued, or jaded. (K. [In the CK, we find مُعِيْباتٌ erroneously put for مُعْيِيَاتٌ.]) Some pronounce it with ت. (Sgh.) [In like manner,] ↓ مُؤَاثِمٌ signifies That is slack, or slow, in pace, or going; اَلَّذِى يَكْذِبُ فِى السَّيْرِ. (Sgh, K. [In Golius's Lex., as from the K, اَلَّذِى يُكَذِّبُ السَّيْرَ. Both are correct, signifying the same.])

تَأْثَامٌ
تَأْثَامٌ ذ : see 1.

تَأْثِيمٌ
تَأْثِيمٌ ذ : see 1.

مَأْثَمٌ
مَأْثَمٌ ذ : see اِثْمٌ, in two places: ― -b2- and see أَثَامٌ.

مَأْثُومٌ
مَأْثُومٌ ذ [Reckoned to have sinned, or the like;] having a thing reckoned against him as an اِثْم: (S:) or requited for what is termed اِثْمٌ. (Fr, T.)

مُوَاثِمٌ
مُوَاثِمٌ مواثم : see آثِمٌ.

##### Türkçe

**أَثِمَ**
1 **أَثِمَ** ذ , (Lth, S, M, &c.,) muzâri‘ı **اَثَمَ** , (Lth, M, Msb, K,) mastar ismi **اِثْمٌ**, (S, K,) yahut **أَثَمٌ**, birincisi basit bir isim olmak üzere, (Msb,) ve **مَأْثَمٌ**, (S, K,) O, **اِثْمٌ** diye adlandırılan şeye düştü [yani bir günah, yahut suç, vb.]; (Lth, T, S, M, Msb, * K *;) [günah işledi; bir günah yahut suç işledi;] haram olanı yaptı: (M, * K:) ve ↓ **تَأْثِيمٌ**, **اِثْمٌ** ile aynı manaya gelir: (K:) ya ↓ **أَثَمَ**’ın bir mastar ismi olabilir ki bunu [ISd der ki] işitmedim; yahut Sb’nin onu, **تَنْبِيتٌ** gibi, basit bir isim saydığı üzere: (M:) ve Kur’ân’da lii. 23 [ve lvi. 24]’te **اِثْم** manasında kullanıldığı söylenir. (TA.) [Şunu da eklemek gerekir ki ↓ **تأْثَامٌ**, **تَكْذَابٌ** gibi, **تأْثِيمٌ** ve **اِثْمٌ** ile eş anlamlıdır; ve **تأثيم** gibi, ↓ **أَثَّمَ**’ın bir mastar ismi yahut basit bir isim olabilir: bir örnek için **بَرُوقٌ** maddesine bak.] Arapların bazılarının lehçesinde, muzâri‘ın ilk harfi, **تِعْلَمُ** ve **نِعْلَمُ**’daki gibi kesre iledir; ve **اِثْمٌ**’daki hemze kesre ile olduğundan, kök hemze [muzâri‘da] ى’ye çevrilir; böylece **اِيثَمُ** ve **تِيثَمُ** derler [**آثَمُ** ve **تَأْثَمُ** yerine.] (TA.) Şu sözde:
لَوْ قُلْتَ مَا فِى قَوْمَهَا لَمْ تِيثَمِ
يَفْضُلَهَا فِى حَسَبٍ وَمِيسَمِ
mana şudur: [Söylesen, böyle söylemekle günaha girmezsin yahut haksızlık etmezsin,] onun kavmi içinde, ona [saygı iddiası sebeplerinde ve güzelliğin izi yahut vasfında] üstün gelen hiç kimse yoktur. (M.) -A2- **أَثَمَهُ اللّٰهُ فِى كَذَا**, muzâri‘ı **اَثُمَ** (S, K) ve **اَثِمَ** , (S,) yahut **اَثَمَ** , (K,) fakat bu sonuncu için K’dan başka bir dayanak yoktur; ayrıca buna bir gerekçe de yoktur; zira orta kök harfi boğaz harfi değildir, son harf de değildir; ve İktitáf el-Azáhir’de muzâri‘ın **اَثِمَ** ve **اَثُمَ** olduğu söylenir, (MF, TA,) [Allah onu böyle bir şeyde günah işlemiş yahut suç işlemiş ve benzeri saydı; yahut] Allah, böyle bir şeyi onun aleyhine bir **اِثْم** olarak saydı: (S, K:) yahut **أَثَمَهُ**, muzâri‘ı **اَثِمَ** (Fr, T, M, Msb) ve **اَثُمَ** , (Msb,) mastar ismi **أَثْمٌ** (Fr, T, Msb) ve **أَثَامٌ** (Fr, T, TA) ve **اِثَامٌ**, (Fr, TA,) O (Allah) ona karşılık verdi, (Fr, T,) yahut onu cezalandırdı, (M,) **اِثْمٌ** diye adlandırılan şey sebebiyle [yani günah, yahut suç, vb.]: (Fr, T, M:) [aşağıda **أَثَامٌ**’a da bak:] yahut o (bir adam) onu **آثم** [yani günahkâr ve benzeri] diye niteledi: (Msb:) [yahut] ↓ **آثَمَهُ**, muzâri‘ı **يَؤْثِمُهُ**, Allah hakkında söylendiğinde, bu son manaya gelir; ayrıca “onu öyle buldu” manasına da gelir. (T.) ― -b2- Şunu da dersin: **أَثَمَتِ النَّاقَةُ المَشْىَ**, muzâri‘ı **اَثِمَ** , mastar ismi **أَثْمٌ**, Dişi deve yürüyüşte yavaş oldu. (M.)

**أثّمهُ**
2 **أثّمهُ** ذ , (S, Msb, K,) mastar ismi **تَأْثِيمٌ**, (Msb, K,) Ona **أَثِمْتَ** [Günaha yahut suça vb. düştün; günah işledin, vb.] dedi. (S, Msb, K.) -A2- 1’e, birinci ve ikinci cümlelere de bak.

**آثمهُ**
4 **آثمهُ** **آثمه** **آثمة** Onu, **اِثْمٌ** diye adlandırılan şeye [yani bir günaha, yahut suça, vb.] düşürdü yahut düşmesine sebep oldu, (Zj, S, M, K,) yahut **ذَنْبٌ** diye adlandırılan şeye. (Msb.) ― -b2- 1’e, sondan bir önceki cümleye de bak.

**تأثّم**
5 **تأثّم** ذ O, **اِثْمٌ** diye adlandırılan şeyden [yani günah, yahut suç, vb.] sakındı; (T, S, M, Msb, K;) “**حَرَجٌ** diye adlandırılan şeyden kendini korudu” manasındaki **تَحَرَّجَ** gibi: (Msb:) yahut **اِثْمٌ** diye adlandırılan şeyden kurtulduğu bir iş yahut fiil yaptı: (TA:) ve o diye adlandırılandan tevbe etti, (M, K,) ve ondan bağışlanma diledi; sanki tevbe ve bağışlanma dileme ile **اِثْم**’in kendisini giderdi; yahut bu iki vasıta ile bunu yapmayı istedi. (M.) Şunu da dersin: **تأثّم مِنْ كَذَا** Böyle bir şeyden, bir günah yahut suç olarak, sakındı; eş anlamlısı **تَحَّنَثَ**, bk. (S, K, حنث maddesinde.)

