# أجج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AC%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أجج

الأَجِيجُ: تَلَهُّبُ النار. ابن سيده: الأَجَّةُ والأَجِيجُ صوت النار؛ قال الشاعر:
أَصْرِفُ وَجْهي عن أَجِيج التَّنُّور،
كأَنَّ فِيه صوتَ فِيلٍ مَنْحُور
وأَجَّتِ النارُ تَئِجُّ وتَؤُجُّ أَجِيجاً إِذا سمعتَ صَوتَ لَهَبِها؛ قال:
كأَنَّ تَرَدُّدَ أَنفاسِهِ
أَجِيجُ ضِرامٍ، زفَتْهُ الشَّمَالْ
وكذلك ائْتَجَّتْ، على افْتَعَلَتْ، وتَأَجَّجَتْ، وقد أَجَّجَها تَأْجيجاً.
وأَجِيجُ الكِيرِ: حفيفُ النار، والفعل كالفعل.
والأَجُوجُ: المضيءُ؛ عن أَبي عمرو، وأَنشد لأَبي ذؤَيب يصف برقاً: يُضيءُ سَنَاهُ راتِقاً مُتَكَشِّفاً،
أَغَرَّ، كمصباح اليَهُودِ، أَجُوج
قال ابن بري: يصف سحاباً متتابعاً، والهاء في سناه تعود على السحاب، وذلك أَن البرقة إِذا برقت انكشف السحاب، وراتقاً حال من الهاء في سناه؛ ورواه الأَصمعي، راتق متكشف، بالرفع، فجعل الراتق البرق. وفي حديث الطُّفَيْلِ: طَرَفُ سَوْطه يَتَأَجَّجُ أَي يضيء، من أَجِيج النار تَوَقُّدِها.وأَجَّجَ بينهم شَرًّا: أَوقده. وأَجَّةُ القوم وأَجِيجُهم: اخْتِلاطُ كلامهم مع حَفيف مشيهم. وقولهم: القومُ في أَجَّة أَي في اختلاط؛ وقوله: تَكَفُّحَ السَّمائِم الأَوَاجِج
إِنما أَراد الأَوَاجَّ، فاضطر، ففك الإِدغام.
أَبو عمرو: أَجَّج إِذا حمل على العدوّ، وجَأَجَ إِذا وقف جُبْناً، وأَجَّ الظَّليمُ يَئِجُّ ويَؤُجُّ أَجّاً وأَجِيجاً: سُمع حَفيفُه في عَدْوِه؛ قال يصف ناقة:
فرَاحَتْ، وأَطْرافُ الصُّوَى مُحْزَئِلَّةٌ،
تَئِجُّ كما أَجَّ الظَّليم المُفَزَّعُ
وأَجَّ الرَّجُلُ يَئِجُّ أَجِيجاً: صَوَّتَ؛ حكاه أَبو زيد، وأَنشد لجميل:
تَئِجُّ أَجِيجَ الرَّحْلِ، لمَّا تَحَسَّرَتْ
مَناكِبُها، وابْتُزَّ عنها شَليلُها
وأَجَّ يَؤُجُّ أَجّاً: أَسرع؛ قال:
سَدَا بيدَيه ثم أَجَّ بسيره،
كأَجِّ الظَّليم من قَنِيصٍ وكالِب
التهذيب: أَجَّ في سيره يَؤُجُّ أَجّاً إِذا أَسرع وهرول؛ وأَنشد: يَؤُجُّ كما أَنَّ الظَّليمُ المُنَفَّرُ
قال ابن بري: صوابه تؤُج بالتاء، لأَنه يصف ناقته؛ ورواه ابن دريد: الظليم المُفَزَّعُ. وفي حديث خيبر: فلما أَصبح دعا عليّاً، فأَعطاه الراية، فخرج بها يَؤُجُّ حتى ركَزَها تَحْتَ الحِصْنِ. الأَجُّ: الإِسراعُ والهَرْوَلةُ.
والأَجِيجُ والأُجاجُ والائْتِجاجُ: شدَّةُ الحرِّ؛ قال ذو الرمة: بأَجَّةٍ نَشَّ عنها الماءُ والرُّطَبُ
والأَجَّةُ: شدة الحرِّ وَتَوَهُّجه، والجمع إِجاجٌ، مثل جَفْنَةٍ وجِفَانٍ؛ وائْتَجَّ الحَرُّ ائْتِجاجاً؛ قال رؤبة:
وحَرَّقَ الحَرُّ أُجاجاً شاعلاَ
ويقال: جاءت أَجَّةُ الصيف. وماءٌ أُجاجٌ أَي ملح؛ وقيل: مرٌّ؛ وقيل: شديد المرارة؛ وقيل: الأُجاجُ الشديد الحرارة، وكذلك الجمع. قال الله عز وجل: وهذا مِلْحٌ أُجاجٌ؛ وهو الشديد الملوحة والمرارة، مثل ماء البحر. وقد أَجَّ الماءُ يَؤُجُّ أُجوجاً. وفي حديث علي، رضي الله عنه: وعَذْبُها أُجاجٌ؛ الأُجاج، بالضم: الماءُ الملح، الشديد الملوحة؛ ومنه حديث الأَحنف: نزلنا سَبِخَةً نَشَّاشَةً، طَرَفٌ لها بالفلاة، وطَرَفٌ لها بالبحر الأُجاج.
وأَجِيجُ الماءِ: صوتُ انصبابه.
ويأْجُوجُ ومأْجُوجُ: قبليتان من خلف الله، جاءَت القراءَة فيهما بهمز وغير همز. قال: وجاءَ في الحديث: أَن الخلق عشرة أَجزاء: تسعة منها يأْجوجُ ومأْجوجُ، وهما اسمان أَعجميان، واشتقاقُ مثلهما من كلام العرب يخرج من أَجَّتِ النارُ، ومن الماء الأُجاج، وهو الشديد الملوحة، المُحْرِقُ من ملوحته؛ قال: ويكون التقدير في يأْجُوجَ يَفْعول، وفي مأْجوج مفعول، كأَنه من أَجِيج النار.؛ قال: ويجوز أَن يكون يأْجوج فاعولاً، وكذلك مأْجوج؛ قال: وهذا لو كان الاسمان عربيين، لكان هذا اشتقاقَهما، فأَمَّا الأَعْجَمِيَّةُ فلا تُشْتَقُّ من العربية؛ ومن لم يهمز، وجعل الأَلفين زائدتين يقول: ياجوج من يَجَجْتُ، وماجوج من مَجَجْتُ، وهما غير مصروفين؛ قال رؤبة:لو أَنَّ يَاجُوجَ ومَاجوجَ معا،
وعَادَ عادٌ، واسْتَجاشُوا تُبَّعا
ويَأْجِجُ، بالكسر: موضع؛ حكاه السيرافي عن أَصحاب الحديث، وحكاه سيبويه يَأْجَجُ، بالفتح، وهو القياس، وهو مذكور في موضعه.

