# أخر (أ-خ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AE%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Uhur ense demektir

- Harfler: أ - خ - ر
- Kur'an'da: 250 geçiş · 242 ayet · 59 sîga
- 13 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءخر · آخر · اخر

## Sîgalar (59)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْآخِرَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | الْفَاعِلَةِ | Son | 55 | 53 | [2:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:102.md) |
| [الْآخِرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%90.md) | الْفَاعِلِ | Son | 23 | 23 | [2:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:8.md) |
| [بِالْآخِرَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | بِالْفَاعِلَةِ | Sona; Sona karşılık | 21 | 21 | [2:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:86.md) |
| [أُخْرَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%89.md) | فُعْلَى | Diğer | 15 | 15 | [4:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/4:102.md) |
| [وَالْآخِرَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | وَالْفَاعِلَةِ | Ve son | 15 | 15 | [2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:217.md) |
| [الْآخِرَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | الْفَاعِلَةَ | Son | 11 | 11 | [3:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:152.md) |
| [آخَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A2%D8%AE%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | أَفْعَلَ | Diğer | 10 | 10 | [15:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/15:96.md) |
| [آخَرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A2%D8%AE%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | أَفْعَلِينَ | Diğerleri | 8 | 8 | [4:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/4:91.md) |
| [الْآخِرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Sonrakiler | 8 | 8 | [26:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/26:84.md) |
| [الْآخَرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْأَفْعَلِينَ | Diğerleri | 5 | 5 | [26:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/26:64.md) |
| [الْآخِرَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | الْفَاعِلَةُ | Son | 5 | 5 | [2:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:94.md) |
| [الْأُخْرَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%89.md) | الْفُعْلَى | Diğer | 5 | 5 | [2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:282.md) |
| [يَسْتَأْخِرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%A3%D9%92%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَسْتَفْعِلُونَ | Geç kalmak isterler | 5 | 5 | [7:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/7:34.md) |
| [وَآخَرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A2%D8%AE%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَأَفْعَلُونَ | Ve diğerleri; Diğerleri | 4 | 3 | [9:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/9:102.md) |
| [الْآخِرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%8E.md) | الْفَاعِلَ | Son | 3 | 3 | [29:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/29:36.md) |
| [وَآخَرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A2%D8%AE%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | وَأَفْعَلِينَ | Ve diğerleri | 3 | 3 | [8:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/8:60.md) |
| [وَأُخْرَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%89.md) | وَفُعْلَى | Ve diğeri | 3 | 3 | [3:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:13.md) |
| [وَالْآخِرَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | وَالْفَاعِلَةُ | Ve son; Son | 3 | 3 | [4:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/4:77.md) |
| [يُؤَخِّرُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%A4%D9%8E%D8%AE%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يُفَعِّلُهُمْ | Onları erteler | 3 | 3 | [14:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/14:42.md) |
| [أُخَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | فُعَلَ | Diğerleri | 2 | 2 | [2:184](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:184.md) |
| [الْآخَرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%8E%D8%B1%D9%8F.md) | الْأَفْعَلُ | Diğer | 2 | 2 | [12:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/12:36.md) |
| [تَأَخَّرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8E.md) | تَفَعَّلَ | Geç kaldı | 2 | 2 | [2:203](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:203.md) |
| [وَأُخَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | وَفُعَلَ | Ve diğerleri | 2 | 2 | [12:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/12:43.md) |
| [وَلَلْآخِرَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | وَلَلْفَاعِلَةُ | Son; Ve öyleyse son | 2 | 2 | [17:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/17:21.md) |
| [آخَرَانِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A2%D8%AE%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90.md) | أَفْعَلَانِ | Diğer ikisi | 1 | 1 | [5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/5:106.md) |
| [آخَرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A2%D8%AE%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | أَفْعَلُونَ | Diğerleri | 1 | 1 | [25:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/25:4.md) |
| [آخِرَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَاعِلَهُ | Onun sonu | 1 | 1 | [3:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:72.md) |
| [أَخَّرْتَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَّلْتَنَا | Bizi erteledin | 1 | 1 | [4:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/4:77.md) |
| [أَخَّرْتَنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%90.md) | فَعَّلْتَنِ | Beni erteledin | 1 | 1 | [17:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/17:62.md) |
| [أَخَّرْتَنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | فَعَّلْتَنِي | Beni erteledin | 1 | 1 | [63:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/63:10.md) |
