# أخذ — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AE%D8%B0/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: أخذ

أَخَذْتُ الشيء آخُذُهُ أَخْذاً: تناولته. والإخذُ بالكسر، الاسمُ. والأمْر منه خُذُ، وأصله اُؤْخُذْ إلاَّ أنهم استثقلوا الهمزتين فحذفوهما تخفيفاً وقولهم أخذ عنك، أي خُذْ ما أقول، ودَعّ عنك الشكَّ والمِراءَ. يقال: خُذِ الخِطامَ، وخُذْ بالخِطامِ بمعنىً. ونجومُ الأخذِ: منازلُ القمرِ؛ لأنَّ القمر يأخذ كل ليلة في منزلٍ منها. وآخَذَهُ بذنبه مؤاخذةً. ويقال: ائْتَخَذوا في القتال، بهمزتين، أي أخذ بعضُهم بعضاً. والاتِّخاذُ: افتعالٌ أيضاً من الأخذ، إلاَّ أنه أُدغِم بعد تليين الهمزة وإبدال التاء. والأَخيذُ: الأسيرُ، والمرأةُ أَخيذَةٌ. والأُخْذَةُ بالضم: رُقْيَةٌ كالسِحر، أو خَرَزةٌ تُؤَخِّذُ بها النساءُ الرجالَ، من التَأْخيذِ. وأَخِذَ الفَصيلُ بالكسر يَأْخذُ أَخَذاً: اتَّخَمَ من اللبن. ويقال أيضاً: رَجُلٌ أَخِذٌ، أي رَمِدٌ. وبعينه أُخُذٌ بالضم، أي رَمَدٌ. قال الأصمعيّ: المُسْتَأْخِذُ: المطَأْطئُ رأسَه من رمدٍ أو وجعٍ. والتأْخاذُ: تَفْعالٌ من الأخذ. والإخاذَةُ: شيء كالغدير، والجمع إخاٌذ، وجمع الإخاذِ أُخُذٌ وقد يخَّفف. قال الشاعر:
وغادَرَ الأُخْذَ والأَوْخاذَ مُتْرَعَةًتَطْفو وأَسْجَلَ أَنهاءً وغُدْرانا
والإخاذَةُ والإخاذ أيضاً: أرضٌ يحوزها الرجلُ لنفسه أو السلطانُ. ويقال: ذهبَ بنو فلان ومَن أَخَذَّ أَخْذَهُمْ أي ومن سار بسيرتهم. وحكى أبو عمرو: اسْتُعْمِلَ فلانٌ على الشام وما أَخَذَ إخْذَهُ بالكسر، أي لم يأخذ ما وجبَ عليه من حسن السيرة. ويقال: لو كنتَ منّا لأخذت بإخْذنا، أي بخلائقنا وشكلنا.

### Türkçe

**أَخَذْتُ** şeyi **آخُذُهُ** **أَخْذاً**: onu aldım. Ve **الإخذُ** (kesre ile), isimdir. Ve ondan emir **خُذُ**’dur; aslı ise **اُؤْخُذْ**’dur; ancak iki hemzeyi ağır buldukları için hafifletme olarak ikisini de sildiler. Ve onların “**أخذ عنك**” sözleri, yani: “Söylediğimi al ve şüpheyi ve çekişmeyi kendinden bırak.” Denir: **خُذِ الخِطامَ**, ve **خُذْ بالخِطامِ** aynı anlamdadır. Ve **نجومُ الأخذِ**: ayın menzilleridir; çünkü ay her gece onlardan bir menzilde alır. Ve onu günahıyla **آخَذَهُ** **مؤاخذةً** olarak hesaba çekti. Ve denir: **ائْتَخَذوا** savaşta, iki hemze ile; yani onların bazısı bazısını aldı. Ve **الاتِّخاذُ**: almadan bir ifti‘âl (babı)dır da; ancak hemzenin yumuşatılmasından ve **التاء**’nın بدل edilmesinden sonra idğam edilmiştir. Ve **الأَخيذُ**: esirdir; kadın ise **أَخيذَةٌ**’dir. Ve **الأُخْذَةُ** (damme ile): sihir gibi bir rukyedir; yahut kadınların erkekleri onunla **تُؤَخِّذُ** ettikleri bir boncuktur; **التَأْخيذِ**’dendir. Ve **أَخِذَ** (kesre ile) sütten kesilmemiş yavru **الفَصيلُ** **يَأْخذُ** **أَخَذاً**: sütten tıka basa doydu. Ve ayrıca denir: **رَجُلٌ أَخِذٌ**, yani gözleri iltihaplı. Ve gözünde **أُخُذٌ** (damme ile) vardır, yani göz iltihabı. **قال الأصمعيّ**: **المُسْتَأْخِذُ**: göz iltihabından yahut ağrıdan başını eğen kimsedir. Ve **التأْخاذُ**: almadan bir tef‘âl (babı)dır. Ve **الإخاذَةُ**: gölcük gibi bir şeydir; çoğulu **إخاٌذ**’dır; ve **الإخاذِ**’ın çoğulu **أُخُذٌ**’dur; ve hafifletilebilir. Şair dedi:
وغادَرَ **الأُخْذَ** والأَوْخاذَ مُتْرَعَةً
تَطْفو وأَسْجَلَ أَنهاءً وغُدْرانا
Ve **الإخاذَةُ** ve **الإخاذ** da: kişinin kendisi için yahut sultanın (kendisi için) çevreleyip ayırdığı bir arazidir. Ve denir: falanın oğulları gitti ve **مَن أَخَذَّ أَخْذَهُمْ**; yani onların gidişiyle giden. Ve Ebû Amr rivayet etti: falan Şam üzerine görevlendirildi ve **ما أَخَذَ إخْذَهُ** (kesre ile); yani güzel gidişten üzerine vacip olanı almadı. Ve denir: eğer sen bizden olsaydın **لأخذت بإخْذنا**, yani huylarımızla ve şeklimizle (tutumumuzla) alırdın.
