# أجم (أ-ج-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AC%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: أ - ج - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءجم · اجم

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والميم و و ا ي ء معهما
أجم:

أجمَ الطَّعام: أي: كرهه بأجم أجوماً، وآجمه غيره حتى أجمَ، قال الكميت:
من هلوكٍ شمطا وتنزل لـلأ		مير ما يؤجمُ العشيرُ العشيرا
والأجمةُ: منبتُ الشَّعر كالغيضة.
أمج:
أمجتِ الإبلُ تأمجُ أمجاً: اشتدّ بها حرٌّ وعطشٌ. والإنسان كذلك.
وتقول: بغيرٌ أمِجٌ، أي: يشرب فلا يكاد يروى حتى يموت.
جيم:
الجيم حرفُ هِجاءٍ تؤنث ويجوز تذكيرها. ويقال: جيَّمت جيماً إذا كتبتها.
جوم:
الجومُ: كأنها فارسية، وهم الرُّعاةُ، وكلامُهم ومجلسُهم واحد.
وجم:
الوجُوم والأجُوم: السُّكوت إلى غيظٍ وهمٍّ.
والوجمُ، والجميع: الأوجام: علاماتٌ وأبنية يهتدون بها في الصَّحارى. ويقالُ: لا تفعل ذاك يا فلانٌ، فيكون عليك وجمة، ومرجعُه إلى الغيظ والهم.
موج:
الموجُ: ما ارتفع من الماء فوق الماء. والفعلُ: ماج يموجُ وماج النّاس: دخل بعضهم في بعضٍ.
مأج:
والمأجُ: الماء الملحُ، يقال: مؤج الماء يمؤج مؤودةً فهو مأج.
والمأج: الأحمق المُطرب الخلق، كأن فيه ضوىً.
والمُؤوج: مؤوج الداغِصة، ومؤوج السلعة. تمورٌ بين الجِلد والعظم.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الميم** و**و** و**ا** و**ي** و**ء** معهما
**أجم**:

**أجمَ الطَّعام**: yani: onu kerih gördü; **بأجم أجوماً**; ve başkası onu **آجمه** etti, ta ki **أجمَ** etti. **الكميت** dedi ki:
من هلوكٍ شمطا وتنزل لـلأ		مير ما يؤجمُ العشيرُ العشيرا

**الأجمةُ**: saçın bittiği yer; **كالغيضة**.

**أمج**:
**أمجتِ الإبلُ تأمجُ أمجاً**: onlara bir sıcak ve susuzluk şiddetlendi. İnsan da böyledir.
Ve dersin: **بغيرٌ أمِجٌ**, yani: içer de neredeyse kanmaz; ta ki ölür.

**جيم**:
**الجيم** hece harfidir; müennes kılınır ve müzekker kılınması caizdir. Ve denilir: **جيَّمت جيماً**; onu yazdığın zaman.

**جوم**:
**الجومُ**: sanki o Farsçadır; ve onlar çobanlardır; ve onların konuşmaları ve meclisleri birdir.

**وجم**:
**الوجُوم** ve **الأجُوم**: bir öfke ve bir kedere doğru sükût etmektir.
Ve **الوجمُ**, ve hepsi: **الأوجام**: çöllerde kendileriyle yol buldukları alâmetler ve yapılar. Ve denilir: Şunu yapma ey falan; böylece senin üzerinde bir **وجمة** olur; ve onun merci‘i öfke ve kedere döner.

**موج**:
**الموجُ**: suyun üstünde sudan yükselen şeydir. Ve fiil: **ماج يموجُ**; ve **ماج النّاس**: bazısı bazısının içine girdi.

**مأج**:
Ve **المأجُ**: tuzlu sudur; denilir: **مؤج الماء يمؤج مؤودةً فهو مأج**.
Ve **المأج**: ahmak, yaratılışı çalkantılı; sanki onda bir zayıflık vardır.
Ve **المُؤوج**: **مؤوج الداغِصة** ve **مؤوج السلعة**. Deri ile kemik arasında dalgalanır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

تَأَجَّمَ النهار، أي اشتدّ حَرُّه, وتَأَجَّمَت النار، مثل تَأَجَّجَتْ. وإنّ لها لأجيماً وأَجيجاً. قال عُبَيد بن أيُّوب العنبريّ:
ويومٍ كتَنُّورِ الإماء سَجَـرْنَـهُحَمَلْنَ عليه الجِذْلَ حتى تَأَجَّما
وفلان يَتَجأَجبَّمُ على فلان ويَتَأَطَّمُ، إذا اشتدّ غضبُه عليه وتَلَهَّفَ. أبو زيد: أَجِمْتُ الطعامَ بالكسر، إذا كَرِهْتَه من المداوَمة عليه، فأنا آجمٌ.

##### Türkçe

**تَأَجَّمَ النهار**: yani harareti şiddetlendi; ve **تَأَجَّمَت النار**: **تَأَجَّجَتْ** gibi. Ve şüphesiz onun için **أجيماً** ve **أَجيجاً** vardır. **عُبَيد بن أيُّوب العنبريّ** dedi:

Ve bir gün ki, cariyelerin tandırı gibi, onu tutuşturdular;
Üzerine kütüğü taşıdılar, ta ki **تَأَجَّما** oluncaya kadar.

Ve falan, falana karşı **يَتَجأَجبَّمُ** olur ve **يَتَأَطَّمُ** olur; ona karşı öfkesi şiddetlendiği ve içi yandığı zaman. **أبو زيد**: **أَجِمْتُ الطعامَ** (kesre ile), ona devam etmekten dolayı onu kerih gördüğün zaman; ben **آجمٌ**’im.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج م ( و ا ي ء )
جما ، جيم ، وجم ، مأج ، أمج ، أجم ، موج ، جوم .
جما : سَلَمة ، عن الفرّاء : جُمَاءُ كلِّ شيءٍ حَزْرُه وَمِقدارُه ، مَمدود .
وقالَ ابن دريد : جَمَاءُ كلِّ شيءٍ شَخصه ، وأنشد :
وقُرْصَةٍ مِثلَ جَمَاءِ التُّرْسِ
ابن السّكّيت : تَجَمَّى القَومُ ، إذا اجْتَمَع بعضهم إلى بعض ، وقد تَجَمَّوا عليه .
وقال ابن بُزرج : جَمَاءُ كلِّ شيء اجتماعُه وحَركته ، وَأَنشد :
وبَظْرٍ قد تَفَلَّقَ عن شَفِيرٍ
كأَنَّ جَماءَهُ قَرْناً عَتُودِ
أبو بكر : يقال جَماءُ الترس وجُماؤه وهو اجتماعه ونتوّه ، قال : وجُماء الشيء قدره . أبو عُبيد عن أبي عمرو الجُماء : شخص الشيء تراه من تحت الثوب .
قال الشاعر :
فيا عجباً للحب داء فلا يُرى
له تحت أثواب المحبِّ جُماءُ
أبو عمر : التجمُّؤ : أن ينحنِي على الشيء تحت ثوبه . الظليم يتجمَّا على بيضه .
جوم : أبو العباس ، عن ابن الأَعرابيّ : الْجَامُ الفَاثُورُ من اللُّجيْن .
قال : ويُجمع على أَجْؤُم . قال : وجامَ يَجُومُ جَوماً ، مثل حام يَحُومُ حَوماً ، إذا طلبَ شيئاً خَيراً أو شرَّاً .
وقال الليث : الجَوْمُ كأَنَّها فارسية ، وهم الرُّعَاةُ ، أمْرُهُمْ وكلامُهُمْ ومَجْلِسُهُم واحِد .
وقال ابن الأعرابي : يقال يُجمع الجامُ جامَات ، ومِنْهم مَنْ يقول ، جُومٌ .
موج مأج : ثعلب ، عن ابن الأعرابي : ماجَ في الأمرِ إذا دارَ فيه .
قال : والْمَيْجُ الاخْتَلاط .
اللّيث : المَوْجُ : ما ارتفَعَ من الماء فوقَ الماء ، والفِعل : ماجَ الْمَوْجُ .
وقال ابن الأعرابيّ : ماجَ يَمُوجُ إذا اضْطرب وتَحيَّر ، وماج البحرُ ، وماجَ النَّاس إذا دَخَلَ بَعضُهم في بعض .
والمُؤوجُ : مُؤُوج الدَّاغِصَة ، ومُؤوج السِّلعة تَمَوُّرٌ بين الجِلْدِ والعظم ، ومن مهموزه :
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : الْمَأْجُ الماءُ
المِلح .
وقال ابن هَرْمَة :
فإنَّكَ كالْقَرِيحَةِ عام تُمْهَى
شُرُوبُ الماءِ ثم تَعُودُ مأجَا
وقال الليث : يقال مَؤُجَ الماءُ ، يَمْؤُجُ مُؤُوجَةً فهو مَأجُ ، وأنشد :
بأرْضٍ نَأَتْ عليها الْمُؤُوجَةُ والبَحْر
وجم : قال الليث : الْوُجُوم السكوتُ على غَيْظ . يقال : رَأيْتُه وَاجماً .
أبو عُبيد : إذا اشتدَّ حُزْنُه حتى يُمْسِكَ عن الكلام ، فهو الواجِم ، وقد وَجَمَ يَجِمُ .
قال شَمِر ، قال أبو عُبيد : الْوَجَمُ جَبَلٌ صغير ، مِثل الإرَمَ .
وقال ابن شُميل : الْوَجَمُ حجارة مَرْكُومةٌ بعضها فوق بعض على رؤوس القُورِ والإكام ، وهي أغلظ وأطول في السماء من الأُرومِ .
قال : وحجارتها عِظامٌ كحجارة الصِّيَرةِ والأمَرَة ، لو اجتمع على حجرٍ ألفُ رجل لم يُحَرِّكوه ، وهي أيضاً من صَنعة عاد ، وأصلُ الوَجَمِ مُستَدِيرٌ ، وأعلاه مُحدَّد ، والجماعة الوُجُومُ .
وقال رؤبة :
وَهَامَةٌ كالصَّمِدْ بَيْنَ الأصْمَادْ
أوْ وَجَم العَادِيّ بَيْنَ الأجْمَادْ
قال شَمِر ، وقال ابنُ الأعرابي : بَيْتٌ وَجْمٌ وَوَجَمٌ ، والأوْجامُ : الْبُيوت ، وهيَ العِظَام منها .
وقال رُؤْبة :
لَو كَانَ من دون رُكَامِ الْمُرتَكَم
وأرْمُلِ الدهْنَا وَصَمَّانِ الْوَجَم
قال : الوَجَمُ الصَّمَّانُ نَفسُه ، ويُجمع أوجاماً . قال رؤبة :
كَأَنَّ أوجاماً وصَخْراً صَاخِراً
أجم : قال الليث : يُقال أكَلْتُه حَتَّى أْجِمتُه .
أبو عُبيد ، عن الكسائي ، وأبي زيد : إذَا كَرِهَ الطعامَ فهو آجِم ، على فَاعِل ، وقد أجَم يَأْجَمُ .
وقال الأصمعيّ : ماءُ آجِنٌ وآجِمٌ إذا كان مُتَغَيِّراً .
وقال ابنُ الخَرْعِ :
ونَشْرَبُ أسْآرَ الحِياضِ تَسُوفُها
ولَو وَرَدَتْ مَاءَ المُرَيْرةِ آجِمَا
أراد آجِنَا .
وقال غيره : آجِمٌ بمعنى مأجومٌ ، أي تَأجِمُهُ وتَكرَهُه .
ويقال : أجَمت الشيءإذا لم يُوافِقكَ فكرِهتَه .
أبو عُبيد ، عن الأحمر : تَأَجَّمَ النّهار تأَجُّما إذا اشتَدّ حَرُّه . والأَجَمةُ : مَنْبِتُ الشجر ، كالْغَيْضة ، والجميع الآجام .
والأُجُم والأُطُم : الْقَصْر بلُغَة أهل
الحجاز ، وهي الآجام والآطام . قال :
ولا أُجُماً إلاَّ مَشيداً بجَنْدَل
أمج : الأصمعيّ : الأَمَجُ تَوَهُّج الحَرِّ قال العجاج وأنشد :
حَتَّى إذا ما الصَّيْفُ كان أمَجَا
وقال الليث : أَمِجَت الإبل تأْمَج ، إذا اشتد بها حَرٌّ أو عطش .
عمرو ، عن أبيه : أَمَج ، إذا سَار سَيْراً شديداً ، بالتخفيف .
جيم : قال الليث والجيم من الحروف تؤنث ، ويجوز تَذْكيرها ، وقد جَيَّمتُ جيماً إذا كَتَبْتَها .