| [أَخَّرْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَّلْنَا | Erteledik | 1 | 1 | [11:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/11:8.md) |
| [أَخِّرْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعِّلْنَا | Bizi ertele | 1 | 1 | [14:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/14:44.md) |
| [أُخْرَاكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعْلَاكُمْ | Diğerleriniz | 1 | 1 | [3:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:153.md) |
| [أُخْرَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعْلَاهُمْ | Onların diğerleri | 1 | 1 | [7:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/7:38.md) |
| [الْآخَرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%8E%D8%B1%D9%90.md) | الْأَفْعَلِ | Diğer | 1 | 1 | [5:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/5:27.md) |
| [الْمُسْتَأْخِرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%A3%D9%92%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْمُسْتَفْعِلِينَ | Geri kalanlar | 1 | 1 | [15:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/15:24.md) |
| [بِآخَرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A2%D8%AE%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | بِأَفْعَلِينَ | Diğerlerini | 1 | 1 | [4:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/4:133.md) |
| [تَسْتَأْخِرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%A3%D9%92%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَسْتَفْعِلُونَ | Geri kalmak istersiniz | 1 | 1 | [34:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/34:30.md) |
| [فَآخَرَانِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A2%D8%AE%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90.md) | فَأَفْعَلَانِ | Hemen diğer ikisi | 1 | 1 | [5:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/5:107.md) |
| [لَلْآخِرَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%84%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | لَلْفَاعِلَةَ | Son | 1 | 1 | [92:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/92:13.md) |
| [لِأُخْرَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%84%D9%90%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لِفُعْلَاهُمْ | Onların diğerlerine | 1 | 1 | [7:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/7:39.md) |
| [لِلْآخِرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%84%D9%90%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | لِلْفَاعِلِينَ | Sonrakiler için | 1 | 1 | [43:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/43:56.md) |
| [نُؤَخِّرُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8F%D8%A4%D9%8E%D8%AE%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | نُفَعِّلُهُ | Onu erteleriz | 1 | 1 | [11:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/11:104.md) |
| [وَآخَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A2%D8%AE%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | وَأَفْعَلَ | Ve diğer | 1 | 1 | [9:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/9:102.md) |
| [وَآخَرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A2%D8%AE%D9%8E%D8%B1%D9%8F.md) | وَأَفْعَلُ | Ve diğer | 1 | 1 | [38:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/38:58.md) |
| [وَآخِرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%8F.md) | وَفَاعِلُ | Ve son | 1 | 1 | [10:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/10:10.md) |
| [وَآخِرِنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَاعِلِنَا | Ve bizim sonumuz | 1 | 1 | [5:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/5:114.md) |
| [وَأَخَّرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8E.md) | وَفَعَّلَ | Ve erteledi | 1 | 1 | [75:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/75:13.md) |
| [وَأَخَّرَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | وَفَعَّلَتْ | Ve erteledi | 1 | 1 | [82:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/82:5.md) |
| [وَأُخَرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%8E%D8%B1%D9%8F.md) | وَفُعَلُ | Ve diğerleri | 1 | 1 | [3:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:7.md) |
| [وَالْآخِرَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | وَالْفَاعِلَةَ | Ve son | 1 | 1 | [22:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/22:11.md) |
| [وَالْآخِرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%8F.md) | وَالْفَاعِلُ | Ve son | 1 | 1 | [57:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/57:3.md) |
| [وَالْآخِرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | وَالْفَاعِلِينَ | Ve sonrakiler | 1 | 1 | [56:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/56:49.md) |
| [وَبِالْآخِرَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A2%D8%AE%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | وَبِالْفَاعِلَةِ | Ve sona | 1 | 1 | [2:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:4.md) |
| [وَيُؤَخِّرَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%A4%D9%8E%D8%AE%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَيُفَعِّلَكُمْ | Ve sizi erteler | 1 | 1 | [14:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/14:10.md) |
| [وَيُؤَخِّرْكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%A4%D9%8E%D8%AE%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَيُفَعِّلْكُمْ | Ve sizi erteler | 1 | 1 | [71:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/71:4.md) |
| [يَتَأَخَّرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8E.md) | يَتَفَعَّلَ | Geç kalır | 1 | 1 | [74:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/74:37.md) |
| [يُؤَخَّرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%A4%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8F.md) | يُفَعَّلُ | Ertelenir | 1 | 1 | [71:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/71:4.md) |
| [يُؤَخِّرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%A4%D9%8E%D8%AE%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8E.md) | يُفَعِّلَ | Erteler | 1 | 1 | [63:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/63:11.md) |

