# أثي — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%8A/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AB%D9%8A/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أثي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%8A.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: أثي

باب اللفيف من الثاء
ث أ ي، ث أ و، ث و ي، ث أ ث أ، و ث أ، أ ث ي، أ ث
ثأي:
الثَّأَى: أَثَر الجُرح، وإذا وقع بين القوم جراحات قيل: قد عَظُم الثَّأَى بينَهم.
والثَّأَى: خَرْمُ الخَرز. وأَثْأَيتُ خرز الأديم. أي: باعدت أو قاربت فلا يكتم الماء، قال:
وَفزاءَ غَرْفيّةٍ أثأى خوارِزها		مُشَلْشِلٌ ضَيَّعتْهُ بينَها الكُتَبُ
ويجوز للشّاعر أن يؤخّر الهمزة حتّى تصير بعد الألف فتصير: ثاءَ على القَلْب، ومثله: رأى وراءَ، ونأى وناء، وقال: نِعمَ أَخُو الهَيْجاء في اليَوْم اليَمي أراد: في اليَوِم اليوم، بوزن فَعِل فقَلَب. وقال زهير:
فَصَرِّمْ حَبْلَها إذْ صَرَّمَتْهُ		وعادَكَ أَنْ تُلاقيَها العَداءُ
معناه: وعداك.
ثأو:
الثَّأْوةُ: بَقِيّةُ قليلٍ من كثيرٍ. والثّأوة: المهزولة من الغنم.
ثوي:
الثَّواءُ: طُولُ المُقام، وقد ثَوَى يَثْوِي ثواءً. ويُقالُ للمقتول: قد ثَوَى. ويقال للغريب المقيم ببلدة: هو ثاويها.. والمَثْوى: الموضع.
وأثويته: حَبَسْته عندي.
والثَّوِيُّ: بيتٌ في جَوْفِ بيتٍ، وقيل: هو البيتُ المُهَيَّأ للضَّيْف.. والثَّوِيُّ: الضَّيْفُ نَفْسُه.
والثُّوَّة: خِرَقٌ كهَيْئَةِ الكُبّةِ على الوَتدِ يُمْخَضُ عليها السِّقاء.
وربّ البَيْتِ: أبو مثواي، وربّة البيت: أمّ مثواي.
ثأثأ:
ثَأْثَأْتُ الإِبِلَ، أي: سَقَيْتها حتّى ذَهَبَ عَطَشُها، ولم أُرْوِها.
وثأ:
إذا أصابَ العَظْمَ وَصْمٌ لا يَبْلُغُ الكَسْر قيل: أصابه وَثْءٌ ووَثْأَةٌ. وقد وُثِئَتْ رِجْلُهُ.
أثي:
أَثَى يَأْثي فُلانٌ أثياً وأثواً وإثاوة وإثايةً، أي: نمّ عليه وسَعَى به إلى السُّلطان، وأصله الواو في أَثَى يَأْثي، ولكن حَمَلُوه على يَفْعِلُ كما قالوا: خَدَى يَخْدي، ثمّ رجعوا في المصدر إلى الواو، فقالوا: خدوةً وإثاوةً.
وتَأَثَّيْنا: نَمَّ بعضُنا على بَعْضٍ. وأَثَوْتُ مثل أَثَيْتُ، إذا سعيت به.
أث:
أَثَّ النَّباتُ والشَّعرُ يَئِثُّ أَثاثةُ فهو أَثيثٌ، ويوصف به الشَّعَر الكَثير والنَّبات المُلْتَفّ، قال:
وفَرْعٍ يُغَشِّي المَتْنَ أَسْوَدَ فاحمٍ		أَثِيثٍ كقِنْوِ النَّخلةِ المُتَعَثْكِـلِ
والأَثَاثُ: أَنْواعُ المتاع، من مَتاعِ البَيْتِ ونحوِهِ.