##### Türkçe

ج م ( و ا ي ء )
جما ، جيم ، وجم ، مأج ، أمج ، أجم ، موج ، جوم .
**جما**: Selâme, el-Ferrâ’dan: Her şeyin **جُمَاءُ**’u onun tahmini ve miktarıdır; meddlidir.
İbn Düreyd dedi: Her şeyin **جَمَاءُ**’u onun şahsıdır. Ve inşad etti:
وقُرْصَةٍ مِثلَ **جَمَاءِ** التُّرْسِ
İbnü’s-Sikkît: Kavim **تَجَمَّى** etti; bazıları bazısına toplandığı zaman; ve onun üzerine **تَجَمَّوا** etmişlerdir.
İbn Büzerc dedi: Her şeyin **جَمَاءُ**’u onun toplanması ve hareketidir. Ve inşad etti:
وبَظْرٍ قد تَفَلَّقَ عن شَفِيرٍ
كأَنَّ **جَماءَهُ** قَرْناً عَتُودِ
Ebû Bekr: Kalkanın **جَماءُ**’u ve **جُماؤه** denir; o, onun toplanması ve kabarmasıdır. Dedi: Şeyin **جُماءُ**’u onun miktarıdır. Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الجُماء**: Elbisenin altından gördüğün şeyin şahsı.
Şair dedi:
فيا عجباً للحب داء فلا يُرى
له تحت أثواب المحبِّ **جُماءُ**
Ebû Ömer: **التجمُّؤ**: Elbisesinin altında bir şeyin üzerine eğilmesidir. Devekuşu yumurtasının üzerine **يتجمَّا** eder.

**جوم**: Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الْجَامُ** lüceyn’den (gümüşten) **الفَاثُورُ**’dur.
Dedi: **أَجْؤُم** üzerine cem‘ olunur. Dedi: **جامَ يَجُومُ جَوماً**; **حامَ يَحُومُ حَوماً** gibi; hayır veya şer bir şeyi talep ettiği zaman.
Leys dedi: **الجَوْمُ** sanki Farsçadır; onlar çobanlardır; işleri, sözleri ve meclisleri birdir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجامُ**’ın **جامَات** üzerine cem‘ olunduğu söylenir; onlardan kimi de **جُومٌ** der.

**موج مأج**: Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: İşte **ماجَ** etti; onda döndüğü zaman.
Dedi: **الْمَيْجُ** karışmadır.
Leys: **المَوْجُ**: Suyun üstünde sudan yükselen şeydir; fiil: Dalga **ماجَ** etti.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **ماجَ يَمُوجُ**; çalkalanıp şaşırdığı zaman; deniz **ماجَ** etti; insanlar **ماجَ** etti; bazısı bazısının içine girdiği zaman.
Ve **المُؤوجُ**: **مُؤُوج الدَّاغِصَة**; ve **مُؤوج السِّلعة** derinin ve kemiğin arasında **تَمَوُّرٌ**’dur. Ve hemzelisinden:
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الْمَأْجُ** tuzlu sudur.
İbn Herme dedi:
فإنَّكَ كالْقَرِيحَةِ عام تُمْهَى
شُرُوبُ الماءِ ثم تَعُودُ **مأجَا**
Leys dedi: **مَؤُجَ** su, **يَمْؤُجُ مُؤُوجَةً**; o halde o **مَأجُ**’dur. Ve inşad etti:
بأرْضٍ نَأَتْ عليها **الْمُؤُوجَةُ** والبَحْر

**وجم**: Leys dedi: **الْوُجُوم** öfke üzerine susmaktır. **وَاجماً** olarak onu gördüm denir.
Ebû Ubeyd: Hüznü şiddetlenip konuşmadan tutuncaya kadar; o, **الواجِم**’dir; ve **وَجَمَ يَجِمُ** etmiştir.
Şemmir dedi; Ebû Ubeyd dedi: **الْوَجَمُ** küçük bir dağdır; **الإرَمَ** gibi.
İbn Şümeyl dedi: **الْوَجَمُ** taşlardır; bazıları bazısının üstüne, **القُورِ** ve **الإكام** başları üzerine yığılmıştır; ve **الأُرومِ**’dan gökte daha kalın ve daha uzundur.
Dedi: Taşları **الصِّيَرةِ** ve **الأمَرَة** taşları gibi büyüktür; bir taşın üzerine bin adam toplansa onu oynatmazlar; o da Âd’ın sanatındandır. **الوَجَمِ**’in aslı yuvarlaktır; üstü sivridir; cemaat **الوُجُومُ**’dur.
Rü’be dedi:
وَهَامَةٌ كالصَّمِدْ بَيْنَ الأصْمَادْ
أوْ **وَجَم** العَادِيّ بَيْنَ الأجْمَادْ
Şemmir dedi; İbnü’l-A‘râbî dedi: **بَيْتٌ وَجْمٌ** ve **وَجَمٌ**; **الأوْجامُ**: evlerdir; ve onlar, onlardan büyük olanlardır.
Rü’be dedi:
لَو كَانَ من دون رُكَامِ الْمُرتَكَم
وأرْمُلِ الدهْنَا وَصَمَّانِ **الْوَجَم**
Dedi: **الْوَجَمُ** **الصَّمَّانُ**’ın kendisidir; **أوجاماً** olarak cem‘ olunur. Rü’be dedi:
كَأَنَّ **أوجاماً** وصَخْراً صَاخِراً

**أجم**: Leys dedi: **أكَلْتُه حَتَّى أْجِمتُه** denir.
Ebû Ubeyd, Kisâî ve Ebû Zeyd’den: Yemeği kerih gördüğü zaman o **آجِم**’dir; **فَاعِل** üzere; ve **أجَمَ يَأْجَمُ** etmiştir.
Asma‘î dedi: **ماءُ آجِنٌ** ve **آجِمٌ**; değişmiş olduğu zaman.
İbnü’l-Har‘ dedi:
ونَشْرَبُ أسْآرَ الحِياضِ تَسُوفُها
ولَو وَرَدَتْ مَاءَ المُرَيْرةِ **آجِمَا**
**آجِنَا**’yı kastetti.
Başkası dedi: **آجِمٌ** **مأجومٌ** manasınadır; yani onu **تَأجِمُهُ** ve onu kerih görürsün.
Ve denir: **أجَمت** şeyi; sana uygun olmadığı için onu kerih gördüğün zaman.
Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: **تَأَجَّمَ** gündüz **تأَجُّما**; harareti şiddetlendiği zaman. Ve **الأَجَمةُ**: Ağaç biten yerdir; **كالْغَيْضة** gibi; hepsi **الآجام**’dır.
Ve **الأُجُم** ve **الأُطُم**: Hicaz ehlinin lügatinde kasırdır; ve onlar **الآجام** ve **الآطام**’dır. Dedi:
ولا **أُجُماً** إلاَّ مَشيداً بجَنْدَل

**أمج**: Asma‘î: **الأَمَجُ** hararetin parlamasıdır. el-A‘câc dedi ve inşad etti:
حَتَّى إذا ما الصَّيْفُ كان **أمَجَا**
Leys dedi: Develer **أَمِجَت**; **تأْمَج**; onlara sıcak veya susuzluk şiddetlendiği zaman.
Amr, babasından: **أَمَج**; şiddetli bir yürüyüşle yürüdüğü zaman; tahfîf ile.