## Mücavir kökler — 264 mücavir (589 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 57 ortak ayet · G² 213 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
2. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 18 ortak ayet · G² 57 · İcl havuz demektir
3. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 123 ortak ayet · G² 47 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
4. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 37 ortak ayet · G² 34 · Su yosunudur
5. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 58 ortak ayet · G² 30 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
6. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 39 ortak ayet · G² 24 · “Yemm” durgun akan su demektir
7. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 12 ortak ayet · G² 24 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
8. [نشأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%A3.md) — 8 ortak ayet · G² 22 · “Neş’et” sürgün, filiz demektir
9. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 11 ortak ayet · G² 21 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
10. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 20 ortak ayet · G² 20 · Uyanık yılan demektir
11. [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md) — 10 ortak ayet · G² 19 · “Kudüm” ön demektir
12. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 19 ortak ayet · G² 19 · Alet kaldıraç demektir
13. [حبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7.md) — 6 ortak ayet · G² 19 · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
14. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 8 ortak ayet · G² 16 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
15. [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 15 · Kemiksiz et parçası demektir
16. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 9 ortak ayet · G² 15 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
17. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 12 ortak ayet · G² 14 · Namaz
18. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 14 ortak ayet · G² 13 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
19. [حبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Habs suyu toplamak için yapılan bent demektir
20. [رسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D8%AE.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Devenin toynaklarının üst tarafı rush demektir
21. [عجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Cılızlar
22. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 11 · Ad verilen
23. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 9 ortak ayet · G² 11 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
24. [شري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · Satın aldılar
25. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 16 ortak ayet · G² 10 · Hayr : At sürüsü demektir
26. [خزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
27. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · Denk tutuyorlar
28. [أسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Örnek
29. [صبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Ve sabiiler
30. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 14 ortak ayet · G² 9 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
31. [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · İnanç
32. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 32 ortak ayet · G² 9 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
33. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 10 ortak ayet · G² 9 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
34. [عوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Kıvrık yol demektir
35. [رجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Recv kuyunun çevresi demektir
36. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 14 ortak ayet · G² 8 · Beraber
37. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 15 ortak ayet · G² 8 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
38. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 12 ortak ayet · G² 8 · Büyük
39. [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Kepçe, kefe demektir
40. [سمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Yağ
41. [سنبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Başaklar
42. [يبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A8%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Kurular
43. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 10 ortak ayet · G² 7 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
44. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 9 ortak ayet · G² 7 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
45. [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 7 · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
46. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 11 ortak ayet · G² 7 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
47. [زني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
48. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 7 · Buğa boğa demektir
49. [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
50. [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Sevb dış elbise demektir
51. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · “Bürde” gocuk demektir
52. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Çeper demektir
53. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 6 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
54. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 17 ortak ayet · G² 6 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
55. [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Zenb : Kuyruk demektir
56. [حرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
57. [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Bulanık su demektir
58. [لحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Meyve devşirdikten sonra olgunlaşan meyveler demektir
59. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 59 ortak ayet · G² 6 · Kevn, tepe demektir
60. [شكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · سكك : Olması ve olmaması şüphenin eşit olması ريب…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أخر |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md), [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md), [دبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md), [بدء](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%A3.md) |
| Zıt Kök | [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin gerisinde kalma, öne geçmeme, mekânda arkada ve zamanda sonda bulunma |
| Çekirdek Özet 2 | Dünyanın peşi sıra gelen nihai varoluş evresi, ertelenen vade ve sonradan gelen nesiller |
| Çekirdek Özet 3 | Öncelik ve sonralık düzeninde varlığın varacağı nihai hesaplaşma ve tamamlanma noktası |
| Kritik Hata Riski | Ahiret kavramını yalnızca zamansal bir bitiş sanıp varoluşun ontolojik gayesi ve nihai hesabı olma niteliğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أخ | Kavrama, tutunma, bir şeye ilişilip peşinden gidilme; nitekim [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) kökünde nesneyi tutup elde tutma, [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) kökünde ise fıtrî ve kan bağıyla birbirine raptolup arkasından yürüme esastır | ر | Ra harfinin sağladığı akış, tekrarlanma ve süreklilik niteliğiyle kavranan ve ilişilinen şeyin arkada kalması, peşi sıra sürmesi ve dizinin en son halkasını oluşturması anlamına yönelmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Sıralamada veya yapıda bir ilk kıstasın, temel hareket noktasının varlığını imler |
| خ | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma (ikiz harf ح türetmesi) | Ön ile arka, ilk ile sonra arasına çekilen sınırı, kesintiyi ve ayrışma eşiğini gösterir |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Sıranın ucunu, sürecin vardığı son noktayı ve hareketin nihayet bulduğu baş/son sınırını temsil eder |
| أخر | Gücün ve öncülüğün sınırlandırılarak geriye itilmesi ve sürecin en nihai sınırda sonlanması | Bir dizide önde olanın sınırlandırılmasıyla onun ardında kalan, ötelenen, nihai sınır noktasına kadar uzanan ve diziyi tamamlayan geri/son konumu ifade eder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin semerinin arka kısmı yani kaşı için kullanılan âhiretü'r-rahl tabiri ile gözün şakak tarafındaki dış kuyruğu için kullanılan mü'hiru'l-ayn ifadesidir |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi deyişlerinde ve şiirinde deve sürüsünün en arkasında doğan veya en gerisinden gelen zayıf yavruyu nitelemek üzere أنا الذي ولدت في أخرى الإبل ifadesiyle kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Vadeli, tecilli ve bedeli sonradan ödenmek üzere yapılan veresiye alışverişler için بيع بأخرة terkibi yerleşik bir ticari tabir olarak kullanılmıştır |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde أخر kökü, 'arka taraf', 'sonraki', 'öteki' ve 'ertelemek' temel semantik matrisiyle temsil edilen kadim ve ortak bir Afro-Asyatik / Sami mirasıdır. İbranicede yer alan אחר (ahar / aher) kökü mekânsal olarak arkada bulunmayı, zamansal olarak sonralığı ve sayısal olarak başkasını veya diğerini ifade eder; nitekim elohim aherim terkibi başka/öteki ilahlar demektir. Süryanicede ܐܚܪ (ehar) fiili gecikmek, geri kalmak ve tehir etmek manalarını sürdürürken, Akadcada ahru / ahrātu biçimi gelecek zamanı, sonradan gelen nesilleri ve akıbeti karşılar. Kökün bütün Sami kollarındaki bu düzenli ses ve anlam denkliği, kökün başlangıçta bedensel ve mekânsal bir arka düzlemi işaret ettiğini, ardından zamansal sonralığa ve oradan da