### Türkçe

باب **اللفيف** من **الثاء**
**ث أ ي**، **ث أ و**، **ث و ي**، **ث أ ث أ**، و **ث أ**، **أ ث ي**، **أ ث**

**ثأي**:
**الثَّأَى**: yaranın izi; kavimler arasında yaralanmalar vuku bulduğunda: “Aralarında **الثَّأَى** büyüdü” denilir.
Ve **الثَّأَى**: boncuğun delinmesi. “Derinin boncuklarını deldim” demen: yani uzaklaştırdım yahut yaklaştırdım; böylece suyu tutmaz. Şair dedi ki:
وَفزاءَ غَرْفيّةٍ أثأى خوارِزها		مُشَلْشِلٌ ضَيَّعتْهُ بينَها الكُتَبُ
Şaire, hemzeyi tehir etmesi câizdir; ta ki eliften sonra olur da kalb ile “**ثاءَ**” olur. Bunun benzeri: “**رأى**” (aslında) “**وراءَ**”, ve “**نأى**” ile “**ناء**”dır. Ve dedi ki: “نِعمَ أَخُو الهَيْجاء في اليَوْم اليَمي” muradı: “في اليَوِم اليوم”dur; **فَعِل** vezninde, böylece kalb etti. Ve Züheyr dedi ki:
فَصَرِّمْ حَبْلَها إذْ صَرَّمَتْهُ		وعادَكَ أَنْ تُلاقيَها العَداءُ
Manası: “وعداك”tır.

**ثأو**:
**الثَّأْوةُ**: çoktan az bir kalıntı. Ve **الثّأوة**: koyundan zayıf olan.

**ثوي**:
**الثَّواءُ**: ikametin uzunluğu; “ثَوَى يَثْوِي ثواءً” olmuştur. Ve öldürülene: “ثَوَى” denilir. Ve bir beldede ikamet eden yabancı için: “O, onun **ثاويها**’sıdır” denilir. Ve **المَثْوى**: yer.
Ve “أثويته”: onu yanımda hapsettim.
Ve **الثَّوِيُّ**: bir evin içinde bir ev; ve denildi ki: misafir için hazırlanmış evdir. Ve **الثَّوِيُّ**: misafirin kendisidir.
Ve **الثُّوَّة**: kazık üzerinde yumak heyetinde bez parçalarıdır; kırba onun üzerinde çalkalanır.
Ve evin rabbi: “أبو مثواي”; ve evin rabbesi: “أمّ مثواي”.

**ثأثأ**:
“ثَأْثَأْتُ الإِبِلَ”: yani susuzluğu gidinceye kadar suladım; fakat onları kandırmadım.

**وثأ**:
Kemikte kırığa varmayan bir ezik isabet ederse: ona **وَثْءٌ** ve **وَثْأَةٌ** isabet etti denilir. Ve “وُثِئَتْ رِجْلُهُ” olmuştur.

**أثي**:
“أَثَى يَأْثي” falan kimse “أثياً” ve “أثواً” ve “إثاوة” ve “إثايةً” (yaptı): yani onun aleyhine laf taşıdı ve onunla sultana koştu. Aslı, “أَثَى يَأْثي”de vavdır; fakat onu “يَفْعِلُ” üzerine حمل ettiler; “خَدَى يَخْدي” dedikleri gibi. Sonra masdarda vava döndüler; böylece “خدوةً” ve “إثاوةً” dediler.
Ve “تَأَثَّيْنا”: bazımız bazımızı ispiyonladı. Ve “أَثَوْتُ” “أَثَيْتُ” gibidir; onunla koştuğunda.

**أث**:
**أَثَّ** bitki ve saç, “يَئِثُّ” **أَثاثةُ** (ile); o hâlde o **أَثيثٌ**’tir. Bununla çok saç ve birbirine girmiş bitki vasfedilir. Dedi ki:
وفَرْعٍ يُغَشِّي المَتْنَ أَسْوَدَ فاحمٍ		أَثِيثٍ كقِنْوِ النَّخلةِ المُتَعَثْكِـلِ
Ve **الأَثَاثُ**: ev eşyası ve benzeri türünden, metaın çeşitleridir.
