# أخخ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%AE/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AE%D8%AE/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أخخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%AE.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أخخ

أَخُّ: كلمةُ توجع وتأَوُّه من غيظ أَو حزن؛ قال ابن دريد: وأَحسبها مُحْدَثةً.
ويقال للبعير: إِخْ، إذا زُجر ليَبْرُكَ ولا فعل له.
ولا يقال: أَخَخْتُ الجملَ ولكن أَنَخْته.
والأَخُّ: القَذَر؛ قال:
وانْثَنَتِ الرجلُ فصارت فَخَّا،
وصار وَصْلُ الغانياتِ أخَّا
أي قَذَراً. وأَنشده أبو الهيثم: إِخَّا، بالكسر، وهو الزجر. والأَخِيخةُ: دقيق يصب عليه ماء فيُبْرَقُ بزيت أَو سمن فيُشْرَبُ ولا يكون إِلا رقيقاً؛ قال:
تَصْفِرُ في أَعْظُمِه المَخِيخَه،
تَجَشُّؤَ الشَّيْخِ على الأَخِيخَه
شبَّه صوت مصه العظامَ التي فيها المخ بجُشاءِ الشيخ لأَنه مسترخي الحنك واللَّهَواتِ، فليس لجُشائِه صوت؛ قال أَبو منصور: هذا الذي قيل في الأَخيخة صحيح، سميت أَخيخة لحكاية صوت المُتَجَشِّئِ إذا تَجَشَّأَها لرقتها.
والأَخُّ والأَخَّةُ: لغة في الأَخِ والأُخْتِ، حكاه ابن الكلبي؛ قال ابن دُرَيْدٍ: ولا أَدري ما صحة ذلك.

### Türkçe

**أَخُّ**: öfke yahut hüzünden dolayı acı duyma ve inleme kelimesi; İbn Düreyd dedi ki:
Ve ben onun sonradan ortaya çıkmış olduğunu sanıyorum.
Ve deveye denilir: **إِخْ**; çöksün diye azarlanıp (sürülünce); onun için fiil yoktur.
Ve “**أَخَخْتُ** deveyi” denilmez; fakat “onu **أَنَخْته**” (çöktürdüm) denilir.
Ve **الأَخُّ**: pisliktir; dedi ki:
Ve ayak büküldü de **فَخَّا** oldu,
Ve cilveli kadınların kavuşması **أخَّا** oldu
Yani pislik. Ebû’l-Heysem ona şu beyti rivayet etti: **إِخَّا**, kesre ile; ve o, azarlamadır.
Ve **الأَخِيخةُ**: üzerine su dökülen ince un; yağ yahut sadeyağ ile parlatılır da içilir; ve ancak ince olur; dedi ki:
Onun kemiklerinde **المَخِيخَه** ıslık çalar,
**الأَخِيخَه** üzerine ihtiyarın geğirmesi gibi
İçinde ilik bulunan kemikleri emmesinin sesini, ihtiyarın geğirmesine benzetti; çünkü o, çene ve küçük dil(ler) gevşek (hâldedir); bu yüzden onun geğirmesinin sesi yoktur; Ebû Mansûr dedi ki: **الأَخيخة** hakkında söylenen bu doğrudur; inceliğinden dolayı onu geğirdiğinde geğirenin sesini taklitten ötürü **أَخيخة** diye adlandırılmıştır.
Ve **الأَخُّ** ve **الأَخَّةُ**: **الأَخِ** ve **الأُخْتِ** hakkında bir dildir (lehçedir); bunu İbnü’l-Kelbî nakletti; İbn Düreyd dedi ki: Ben bunun sıhhatini bilmiyorum.
