# أثي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AB%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أثي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أثي

: ي ( *!وأَثَيْتُ به وعليه ( *!أَثْياً *!وإِثايَةً ، بالكسْرِ : ( وشَيْتُ به وسَعَيْتُ ( عندَ السُّلْطانِ ، أَو مُطْلقاً عندَ مَنْ كانَ مِن غيرِ أَن يُخَصَّ بهِ السُّلْطانُ .
ومنه حدِيثُ أَبي الحارِثِ الأَزْدِيّ وغرِيمِه : ( لآتِيَنَّ عَلِيّاً *!فلأثِيَنَّ بكَ ) ؛ أَي لآشِيَنَّ بكَ .
وفي الحدِيثِ : ( انْطَلَقْت إلى عُمَر آثي على أَبي موسَى الأَشْعريّ ) ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ .
ذُو نَيْرَبٍ *!آثِ قالَ ابنُ بَرِّي : صَوابُه :
ولا أَكونُ لكُم ذا نَيْرَبٍ آثِ قالَ : ومِثْلُه قَوْل الآخرِ :
وإِنَّ امْرأً *!يَأْثُو بِسادَةِ قَوْمِه حَريٌّ لعَمْري أَن يُذَمَّ ويُشْتَماوقال آخرُ :
ولَسْتُ إذا وَلَّى الصَّديقُ بوُدِّه ِبمُنْطَلِق *!آثُو عليه وأَكْذِبُ

( *!وأُثايَةُ ، بالضَّمِّ ويُثَلَّثُ ، الضَّمُّ عن ابنِ سِيدَه وهو المَشْهور ، قالَ : هو فُعالَةٌ مِن *!أَثَوْتُ *!وأَثَيْت ، قالَ : ورَوَاهُ بعضُهم بكسْرالهَمْزَةِ ، ونَقَلَه أَيْضاً ثابِتُ اللّغَويّ ، وأَمَّا الفتْحُ فعن ياقوت ؛ ( ع بينَ الحَرَمَيْنِ بطَريقِ الجُحْفَةِ إلى مكَّةَ ، ( فيه مسجِدٌ نَبَوِيٌّ ، قيل : بَيْنه وبينَ المَدينَةِ خَمْسةٌ وعِشْرونَ فَرْسَخاً .
( أَو بِئْرٌ دونَ العَرْجِ عليها مسجِدٌ للنبيِّ صلى الله عليه وسلم .
قالَ ياقوتُ : ورَوَاهُ بعضُهم أثاثَةَ ، بثاءَيْنِ ، وبعضُهم أثانه بالنونِ وهو خَطَأٌ والصَّحِيحُ الأوَّل .
( *!والمُؤَاثِي : المُخاصِمُ .
( وقالَ ابنُ بَرِّي والصَّاغانيُّ : ( *!المُؤْتَثِي مَن يَأْكُلُ فيُكْثِرُ ثم يَعْطَشُ فلا يَرْوَى .
( *!والإِثاءُ ، كالإِناءِ : الحجارَةُ ؛ نَقَلَهُ الصَّاغانيُّ .
( *!والمأْثِيَةُ ، بتَخْفِيفِ الياءِ ، ( *!والمَأْثاةُ السِّعايَةُ ؛ عن الفرَّاءِ .
وممَّا يُسْتَدركُ عليه :
*!أَثَيْتُ به *!أَثِي إِثاوَةً : أَخْبرْتَ بعُيُوبِه الناسَ ، عن أَبي زيْدٍ .
*!والأثيةُ ، كعَليَةٍ : الجماعَةُ .
*!وتَأَثُّوا *!وتآثُوا : تَرَافَعُوا عنْدَ السُّلْطان .

### Türkçe

**الياء**: (**وأَثَيْتُ به وعليه** **أَثْياً** **وإِثايَةً**), kesre ile: Onunla (hakkında) koğuculuk yaptım ve (onun aleyhine) çalıştım (sultanın yanında); yahut mutlak olarak, sultan ona tahsis edilmeksizin, sultandan başka kim olursa olsunun yanında.

Bundan: Ebû’l-Hâris el-Ezdî ile alacaklısının hadisi: “Elbette Ali’ye geleceğim; elbette seninle **فلأثِيَنَّ بكَ**”; yani: elbette seninle koğuculuk yapacağım.

Hadiste: “Ebû Mûsâ el-Eş‘arî hakkında Ömer’e, koğuculuk yaparak gittim”; ve el-Cevherî inşad etti:
ذُو نَيْرَبٍ **آثِ**
İbn Berrî dedi: Doğrusu:
ولا أَكونُ لكُم ذا نَيْرَبٍ **آثِ**
Dedi: Bunun benzeri, başkasının sözü:
وإِنَّ امْرأً **يَأْثُو** بِسادَةِ قَوْمِه حَريٌّ لعَمْري أَن يُذَمَّ ويُشْتَما
Ve bir başkası dedi:
ولَسْتُ إذا وَلَّى الصَّديقُ بوُدِّه ِبمُنْطَلِق **آثُو** عليه وأَكْذِبُ

(**وأُثايَةُ**), damme ile; ve üçlülenir; İbn Sîde’den damme (rivayeti) olup meşhurdur; dedi: O, **أَثَوْتُ** ve **أَثَيْت**’ten (türetilmiş) fu‘âle veznindedir; dedi: Bazıları onu hemzenin kesresiyle rivayet etti; bunu ayrıca Sâbit el-Lugavî de nakletti; fetha ise Yâkût’tandır: (iki harem arasında, Cuhfe yoluyla Mekke’ye giden yolda) bir yer; (orada Nebevî bir mescid vardır); denildi: Onunla Medine arasında yirmi beş fersah vardır.

(Veya) el-Arc’dan aşağıda bir kuyu; üzerinde Peygamber صلى الله عليه وسلم için bir mescid vardır.

Yâkût dedi: Bazıları onu iki **ث** ile “أثاثَةَ” diye rivayet etti; bazıları da onu **النون** ile “أثانه” diye (rivayet etti); bu hatadır; sahih olan birincisidir.

(**والمُؤَاثِي**): hasım olan.

(İbn Berrî ve es-Sâgânî dedi): (**المُؤْتَثِي**) yiyip çoğaltan, sonra susayan da kanmayan kimsedir.

(**والإِثاءُ**), **الإِناءِ** gibi: taşlar; bunu es-Sâgânî nakletti.

(**والمأْثِيَةُ**), **الياء**’ın hafifletilmesiyle; (**والمَأْثاةُ**) koğuculuktur; el-Ferrâ’dan.

Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**أَثَيْتُ به** **أَثِي** **إِثاوَةً**: İnsanlara onun ayıplarını haber verdin; Ebû Zeyd’den.

**والأثيةُ**, **عَليَةٍ** gibi: cemaat.

**وتَأَثُّوا** ve **تآثُوا**: sultanın yanında (davayı) birbirine yükselttiler.