**جيم**: Leys dedi: **الجيم** harflerdendir; müennes kılınır; müzekker kılınması da caizdir. Ve onu yazdığın zaman **جَيَّمتُ** **جيماً**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهمزة والجيم وما يثلثهما)
(أجح) الهمزة والجيم والحاء فرعٌ ليس بأصل، وذلك أنّ الهمزة فيه مبدلةٌ من واو، فالأَُِجاح: *السّتر، وأصله وَُِجَاح. وقد ذُكر في الواو.
(أجد) الهمزة والجيم والدال أصل واحد، وهو الشيء المعقود، وذلك أن الإجَاد الطّاقُ الذي يُعقَد في البِناء، ولذلك قيل ناقةٌ أُجُدٌ. قال النابغة:
فَعَدِّ عَمّا تَرَى إذْ لا ارتِجاعَ لـه *** وانْمِ القُتُودَ على عَيرانةٍ أُجُدِ
ويقال هي مُؤْجَدة القَرَى. قال طَرَفة:
صُهَابِيَّةُ العُثْنُونِ مُؤْجَدَةُ القَرَى *** بَعِيدةُ وَخْدِ الرِّجْلِ مَوّارَةُ اليَدِ
وقيل هي التي تكون فَقارُها عظماً واحداً بلا مَفْصِل، وهذا ممّا أجمع عليه أهل اللغة، أعني القياسَ الذي ذكرتُه.
(أجر) الهمزة والجيم والراء أصلان يمكن الجمعُ بينهما بالمعنى، فالأول الكِراء على العمل، والثاني جَبْر العظم الكَسِير. فأمّا الكِراء فالأجر والأُجْرة. وكان الخليل يقول: الأجْر جزاء العمل، والفعل أجَرَ يَأجُرُ أَجْرا، والمفعول مأجور. والأجير: المستأجَر. والأَُِجَارة ما أعطيتَ مِنْ أجرٍ في عمل وقال غيره: ومن ذلك مَهر المرأة، قال الله تعالى: ﴿فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ﴾ [النساء 24، الطلاق 6]. وأمَّا جَبْر العظم فيقال منه أُجِرَتْ يدُه. وناسٌ يقولون أَجَرَتْ يَدُه([1]). فهذان الأصلان والمعنى الجامع بينهما أنّ أُجْرَة العامِل كأنَّها شيءٌ يُجْبر به حالُه فيما لحِقه من كَدٍّ فيما عمله. فأمّا الإجّار فلغةٌ شاميّة، وربّما تكلّم بها الحجازيُّون. فيروى أنّ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم قال: "مَن باتَ على إجّارٍ ليس عليه ما يردُّ قدمَيْهِ فقد برِئَتْ منه الذِّمَّة". وإنّما لم نذكُرْها في قياسِ الباب لِمَا قلْناه أنّها ليست من كلام البادية. وناسٌ يقولون إنجْار([2])، وذلك مما يُضعِف أمْرَها. فإنْ قال قائلٌ: فكيف هذا، وقد تكلّم بها رسول الله صلى الله عليه وآله؟ قيل له ذلك كقوله صلى الله عليه وآله وسلم: "قومُوا فقد صَنَع جابرٌ لكم سُوراً" وسُورٌ فارسيّة، وهو العُرْس([3]). فإن رأيتَها في شِعرٍ فسبيلُها ما قد ذكرناه. وقد أنشد أبو بكر بن دريد:
* كالحبَشِ الصَّفِّ على الإجّارِ([4]) *
شبّه أعناق الخيلِ بحبَشٍ صَفٍّ على إجّارٍ يُشْرِفُون.
(أجص) الهمزة والجيم والصاد ليست أصلاً، لأنَّه لم يجئْ عليها إلاّ الإجّاص. ويقال إنّه ليس عربيّاً، وذلك أن الجيم تقلّ مع الصاد.
(أجل) اعلم أنّ الهمزة والجيم واللام يدلُّ على خمس كلماتٍ متباينة، لا يكادُ يمكنُ حْملُ واحدةٍ على واحدة من جهة القياس، فكلُّ واحدةٍ أصلٌ في نفسها. ورَبُّكَ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ. فالأَجَل غاية الوقت في مَحَلِّ الدَّين وغيره. وقد صرّفه الخليلُ فقال أَجِل هذا الشّيءُ وهو يَأْجَلُ، والاسم الآجِل نقيض العاجل والأجيل المُرْجأ، أي المؤخَّر إلى وقتٍ. قال:
* وغايةُ الأَجِيلِ مَهْوَاةُ الرّدَى([5]) *
وقولهم "أجَلْ" في الجواب، هو من هذا الباب، كأنّه يريد انتهى وبلغ الغاية. والإجْلُ: القطيع من بقر الوحش، والجمع آجال. وقد تأجّل الصُِّوار: صار قَطِيعاً. والأجْلُ مصدر أجَلَ عليهم شَرّاً، أي جناه وبَحَثَه([6]). قال خوّات بن جُبَير([7]):
وأهلِ خِباءٍ صَالحٍ ذاتُ بَيْنِهم *** قد احتَرَبُوا في عَاجلٍ أنا آجلُه
أي جانيه. والإجْل: وَجَع في العنق، وحكي عن أبي الجرَّاح: "بي إجْلٌ فأجِّلُوني" أي داووني منه. والمأْجَلُ: شبه حوضٍ واسع يؤجَّل فيه ماءُ البئر أو القناة أيّاماً ثم يُفَجَّر في الزّرع، والجمع مآجلِ. ويقولون: أجِّلْ لنخلتك، أي اجعل لها مثلَ الحوض. فهذه هي الأصول. وبقيت كلمتان إحداهما من باب الإبدال، وهو قولهم: أجَلُوا مالَهُم يأجِلونه أجْلاً أي حبَسوه، والأصل في ذلك الزاء "أزَلُوه". ويمكن أن يكون اشتقاقُ هذا ومأجَِل الماء واحداً، لأن الماء يُحبَس فيه. والأُخرى قولهم: من أجْلِ ذلك فعلتُ كذا، وهو محمول على أجَلْت الشيء أي جنيته، فمعناه [من] أَنْ أُجِلَ كذا فَعلتُ، أي من أن جُني. فأما أَجَلَى على فَعَلَى فمكان. والأماكن أكثرها موضوعة الأسماء، غير مَقِيسة. قال:
حَلَّتْ سُليمى جانبَ الجَريبِ([8]) *** بِأَجَلَى مَحَلَّةِ الغَرِيبِ

(أجم) الهمزة والجيم والميم لا يخلو من التجمُّع والشدَّة. فأما التجمُّع فالأَجَمَة، وهي مَنْبِت الشجر المتجمِّع كالغيضة([9])، والجمع الآجام. وكذلك الأُجُم وهو الحِصْن. ومثلهُ أُطُم وآطام. وفي الحديث: "حتى توارَتْ بآجامِ المدينة". وقال امرؤ القيس:
وتَيْماءَ لم يَتْرُكْ بها جِذْعَ نخلةٍ *** ولا أُجُماً إلا مَشِيداً بجَنْدَلِ([10])
وذلك متجمّع البُنيان والأهل.
وأما الشدّة فقولهم: تأجّم الحَرُّ، اشتدّ. ومنه أجَمْت الطعام مَلِلْته. ذلك أمرٌ يشتدُّ على الإنسان.
(أجن) الهمزة والجيم والنون كلمةٌ واحدة. وأجَنَ الماءُ يَأْجُنُ ويَأجِنُ إذا تغيّر، وهي الفصيحة. وربما قالوا أجِنَ يَأْجَنُ، وهو أَجُونٌ([11]). قال:
* كضِفْدِعِ ماءٍ أَجونٍ يَنِقّ *
فأما المِئجنة خشبة القَصَّار فقد ذكرت في الواو. والإجّانُ كلامٌ لا يكاد أهل اللّغة يحقُّونه([12]).
(أجأ) جبل لِطَيّ. وقد قلنا إنّ الأماكنَ لا تكاد تنقاس أسماؤُها([13]). وقال شاعرٌ في أجأ:
ومن أَجَأٍ حَوْلي رِعانٌ كأنَّها	 *** قنابِلُ خيلٍ من كُميتٍ ومن وَرْدِ([14])
ـ

##### Türkçe

(باب **الهمزة** و**الجيم** وما يثلثهما)

(**أجح**) **الهمزة** ve**الجيم** ve**الحاء** bir fer‘dir, asl değildir; bu da şundandır ki **الهمزة** onda **واو**’dan ibdâl edilmiştir. Şu hâlde **الأَُِجاح**: örtüdür; aslı **وَُِجَاح**’tır. Ve **الواو**’da zikredilmiştir.

(**أجد**) **الهمزة** ve**الجيم** ve**الدال** bir tek asıldır; o da bağlanmış şeydir. Bu da şundandır ki **الإجَاد** binada bağlanan kemer/kuşaktır; bundan dolayı “**ناقةٌ أُجُدٌ**” denilmiştir. **النابغة** dedi:
فَعَدِّ عَمّا تَرَى إذْ لا ارتِجاعَ لـه *** وانْمِ القُتُودَ على عَيرانةٍ أُجُدِ
Ve “o, **مُؤْجَدة القَرَى**’dır” denilir. **طَرَفة** dedi:
صُهَابِيَّةُ العُثْنُونِ مُؤْجَدَةُ القَرَى *** بَعِيدةُ وَخْدِ الرِّجْلِ مَوّارَةُ اليَدِ
Ve “o, omurları eklemsiz tek bir kemik olan” denilmiştir; bu, dil ehlinin üzerinde icmâ ettiği şeydendir; yani zikrettiğim kıyası kastediyorum.