**اِثْمٌ**
**اِثْمٌ** **أثم** **اـثم** **اثم** **آثم** [bazılarına göre bir mastar ismidir; **أَثِمَ**’e bak: başkalarına göre ise yalnız basit bir isimdir; manası] Bir günah, bir suç, bir kusur, bir kabahat, bir ihlâl, yahut bir itaatsizlik fiili; eş anlamlısı **ذَنْبٌ**, (S, M, Msb, K,) ki bunun için kişi cezayı hak eder; **ذَنْبٌ**’dan şu bakımdan ayrılır: bu, hem kasıtlı olanı hem kasıtsız olanı ifade eder: (Kull:) yahut [M’ye göre böyle; fakat K’da “ve” ile] haram bir fiil: (M, K:) yahut karşılıktan geri bırakan bir fiil: yahut Fr’ye göre, [**حَدّ** diye adlandırılan] cezanın dışında kalan şey: Er-Rághib’e göre, **عُدَوانٌ**’dan daha genel kapsamlı bir terimdir: (TA:) ↓ **مَأْثَمٌ** [aslında **أَثِمَ**’ın mastar ismidir] **اِثْمٌ** ile eş anlamlıdır; (T, * Mgh;) ve yine ↓ **أَثَامٌ** da böyledir, (Msb,) yahut ↓ **اِثَامٌ**, karşılığı geciktiren bir fiil manasında: (TA:) **اِثْمٌ**’ün çoğulu **آثَامٌ**’dır: (M:) ve ↓ **مَأْثَمٌ**’ün çoğulu **مَآثِمُ**’dir. (T.) ― -b2- [Bazen, mef‘ûlünü gösteren bir isme yahut zamire izafe edilerek öne getirilir: ― -b3- ve bazen (mecaz kabul edilerek:) Bir günahın vb. cezası manasına gelir: Kur’ân v. 32’deki bir pasajın açıklamalarına, **بَآءَ** maddesinde bak.] ― -b4- Şarap: (Aboo-Bekr El-Iyádee, T, S, M, K:) bazen bu manada kullanılır; (S;) fakat mecazen; hakikaten değil: (IAmb:) [ISd der ki] zannımca, çünkü onu içmek, böyle adlandırılan şeydir. (M.) ― -b5- [Ve benzer bir sebeple,] (mecaz kabul edilerek:) Bir kumar oyununda bahisler yahut iddialar için çekişme; eş anlamlısı **قِمَارٌ**; (M, K;) ki bu, bir adamın malını helâk etmesidir. (M.) Kur’ân’da [ii. 216, şarap ve **المَيْسِر** denilen oyun hakkında] şöyle denmiştir: **قُلْ فِهِيمَا اِثْمٌ كَبِيرٌ وَ مَنَافِعُ لِلنَّاسِ** [De ki: İkisinde de büyük günah ve insanlar için menfaatler vardır]: ve Th der ki: bu tür bir oyunda çekiştiklerinde ve kazandıklarında, yemek ve sadaka verirlerdi; bunlar da menfaatlerdi. (M.)

**أَثَامٌ**
**أَثَامٌ** ذ : **اِثْمٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca **اِثّم**’in [yani günahın, yahut suçun, vb.] karşılığı yahut mükâfatı: (T, S, M, Msb:) Zj böyle der, (T, M,) ve aynı şekilde Kh ve Sb de der: (T:) yahut onun cezası (Yoo, Lth, T, M, K): (Lth, T, M:) ve ↓ **اِثَامٌ** ve ↓ **مَأْثَمٌ** aynı manaya gelir; (M, K;) ikincisi **مَقْعَدٌ** gibi. (TA. [CK’da bu **مَأثِم** diye yazılmıştır.]) Kur’ân’da [xxv. 68] böyledir: **يَلْقَ أَثَامَا** [Günahın bir karşılığına yahut mükâfatına yahut cezasına rastlar]: (T, S, M:) benim kanaatimce, [ISd der ki,] doğru mana şudur: **آثَام**’ın [yahut günahların] cezasına rastlar: fakat bazıları, mananın aşağıda gelen şey olduğunu söyler. (M.) ― -b3- Cehennemde bir vadi. (M, K.)

**اِثَامٌ**
**اِثَامٌ** **اـثم** **اثام** **آثام** : **اِثْمٌ**’e bak: ― -b2- ve **أَثَامٌ**.

**أَثُومَّ**
**أَثُومَّ** ذ : **آثِمٌ**’e bak; ve **أَثِيمٌ**.

**أَثِيمٌ**
**أَثِيمٌ** ذ : **آثِمٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca büyük yahut alışkanlık hâlinde yalancı; yahut çok yalan söyleyen; ve yine ↓ **أَثُومٌ**. (K.) Kur’ân ii. 277’de böyledir: yahut orada **اـثْم** [yahut günah, vb.] ile yüklenmiş manasındadır. (TA.) Kur’ân xliv. 44’te, Fr’ye göre, manası: haksız olan yahut günah işleyen; ↓ **آثِمٌ** gibi: (T:) yahut kâfir: (TA:) yahut Zj’ye göre, bu örnekte, (M,) **اثيم** ile kastedilen Aboo-Jahl’dır. (M, K.) -A2- Ayrıca **اِثْم**’in [günahın, yahut suçun, vb.] çok yahut sık işlenmesi; ve yine ↓ **أَثِيمَةٌ**. (M, K.)

**أَثِيمَةٌ**
**أَثِيمَةٌ** ذ : **أَثِيمٌ**’e bak.

**أَثَامٌ**
**أَثَامٌ** ذ : **آثِمٌ**’e bak.

**آثِمٌ**
**آثِمٌ** **آثم** **اِثمٌ** diye adlandırılan şeye [yani bir günaha, yahut suça, vb.] düşen; (S, Msb, * K; *) [günah işleyen; bir günah yahut suç işleyen;] haram olanı yapan: (K:) ve aynı şekilde, (S, Msb, K,) fakat şiddetli manalı olmak üzere, (Msb,) ↓ **أَثِيمٌ**, ve ↓ **أَثُومٌ**, (S, M, Msb, K,) ve ↓ **أَثَّامٌ**: (M, Msb, K: [CK’da yanlışlıkla şeddesiz:]) bu üçünden birincisinin çoğulu **أُثَمَآءُ**; ikincisinin çoğulu **أُثُمٌ**; üçüncüsünün çoğulu **أَثَّامُونَ**’dur. (M.) **أَثِيمٌ**’e de bak. ― -b2- **آثِمَةٌ**, (S,) ve **آثِمَاتٌ**, (S, M, K, [CK’da yanlışlıkla **اَثِماتٌ**.]) Yavaş yahut geciken; (S, M, K;) bitkin, yorgun, yahut yıpranmış. (K. [CK’da yanlışlıkla **مُعِيْباتٌ**, **مُعْيِيَاتٌ** yerine konmuştur.]) Bazıları onu **ت** ile telaffuz eder. (Sgh.) [Aynı şekilde,] ↓ **مُؤَاثِمٌ**, yürüyüşte yahut gidişte gevşek yahut yavaş olan demektir; **اَلَّذِى يَكْذِبُ فِى السَّيْرِ**. (Sgh, K. [Golius’un Lex.’inde, K’dan olarak, **اَلَّذِى يُكَذِّبُ السَّيْرَ**. İkisi de doğrudur; aynı manayı ifade eder.])

**تَأْثَامٌ**
**تَأْثَامٌ** ذ : 1’e bak.

**تَأْثِيمٌ**
**تَأْثِيمٌ** ذ : 1’e bak.

**مَأْثَمٌ**
**مَأْثَمٌ** ذ : **اِثْمٌ**’e, iki yerde, bak: ― -b2- ve **أَثَامٌ**’a bak.

**مَأْثُومٌ**
**مَأْثُومٌ** ذ [Günah işlemiş yahut benzeri sayılan;] aleyhine bir şeyi **اِثْم** olarak sayılmış olan: (S:) yahut **اِثْمٌ** diye adlandırılan şey sebebiyle karşılık verilmiş. (Fr, T.)