soyut 'diğeri / öteki' kavramına evrildiğini kesin olarak göstermektedir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أخر kökünden türeyen lafızlar | Öne geçmenin zıddı olarak geride kalma, erteleme, sonuncu olma ve başkası anlamlarına dallanmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ahar, Süryanice ehar, Akadca ahrātu | Arka taraf, erteleme, diğer/öteki ve gelecek kuşaklar semantik alanında tam ses ve anlam denkliği mevcuttur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır hiyeroglif yazısında ve Berbericede arka/son belirteçleri | Afro-Asyatik kök katmanında mekânsal yön ve art arda geliş bildiren edat benzeri yapılarla akrabalık muhtemeldir | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أخر | Anlamlı | Geri kalmak, sonraya bırakmak | Hedef köktür; mekânda arka, zamanda son ve sayıda diğeri anlamlarını taşır | Kur'an'da geçer |
| [أرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%AE.md) | Anlamlı | Vakit belirlemek, tarih düşmek | Bir olayın zamanını tayin etmek ve kayda geçirmek manasındadır; yavru yaban sığırı anlamı da bulunur | Kur'an'da geçmez |
| خأر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiş müstakil bir kullanım kaydı yoktur | Kur'an'da geçmez |
| [خرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%A3.md) | Anlamlı | Dışkılamak, pislik çıkarmak | Canlının içindeki atığı geride bırakıp dışarı atması eylemidir | Kur'an'da geçmez |
| رأخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik yapı bakımından Arap dilinde kök dizilişi teşekkül etmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| رخأ | Anlamlı | Gevşemek, yumuşamak | Maddenin veya havanın yumuşayıp genişlemesi ve akıcı hale gelmesidir; çoğunlukla nakıs biçimi kullanılır | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أخر | Merkez | Geri, son, diğer | Bir dizide veya süreçte öne geçmeyip arkada kalmayı, ertelenmeyi ve nihai etabı bildirir | Mekân, zaman ve hüviyet planında öncünün mukabilini kurar |
| [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) | Komşu | Peşi sıra gelme, topuk | Bir şeyin hemen ardından basarak gelmeyi ve eylemin doğurduğu dolaysız sonucu vurgular | أخر kökündeki gibi salt geride kalış değil, bitişik bir ardıllık söz konusudur |
| [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) | Komşu | Arkada kalma, halef olma | Birinin yerini almak üzere onun arkasında durmayı veya arkasından iş çevirmeyi içerir | Makam ve temsil boyutu taşır, أخر kökünde ise doğrudan sıra ve vade esastır |
| [دبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md) | Komşu | Arka, sırt, yönelişin tersi | Nesnenin yüzünün baktığı yönün tam zıddı olan arka yüzeyi ve işin sonunu ifade eder | Somut arka cihetine ve akıbete odaklanır, أخر gibi başkası/diğeri anlamını içermez |
| [بدء](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%A3.md) | Komşu | Başlama, ilk olma | Süreci ilk defa harekete geçirme ve varoluş dizisinin en başında bulunma halidir | أخر kökünün işaret ettiği nihayete karşılık ilk vuku buluşu temsil eder |
| [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md) | Zıt | Öne geçme, öncelik | Mekânda önde bulunma, zamanda önce olma ve cesaretle ileri atılma durumudur | أخر kökünün bildirdiği tehir, sonralık ve geride kalmanın doğrudan zıddıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أخر | Geride kalmak, sonraya kalmak, diğeri | Mekânsal arka, zamansal son ve ontolojik öteki boyutlarının tamamını kapsar | Kesin |
| Latince | posterior, ultimus, differre | Sonraki, en sonuncu, ertelemek | Posterior zamansal ve mekânsal ardıllığı, ultimus nihai sonu, differre ise tehir eylemini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | last, posterior, defer, other | Son, ardıl, ertelemek, diğeri | Last nihayeti, defer ertelemeyi, other ise âhar kelimesindeki diğer/öteki anlamını verir | Güçlü |
| Almanca | letzt, verschieben, andere | Sonuncu, ertelemek, diğer | Letzt nihai etabı ve ahireti, verschieben tehir ameliyesini, andere başkası kavramını karşılar | Güçlü |
| Fransızca | dernier, différer, autre | Son, ertelemek, diğer | Dernier zaman ve sıra sonunu, différer geciktirmeyi, autre ise sayılanın haricindeki başkasını imler | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| el-Âhire / ed-Dâru'l-Âhire | Dünyadan sonraki ebedî yurt ve diriliş | Dünyanın faniliği ile kıyaslanan ebedî mükafat ve ceza yurdu bağlamında (el-Bakara [2:94](https://lisan.digital/tr/ayet/2:94.md)) |
| Te'hîr / Müste'hirîn | Ecelin veya azabın ertelenmesi, gecikme | Milletlerin belirlenmiş sürelerinin geriye bırakılmaması ve sıralanış bağlamında (el-Hicr [15:5](https://lisan.digital/tr/ayet/15:5.md)) |
| Âhar / Uhrâ / Uhar | Diğeri, bir başkası, eşdeğer alternatif | İbadette başka ilah edinme yasağı veya oruç tutulamayan diğer günler bağlamında (el-Bakara [2:184](https://lisan.digital/tr/ayet/2:184.md)) |