(**أجر**) **الهمزة** ve**الجيم** ve**الراء** iki asıldır; mânâ ile araları cem‘ edilebilir: birincisi iş üzerine kirâ (ücret), ikincisi kırık kemiği cebretmektir. Ücrete gelince: **الأجر** ve**الأُجْرة**’dir. **الخليل** derdi: **الأجْر** işin karşılığıdır; fiil **أجَرَ** **يَأجُرُ** **أَجْرا**; mef‘ûl **مأجور**’dur. **الأجير**: kiralanan (ücretle tutulan)dır. **الأَُِجَارة**: bir işte ücret olarak verdiğin şeydir. Başkası dedi: Bundan, kadının mehri de vardır. Allah Teâlâ dedi: ﴿فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ﴾ [النساء 24، الطلاق 6]. Kemiği cebretmeye gelince: ondan “**أُجِرَتْ** **يدُه**” denilir. Bir topluluk “**أَجَرَتْ** **يَدُه**” der([1]). Şu hâlde bu iki asıl ve ikisini birleştiren mânâ şudur: işçinin **أُجْرَة**’si, çalıştığı şeyde kendisine erişen yorgunluktan hâlinin onunla cebredildiği bir şey gibidir. **الإجّار**’a gelince: Şam lügatidir; bazen Hicazlılar da onunla konuşmuştur. Şöyle rivayet olunur ki Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "مَن باتَ على إجّارٍ ليس عليه ما يردُّ قدمَيْهِ فقد برِئَتْ منه الذِّمَّة". Onu babın kıyasına dâhil etmedik; söylediğimizden dolayı: o, bedevîlerin كلام’ından değildir. Bir topluluk “**إنجْار**” der([2]); bu da onun işini zayıflatan şeydendir. Eğer bir söyleyen derse: Bu nasıl olur; hâlbuki Resûlullah صلى الله عليه وآله onunla konuşmuştur? Ona denilir ki: bu, onun صلى الله عليه وآله وسلم şu sözü gibidir: "قومُوا فقد صَنَع جابرٌ لكم سُوراً" ve **سُور** Farsçadır; o da düğündür([3]). Onu bir şiirde görürsen, yolu zikrettiğimiz gibidir. Ebû Bekir b. Düreyd inşâd etti:
* كالحبَشِ الصَّفِّ على الإجّارِ([4]) *
Atların boyunlarını, **الإجّار** üzerinde saf saf duran Habeşlilere benzetti; (onlar) yukarıdan bakarlar.

(**أجص**) **الهمزة** ve**الجيم** ve**الصاد** asl değildir; çünkü onun üzerine ancak **الإجّاص** gelmiştir. Ve denilir ki o Arapça değildir; bu da şundandır ki **الجيم** **الصاد** ile birlikte az olur.

(**أجل**) Bil ki **الهمزة** ve**الجيم** ve**اللام** birbirinden ayrı beş kelimeye delâlet eder; kıyas cihetinden birini diğerine حمل etmek neredeyse mümkün olmaz; her biri kendi nefsinde bir asıldır. Ve Rabbin dilediğini yapar. Şu hâlde **الأَجَل** borç mahallinde ve başkasında vaktin nihayetidir. **الخليل** onu tasrîf etti de “**أَجِل** bu şey” dedi; o da **يَأْجَلُ**; isim **الآجِل** **العاجل**’in zıddıdır; **الأجيل** ertelenmiş, yani bir vakte te’hîr edilmiş olandır. Dedi:
* وغايةُ الأَجِيلِ مَهْوَاةُ الرّدَى([5]) *
Cevapta “**أجَلْ**” demeleri de bu babdandır; sanki “bitti ve nihayete ulaştı” demek ister. **الإجْلُ**: yaban sığırından sürüdür; cem‘i **آجال**’dir. **الصُِّوار** **تأجّل** etti: sürü oldu. **الأجْلُ**: “onların üzerine bir şer **أجَلَ**”ın masdarıdır; yani onu işledi ve araştırdı([6]). **خوّات بن جُبَير**([7]) dedi:
وأهلِ خِباءٍ صَالحٍ ذاتُ بَيْنِهم *** قد احتَرَبُوا في عَاجلٍ أنا آجلُه
Yani onun işleyeni. **الإجْل**: boyunda ağrıdır. Ebû’l-Cerrâh’tan hikâye olundu: "بي إجْلٌ فأجِّلُوني" yani ondan beni tedavi edin. **المأْجَلُ**: genişçe bir havuz benzeri; kuyu veya kanal suyu onda günlerce **يؤجَّل** edilir, sonra ekine salınır; cem‘i **مآجلِ**’dir. Ve derler: “Hurmalığına **أجِّلْ** et”, yani ona havuz gibi bir şey yap. İşte bunlar asıllardır. İki kelime kaldı: birisi ibdâl babındandır; onların “mallarını **أجَلُوا**; onu **يأجِلونه** **أجْلاً**” sözüdür; yani onu hapsettiler. Bunun aslı **الزاي** iledir: “**أزَلُوه**”. Bununla suyun **مأجَِل**’inin اشتقاقı bir olabilir; çünkü su onda hapsedilir. Diğeri onların “şu sebepten dolayı bunu yaptım: **من أجْلِ ذلك**” sözüdür; bu, “şeyi **أجَلْت**” yani onu işledim üzerine حمل edilmiştir; mânâsı: “[من] أن أُجِلَ كذا فَعلتُ” yani “işlenmesinden dolayı”dır. **أَجَلَى** ise **فَعَلَى** vezninde bir mekândır. Mekânların çoğu isimleri vaz‘ olunmuştur; kıyasî değildir. Dedi:
حَلَّتْ سُليمى جانبَ الجَريبِ([8]) *** بِأَجَلَى مَحَلَّةِ الغَرِيبِ

(**أجم**) **الهمزة** ve**الجيم** ve**الميم** toplanmadan ve şiddetten hâlî değildir. Toplanmaya gelince: **الأَجَمَة**’dir; o, **الغيضة** gibi toplanmış ağacın bittiği yerdir([9]); cem‘i **الآجام**’dır. Yine **الأُجُم** da böyledir; o, hisardır. Misli **أُطُم** ve**آطام**’dır. Hadiste: "حتى توارَتْ بآجامِ المدينة". **امرؤ القيس** dedi:
وتَيْماءَ لم يَتْرُكْ بها جِذْعَ نخلةٍ *** ولا أُجُماً إلا مَشِيداً بجَنْدَلِ([10])
Bu, bina ve ahalinin toplanmış olanıdır.
Şiddete gelince: onların “**تأجّم** **الحَرُّ**” sözüdür; şiddetlendi. Ondan: “yemeği **أجَمْت**” yani ondan usandım. Bu, insana ağır gelen bir iştir.

(**أجن**) **الهمزة** ve**الجيم** ve**النون** bir tek kelimedir. **أجَنَ** su **يَأْجُنُ** ve**يَأجِنُ**; değiştiği zaman; bu fasîh olandır. Bazen “**أجِنَ** **يَأْجَنُ**” derler; o da **أَجُونٌ**’dur([11]). Dedi:
* كضِفْدِعِ ماءٍ أَجونٍ يَنِقّ *
**المِئجنة**’ye gelince: çamaşırcının tokmağı olan ağaç; **الواو**’da zikredilmiştir. **الإجّانُ** ise, dil ehlinin neredeyse tahkik etmediği bir sözdür([12]).

(**أجأ**) **طَيّ**’e ait bir dağdır. Mekânların isimlerinin neredeyse kıyaslanmadığını söylemiştik([13]). Bir şair **أجأ** hakkında dedi:
ومن أَجَأٍ حَوْلي رِعانٌ كأنَّها	 *** قنابِلُ خيلٍ من كُميتٍ ومن وَرْدِ([14])
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

أ ج م
المـوت لا تنجو منه الأسد في الآجام والملوك في الآطام وداوم على طعام واحد حتى أجمه أي كرهه‏.‏