**مُوَاثِمٌ**
**مُوَاثِمٌ** **مواثم** : **آثِمٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: ءثم

أَثَم
أَثَم U ( n. ac. أَثْم 1 ),
a.  Regarded as a sinner ( God ).

أَثِمَ
أَثِمَ A ( n. ac. اِثْم 2 ,  أَثَم 4 ,  مَأْثَم 17 ),
a.  Sinned; committed a crime, did that which is unlawful.

أَثَّمَ
أَثَّمَ II ,
a.  Accused of crime, of wrong-doing.

آثَمَ
آثَمَ IV ,
a.  Caused to fall into sin, crime, led astray.

تَأَثَّمَ
تَأَثَّمَ V
a.  [ Min ], Abstained from sin.

اِثْم
اِثْم 2 , ( pl. آثَاْم 38 ),
a.  Sin, crime; fault, offence.

b.  Drunkenness; gambling.

مَأْثَمَة
مَأْثَمَة 17t ,
a.  see 2 .

آثِم
آثِم 21 ,
a.  Sinning, sinful; sinner.

أَثَاْم
أَثَاْم 22 ,
a.  Punishment of sin.

b.  see 23 (a) .

اِثَاْم
اِثَاْم 23 ,
a.  Valley in Hell.

b.  Crime; punishment of crime.

أَثِيْم
أَثِيْم 25 , ( pl. أُثَمَآءُ 43 ),
a.  see 21 .

أَثُوْم
أَثُوْم 26 ,
a.  Sinful; liar.

##### Türkçe

**أَثَم**
**أَثَم** U ( mastar ismi: **أَثْم** 1 ),
a. (Allah katında) günahkâr sayılan.

**أَثِمَ**
**أَثِمَ** A ( mastar ismi: **اِثْم** 2 , **أَثَم** 4 , **مَأْثَم** 17 ),
a. Günah işledi; suç işledi, haram olanı yaptı.

**أَثَّمَ**
**أَثَّمَ** II ,
a. Suçla, yanlış yapmakla itham etti.

**آثَمَ**
**آثَمَ** IV ,
a. Günaha, suça düşürdü; saptırdı.

**تَأَثَّمَ**
**تَأَثَّمَ** V
a. [ Min ], günahtan sakındı.

**اِثْم**
**اِثْم** 2 , ( çoğulu: **آثَاْم** 38 ),
a. Günah, suç; kusur, kabahat.

b. Sarhoşluk; kumar.

**مَأْثَمَة**
**مَأْثَمَة** 17t ,
a. bk. 2 .

**آثِم**
**آثِم** 21 ,
a. Günah işleyen, günahkâr; günahkâr kimse.

**أَثَاْم**
**أَثَاْم** 22 ,
a. Günahın cezası.

b. bk. 23 (a) .

**اِثَاْم**
**اِثَاْم** 23 ,
a. Cehennemde bir vadi.

b. Suç; suçun cezası.