### Türkçe

**الأَجِيجُ**: ateşin alevlenmesi. İbn Sîde: **الأَجَّةُ** ve **الأَجِيجُ** ateşin sesidir; şair dedi ki:

Yüzümü **أَجِيج**’inden çeviririm tandırın,
Sanki onda boğazlanmış bir filin sesi var

Ateş **أَجَّتِ**; **تَئِجُّ** ve **تَؤُجُّ** **أَجِيجاً** (yani alevinin sesini işittiğinde); dedi ki:

Sanki nefeslerinin gidip gelmesi,
Kuzey rüzgârının tutuşturduğu bir alevin **أَجِيجُ**’idir

Ve yine **ائْتَجَّتْ**, **افْتَعَلَتْ** vezninde; ve **تَأَجَّجَتْ**; ve onu **أَجَّجَها** **تَأْجيجاً** (yani tutuşturdu).

Ve **أَجِيجُ الكِيرِ**: ateşin hışırtısıdır; fiil de fiil gibidir.

Ve **الأَجُوجُ**: aydınlık olan; Ebû Amr’dan. Ve Ebû Züeyb’den, bir şimşeği vasfederken, şu beyit rivayet edildi:

Parıltısı, kapalıyı açığa çıkararak aydınlatır,
Parlak; Yahudilerin kandili gibi; **أَجُوج**

İbn Berrî dedi ki: peş peşe gelen bir bulutu vasfediyor; ve “**سَنَاهُ**”daki **الهاء** buluta döner; bu da şundandır: şimşek şimşek çaktığında bulut açılır; ve “**راتِقاً**” “**سَنَاهُ**”daki **الهاء**’dan hâl (durum)dur. El-Asmaî onu “**راتق متكشف**” diye, ref‘ ile rivayet etti; böylece **الراتق**’ı şimşek yaptı. Ve **الطُّفَيْلِ** hadîsinde: “Kamçısının ucu **يَتَأَجَّجُ**” yani aydınlanır; ateşin **أَجِيج**’inden, onun tutuşması (yanıp parlaması) sebebiyle. Ve “Aralarında kötülüğü **أَجَّجَ**”: onu alevlendirdi. Ve kavmin **أَجَّةُ**’si ve **أَجِيجُ**’i: yürüyüşlerinin hışırtısıyla birlikte sözlerinin karışmasıdır. Ve onların sözü: “Kavim **في أَجَّة**” yani karışıklık içindedir; ve onun sözü:

Yakıcı sıcak rüzgârların çarpışması

Ancak **الأَوَاجَّ**’ı kastetti; zaruret sebebiyle (böyle söyledi) ve idğâmı çözdü.