##### Türkçe

أ ج م
Ölümden, **الأسد**’ler **الآجام**’da ve **الملوك** **الآطام**’da iken kurtulamaz; ve tek bir yemek üzere devam et, ta ki onu **أجمه** edeyim; yani ondan tiksindim.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أَجَمَ الطعامَ واللبَّنَ وغيرَهما يَأْجِمُه أَجْماً وأَجِمَهُ: كَرِهَه ومَلَّه من المُداومةِ عليه، وقد آجَمَهُ. الكسائي وأَبو زيد: ذكره سيبويه على فَعِل فقال: أَجِمَ يَأْجَم فهو أَجِيمٌ، وسَنِقَ فهو سَنِقٌ. الليث: أَكلْتُه حتى أَجِمْتُه. وفي حديث معاوية: قال له عَمْرو بن مسعود، رضي الله عنهما: ما تَسْأَل ُ عَمَّنْ سُحِلَتْ مَرِيرَتُه. وأَجِمَ النساءَ أَي كَرِهَهُنَّ وأَنشد ابن بري لرؤبة فقال:
جادَتْ بمَطْحونٍ لها لا تَأْجِمُهْ،
تَطْبُخُه ضُروعُها وتَأْدِمُهْ،
يَمْسُد أَعْلى لَحْمِه ويَأْدِمُه
يصف إِبلاً جادتْ لها المَراعي باللبَن الذي لا يحتاج إلى الطَّحْن كما يُطْحنُ الحبُّ، وليس اللبَن مما يَحتاج إِلى الطَّحْن بل الضروع طَبَخَتْه، ويريد بِتَأْدِمُه تخلط بأُدْمٍ، وعَنى بالأُدْم ما فيه من الدَّسَم، يريد أَن اللبَن يَشُدُّ لحمه، ومعنى يأْدمه يشدُّه ويُقَوّيه؛ يقال: حَبْل مَأْدُومٌ إِذا أُحكم فَتْلُه، يريد أَن شرْب اللبَن قد شدَّ لحمه ووثَّقَه؛ وقال الراعي:
خَمِيص البَطْن قد أَجِمَ الحسارا
(* قوله «الحسارا» كذا في النسخ بحاء مهملة، والحسار، بالفتح: عشبة خضراء تسطح على الأرض وتأكلها الماشية أكلاً شديداً كما تقدم في مادة حسر).أَي كَرِهَه، وتَأَجَّمَ النهارُ تَأَجُّماً: اشتدَّ حَرُّه. وتَأَجَّمَت النار: ذَكَتْ مثال تأَجَّجَتْ، وإِن لها لأَجيماً وأَجيجاً؛ قال عبيد بن أَيوب العَنْبري:
ويَوْمٍ كتَنُّورِ الإِماء سَجَرْنَهُ،
حَمَلْنَ عليه الجِذْل حتى تَأَجّما
رَمَيْت بنفْسي في أَجِيج سَمُومِه،
وبالعَنْسِ حتى جاش مَنْسِمُها دَما
ويقال منه: أَجِّمْ نارك. وتأَجَّمَ عليه: غَضِب من ذلك. وفلان يَتأَجَّم على فلان: يَتَأَطَّمُ إِذا اشتَدَّ غضبهُ عليه وتَلَهَّف. وأَجَمَ الماءُ: تَغَيَّرَ
كأَجَِنَ، وزعم يعقوب أَن ميمَها بدَلٌ من النون؛ وأَنشد لعوف بن الخَرِع:
وتَشْرَبُ أَسْآرَ الحِياض تَسوفُهُ،
ولو وَرَدَتْ ماءَ المُرَيْرةِ آجِما
(* قوله «تسوفه» كذا في الأصل هنا، وفي مادة مرر وفي التكلمة والتهذيب: تسوفها).
هكذا أَنشده بالميم. الأَصمعي: ماءٌ آجِنٌ وآجِمٌ إِذا كان متغيِّراً، وأَراد ابنُ
الخَرِع آجِناً، وقيل: آجِمٌ بمعنى مَأْجومٍ أَي تَأْجِمُه وتَكْرَهه. ويقال: أَجَمْت الشيء إِذا لم يُوافِقْك فكَرِهته.
والأُجُمُ: حِضْن بَناه أَهلُ
المدينة من حجارة. ابن سيده: الأُجُمُ الحِصْن، والجمع آجامٌ. والأُجْمُ، بسكون الجيم: كل بيت مُرَبَّع مُسَطَّح؛ عن يعقوب، وحكى الجوهري عن يعقوب قال: كلُّ بيت مربَّع مُسَطَّح أُجُم؛ قال امرؤ القيس: وتَيْماءَ لم يَتْرُكْ بها جِذْعَ نَخْلَةٍ
ولا أُجُماً إِلاّ مَشِيداً بِجَنْدلِ
(* في معلَّقة امرئ القيس: ولا أُطُماً بدل أُجماً).
قال: وقال الأَصمعي هو يخفَّف ويثقَّل، قال: والجمع آجامٌ مثل عُنُق وأَعْناق.
والأَجَمُ: موضع بالشام قُرْب الفَراديس. التهذيب: الأَجَمَة مَنْبت الشجر كالغَيْضة وهي الآجام.
والأُجُمُ: القَصْر بلغة أَهل الحجاز. وفي الحديث: حتى تَوارَتْ بآجامِ المدينة أَي حُصونها، واحدها أُجُم، بضمتين.
ابن سيده. والأَجَمَة الشجر الكثير الملتفُّ، والجمع أُجْمٌ وأُجُمٌ وأُجَمٌ وآجامٌ وإِجامٌ، قال: وقد يجوز أَن تكون الآجام والإِجامُ جمع أَجَمٍ، ونص اللحياني على أَن آجاماً جمع أَجَمٍ. وتأَجّم الأَسدُ: دخَل في أَجَمَتِه؛ قال:
مَحَلاًّ، كَوعْساءِ القَنافِذِ ضارِباً
به كَنَفاً، كالمُخْدِرِ المُتَأَجِّمِ
الجوهري: الأَجَمَةُ من القَصَب، والجمع أَجَماتٌ وأُجَمٌ وإِجامٌ وآجامٌ وأُجُمٌ، كما سنذكره
(* قوله «كما سنذكره إلخ» عبارة الجوهري: كما
قلناه في الاكمة). في أَكَم إِن شاء الله تعالى.

##### Türkçe

**أَجَمَ** yemeği, sütü ve bunların dışındakileri **يَأْجِمُه** **أَجْماً** ve **أَجِمَهُ**: ondan hoşlanmadı ve ona devam etmekten bıktı; ve onu **آجَمَهُ**. el-Kisâî ve Ebû Zeyd: Sîbeveyh onu **فَعِل** üzere zikretti de şöyle dedi: **أَجِمَ** **يَأْجَم**; o hâlde o **أَجِيمٌ**’dir; ve **سَنِقَ**; o hâlde o **سَنِقٌ**’dir. el-Leys: Onu yedim, ta ki onu **أَجِمْتُه** oluncaya kadar. Muâviye’nin hadisinde: Amr b. Mes‘ûd, Allah ikisinden de razı olsun, ona dedi ki: “Sen, **سُحِلَتْ مَرِيرَتُه** olan kimse hakkında ne soruyorsun?” Ve **أَجِمَ** kadınları: yani onlardan hoşlanmadı. İbn Berrî, Ru’be’den şu beyti rivayet etti:

جادَتْ بمَطْحونٍ لها لا تَأْجِمُهْ،
تَطْبُخُه ضُروعُها وتَأْدِمُهْ،
يَمْسُد أَعْلى لَحْمِه ويَأْدِمُه

Otlağı, öğütmeye ihtiyaç duymayan süt ile ona cömertçe veren develeri vasfeder; tıpkı tane nasıl öğütülüyorsa öyle öğütmeye ihtiyaç duyan şeylerden değildir süt; bilakis memeler onu pişirmiştir. **بِتَأْدِمُه** ile, onu **أُدْمٍ** ile karıştırmayı kasteder; **الأُدْم** ile de, içindeki yağlılığı kastetmiştir; sütün etini sıkılaştırdığını kasteder. **يأْدمه**’nin manası: onu sıkılaştırır ve kuvvetlendirir; denir ki: **حَبْل مَأْدُومٌ**: bükümü sağlam yapıldığı zaman. Süt içmenin etini sıkılaştırıp sağlamlaştırdığını kasteder. Râ‘î dedi ki:

خَمِيص البَطْن قد أَجِمَ الحسارا

Yani: ondan hoşlanmadı. Ve **تَأَجَّمَ النهارُ تَأَجُّماً**: sıcağı şiddetlendi. Ve **تَأَجَّمَت النار**: alevlendi; **تأَجَّجَتْ** misali; ve şüphesiz onun için elbette **أَجِيمٌ** ve **أَجيجٌ** vardır. Ubeyd b. Eyyûb el-‘Anberî dedi ki:

ويَوْمٍ كتَنُّورِ الإِماء سَجَرْنَهُ،
حَمَلْنَ عليه الجِذْل حتى تَأَجّما
رَمَيْت بنفْسي في أَجِيج سَمُومِه،
وبالعَنْسِ حتى جاش مَنْسِمُها دَما

Bundan denir: **أَجِّمْ نارك**. Ve **تأَجَّمَ عليه**: bundan dolayı öfkelendi. Ve falan, falana karşı **يَتأَجَّم**: ona karşı öfkesi şiddetlendiği ve yanıp yakındığı zaman **يَتَأَطَّمُ** eder. Ve **أَجَمَ الماءُ**: değişti; **أَجَِنَ** gibi. Yakub, onun mîm’inin nûn’dan bedel olduğunu iddia etti. ‘Avf b. el-Hara‘ için şu beyit rivayet edildi:

وتَشْرَبُ أَسْآرَ الحِياض تَسوفُهُ،
ولو وَرَدَتْ ماءَ المُرَيْرةِ آجِما

Onu mîm ile böyle rivayet etti. el-Asma‘î: **ماءٌ آجِنٌ** ve **آجِمٌ**: değişmiş olduğu zaman. İbnü’l-Hara‘ **آجِناً**yı kastetmiştir. Ve denildi ki: **آجِمٌ**; **مَأْجومٍ** manasındadır; yani onu **تَأْجِمُه** ve ondan hoşlanmazsın. Ve denir: **أَجَمْت الشيء**: sana uygun düşmediği zaman, ondan hoşlanmadın.

Ve **الأُجُمُ**: Medine ehlinin taşlardan inşa ettiği bir kale. İbn Sîde: **الأُجُمُ** kaledir; çoğulu **آجامٌ**’dır.

Ve **الأُجْمُ** (cîm’in sükûnu ile): her kare, düz damlı ev; Yakub’dan. Cevherî, Yakub’dan nakletti; dedi ki: her kare, düz damlı ev **أُجُم**’dür. İmru’ul-Kays dedi ki:

وتَيْماءَ لم يَتْرُكْ بها جِذْعَ نَخْلَةٍ
ولا أُجُماً إِلاّ مَشِيداً بِجَنْدلِ

Dedi ki: el-Asma‘î dedi ki: hafifletilir de ağırlaştırılır da; dedi ki: çoğulu **آجامٌ**’dır; **عُنُق** ve **أَعْناق** gibi.