**أَثِيْم**
**أَثِيْم** 25 , ( çoğulu: **أُثَمَآءُ** 43 ),
a. bk. 21 .

**أَثُوْم**
**أَثُوْم** 26 ,
a. Günahkâr; yalancı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: ءثم

ءثم
أَثِمَ - يَأْثَمُ - إثْم - أثام - آثِم - آثِميْن - أثيْم - أثَّمَ - يُؤَثِّمُ - تَأثيْم
أثِمَ - يَأْثَمُ + كائن أو قلب كائن + من شيء أوأمر: يشعر بالذنب منه: يقترف ذنباً أو فعلاً مخالفاً للمقبول والمسموح والحلال فيشعر بالذنب وتأنيب الضمير من ذلك
إثْم: على وزن " فـِعـْل": اسم فعل" أثِمَ - يَأثَمُ": الشعور بالذنب: وهو كذلك بمعنى مفعول:مايكون بفعل: أثِمَ - يَأثَمُ": ارتكاب الذنب والخطأ، وتولد الإحساس والشعور بالذنب الناجم عن القيام بفعل لا يتفق مع ما يقبله المرء صواباً ومسموحاً ( يقرب من ما يسمى: تأنيب الضمير )
افترى - يفتري + كائن + إثماً
ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما
كسب - يكسب +كائن + إثماًً
﴿ومن يكسب إثما فإنما يكسبه على نفسه﴾
تجانف - يتجانف + كائن + لـِ إثم
﴿فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم﴾
كان - يكون + إثم + في شيء أو أمر
﴿يسألونك عن الخمر والميسر قل فيهما إثم كبير ومنافع للناس﴾
كان - يكون + إثم + في شيء أو أمر + على كائن
﴿فمن تعجل في يومين فلا إثم عليه﴾
فعل - يفعل + كائن + شيئاً + بالإثم
﴿لتأكلوا فريقا من أموال الناس بالإثم﴾
أثام: على وزن "فـَعال": اسم فعل مبالغة من " أثِمَ - يَأثَمُ ": الشعور العظيم بالذنب
آثِم: اسم فاعل من" أثِمَ - يَأثَمُ": الذي ارتكب خطأ ويشعر بالذنب لارتكابه الخطأ
﴿ومن يكتمها فإنه آثم قلبه﴾: ومن يكتمها فإن قلبه سيصير آثماً: شاعراً بالذنب والخطأ
آثِميْن: جمع " آثِم"
أثيْم: على وزن" فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " أثِمَ - يَأثَمُ": من يعتاد فعل الإثم والشعور به
أثَّمَ - يُؤَثِّمُ + كائن + كائناً: على وزن " فـَعـَّل" من " " أثِمَ - يَأثَمُ":جعله " يَأثَمُ" على وجه التكرار والشدة:
تَأثيْم: اسم فعل " أثـَّمَ - يُؤَثـِّمُ ": جعله أو جعل نفسه " تَأثَم" بشدة وتكرار": يرمي نفسه أو آخر بأنه مذنب وخطاء فيجعله يعاني من تأنيب الضمير على ذنبه وخطأه
﴿يتنازعون فيها كأسا لا لغو فيها ولا تأثيم﴾
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالانكسار والذل والخزي والصغار" وهي:
خَزِيَ - يَخْزى، ذَلَّ - يَذِلَّ، خَسَأَ - يَخْسَأُ ، أثِمَ - يَأثَمُ، بَهَتَ - يَبْهَتُ، ثَرَبَ - يَثْرِبُ
يلق أثاما
 	﴿والذين لا يدعون مع الله إلها آخر ولا يقتلون النفس التي حرم الله إلا بالحق ولا يزنون ومن يفعل ذلك يلق أثاما(68)﴾ الفرقان
الإثم
القلب مكان الشعور بالإثم﴿وإن كنتم على سفر ولم تجدوا كاتبا فرهان مقبوضة فإن أمن بعضكم بعضا فليؤد الذي اؤتمن أمانته وليتق الله ربه ولا تكتموا الشهادة ومن يكتمها فإنه آثم قلبه والله بما تعملون عليم(283)﴾ البقرة
تحريم الإثم
كبائر الإثم﴿والذين يجتنبون كبائر الإثم والفواحش وإذا ما غضبوا هم يغفرون(37)﴾ الشورى ﴿الذين يجتنبون كبائر الإثم والفواحش إلا اللمم إن ربك واسع المغفرة هو أعلم بكم إذ أنشأكم من الأرض وإذ أنتم أجنة في بطون أمهاتكم فلا تزكوا أنفسكم هو أعلم بمن اتقى (32)﴾ النجم
ظاهر الإثم وباطنه	﴿وذروا ظاهر الإثم وباطنه إن الذين يكسبون الإثم سيجزون بما كانوا يقترفون (120)﴾ الأنعام ﴿قل إنما حرم ربي الفواحش ما ظهر منها وما بطن والإثم والبغي بغير الحقوأن تشركوا بالله ما لم ينزل به سلطانا وأن تقولوا على الله ما لا تعلمون(33)﴾ الأعراف
جزاء الإثم	﴿وإذا قيل له اتق الله أخذته العزة بالإثم فحسبه جهنم ولبئس المهاد(206)﴾ البقرة ﴿ولا يحسبن الذين كفروا أنما نملي لهم خير لأنفسهم إنما نملي لهم ليزدادوا إثما ولهم عذاب مهين(178)﴾ آل عمران ﴿إني أريد أن تبوء بإثمي وإثمك فتكون من أصحاب النار وذلك جزاء الظالمين (29)﴾ المائدة
جزاء من يكسب الإثم	﴿وذروا ظاهر الإثم وباطنه إن الذين يكسبون الإثم سيجزون بما كانوا يقترفون (120)﴾ الأنعام ﴿ومن يكسب إثما فإنما يكسبه على نفسه وكان الله عليما حكيما(111)﴾ النساء
 	﴿إن الذين جاءوا بالإفك عصبة منكم لا تحسبوه شرا لكم بل هو خير لكم لكل امرئ منهم ما اكتسب من الإثم والذي تولى كبره منهم له عذاب عظيم(11)﴾ النور ﴿ومن يكسب خطيئة أو إثما ثم يرم به بريئا فقد احتمل بهتانا وإثما مبينا (112)﴾ النساء
ما هو الإثم
1- العبادة غير الصحيحة
العدوان على شعائر الله﴿ياأيها الذين آمنوا لا تحلوا شعائر الله ولا الشهر الحرام ولا الهدي ولا القلائد ولا آمين البيت الحرام يبتغون فضلا من ربهم ورضوانا وإذا حللتم فاصطادوا ولا يجرمنكم شنآن قوم أن صدوكم عن المسجد الحرام أن تعتدوا وتعاونوا على البر والتقوى ولا تعاونوا على الإثم والعدوان واتقوا الله إن الله شديد العقاب(2)﴾ المائدة ﴿واذكروا الله في أيام معدودات فمن تعجل في يومين فلا إثم عليه ومن تأخر فلا إثم عليه لمن اتقى واتقوا الله واعلموا أنكم إليه تحشرون(203)﴾ البقرة
أكل المحرم في غير مخمصة أو اضطرار	﴿حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشوني اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم(3)﴾ المائدة ﴿إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل به لغير الله فمن اضطر غير باغ ولا عاد فلا إثم عليه إن الله غفور رحيم(173)﴾ البقرة
شرب الخمر والميسر	﴿يسألونك عن الخمر والميسر قل فيهما إثم كبير ومنافع للناس وإثمهما أكبر من نفعهما ويسألونك ماذا ينفقون قل العفو كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون (219)﴾ البقرة
2) الشرك
يدعون مع الله إلها آخر﴿والذين لا يدعون مع الله إلها آخر ولا يقتلون النفس التي حرم الله إلا بالحق ولا يزنون ومن يفعل ذلك يلق أثاما(68)﴾ الفرقان
الشرك بالله   الافتراء عليه كذباً	﴿إن الله لا يغفر أن يشرك به ويغفر ما دون ذلك لمن يشاء ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما (48)﴾ النساء ﴿انظر كيف يفترون على الله الكذب وكفى به إثما مبينا (50)﴾ النساء
3)  القتل والعدوان
 ﴿والذين لا يدعون مع الله إلها آخر ولا يقتلون النفس التي حرم الله إلا بالحق ولا يزنون ومن يفعل ذلك يلق أثاما(68)﴾ الفرقان ﴿إني أريد أن تبوء بإثمي وإثمك فتكون من أصحاب النار وذلك جزاء الظالمين (29)﴾ المائدة