Ebû Amr: **أَجَّج** (yani düşmana) yüklendiğinde; ve **جَأَجَ** korkaklıkla durduğunda. Ve devekuşu erkeği **أَجَّ**; **يَئِجُّ** ve **يَؤُجُّ** **أَجّاً** ve **أَجِيجاً**: koşuşunda hışırtısı işitildi; bir dişi deveyi vasfederek dedi ki:

Akşam döndü; sınır taşlarının uçları sallanır hâlde,
Ürkmüş devekuşu erkeğinin **أَجَّ** ettiği gibi **تَئِجُّ** eder

Ve adam **أَجَّ**; **يَئِجُّ** **أَجِيجاً**: ses çıkardı; Ebû Zeyd bunu nakletti; ve Cemîl’den şu beyit rivayet edildi:

Omuzları açılıp da, ondan örtüsü çekilip alınınca,
Semerin **أَجِيج**’i gibi **تَئِجُّ** eder

Ve **أَجَّ**; **يَؤُجُّ** **أَجّاً**: hızlandı; dedi ki:

Ellerini uzattı, sonra yürüyüşünde **أَجَّ** etti,
Avcıdan ve köpekten (kaçan) devekuşu erkeğinin **أَجّ**’i gibi

**التهذيب**: yürüyüşünde **أَجَّ**; **يَؤُجُّ** **أَجّاً**: hızlandığında ve koşar adım gittiğinde; ve şu beyit rivayet edildi:

Ürkütülmüş devekuşu erkeği gibi **يَؤُجُّ** eder

İbn Berrî dedi ki: doğrusu **تَؤُج**’dur, **التاء** ile; çünkü dişi devesini vasfediyor. İbn Düreyd onu “**الظليم المُفَزَّعُ**” diye rivayet etti. Ve Hayber hadîsinde: “Sabahlayınca Ali’yi çağırdı, ona sancağı verdi; onunla çıktı, **يَؤُجُّ** ederek, ta ki onu kalenin altına dikti.” **الأَجُّ**: hızlanmak ve koşar adım gitmektir.

Ve **الأَجِيجُ** ve **الأُجاجُ** ve **الائْتِجاجُ**: sıcağın şiddetidir; Zû’r-Rumme dedi ki:

Suyun ve yaşlığın (rutubetin) ondan sızıp çıktığı bir **أَجَّة** ile

Ve **الأَجَّةُ**: sıcağın şiddeti ve alevlenmesidir; çoğulu **إِجاجٌ**dur; **جَفْنَةٍ** ve **جِفَانٍ** gibi. Ve sıcak **ائْتَجَّ**; **ائْتِجاجاً**; Ru’be dedi ki:

Sıcak, alevli bir **أُجاجاً** olarak yaktı

Ve denir ki: yazın **أَجَّةُ**’si geldi. Ve **ماءٌ أُجاجٌ**: yani tuzlu; ve denildi: acı; ve denildi: şiddetli acılık. Ve denildi: **الأُجاجُ** şiddetli sıcaklıktır; çoğul da böyledir. Aziz ve celil Allah dedi ki: “Ve bu, tuzlu **أُجاجٌ**dur”; o, deniz suyu gibi şiddetli tuzluluk ve acılıktır. Ve su **أَجَّ** etti; **يَؤُجُّ** **أُجوجاً**. Ve Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Ve tatlısı **أُجاجٌ**dur”; **الأُجاج** (ötre ile): tuzlu su, şiddetli tuzludur; ve ondan **الأَحنف** hadîsi: “Ucu çorak düzlükte, ucu da **البحر الأُجاج**’da olan, sızıntılı bir tuzlağa indik.”

Ve **أَجِيجُ الماءِ**: dökülüşünün sesidir.

Ve **يأْجُوجُ** ve **مأْجُوجُ**: Allah’ın yaratıklarından iki kabiledir; kıraat, ikisinde de hemzeli ve hemzesiz olarak gelmiştir. Dedi ki: ve hadîste geldi: “Yaratık on kısımdır: dokuzu **يأْجُوجُ** ve **مأْجُوجُ**’dur.” Ve ikisi yabancı iki isimdir; ve bunların benzeri bir iştikak Arapların sözünden, “Ateş **أَجَّتِ**”ten ve “**الماء الأُجاج**”dan çıkar; o, şiddetli tuzluluk, tuzluluğundan yakıcı olandır. Dedi ki: ve takdir, **يأْجُوجَ**’da **يَفْعول**; **مأْجوج**’da **مفعول** olur; sanki ateşin **أَجِيج**’inden (gelmiş) gibidir. Dedi ki: ve **يأْجوج**’un **فاعولاً** olması caizdir; **مأْجوج** da böyledir. Dedi ki: bu, iki isim Arapça olsaydı, onların iştikakı bu olurdu; fakat yabancı olan, Arapçadan iştikak edilmez. Ve hemzelemeyen ve iki **الألف**’i زائد (ek) yapan der ki: **ياجوج** “**يَجَجْتُ**”ten; ve **ماجوج** “**مَجَجْتُ**”ten; ve ikisi gayr-i munsarıftır. Ru’be dedi ki:

Eğer **يَاجُوجَ** ve **مَاجوجَ** birlikte,
Ve Âd (kavmi) de (gelip), Tubba‘ı yardıma çağırıp coştursalardı

Ve **يَأْجِجُ**, kesre ile: bir yerdir; Sîrâfî bunu hadis ehli ashabından nakletti; Sîbeveyh onu **يَأْجَجُ**, fetih ile, diye nakletti; ve bu kıyastır; ve kendi yerinde zikredilmiştir.