Ve **الأَجَمُ**: Şam’da, el-Ferâdîs yakınında bir yer. et-Tehzîb: **الأَجَمَة**; ağaç biten yer, **الغَيْضة** gibi; o da **الآجام**’dır.

Ve **الأُجُمُ**: Hicaz ehlinin dilinde saray. Hadiste: “Medine’nin **بآجامِ**’inde kayboluncaya kadar”; yani onun kaleleri; tekili **أُجُم**’dür; iki damme ile.

İbn Sîde. Ve **الأَجَمَة**: çok, birbirine girmiş ağaç; çoğulu **أُجْمٌ** ve **أُجُمٌ** ve **أُجَمٌ** ve **آجامٌ** ve **إِجامٌ**. Dedi ki: **الآجام** ve **الإِجامُ**’ın **أَجَمٍ**’in çoğulu olması caizdir. el-Lihyânî, **آجاماً**’ın **أَجَمٍ**’in çoğulu olduğunu açıkça söyledi. Ve **تأَجّم الأَسدُ**: **أَجَمَتِه**’ne girdi; şöyle denildi:

مَحَلاًّ، كَوعْساءِ القَنافِذِ ضارِباً
به كَنَفاً، كالمُخْدِرِ المُتَأَجِّمِ

Cevherî: **الأَجَمَةُ** kamıştandır; çoğulu **أَجَماتٌ** ve **أُجَمٌ** ve **إِجامٌ** ve **آجامٌ** ve **أُجُمٌ**’dür; onu, Allah Teâlâ dilerse, **أَكَم** maddesinde zikredeceğimiz üzere.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* أ ج م * * الأجمةُ * من القصب والجمع * أجَمات * و * أَجَمٌ * و * آجَامٌ * و * إجَامٌ * و * أجُمٌ * و * الأججَمُ * موضع بالشام بقرب الفراديس

##### Türkçe

* أ ج م * * **الأجمةُ**: kamıştan (olan); çoğulu **أجَمات**; ve **أَجَمٌ** ve **آجَامٌ** ve **إجَامٌ** ve **أجُمٌ**. Ve **الأججَمُ**: Şam’da, **الفراديس** yakınında bir yer.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( * ! أَجَمَ الطَّعامَ وَغَيْرَهُ * ! يَأْجِمُهُ ) من حَدّ | ضَرَب : ( كَرِهَهُ وَمَلَّهُ ) وذلك إذا لم | يُوافِقْه . وفي العُباب ، والصّحاح عن |

| أبي زَيْد : * ! أَجِمْتُ الطَّعامَ ، بالكَسْر : إذا | كَرِهْتَه من المُداوَمَة عليه ، فَأَنا * ! آجِمٌ ، | على فاعِلٍ ، وسِياقُ المصنّف يَقْتَضِي | أنَّه من حَدِّ ضَرَبَ ، فاعْرِفْ ذلِك . | ( و ) * ! أَجَمَ ( الماءُ ) : إذا ( تَغَيَّرَ ) ، | كأَجَنَ ، وَزَعَم يعقوبُ أنّ مِيمَها بَدَلٌ | من النُّون ، وأنشدَ لِعَوْف بن الخَرِعِ : | % ( وتَشْرَبُ آسانَ الحِياضِ تَسُوفُها % | ولو وَرَدَت ماءَ المُرَيْرَة * ! آجَمِا ) % | هكذا أَنْشَدَهُ بالمِيم ، وقال | الأَصمعيُّ : ماءٌ آجِنٌ * ! وآجِمٌ : إذا كانَ | مُتَغيِّرًا ، وأراد ابنُ الخَرِع : آجِنًا . | ( و ) * ! أَجَمَ ( فُلانًا : حَمَلَهُ على ما ) | * ! يَأْجِمُه ، أي : ( يَكْرَهُه ) . | ( * ! وَتَأَجَّمَ عَلَيْه ) : إذا ( غَضِبَ ) واشْتَدَّ | غَضَبُه عليه وَتَلَهَّف ، كَتَأَطَّمَ . | ( و ) * ! تَأَجَّمَتِ ( النارُ : ذَكَتْ ) | وَتَأَجَّجَت ، قال : | % ( ويَوْمٍ كَتَنُّورِ الإِماءِ سَجَرْنَه % | حَمَلْن عليه الجِذْعَ حَتّى * ! تَأَجَّما ) % | % ( رَمَيْتُ بِنَفْسِي في أَجِيجِ سَمُومِه % | وبالعَنْس حَتّى ابْتَلَّ مِشْفَرُها دَمَا ) % | ( * ! وأَجِيمُها : أَجِيجُها . و ) * ! تأَجَّمَ | ( النَّهارُ : اشْتَدَّ حَرُّهُ ) . | ( و ) تَأَجَّمَ ( الأَسَدُ : دَخَلَ في | * ! أَجَمَتِه ) ، قال : | % ( مَحَلًّا كوَعْساءِ القَنافِذ ضاربًا % | به كَنَفًا كالمُخْدِرِ * ! المُتَأَجِّمِ ) % | ( * ! والأَجْمُ ، بالفتح : كُلُّ بَيْتٍ مُرَبَّعٍ | مُسَطَّحٍ ) ، نقله ابنُ سِيدَه عن | يَعْقوب ، والذي حَكَى الجوهريّ | عن يعقوبَ قال : كُل بَيْتٍ مربَّع | مُسَطّح : * ! أُجُمٌ ، قال امرُؤ القيس : |

| % ( وَتَيْماءَ لَمْ يَتْرُكْ بها جِذْعَ نَخْلَةٍ % | ولا * ! أُجُمًا إِلَّا مَشِيدًا بِجَنْدَلِ ) % | وهكذا نقله الصاغانيّ أَيْضًا ، فانظر | ذلك . | ( و ) * ! الأُجُم ، ( بضَمَّتَيْنِ : الحِصْنُ ) ، | قال الأصمعيُّ : يُثَقَّلُ ويُخَفَّف ، ( ج : | * ! آجامٌ ) كَعُنُقٍ وأَعْناق ، ومنه الحديث : |   حَتّى تَوارَتْ * ! بآجامِ المَدِينَة   أي : | حُصُونها ، وهي كثيرةٌ لها ذكرٌ في | الأَخْبار . ( و ) * ! الأُجُمُ : ( حِصْنٌ | بالمَدِينَةِ ) مَبْنِيٌّ بالحِجارَة ، عن ابن | السِّكِّيت . | ( و ) * ! الأَجَمُ ( بالتَّحْرِيك : ع بالشّامِ ، | قُرْبَ الفَرادِيسِ ) من نَواحِي حَلَب ، | قال المُتَنَبِّي : | % ( كَتَلّ بِطْرِيقٍ المَغْرُورِ ساكِنُها % | بِأَنَّ دارَكَ قِنِّسْرينُ * ! والَأجَمُ ) % | ( * ! والأَجَمَةُ ، محرَّكة : الشَّجَرُ الكَثِيُر | المُلْتَفُّ ، ج : * ! أُجْمٌ ، بالضمِّ | وبضَمَّتَيْن ، و ) * ! أَجَمٌ ، ( بالتَّحْرِيك ، | * ! وآجامٌ ) ، بالمَدّ ، ( * ! وإجامٌ ) ، بالكَسْر ، | ( * ! وأجَماتٌ ) ، مُحرّكةً ، كذا نَصُّ ابن | سِيدَه ، قال : وقد يَكونُ * ! الآجامُ | * ! والإِجامُ جَمْعَ * ! أَجَم ، ونَصّ اللّحياني | على أَنَّ * ! آجامًا جَمْعُ * ! أَجَمٍ . | ( * ! والآجامُ ) ، بالمَدّ : ( الضَّفادِعُ ) ، | نَقَلَه الصّاغانِيّ . | ( و ) * ! الأَجُومُ ، ( كَصَبُورٍ : من * ! يُؤْجِمُ | الناسَ ، أي : يُكَرّه إِلَيْها أَنْفُسَها ) . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | ماءٌ * ! آجِمٌ : * ! مَأْجُومٌ : * ! تَأْجِمُه وَتَكْرَهُه ، | وبه فُسِّرَ أيضًا قولُ ابنِ الخَرِع . | * ! وأَجَمَةُ بُرْس : ناحيةٌ بأرض بابِل | فيها هُوِّةٌ بعيدةُ القَعْرِ يقال : إنّ منها | عُمِلَ آجُرٌّ الصَّرْح ، ويقال إِنَّها | خَسَفَت ، نقله ياقوت . | * ! وَأَجَمَ كَوَعَدَ : سَكَتَ على غَيْظٍ ، | عن سيبويه ، وهو على البَدَل ، | وأصله وَجَمَ ، كما سيأتي . |

| |

##### Türkçe

| | ( **أَجَمَ الطَّعامَ وَغَيْرَهُ** **يَأْجِمُهُ** ) **ضَرَب** bâbının haddinden: (ondan tiksindi ve ondan usandı); bu, ona uygun gelmediği zaman olur. **العُباب**’da ve **الصّحاح**’ta **أبي زَيْد**’den: |