 	﴿ثم أنتم هؤلاء تقتلون أنفسكم وتخرجون فريقا منكم من ديارهم تتظاهرون عليهم بالإثم والعدوان وإن يأتوكم أسارى تفادوهم وهو محرم عليكم إخراجهم أفتؤمنون ببعض الكتاب وتكفرون ببعض فما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزي في الحياة الدنيا ويوم القيامة يردون إلى أشد العذاب وما الله بغافل عما تعملون(85)﴾ البقرة
4) الزنى
 ﴿والذين لا يدعون مع الله إلها آخر ولا يقتلون النفس التي حرم الله إلا بالحق ولا يزنون ومن يفعل ذلك يلق أثاما(68)﴾ الفرقان
الفواحش	﴿والذين يجتنبون كبائر الإثم والفواحش وإذا ما غضبوا هم يغفرون(37)﴾ الشورى ﴿الذين يجتنبون كبائر الإثم والفواحش إلا اللمم إن ربك واسع المغفرة هو أعلم بكم إذ أنشأكم من الأرض وإذ أنتم أجنة في بطون أمهاتكم فلا تزكوا أنفسكم هو أعلم بمن اتقى (32)﴾ النجم
5) أكل المال بغير الحق
1 - أكل مال المرأة   2- أكل مال الموصي   3 - أكل مال الناس بالرشوة﴿وإن أردتم استبدال زوج مكان زوج وآتيتم إحداهن قنطارا فلا تأخذوا منه شيئا أتأخذونه بهتانا وإثما مبينا (20)﴾ النساء ﴿فمن خاف من موص جنفا أو إثما فأصلح بينهم فلا إثم عليه إن الله غفور رحيم (182)﴾ البقرة ﴿ولا تأكلوا أموالكم بينكم بالباطل وتدلوا بها إلى الحكام لتأكلوا فريقا من أموال الناس بالإثم وأنتم تعلمون (188)﴾ البقرة
4 - أكل السحت ( أكل المال المحرم بلسم الدين)	﴿وترى كثيرا منهم يسارعون في الإثم والعدوان وأكلهم السحت لبئس ما كانوا يعملون (62)﴾ المائدة ﴿فمن بدله بعدما سمعه فإنما إثمه على الذين يبدلونه إن الله سميع عليم(181)﴾ البقرة
6) قول الزور
القول الإثم﴿لولا ينهاهم الربانيون والأحبار عن قولهم الإثم وأكلهم السحت لبئس ما كانوا يصنعون (63)﴾ المائدة
4) البهتان	﴿إن الذين جاءوا بالإفك عصبة منكم لا تحسبوه شرا لكم بل هو خير لكم لكل امرئ منهم ما اكتسب من الإثم والذي تولى كبره منهم له عذاب عظيم(11)﴾ النور ﴿ومن يكسب خطيئة أو إثما ثم يرم به بريئا فقد احتمل بهتانا وإثما مبينا (112)﴾ النساء
الذين يؤذون المؤمنين والمؤمنات بغير ما اكتسبوا يرم به بريئا	﴿والذين يؤذون المؤمنين والمؤمنات بغير ما اكتسبوا فقد احتملوا بهتانا وإثما مبينا (58)﴾ الأحزاب ﴿ومن يكسب خطيئة أو إثما ثم يرم به بريئا فقد احتمل بهتانا وإثما مبينا (112)﴾ النساء
بعض الظن	﴿ياأيها الذين آمنوا اجتنبوا كثيرا من الظن إن بعض الظن إثم ولا تجسسوا ولا يغتب بعضكم بعضا أيحب أحدكم أن يأكل لحم أخيه ميتا فكرهتموه واتقوا الله إن الله تواب رحيم(12)﴾ الحجرات
كتم الشهادة	﴿وإن كنتم على سفر ولم تجدوا كاتبا فرهان مقبوضة فإن أمن بعضكم بعضا فليؤد الذي اؤتمن أمانته وليتق الله ربه ولا تكتموا الشهادة ومن يكتمها فإنه آثم قلبه والله بما تعملون عليم(283)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا شهادة بينكم إذا حضر أحدكم الموت حين الوصية اثنان ذوا عدل منكم أو آخران من غيركم إن أنتم ضربتم في الأرض فأصابتكم مصيبة الموت تحبسونهما من بعد الصلاة فيقسمان بالله إن ارتبتم لا نشتري به ثمنا ولو كان ذا قربى ولا نكتم شهادة الله إنا إذا لمن الآثمين (106)﴾ المائدة
 	﴿فإن عثر على أنهما استحقا إثما فآخران يقومان مقامهما من الذين استحق عليهم الأوليان فيقسمان بالله لشهادتنا أحق من شهادتهما وما اعتدينا إنا إذا لمن الظالمين (107)﴾ المائدة
7) التربية والأخلاق السيئة
التناجي بالعدوان ومعصية الرسول﴿ألم ترى إلى الذين نهوا عن النجوى ثم يعودون لما نهوا عنه ويتناجون بالإثم والعدوان ومعصية الرسول وإذا جاءوك حيوك بما لم يحيك به الله ويقولون في أنفسهم لولا يعذبنا الله بما نقول حسبهم جهنم يصلونها فبئس المصير(8)﴾ المجادلة ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تناجيتم فلا تتناجوا بالإثم والعدوان ومعصية الرسولوتناجوا بالبر والتقوى واتقوا الله الذي إليه تحشرون(9)﴾ المجادلة
اللغو	﴿يتنازعون فيها كأسا لا لغو فيها ولا تأثيم (23)﴾ الطور ﴿لا يسمعون فيها لغوا ولا تأثيما (25)﴾ الواقعة
 	﴿وترى كثيرا منهم يسارعون في الإثم والعدوان وأكلهم السحت لبئس ما كانوا يعملون (62)﴾ المائدة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تحلوا شعائر الله ولا الشهر الحرام ولا الهدي ولا القلائد ولا آمين البيت الحرام يبتغون فضلا من ربهم ورضوانا وإذا حللتم فاصطادوا ولا يجرمنكم شنآن قوم أن صدوكم عن المسجد الحرام أن تعتدوا وتعاونوا على البر والتقوى ولا تعاونوا على الإثم والعدوان واتقوا الله إن الله شديد العقاب(2)﴾ المائدة
منع الخير	﴿مناع للخير معتد أثيم (12)﴾ القلم ﴿وما يكذب به إلا كل معتد أثيم (12)﴾ المطففين
الأفاك	﴿ويل لكل أفاك أثيم (7)﴾ الجاثية ﴿تنزل على كل أفاك أثيم (222)﴾ الشعراء
الخوان	﴿ولا تجادل عن الذين يختانون أنفسهم إن الله لا يحب من كان خوانا أثيما (107)﴾ النساء
الكبر	﴿وإذا قيل له اتق الله أخذته العزة بالإثم فحسبه جهنم ولبئس المهاد(206)﴾ البقرة
الإثم على - فلا إثم عليه
 ﴿إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل به لغير الله فمن اضطر غير باغ ولا عاد فلا إثم عليه إن الله غفور رحيم(173)﴾ البقرة ﴿واذكروا الله في أيام معدودات فمن تعجل في يومين فلا إثم عليه ومن تأخر فلا إثم عليه لمن اتقى واتقوا الله واعلموا أنكم إليه تحشرون(203)﴾ البقرة ﴿فمن خاف من موص جنفا أو إثما فأصلح بينهم فلا إثم عليه إن الله غفور رحيم (182)﴾ البقرة
 	﴿فمن بدله بعدما سمعه فإنما إثمه على الذين يبدلونه إن الله سميع عليم(181)﴾ البقرة
بالإثم
 ﴿ولا تأكلوا أموالكم بينكم بالباطل وتدلوا بها إلى الحكام لتأكلوا فريقا من أموال الناس بالإثم وأنتم تعلمون (188)﴾ البقرة ﴿ثم أنتم هؤلاء تقتلون أنفسكم وتخرجون فريقا منكم من ديارهم تتظاهرون عليهم بالإثم والعدوان وإن يأتوكم أسارى تفادوهم وهو محرم عليكم إخراجهم أفتؤمنون ببعض الكتاب وتكفرون ببعض فما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزي في الحياة الدنيا ويوم القيامة يردون إلى أشد العذاب وما الله بغافل عما تعملون(85)﴾ البقرة
آثم - آثما
 ﴿فاصبر لحكم ربك ولا تطع منهم آثما أو كفورا(24)﴾ الإنسان
 	﴿وإن كنتم على سفر ولم تجدوا كاتبا فرهان مقبوضة فإن أمن بعضكم بعضا فليؤد الذي اؤتمن أمانته وليتق الله ربه ولا تكتموا الشهادة ومن يكتمها فإنه آثم قلبه والله بما تعملون عليم(283)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا شهادة بينكم إذا حضر أحدكم الموت حين الوصية اثنان ذوا عدل منكم أو آخران من غيركم إن أنتم ضربتم في الأرض فأصابتكم مصيبة الموت تحبسونهما من بعد الصلاة فيقسمان بالله إن ارتبتم لا نشتري به ثمنا ولو كان ذا قربى ولا نكتم شهادة الله إنا إذا لمن الآثمين (106)﴾ المائدة
