# أحد — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AD%D8%AF/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AD%D8%AF/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AD%D8%AF.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: أحد

- أحد يستعمل على ضربين:
أحدهما: في النفي فقط (قال المختار بن بونا الجكني الشنقيطي في تكميله لألفية ابن مالك:
*وعظموا بأحد الآحاد**وأحد في النفي ذو انفراد*
*بعاقل، ومثله غريب ** كما هنا من أحد قريب*
والثاني: في الإثبات.
فأما المختص بالنفي فلاستغراق جنس الناطقين، ويتناول القليل والكثير على طريق الاجتماع والافتراق، نحو: ما في الدار أحد، أي: لا واحد ولا اثنان فصاعدا لا مجتمعين ولا مفترقين، ولهذا المعنى لم يصح استعماله في الإثبات؛ لأن نفي المتضادين يصح، ولا يصح إثباتهما، فلو قيل: في الدار واحد لكان فيه إثبات واحد منفرد مع إثبات ما فوق الواحد مجتمعين ومفترقين، وذلك ظاهر الإحالة، ولتناول ذلك ما فوق الواحد يصح أن يقال: ما من أحد فاضلين (وهذا النقل حرفيا في البصائر 2/91)، كقوله تعالى: ﴿فما منكم من أحد عنه حاجزين﴾ [الحاقة/47].
وأما المستعمل في الإثبات فعلى ثلاثة أوجه: الأول: في الواحد المضموم إلى العشرات نحو: أحد عشر وأحد وعشرين.
والثاني أن يستعمل مضافا أومضافا إليه بمعنى الأول، كقوله تعالى: ﴿أما أحدكما فيسقي ربه خمرا﴾ [يوسف/41]، وقولهم: يوم الأحد. أي: يوم الأول، ويوم الاثنين.
والثالث: أن يستعمل مطلقا وصفا، وليس ذلك إلا في وصف الله تعالى بقوله: ﴿قل هو الله أحد﴾ [الإخلاص/1]، وأصله وحد (قال الفيروز آبادي: وأصله وحد، أبدلوا الواو همزة على عادتهم في الواوات الواقعة في أوائل الكلم، كما في: أجوه ووجوه، وإشاح ووشاح، وامرأة أناة ووناة. انظر: البصائر 2/92)، ولكن وحد يستعمل في غيره نحو قول النابغة:
*كأن رحلي وقد زال النهار بنا ** بذي الجليل على مستأنس وحد*
(البيت من معلقته؛ وهو في ديوانه ص 31؛ وشرح المعلقات للنحاس 2/162)

### Türkçe

- **أحد** iki tarz üzere kullanılır:
Bunlardan biri: yalnızca nefyde (İbn Mâlik’in Elfiyyesine tekmilesinde el-Muhtâr b. Bûne el-Ceknî eş-Şınkîtî dedi:
*Ve büyüttüler **بأحد الآحاد**; ve **أحد** nefyde, akıllı ile, tekillik sahibidir*
*Ve onun benzeri gariptir; nitekim burada **من أحد**’den yakın*
İkincisi: isbâtta.
Nefye mahsus olan ise, konuşanların cinsini istiğrâk içindir; ve azı ve çoğu, içtima ve iftirak yolu üzere kapsar; şöyle ki: “Evde **أحد** yoktur”; yani: ne bir ne iki ve daha fazlası; ne toplu hâlde ne ayrı ayrı. Ve bu mânâ için onun isbâtta kullanılması sahih olmadı; çünkü iki zıddın nefyi sahih olur, onların isbâtı sahih olmaz. Şayet “Evde bir vardır” denilseydi, onda tek başına birin isbâtı ile, birin üstündekilerin toplu ve ayrı ayrı isbâtı olurdu; bu ise açık imkânsızlıktır. Ve bunun, birin üstündekileri kapsamasından dolayı, “İki faziletli **أحد** yoktur” denilmesi sahih olur (bu nakil **حرفيا** olarak el-Basâir 2/91’dedir); Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿فما منكم من **أحد** عنه حاجزين﴾ [الحاقة/47].
İsbâtta kullanılan ise üç vecih üzeredir: birincisi: onlarca eklenmiş birde; şöyle ki: **أحد عشر** ve **أحد وعشرين**.
İkincisi: birinci mânâsında muzâf veya muzâfun ileyh olarak kullanılmasıdır; Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿أما **أحدكما** فيسقي ربه خمرا﴾ [يوسف/41] ve onların sözü: “**يوم الأحد**”. Yani: birinci gün ve ikinci gün.
Üçüncüsü: mutlak olarak vasıf diye kullanılmasıdır; bu da ancak Yüce Allah’ın vasfında, O’nun sözüyle olur: ﴿قل هو الله **أحد**﴾ [الإخلاص/1]. Ve aslı **وحد**’dır (el-Fîrûzâbâdî dedi: ve aslı **وحد**’dır; kelimelerin evvellerinde vâki olan vâvlar hususunda âdetleri üzere vâvı hemzeye bedel kıldılar; nitekim: **أجوه** ve **وجوه**; ve **إشاح** ve **وشاح**; ve “**امرأة أناة**” ve **وناة**. Bak: el-Basâir 2/92); lâkin **وحد** başkasında da kullanılır; en-Nâbiga’nın sözü gibi:
*Gündüz bizden uzaklaşıp gittiği hâlde, yüküm sanki **بذي الجليل**’de, ünsiyet eden **وحد** üzerindedir*
(Beyit onun Muallakasındandır; ve Dîvân’ında s. 31’dedir; ve en-Nehhâs’ın Muallakalar şerhi 2/162)