| **أَجِمْتُ الطَّعامَ**, kesre ile: ona devam etmekten dolayı ondan tiksindiğim zaman; ben **آجِمٌ**’im, **فاعِل** vezni üzere. Musannifin sevki, onun **ضَرَبَ** haddinden olduğunu gerektirir; öyleyse bunu bil. | ( ve ) **أَجَمَ** (su): (değiştiği) zaman; **أَجَنَ** gibi. **يعقوب** onun **م**’sinin **النُّون**’dan bedel olduğunu iddia etti ve **عَوْف بن الخَرِع**’e ait olarak şu beyti okudu: | % ( وتَشْرَبُ آسانَ الحِياضِ تَسُوفُها % | ولو وَرَدَت ماءَ المُرَيْرَة **آجَمِا** ) % | Onu **م** ile böyle okuttu. **الأَصمعيُّ** dedi ki: su **آجِنٌ** ve **آجِمٌ**’dir; değişmiş olduğu zaman. **ابنُ الخَرِع** ise **آجِنًا**yı kastetmiştir. | ( ve ) **أَجَمَ** (falancayı): onu, **يَأْجِمُه** olduğu şeye, yani (onu kerih gördüğü şeye) sevk etti. | ( **وَتَأَجَّمَ عَلَيْه** ): (öfkelenip) ona öfkesi şiddetlendiği ve içi yanıp hayıflandığı zaman; **تَأَطَّمَ** gibi. | ( ve ) **تَأَجَّمَتِ** (ateş): (tutuştu); ve **تَأَجَّجَت**. Dedi ki: | % ( ويَوْمٍ كَتَنُّورِ الإِماءِ سَجَرْنَه % | حَمَلْن عليه الجِذْعَ حَتّى **تَأَجَّما** ) % | % ( رَمَيْتُ بِنَفْسِي في أَجِيجِ سَمُومِه % | وبالعَنْس حَتّى ابْتَلَّ مِشْفَرُها دَمَا ) % | ( **وأَجِيمُها**: onun **أَجِيجُها**’sıdır. ve ) **تأَجَّمَ** (gündüz): (sıcağı şiddetlendiği) zaman. | ( ve ) **تَأَجَّمَ** (aslan): **أَجَمَتِه**’sine girdiği zaman. Dedi ki: | % ( مَحَلًّا كوَعْساءِ القَنافِذ ضاربًا % | به كَنَفًا كالمُخْدِرِ **المُتَأَجِّمِ** ) % | ( **الأَجْمُ**; fetha ile: her kare, düz damlı evdir ); bunu **ابنُ سِيدَه**, **يَعْقوب**’dan nakletti. **الجوهريّ**’nin **يعقوب**’dan hikâye ettiği ise: her kare düz damlı ev: **أُجُمٌ**’dür. **امرُؤ القيس** dedi ki: |

| % ( وَتَيْماءَ لَمْ يَتْرُكْ بها جِذْعَ نَخْلَةٍ % | ولا **أُجُمًا** إِلَّا مَشِيدًا بِجَنْدَلِ ) % | **الصاغانيّ** de onu böyle nakletti; öyleyse buna bak. | ( ve ) **الأُجُم** (iki damme ile: kale)dir. **الأصمعيُّ** dedi ki: ağırlaştırılır da hafifletilir de. (çoğulu: **آجامٌ**) **عُنُق** ve **أَعْناق** gibi. Ondan hadis: “... nihayet **بآجامِ المَدِينَة** ile gizlendi”; yani: onun kaleleri; ve onlar çoktur, haberlerde onlara dair bir zikri vardır. ( ve ) **الأُجُمُ**: **المَدِينَة**’de taşla yapılmış (bir kale)dir; **ابن السِّكِّيت**’ten. | ( ve ) **الأَجَمُ** (harekeli: Şam’da, **الفَرادِيس** yakınında) **حَلَب** nahiyelerinden bir yerdir. **المُتَنَبِّي** dedi ki: | % ( كَتَلّ بِطْرِيقٍ المَغْرُورِ ساكِنُها % | بِأَنَّ دارَكَ قِنِّسْرينُ **والَأجَمُ** ) % | ( **الأَجَمَةُ**, harekeli: çok, birbirine girmiş ağaçtır; çoğulu: **أُجْمٌ**, damme ile ve iki damme ile. ve ) **أَجَمٌ** (harekeli), ve **آجامٌ** (med ile), ve **إجامٌ** (kesre ile), ve **أجَماتٌ** (harekeli); **ابن سِيدَه**’nin nassı böyledir. Dedi ki: **الآجامُ** ve **الإِجامُ**, **أَجَم**’in çoğulu olabilir. **اللّحياني** de **آجامًا**’nın **أَجَمٍ**’in çoğulu olduğuna nass getirdi. | ( **والآجامُ** ), med ile: (kurbağalar)dır; onu **الصّاغانِيّ** nakletti. | ( ve ) **الأَجُومُ** ( **صَبُورٍ** gibi): insanlara **يُؤْجِمُ** olan; yani: nefislerini ona karşı kerih kılan kimsedir. | | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: | su **آجِمٌ**: **مَأْجُومٌ**; onu **تَأْجِمُه** ve onu kerih görürsün. Bununla **ابنِ الخَرِع**’in sözü de tefsir edilmiştir. | **أَجَمَةُ بُرْس**: **بابِل** toprağında bir nahiyedir; onda derinliği uzak bir çukur vardır; denilir ki ondan **الصَّرْح**’ın tuğlası yapılmıştır; ve denilir ki o çökmüştür; **ياقوت** onu nakletti. | **وَأَجَمَ** **وَعَدَ** gibi: bir öfke üzerine sustu; **سيبويه**’den. O, bedel üzeredir; aslı **وَجَمَ**’dır; ileride geleceği üzere. |

| |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: اجم

أَجِمَهُ
1 أَجِمَهُ ذ , with kesr, [aor. اَجَمَ ,] (AZ, S, O,) inf. n. أَجَمٌ; (KL, PS;) or أَجَمَهُ, aor. اَجِمَ , (so in the K,) inf. n. أَجْمٌ; (TK;) [but أَجِمَ is the form commonly known; and if it were incorrect, the author of the K would probably, accord. to his usual custom, have charged J with error respecting it;] He loathed it; disliked it; was, or became, disgusted with it; namely, food; (AZ, S, O, K;) &c.; (K;) from constantly keeping to it; (AZ, S, O;) or because of its not agreeing with him: (TA:) he reckoned it bad: (KL:) and ↓ تأجّمهُ also signifies he disliked, disapproved, or hated, it; or he expressed, or showed, dislike, disapprobation, or hatred, of it; syn. تَكَرَّهَهُ. (TA.) -A2- أَجَمَ فَلَانَّا, aor. اَجِمَ , (K,) inf. n. أَجْمٌ, (TK,) He incited, or urged, such a one to do that which he disliked, disapproved, or hated. (K.)

2 اَجَّمَ see 4.

يُؤْجِمُ النَّاسَ
4 يُؤْجِمُ النَّاسَ ذ , or النَّاسَ ↓ يُؤَجِّمُ, [accord. to different copies of the K, the former being the reading in the TA,] He makes men's own selves to be objects of dislike, disapprobation, or hatred, to them. (K voce أَجُومٌ.) [Accord. to the TK, you say, آجَمَهُ مِنْهُ, inf. n. اِيجَامٌ, meaning He made him to be an object of dislike, disapprobation, or hatred, to him.]

تأجّم
5 تأجّم ذ He (a lion) entered his أَجَمَة [or thicket]. (K.) -A2- تأجّمهُ: see 1.

أَجْمٌ
أَجْمٌ ذ Any square, roofed, house: (K:) mentioned by ISd as on the authority of Yaakoob: but see أُجُمٌ as explained by J [in the S] on the same authority. (TA.)

أُجْمٌ
أُجْمٌ ذ : see أُجُمٌ. -A2- It is also a pl. of أَجَمَةٌ. (M, K.)

أَجَمٌ
أَجَمٌ ذ : see أَجَمَةٌ.

أُجُمٌ
أُجُمٌ ذ A fortress; (Mgh, Msb, K;) like أُطُمٌ: (Mgh:) pl. آجَامٌ. (Mgh, Msb, K.) الأُجُمُ [is the name of] A fortress (S, K) in El-Medeeneh, (K,) built of stones by the people of that city: and Yaakoob says that أُجُمٌ signifies any square, roofed, house. (S, Sgh.) Imra-el-Keys says,
[describing a vehement rain,]
وَتَيْمَآءَ لَمْ يَتْرُكْ بِهَا جِذْعَ نَخْلَةٍ
وَلَا أُجُمَّا اِلَّا مَشِيدًا بِجَنْدَلِ
[And Teymà, (a town so called,) it left not therein a trunk of a palm-tree, nor a square, roofed, house, unless raised high with stones: but in the Calc. ed. of the Mo' allakát, (p. 54,) for أُجُمَّا, we find أُطُمَّا, which has the same meaning]. (S, Sgh.) See also أَجْمٌ. (TA.) Accord. to As, it is also pronounced ↓ أُجْمٌ. (S.)

أَجَمَةٌ
أَجَمَةٌ ذ A thicket, wood, or forest; a collection, (Mgh, Msb,) or an abundant collection, (K,) of tangled, confused, or dense, trees, or shrubs: (Mgh, Msb, K:) or it is of reeds, or canes: (S:) or a [place such as is termed] مَغِيض of water collected together, in which, in consequence thereof, trees grow: (S in art. غيض:) [or] it signifies also a bed, or place of growth, of canes or reeds: (Mgh:) the pl. is أَجَمَاتٌ and أُجُمٌ (S, M, K) and أُجْمٌ (M, K) and ↓ أَجَمٌ, (S, M, Mgh, Msb, K,) [or rather this last is a coll. gen. n., of which أَجَمَةٌ is the n. un.,] and اِجَامٌ (S, M, K) and [pl. of pauc.] آجَامٌ, (S, M, Mgh, K,) or the last but one is pl. of أَجَمٌ, (M,) and so is the last. (Lh, M, Msb.) And hence, The haunt of a lion. (TA in art. حرب.) ― -b2- آجَامٌ [in the CK اَجام] also signifies Frogs. (Sgh, K.) [App. because frogs are generally found in beds of canes or reeds.]

أَجُومٌ
أَجُومٌ ذ signifies مَنْ يُؤْجِمُ النَّاسَ, or يُؤَجِّمُ النَّاسَ; [accord. to different copies of the K; see 4;] i. e. One who makes men's own selves to be objects of dislike, disapprobation, or hatred, to them. (K.)