أثيم
 ﴿مناع للخير معتد أثيم (12)﴾ القلم ﴿وما يكذب به إلا كل معتد أثيم (12)﴾ المطففين
 	﴿ويل لكل أفاك أثيم (7)﴾ الجاثية ﴿تنزل على كل أفاك أثيم (222)﴾ الشعراء
 	﴿طعام الأثيم (44)﴾ الدخان
 	﴿يمحق الله الربا ويربي الصدقات والله لا يحب كل كفار أثيم (276)﴾ البقرة
 	﴿ولا تجادل عن الذين يختانون أنفسهم إن الله لا يحب من كان خوانا أثيما (107)﴾ النساء
تأثيم
 ﴿يتنازعون فيها كأسا لا لغو فيها ولا تأثيم (23)﴾ الطور ﴿لا يسمعون فيها لغوا ولا تأثيما (25)﴾ الواقعة
مختار الصحاح
● [أثم] أ ث م: الإثْمُ الذنب وقد أثم بالكسر إثما ومأثما إذا وقع في الإثم فهو آثِمٌ و أثِيمٌ و أثُومٌ أيضا وأثمه الله في كذا بالقصر يأثمه بضم الثاء وكسرها أثاما عدة عليه إثما فهو مأثومٌ قلت قال الأزهري قال الفراء أثمه الله يأثمه إثما وأثاما جازاه جزاء الإثم فهو مأثوم أي مجزي جزاء إثمه و آثَمَهُ بالمد أوقعه في الإثم و أثَّمه تأثيما قال له أثمت وقد تسمى الخمر إثما وقال شربت الإثم حتى ضل عقلي كذاك الإثم تذهب بالعقول و تأثَّم أي تحرج عن الإثم وكف و الأَثامُ جزاء الإثم قال الله تعالى ﴿يلق أثاما﴾
الراغب
إثم
- الإثم والأثام: اسم للأفعال المبطئة عن الثواب (يقال: أثمت الناقة المشي تأثمه إثما: أبطأت. انظر: اللسان (أثم) )، وجمعه آثام، ولتضمنه لمعنى البطء قال الشاعر:
- 6 - جمالية تغتلي بالرداف *** إذا كذب الآثمات الهجيرا (البيت للأعشى في ديوانه ص 87؛ واللسان (أثم). وعجزه في المجمل 1/87)
وقوله تعالى: }فيهما إثم كبير ومنافع للناس{ [البقرة/219] أي: في تناولهما إبطاء عن الخيرات.
وقد أثم إثما وأثاما فهو آثم وأثيم. وتأثم: خرج من إثمه، كقولهم: تحوب وتحرج: خرج من حوبه وحرجه، أي: ضيقه.
وتسمية الكذب إثما لكون الكذب من جملة الإثم، وذلك كتسمية الإنسان حيوانا لكونه من جملته.
وقوله تعالى: }أخذته العزة بالإثم﴿[البقرة/206] أي: حملته عزته على فعل ما يؤثمه،﴾ومن يفعل ذلك يلق أثاما{ [الفرقان/68] أي: عذابا، فسماه أثاما لما كان منه، وذلك كتسمية النبات والشحم ندى لما كانا منه في قول الشاعر:
- 7 - تعلى الندى في متنه وتحدرا
(هذا عجز بيت لعمرو بن أحمر، وشطره:
[كثور العداب الفرد يضربه الندى]
وهو في ديوانه ص 84، واللسان (ندى) ).
وقيل: معنى: (يلق أثاما) أي: يحمله ذلك على ارتكاب آثام، وذلك لاستدعاء الأمور الصغيرة إلى الكبيرة، وعلى الوجهين حمل قوله تعالى: }فسوف يلقون غيا{ [مريم/59].
والآثم: المتحمل الإثم، قال تعالى: }آثم قلبه{ [البقرة/283].
وقوبل الإثم بالبر، فقال صلى الله عليه وسلم: (البر ما اطمأنت إليه النفس، والإثم ما حاك في صدرك) (الحديث عن وابصة بن معبد رضى الله عنه قال: أتيت رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: (جئت تسأل عن البر؟ قلت: نعم قال: البر ما اطمأنت إليه النفس واطمأن إليه القلب، والإثم ما حاك في النفس وتردد في الصدر وإن أفتاك الناس وأفتوك) أخرجه أحمد في المسند 4/228، وفيه أيوب بن عبد الله بن مكرز. قال ابن عدي: لا يتابع على حديثه. ووثقه ابن حبان. وأخرجه الدارمي 2/322. وانظر: مجمع الزوائد 1/182. ذكره النووي في الأربعين وقال: حديث حسن رويناه في مسند أحمد والدارمي بإسناد حسن، راجع الأربعين النووية ص 53) وهذا القول منه حكم البر والإثم لا تفسيرهما.
وقوله تعالى: }معتد أثيم﴿[القلم/12] أي: آثم، وقوله:﴾يسارعون في الإثم والعدوان{ [المائدة/62].
قيل: أشار بالإثم إلى نحو قوله: }ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون﴿[المائدة/44]، وبالعدوان إلى قوله:﴾ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الظالمون{ [المائدة/45]، فالإثم أعم من العدوان.
ملخص اللسان
1.     وأَثِمَتِ الناقة المشي تأْثَمُه إِثْماً: أَبطأَت؛
2.     أَثِمَ يَأْثَم أَثاماً: هو جَزاء ,
3.     الإِثْمُ: الذَّنْبُ،
4.     أَثَمَه الله  يَأْثُمُه عاقَبَه بالإِثْم؛
5.      أَثَمَه الله يَأْثِمُه إِثْماً وأَثاماً إِذا جازاه جزاء الإِثْم،
6.     فالعبد مأْثومٌ أَي مجزيّ جزاء إثْمه،
7.      والأَثامُ والإِثامُ: عُقوبة الإِثمِ؛
8.     وأَثَّمه: قال له أَثِمْت.
9.     وتأَثَّم: تحَرَّجَ من الإِثمِ وكَفَّ عنه،
10.                                                                                                                                                          وتأَثَّم الرجل: تابَ من الإِثْم واستغفر منه،
11.                                                                                                                                                           سَلَب ذاته الإِثْم بالتوْبة والاستغفار ,
12.                                                                                                                                                          تَأَثُّماً أَي تَجَنُّباً للإِثْم؛
13.                                                                                                                                                          والإِثْم القِمارُ،
14.                                                                                                                                                          الأَثِيمُ الفاجر،
15.                                                                                                                                                           والمَأْثَم: الأَثامُ،
16.                                                                                                                                                           المَأْثَمُ: الأَمرُ الذي يَأْثَمُ به الإِنسان أَو هو الإِثْمُ نفسهُ،
17.                                                                                                                                                           والإِثمُ عند بعضهم:الخمر؛
18.                                                                                                                                                          والآثِمات اللاتي يُظنُّ أَنهنَّ يَقْوَيْن على الهَواجِر،
لسان العرب