| el-Âhir | Yüce Allah'ın mutlak ve zevalsiz nihai varlığı | Varlığın başlangıcı ve sonunu kuşatan ilahi esma bağlamında (el-Hadîd [57:3](https://lisan.digital/tr/ayet/57:3.md)) |
| Ahhara | İnsanın sonraya bıraktığı ve ihmal ettiği ameller | Kıyamet günü insanın önden gönderdiği ve geride bıraktığı amellerin bildirilmesi bağlamında (el-İnfitâr [82:5](https://lisan.digital/tr/ayet/82:5.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | es-Sem'iyyât ve el-Esmâü'l-Hüsnâ | Ahiret inancı, diriliş, hesap ile Allah'ın el-Âhir isminin ezeli ve ebedi zevalsizliği | Yok oluştan sonra baki kalan mutlak son ve yaratılmışların nihai varış menzili |
| Fıkıh | İbadet ve muamelet hükümleri | Namazın son vaktine tehir edilmesi, orucun başka günlere ertelenmesi ve borcun tecili | Eylemin veya edanın meşru bir sebeple sonraya bırakılması ve kazaya kalması |
| Tefsir | Gayb ve eskatoloji ayetleri | Dünyanın öncül, ahiretin ise asıl ve nihai hayat oluşunun semantik irtibatı | Zaman dizisinde sonra gelenin kıymet ve kalıcılık bakımından öncelenmesi |
| Hadis | Ecel, ahlak ve safların tanzimi | Namazda arka saflarda kalmanın veya hayırda geriye düşmenin getirdiği manevi kayıp | Hayırda yarışmayıp tehir edenlerin rahmetten ve faziletten geride kalması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve inanç düzeni | Âhiret | Nihai gaye ve adalet | Dünyadaki amellerin karşılık bulduğu, ertelenen hesabın görüldüğü nihai varoluş evresidir | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Te'hir / Mantıksal ardıllık | Öncelik-sonralık tayini | Bilgi hiyerarşisinde öncüllerin ardından gelen neticelerin ve delillerin sıralanış ilkesidir | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve hilafet | Müste'hirîn / Sonraki nesiller | Tarihsel devir teslim | İktidarın ve toplumsal sorumluluğun önceki milletlerden sonrakilere intikal etmesidir | Güçlü |
| İktisadi | Borç ve sözleşme hukuku | Nasiye / Te'hir | Vade ve risk ertelemesi | Ödemenin sonraya bırakılması, vadeli işlemler ve sermaye akışının zamana yayılmasıdır | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Limit noktası ve dizinin son terimi | Matematiksel bir seride $n \to \infty$ durumunda dizinin yakınsadığı nihai sınır değeri ve termodinamikte sürecin ulaştığı son denge durumu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki tescil ve nihai temyiz | Yargılama süreçlerinde kararın kesinleştiği, itiraz yollarının tükendiği ve hükmün icra edildiği son merci aşaması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ahiret kavramını yalnızca bedenin ölümünden sonra başlayan belirsiz bir zaman dilimi veya mitolojik bir son olarak algılayıp ahlaki ve ontolojik ağırlığından koparmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; öncelik-sonralık yasasını, insanın dünyada yapıp ertelediği sorumlulukları, ilahi esmanın zevalsizliğini ve varlığın amaçsal gayesini kuşatan tümel bir nizamı bildirir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hayatı yalnızca peşin olandan ibaret sayarak dünyevileşmek, amellerin ertelenmesinin doğuracağı manevi iflası ve tarihteki ilahi yasaların tehir edilmezliğini göz ardı etmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın omurgasını oluşturan ahiret tasavvuru, insanın eylemlerinin hesapsız kalmayacağı ve varoluşun bir gayeye doğru aktığı bilincini doğrudan bu kök üzerinden inşa eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Gayb ve kıyamet sahneleri, dünya-ahiret karşılaştırmaları, ümmetlerin ecellerinin tehir edilmezliğini bildiren ayetler ve ibadette tevhidi vurgulayan pasajlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlığın tesadüfi bir döngüden ibaret olduğu vehmini yıkar; insanın yapıp arkaya attığı amellerin silinmediğini, ertelenen her şeyin nihai bir hesaplaşmada ortaya çıkacağını bildirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir dizide veya mekânda önde olanın ardında kalmak, devenin semerinin arka kaşı gibi sınır oluşturan geri tarafta yer almak.
- Soyut anlam: Zamansal olarak sonraya kalmak, vadenin ertelenmesi, eylemin ihmal edilerek geriye bırakılması ve nihai varoluş evresine ulaşmak.
- Sistematik karşılık: Varoluşsal ve ahlaki sürecin kendisine doğru aktığı, öncüllerin neticelendiği, mutlak adaletin tecelli ettiği nihai hesap ve gaye noktası.
- LaTeX modeli: $$S = \{x_1, x_2, \dots, x_n\} \implies \lim_{i \to n} x_i = \omega \quad \text{veya} \quad f(t) \xrightarrow{t > t_0} f(t + \Delta t)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ kümesi varlık veya ameller dizisini temsil eder. $x_1$ ilk olanı, $x_n$ ve limit değeri olan $\omega$ ise sürecin nihayet bulduğu son ve nihai merhale olan ahireti gösterir. İkinci bağıntıda ise $t_0$ anındaki peşin durumun $\Delta t$ kadar ötelenerek sonraya bırakılması, yani tehir ve erteleme ameliyesi sembolize edilmektedir.