آجِمٌ
آجِمٌ آجم Loathing, disliking, or regarding with disgust. (S, TA.) -A2- مَآءٌ آجِمٌ i. q. ↓ مَأْجُومٌ [Water that is loathed, disliked, or regarded with disgust]. (TA.)

مَأْجُومٌ
مَأْجُومٌ ذ : see آجِمٌ.

##### Türkçe

**أَجِمَهُ**
1 **أَجِمَهُ** ذ, kesr ile, [muzârîsi **اَجَمَ** ,] (AZ, S, O,) mastarı **أَجَمٌ**; (KL, PS;) yahut **أَجَمَهُ**, muzârîsi **اَجِمَ** , (K’da böyle,) mastarı **أَجْمٌ**; (TK;) [lâkin **أَجِمَ** yaygın olarak bilinen şekildir; ve eğer yanlış olsaydı, K’nın müellifi muhtemelen, âdeti üzere, bunun hakkında J’yi hatayla itham ederdi;] Ondan tiksindi; onu sevmedi; ondan iğrendi, yahut iğrendi oldu; yani yiyecekten; (AZ, S, O, K;) vb.; (K;) ona sürekli devam etmekten dolayı; (AZ, S, O;) yahut onun kendisine uymamasından dolayı: (TA:) onu kötü saydı: (KL:) ve ↓ **تأجّمهُ** dahi, onun hoşlanmadığı, tasvip etmediği, yahut nefret ettiği; yahut ona karşı hoşlanmama, tasvip etmeme, yahut nefretini ifade ettiği, yahut gösterdiği, mânâsına gelir; eş anlamlısı **تَكَرَّهَهُ**. (TA.) -A2- **أَجَمَ فَلَانَّا**, muzârîsi **اَجِمَ** , (K,) mastarı **أَجْمٌ**, (TK,) Böyle birini, hoşlanmadığı, tasvip etmediği, yahut nefret ettiği şeyi yapmaya kışkırttı, yahut sevk etti. (K.)

2 **اَجَّمَ**: 4’e bak.

**يُؤْجِمُ النَّاسَ**
4 **يُؤْجِمُ النَّاسَ** ذ, yahut **النَّاسَ** ↓ **يُؤَجِّمُ**, [K’nın farklı nüshalarına göre; TA’daki kıraat birincisidir,] İnsanların kendi nefislerini, kendilerine karşı hoşlanmama, tasvip etmeme, yahut nefret konusu yapar. (K, **أَجُومٌ** maddesinde.) [TK’ya göre, **آجَمَهُ مِنْهُ**, mastarı **اِيجَامٌ**, dersin; mânâsı: Onu, ona karşı hoşlanmama, tasvip etmeme, yahut nefret konusu yaptı.]

**تأجّم**
5 **تأجّم** ذ O (bir aslan) kendi **أَجَمَة**’sine [yahut çalılığına] girdi. (K.) -A2- **تأجّمهُ**: 1’e bak.

**أَجْمٌ**
**أَجْمٌ** ذ Herhangi bir kare, üstü örtülü, ev: (K:) ISd tarafından Yaakoob’un rivayeti üzere zikredilmiştir: lâkin aynı rivayet üzere J’nin [S’de] açıkladığı şekilde **أُجُمٌ**’e bak. (TA.)

**أُجْمٌ**
**أُجْمٌ** ذ: **أُجُمٌ**’e bak. -A2- Ayrıca **أَجَمَةٌ**’nın bir çoğuludur. (M, K.)

**أَجَمٌ**
**أَجَمٌ** ذ: **أَجَمَةٌ**’ye bak.

**أُجُمٌ**
**أُجُمٌ** ذ Bir kale; (Mgh, Msb, K;) **أُطُمٌ** gibi: (Mgh:) çoğulu **آجَامٌ**. (Mgh, Msb, K.) **الأُجُمُ** [şunun adıdır:] Medine’de bir kale, (S, K) (K,) o şehrin halkı tarafından taşlardan yapılmıştır: ve Yaakoob der ki **أُجُمٌ**, her kare, üstü örtülü, ev demektir. (S, Sgh.) İmru’ul-Kays der ki,
[şiddetli bir yağmuru tasvir ederek,]
وَتَيْمَآءَ لَمْ يَتْرُكْ بِهَا جِذْعَ نَخْلَةٍ
وَلَا أُجُمَّا اِلَّا مَشِيدًا بِجَنْدَلِ
[Teymâ’yı (bu adla anılan bir kasaba) onda bir hurma ağacı gövdesi de bırakmadı, ne de bir kare, üstü örtülü, ev; ancak taşlarla yükseltilmiş olan müstesna: fakat Muallakât’ın Kalküta baskısında (s. 54) **أُجُمَّا** yerine **أُطُمَّا** buluruz; bunun mânâsı aynıdır]. (S, Sgh.) Ayrıca **أَجْمٌ**’e bak. (TA.) As’a göre, ayrıca ↓ **أُجْمٌ** diye de telaffuz edilir. (S.)

**أَجَمَةٌ**
**أَجَمَةٌ** ذ Bir çalılık, koru, yahut orman; dolaşık, karışık, yahut sık ağaçların veya çalıların bir topluluğu, (Mgh, Msb,) yahut bol bir topluluğu: (K,) (Mgh, Msb, K:) yahut kamışlardan, yahut sazlardan olur: (S:) yahut [su birikmesi denilen] **مَغِيض** türünden, suyun bir araya toplandığı bir yer olup, bunun sonucu olarak orada ağaçların bittiği yerdir: (S, غيض maddesinde:) [yahut] ayrıca kamışların yahut sazların yatağı, yahut bitme yeri mânâsına gelir: (Mgh:) çoğulu **أَجَمَاتٌ** ve **أُجُمٌ** (S, M, K) ve **أُجْمٌ** (M, K) ve ↓ **أَجَمٌ**, (S, M, Mgh, Msb, K,) [yahut daha doğrusu bu sonuncusu, **أَجَمَةٌ**’nın tekil isim olduğu bir cem‘ cins ismidir,] ve **اِجَامٌ** (S, M, K) ve [azlık çoğulu] **آجَامٌ**, (S, M, Mgh, K,) yahut sondan bir önceki, **أَجَمٌ**’ün çoğuludur, (M,) ve sonuncu da öyledir. (Lh, M, Msb.) Ve bundan dolayı, Aslanın barınağı. (TA, حرب maddesinde.) ― -b2- **آجَامٌ** [CK’da **اَجام**] ayrıca Kurbağalar mânâsına gelir. (Sgh, K.) [Görünüşe göre, kurbağalar genellikle kamış yahut saz yataklarında bulunduğu için.]

**أَجُومٌ**
**أَجُومٌ** ذ, **مَنْ يُؤْجِمُ النَّاسَ**, yahut **يُؤَجِّمُ النَّاسَ** mânâsına gelir; [K’nın farklı nüshalarına göre; 4’e bak;] yani İnsanların kendi nefislerini, kendilerine karşı hoşlanmama, tasvip etmeme, yahut nefret konusu yapan kimse. (K.)

**آجِمٌ**
**آجِمٌ** آجم Tiksinen, sevmeyen, yahut iğrenerek bakan. (S, TA.) -A2- **مَآءٌ آجِمٌ** i. q. ↓ **مَأْجُومٌ** [tiksinilen, sevilmeyen, yahut iğrenilerek bakılan su]. (TA.)

**مَأْجُومٌ**
**مَأْجُومٌ** ذ: **آجِمٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: ءجم

أَجَمَ
أَجَمَ I ( n. ac. أَجْم 1 ) أَجِمَ A ( n. ac. أَجَم 4 )
a.  Loathed, disliked; disapproved of. -

b.  Was warm, hot ( day ).

c.  [ 'Ala ], Was provoked with.

تَأَجَّمَ
تَأَجَّمَ V ,
a.  Entered a thicket ( lion ).

b.  [ 'Ala ], Was angry with.

c.  see I (b) .

أَجْم
أَجْم 1 ,
a.  Square-roofed house.

أَجَم
أَجَم 4 ,  أَجَمَة 4t , ( pl. أُجْم 3 ,  أُجُم 10 ,  اِجَاْم 23 ,  آجَاْم 38 ),
a.  Haunt of a lion: thicket, jungle.

أُجُم
أُجُم 10 , ( pl. آجَاْم 38 ),
a.  Fortress, stronghold.

أَجِيْم
أَجِيْم 25 ,
a.  Anger.

b.  Impetuosity; intensity.

آجَاْم
آجَاْم 38 ,
a.  Frogs.

##### Türkçe

**أَجَمَ**
**أَجَمَ** I (n. ac. **أَجْم** 1) **أَجِمَ** A (n. ac. **أَجَم** 4)
a. Nefret etti, hoşlanmadı; uygun görmedi. -

b. Sıcak oldu, hararetli oldu (gün).

c. [ 'Ala ], Kendisine karşı kışkırtıldı.

**تَأَجَّمَ**
**تَأَجَّمَ** V ,
a. Sık çalılığa girdi (aslan).

b. [ 'Ala ], Kendisine karşı öfkelendi.

c. I (b)’ye bak.

**أَجْم**
**أَجْم** 1 ,
a. Kare çatılı ev.

**أَجَم**
**أَجَم** 4 , **أَجَمَة** 4t , (pl. **أُجْم** 3 , **أُجُم** 10 , **اِجَاْم** 23 , **آجَاْم** 38 ),
a. Aslanın barınağı: sık çalılık, orman.

**أُجُم**
**أُجُم** 10 , (pl. **آجَاْم** 38 ),
a. Kale, sığınak.

**أَجِيْم**
**أَجِيْم** 25 ,
a. Öfke.

b. Atılganlık; şiddet.

**آجَاْم**
**آجَاْم** 38 ,
a. Kurbağalar.