● - أثم: الإِثْمُ: الذَّنْبُ، وقيل: هو أَن يعمَل ما لا يَحِلُّ له. وفي      التنزيل العزيز: والإِثْمَ والبَغْيَ بغير الحَقّ. وقوله عز وجل: فإِن      عُثِر على أَنَّهما استَحقّا إثْماً؛ أَي ما أُثِم فيه. قال الفارسي: سماه      بالمصدر كما جعل سيبويه المَظْلِمة اسم ما أُخِذ منك، وقد أَثِم يأْثَم؛      قال:      لو قُلْتَ ما في قَوْمِها لم تِيثَمِ      أَراد ما في قومها أَحد يفْضُلها. وفي حديث سعيد بن زيد: ولو شَهِدْتُ      على العاشر لم إِيثَم؛ هي لغة لبعض العرب في آثَم، وذلك أَنهم يكسرون      حَرْف المُضارَعة في نحو نِعْلَم وتِعْلَم، فلما كسروا الهمزة في إِأْثَم      انقلبت الهمزة الأَصلية ياء.      وتأَثَّم الرجل: تابَ من الإِثْم واستغفر منه، وهو على السَّلْب كأَنه      سَلَب ذاته الإِثْم بالتوْبة والاستغفار أَو رامَ ذلك بهما. وفي حديث      مُعاذ: فأَخْبر بها عند موتِه تَأَثُّماً أَي تَجَنُّباً للإِثْم؛ يقال:      تأَثَّم فلانٌ إِذا فَعَل فِعْلاً خرَج به من الإِثْم، كما يقال تَحَرَّج      إِذا فعل ما يخرُج به عن الحَرج؛ ومنه حديث الحسن: ما عَلِمْنا أَحداً منهم      تَرك الصلاة على أَحدٍ من أَهْل القِبْلة تأَثُّماً، وقوله تعالى:      فيهما إِثْمٌ كَبِيرٌ ومَنافِعُ للناس وإِثْمُهُما أَكْبَرُ من نَفْعِهما؛      قال ثعلب: كانوا إِذا قامَرُوا فَقَمَروا أَطْعَمُوا منه وتصدَّقوا،      فالإطعام والصّدَقة مَنْفَعَة، والإِثْم القِمارُ، وهو أَن يُهْلِك الرجلُ      ويذهِب مالَه، وجمع الإِثْم آثامٌ، لا يكسَّر على غير ذلك.      وأَثِم فلان، بالكسر، يأْثَم إثْماً ومَأْثَماً أَي وقع في الإِثْم، فهو      آثِم وأَثِيمٌ وأَثُومٌ أَيضاً. وأَثَمَه الله في كذا يَأْثُمُه      ويأْثِمُه أَي عدَّه عليه إِثْماً، فهو مَأْثُومٌ. ابن سيده: أَثَمَه الله      يَأْثُمُه عاقَبَه بالإِثْم؛ وقال الفراء: أَثَمَه الله يَأْثِمُه إِثْماً      وأَثاماً إِذا جازاه جزاء الإِثْم، فالعبد مأْثومٌ أَي مجزيّ جزاء إثْمه،      وأَنشد الفراء لنُصيب الأَسود؛ قال ابن بري: وليس بنُصيب الأَسود المَرواني      ولا بنُصيب الأَبيض الهاشمي:      وهَلْ يَأْثِمَنِّي اللهُ في أَن ذَكَرْتُها،      وعَلَّلْتُ أَصحابي بها لَيْلة النفْرِ؟      ورأَيت هنا حاشيةً صورتُها: لم يقُل ابن السِّيرافي إِن الشِّعْر لنُصيب      المرواني، وإِنما الشعر لنُصيب بن رياح الأَسود الحُبَكي، مولى بني      الحُبَيك بن عبد مناة ابن كِنانة، يعني هل يَجْزِيَنّي الله جزاء إِثْمِي      بأَن ذكرت هذه المرأَة في غِنائي، ويروى بكسر الثاء وضمها، وقال في الحاشية      المذكورة: قال أَبو محمد السيرافي كثير من الناس يغلَط في هذا البيت،      يرويه النَّفَرْ، بفتح الفاء وسكون الراء، قال: وليس كذلك، وقيل: هذا البيت      من القصيد التي فيها:      أَما والذي نادَى من الطُّور عَبْدَه،      وعَلَّم آياتِ الذَّبائح والنَّحْر      لقد زادني للجَفْر حبّاً وأَهِله،      ليالٍ أَقامَتْهُنَّ لَيْلى على الجَفْر      وهل يَأْثِمَنِّي اللهُ في أَن ذَكَرْتُها،      وعَلَّلْتُ أَصحابي بها ليلة النَّفْر؟      وطيَّرْت ما بي من نُعاسٍ ومن كَرىً،      وما بالمَطايا من كَلال ومن فَتْرِ      والأَثامُ: الإِثْم. وفي التنزيل العزيز: يَلْقَ أَثاماً، أَراد      مُجازاة الأَثام يعني العقوبة. والأَثامُ والإِثامُ: عُقوبة الإِثمِ؛ الأَخيرة      عن ثعلب. وسأَل محمد بن سلام يونس عن قوله عز وجل: يَلْفُ أَثاماً، قال:      عُقوبةً؛ وأَنشد قول بشر:      وكان مقامُنا نَدْعُو عليهم،      بأَبْطَح ذي المَجازِ له أَثامُ      قال أَبو إسحق: تأْويلُ الأَثامِ المُجازاةُ. وقال أَبو عمرو الشيباني:      لَقِي فلان أَثامَ ذلك أَي جَزاء ذلك، فإِنَّ الخليل وسيبويه يذهبان إِلى      أَن معناه يَلْقَ جَزاء الأَثامِ؛ وقول شافع الليثي في ذلك:      جَزى اللهُ ابنَ عُرْوةَ حيث أَمْسَى      عَقُوقاً، والعُقوقُ له أَثامُ      أَي عُقوبة مُجازاة العُقُوق، وهي قطيعة الرَّحِم. وقال الليث: الأَثامُ      في جملة التفسير عُقوبة الإِثمِ، وقيل في قوله تعالى، يَلقَ أَثاماً،      قيل: هو وادٍ في جهنم؛ قال ابن سيده: والصواب عندي أَن معناه يَلْقَ عِقابَ      الأَثام. وفي الحديث: مَن عَضَّ على شِبذِعِه سَلِمَ من الأَثام؛      الأَثامُ، بالفتح: الإِثمُ. يقال: أَثِمَ يَأْثَم أَثاماً، وقيل: هو جَزاء      الإِثمِ، وشِبْذِعُه لسانه. وآثَمه، بالمدّ: أَوقعه في الإِثمِ؛ عن الزجَّاج؛      وقال العجاج:      بل قُلْت بَعْض القَوْمِ غير مُؤْثِمِ      وأَثَّمه، بالتشديد: قال له أَثِمْت. وتأَثَّم: تحَرَّجَ من الإِثمِ      وكَفَّ عنه، وهو على السَّلْب، كما أَن تَحَرَّجَ على السّلْب أَيضاً؛ قال      عبيد الله بن عبد الله بن عتبة بن مسعود:      تَجَنَّبْت هِجْرانَ الحَبيب تأَثُّماً،      إِلا إِنَّ هِجْرانَ الحَبيب هو الإِثمُ      ورجل أَثَّامٌ من قوم آثمين، وأَثِيمٌ من قوم أُثَماء. وقوله عز وجل:      إِنَ شَجرَةَ الزَّقُّوم طَعامُ الأَثِيم؛ قال الفراء: الأَثِيمُ الفاجر،      وقال الزجاج: عُنِيَ به هنا أَبو جهل بن هِشام، وأَثُومٌ من قوْم أُثُمٍ؛      التهذيب: الأَثِيمُ في هذه الآية بمعنى الآثِم. يقال: آثَمَهُ اللهُ      يُؤْثمه، على أَفْعَله، أَي جعله آثِماً وأَلفاه آثِماً. وفي حديث ابن مسعود،      رضي الله عنه: أَنه كان يُلَقِّنُ رَجُلاً إِنَّ شَجرةَ الزَّقُّومِ      طَعام الأَثِيم، وهو فَعِيل من الإِثم. والمَأْثَم: الأَثامُ، وجمعه      المَآثِم.      وفي الحديث عنه، صلى الله عليه وسلم، قال: اللّهم إِني أَعوذ بك من      المَأْثَمِ والمَغْرَمِ؛ المَأْثَمُ: الأَمرُ      الذي يَأْثَمُ به الإِنسان أَو هو الإِثْمُ نفسهُ، وَضْعاً للمصدر موضع      الاسم. وقوله تعالى: لا لَغْوٌ فيها ولا تأْثِيمٌ، يجوز أَن يكون مصدر      أَثِمَ، قال ابن سيده: ولم أَسمع به، قال: ويجوز أَن يكون اسماً كما ذهب      إِليه سيبويه في التَّنْبيت والتَّمْتين؛ وقال أُمية بن أَبي الصلت:      فلا لَغْوٌ ولا تأْثيمَ فيها،      وما فاهُوا به لَهُمُ مُقِيمُ      والإِثمُ عند بعضهم: الخمر؛ قال الشاعر:      شَرِبْتُ الإِثَمَ حتى ضَلَّ عَقْلي،      كذاكَ الإِثمُ تَذْهَبُ بالعُقولِ      قال ابن سيده: وعندي أَنه إِنما سمَّهاها إِثْماً لأَن شُرْبها إِثْم،      قال: وقال رجل في مجلس أَبي العباس:      نَشْرَبُ الإِثمَ بالصُّواعِ جِهارا،      وتَرى المِسْكَ بيننا مُسْتَعارا      أَي نَتَعاوَره بأَيدينا نشتمُّه، قال: والصُّواعُ الطِّرْجِهالةُ،      ويقال: هو المَكُّوكُ الفارسيُّ الذي يَلْتَقِي طَرفاه، ويقال: هو إِناء كان      يشرَب فيه المِلك. قال أَبو بكر: وليس الإِثمُ من أَسماء الخمر بمعروف،      ولم يصح فيه ثبت صحيح. وأَثِمَتِ الناقة المشي تأْثَمُه إِثْماً:      أَبطأَت؛ وهو معنى قول الأَعشى:      جُمالِيَّة تَغْتَلي بالرِّداف،      إِذا كَذَبَ الآثِماتُ الهَجِيرَا      يقال: ناقة آثِمَةٌ ونوق آثِماتٌ أَي مُبْطِئات. قال ابن بري: قال ابن      خالويه كذب ههنا خفيفة الذال، قال: وحقها أَن تكون مشدّدة، قال: ولم تجئ      مخففة إِلا في هذا البيت، قال: والآثِمات اللاتي يُظنُّ أَنهنَّ      يَقْوَيْن على الهَواجِر، فإِذا أَخْلَفْنه فكأَنهنَّ أَثِمْنَ.