## Geçtiği ayetler (242 ayet)

Mushaf sırasıyla; ilk 200 ayet metniyle, kalan 42 ayet yalnızca numarasıyla. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:4.md) — وَبِالْآخِرَةِ

وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ

Meal (IK): Onlar ki sana indirilene de, senden önce indirilmiş olanlara da inanırlar. Ve onlar ahireti de yakınen tanırlar.

### [Bakara 2:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:8.md) — الْآخِرِ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): İnsanlardan öyleleri vardır ki inanmadıkları halde Allah’a ve ahiret gününe inandık, derler.

### [Bakara 2:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:62.md) — الْآخِرِ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Şüphesiz ki Mü’minler, Yahudiler, Nasrani ve Sabiilerden; kim Allah’a ve ahiret gününe inanıp, salih amelde bulunursa, elbette onların Rabları katında mükafaatları vardır. Hem onlara bir korku yoktur, mahzun da olacak değildirler.

### [Bakara 2:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:86.md) — بِالْآخِرَةِ

أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

Meal (IK): İşte onlar, ahirete karşı dünya hayatını satın almış olanlardır. Bu yüzden kendilerinden azab kaldırılıp, hafifletilmeyecek, yardım da yapılmayacaktır.

### [Bakara 2:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:94.md) — الْآخِرَةُ

قُلْ إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خَالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): De ki; Allah katında ahiret yurdu başkalarının değil de yalnız sizin ise, bu iddiada samimi iseniz haydin, ölümü isteyin.

### [Bakara 2:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:102.md) — الْآخِرَةِ

وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ve onlar şeytanların Süleyman’ın mülkü aleyhine uydurdukları şeylerin ardına düştüler. Halbuki Süleyman asla küfretmedi. Sadece şeytanlar küfrettiler. Onlar, insanlara sihri ve Babil’de ki iki meleğe; Harut ile Marut a indirilenleri öğretiyorlardı. Bu iki melek ise: «Biz ancak imtihan için gönderildik, sakın küfretme. «demedikçe kimseye sihirden bir şey öğretmezlerdi. Onlardan koca ile karısının arasını ayıracak şeyler öğrendiler. Halbuki bunlar, Allah’ın izni olmadıkça o sihirle kimseye zarar verici değillerdi. Onlarsa kendilerine zarar verip fayda vermeyen şeyleri öğreniyorlardı. Andolsun ki, onlar onu satın alan kimse için ahirette hiçbir olmayacağını biliyorlardı. Ne fena birşey karşılığında nefislerini sattılar. Şayet bilmiş olsalardı?

### [Bakara 2:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:114.md) — الْآخِرَةِ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا أُولَئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.