مقاييس اللغة:
(أثم) الهمزة والثاء والميم تدلُّ على أصلٍ واحد، وهو البطء والتأخُّر. يقال ناقة آثِمةٌ أي متأخِّرة. قال الأعشى:
* إذا كَذَبَ الآثِماتُ الهَجِيرا([23]) *
والإثم مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ ذا الإثمِ بطيءٌ عن الخير متأخّر عنه. قال الخليل: أثِمَ فلانٌ وقع في الإثم، فإذا تَحَرَّج وكَفّ قيل تأثّم كما يقال، حَرِجَ([24]) وقع في الحَرج، وتحرّج تباعد عن الحَرَج. وقال أبو زيد: رجل أثيمٌ أثُومٌ. وذكر ناسٌ عن الأخفش- ولا أعلم كيف صحّتُه- أنّ الإثم الخمر، وعلى ذلك فسّر قولـه تعالى: ﴿قُلْ إنّما حَرَّمَ رَبِّيَ الفَوَاحِشَ ما ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ والإثْمَ﴾ [الأعراف 33]. وأنشد:
شَرِبْتُ الإثْمَ حتّى ضَلَّ عَقْلِي  *** كذاك الإثْمُ تفْعَلُ بالعُقولِ([25])
فإنْ كان هذا صحيحاً فهو القياس لأنّها تُوقِع صاحبها في الإثم.
القاموس المحيط:
الإِثْمُ، بالكسر الذَّنْبُ، والخَمْرُ، والقِمَارُ، وأنْ يَعْمَلَ ما لا يَحِلُّ، أَثِمَ، كَعَلِمَ، إثماً ومَأْثَماً، فهو آثِمٌ وأَثِيمٌ وأثَّامٌ وأثومٌ. وأثَمَهُ الله تعالى في كذا، كَمنعَهُ ونَصَرَه عَدَّهُ عليه إثْماً،
فهو مأثومٌ. وآثَمَهُ: أوْقَعَهُ فيه. وأَثَّمَهُ تَأْثِيماً: قال له: أثِمْتَ. وتأَثَّمَ: تَابَ منه، وتَحَرَّجَ، وكسَحابٍ: وادٍ في جَهَنَّمَ، والعُقوبَةُ، ويُكْسَرُ، كالمأْثَمِ. والأَثِيمُ: الكذَّابُ، كالأَثُومِ، وكَثْرَةُ رُكُوبِ الإِثم، كالأثيمَةِ، وأبو جَهْلٍ. والتأثيمُ: الإِثْمُ. والمُؤاثِمُ: الذي يَكْذِبُ في السَّيْرِ. ونوقٌ آثِماتٌ: مُبْطِئاتٌ مُعْيِياتٌ.
تاج العروس:
( الاثم بالكسر الذنب ) قال الراغب هو أعم من العدوان وقال غيره هو فعل مبطئ عن الثواب وقوله تعالى والاثم والبغى قال الفراء الاثم ما دون الحد ( و ) قيل الاثم ( الخمر ) قال شربت الاثم حتى ضل عقلي * كذاك الاثم 2 تصنع بالعقول كذا في العباب والصحاح وقول الجوهرى وقد يسمى الخمر اثما يشير إلى ما حققه ابن الانباري وقد أنكر ابن الانباري تسمية الخمر اثما وجعله من المجاز وأطال في رد كونه حقيقة نقله شيخنا ( و ) الاثم ( القمار ) وهو أن يهلك الرجل ماله ويذهبه وقوله تعالى قل فيهما اثم كبير ومنافع للناس قال ثعلب كانوا إذا قامروا فقمروا أطعموا منه وتصدقوا فالاطعام والصدقة منفعة ( و ) قيل الاثم ( أن يعمل ما لا يحل ) له وقد ( اثم كعلم ) يأثم ( اثما ) كعلم ( ومأثما ) كمقعد وقع في الاثم قال * لو قلت ما في قومها لم تيئم * أراد ما في قومها أحد يفضلها وفي حديث سعيد بن زيد ولو شهدت على العاشر لم ايثم هي لغة لبعض العرب في آثم وذلك انهم يكسرون حروف المضارعة في نحو نعلم وتعلم فلما كسروا الهمرة في آثم انقلبت الهمزة الاصلية ياء ( فهو آثم وأثيم وأثام ) كشداد ( وأثوم ) كصبور ( وأثمه الله تعالى في كذا كمنعه ونصره عده عليه اثما ) قال شيخنا المعروف انه كنصر وضرب ولا قائل انه كمنع ولا ورد في كلام من يقتدى به ولا هنا موجب لفتح الماضي والمضارع معا لان ذلك انما ينشأ عن كون العين واللام حلقيا ولا كذلك أثم وفي اقتطاف الا زاهر فيما جاء على فعل بفتح عين الماضي وضمها أو كصرها في المضارع مع اختلاف المعنى أو اتفاقه وباب الهمزة من المتفق معنى أثمه الله في كذا يأثمه ويأثمه عده عليه ( فهو مأثوم وفي المحكم عاقبه بالاثم وقال الفراء أثمه الله يأثمه اثما وأثاما جازاه جزاء الاثم فالعبد مأثوم أي مجزى جزاء الاثم وأنشد لنصيب قال ابن برى هو الاسود المروانى لا نصيب الاسود الهاشمي وقال ابن السيرافى هو لنصيب بن رياح الاسود الحبكى مولى بنى الحبيك بن عبد مناة بن كنانة وهل يأثمنى الله في أن ذكرتها * وعللت أصحابي بها ليلة النفر 3 معناه هل يجزينى الله جزاء اثمى بان ذكرت هذه المرأة في غنائي ويروى بكسر الثاء وضمها كما في الصحاح ( وآثمه ) بالمد ( أو قعه فيه ) أي في الاثم كما في الصحاح ( وأثمه تأثيما قال له أثمت ) كما في الصحاح قال الله تعالى لا لغو فيها ولا نأثيم ( وتأثم ) الرجل ( تاب منه ) أي من الاثم واستغفر منه وهو على السلب كانه سلب ذات الاثم بالتوبة والاستغفار أو رام ذلك بهما ( و ) أيضا فعل فعلا خرج به من الاثم كما يقال ( تخرج ) إذا فعل فعلا خرج به من الحرج وفي حديث معاذ فاخبر بها عند موته تأثما أي تجنبا للاثم ( و ) الاثام ( كسحاب
واد في جهنم ) نعوذ بالله منها ( و ) الاثام ( العقوبة ) وفي الصحاح جزاء الاثم ومن سجعات الاساس كانوا يفزعون من الآثام أشد ما يفزعون من الاثام وبكل منهما فسرت لآية في قوله تعالى ومن يفعل ذلك يلق أثاما ( ويكسر ) في المعنى الاخير وهو مصدر أثمه يأثمه اثاما بالكسر والفتح قاله الفراء وقيل الاثم والاثم بكسرهما اسم للافعال المبطئة عن الثواب ( كالمأثم ) كمقعد ( والاثيم الكذاب كالاثوم ) قال المناوى وتسمية الكذب اثما كتسمية الانسان حيوانا لانه من جملته وقوله تعالى كل كفار أثيم أي متحمل للاثم وقيل أي كذاب ( و ) الاثيم ( كثرة ركوب الاثم كالاثيمة ) بالهاء ( و ) قوله عزوجل طعام الاثيم جاء في التفسير أنه ( أبو جهل ) لعنه الله وقيل الكافر ( والتأثيم الاثم ) وبه فسرت الآية أيضا لا لغو فيها ولا تأثيم ( والمؤاثم الذى يكذب في السير ) نقله الصاغانى ( و ) في الحصاح ناقة آثمة و ( نوق آثمات ) أي ( مبطئات معييات ) قال الاعشى جماليه تغتلى بالرداف * إذا كذب الآثمات الهجبرا قال الصاغانى ويروى بالتاء الفوقية كما تقدم قال وقال الفراء في نوادره كان المفضل ينشده الواثمات من وثم 2 ووطس أي كسر

_Türkçe çeviri henüz yok_