### [Bakara 2:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:126.md) — الْآخِرِ

وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ قَالَ وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Hani, İbrahim demişti ki: Rabbım burasını emniyetli bir şehir yap. Ve halkından Allah’a, ahiret gününe iman etmiş olanları mahsullerle rızıklandır Allah da: Kafir olanı kısa bir zaman için geçindiririm. Sonra onu cehennem azabına zorlarım. Bu ne kötü bir sonuçtur, buyurmuştu.

### [Bakara 2:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:130.md) — الْآخِرَةِ

وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Kendini bilmezden başka kim İbrahim’in dininden yüz çevirir. And olsun ki dünyada onu seçmiştik. Muhakkak ki o, ahirette de salihlerdendir.

### [Bakara 2:177](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:177.md) — الْآخِرِ

لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ

Meal (IK): Yüzlerinizi Doğu ve Batı tarafına çevirmeniz «bir» değildir. Lakin asıl «bir»; Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitablara, peygamberlere iman eden, malını seve seve yakınlarına, yetimlere, miskinlere, yolculara, dilenenlere, kölelere, esirlere veren, namazı kılan, zekatı veren, muahede yaptıklarında ahidlerini yerine getiren, sıkıntıda, hastalıkta ve şiddetli savaş anında sabredenlerinkidir. İşte sadık olanlar da onlardır ve müttakiler de onlardır.

### [Bakara 2:184](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:184.md) — أُخَرَ

أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Sayılı günler olarak. Sizden kim hasta veya seferde olursa, tutmadığı günler sayısınca diğer günlerde; gücü yetmeyenlere de bir yoksul doyumu fidye. Bununla beraber kim gönüllü olarak iyilik yaparsa bu; kendisi için

### [Bakara 2:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:185.md) — أُخَرَ

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Ramazan ayı; öyle bir aydır ki, insanlara doğru yolu gösteren, hak ile batılı ayıran Kur’an, o ayda indirilmiştir. Sizden her kim ayı görürse oruç tutsun. Kim de hasta olur veya seferde bulunursa, diğer günlerde o kadar oruç tutsun. Allah, sizin için kolaylık ister, güçlük istemez. Bu sayıyı tamamlamanız; size hidayet ihsan etmiş olduğundan Allah’ı tekbir ile yüceltmeniz içindir ve umulur ki şükredesiniz.

### [Bakara 2:200](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:200.md) — الْآخِرَةِ

فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ

Meal (IK): Hacc ibadetinizi bitirince; atalarınızı andığınız gibi, hatta daha kuvvetli bir anışla Allah’ı zikredin. İnsanlardan öylesi vardı ki; Ey Rabbımız, bize dünyada ver, der. Onun ahirette nasibi yoktur.

### [Bakara 2:201](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:201.md) — الْآخِرَةِ

وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

Meal (IK): Kimi de; Ey Rabbımız, bize dünyada iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru, der.

### [Bakara 2:203](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:203.md) — تَأَخَّرَ

وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ وَمَنْ تَأَخَّرَ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ لِمَنِ اتَّقَى وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ

Meal (IK): Sayılı günlerde Allah’ı zikredin. Kim iki günde acele ederse, ona günah yoktur. Kim de geri kalırsa, ona günah yoktur. Bu; takva sahibi olanlar içindir. Allah’tan korkun ve bilin ki, şüphesiz siz, O’nun huzurunda toplanacaksınız.

### [Bakara 2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:217.md) — وَالْآخِرَةِ

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Sana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

### [Bakara 2:220](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:220.md) — وَالْآخِرَةِ

فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَى قُلْ إِصْلَاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ وَإِنْ تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَأَعْنَتَكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Dünya ve ahiret konusunda. Ve sana yetimlerden soruyorlar. De ki: Onlar için islahta bulunmak hayırlıdır. Eğer kendileriyle bir arada yaşarsanız, onlar sizin kardeşlerinizdir. Allah; bozguncularla islahçı olanları bilir. Eğer Allah dileseydi; sizi muhakkak zahmete sokardı. Şüphe yok ki Allah, Aziz’dir. Hakim’dir.

### [Bakara 2:228](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:228.md) — الْآخِرِ

وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ إِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِي ذَلِكَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلَاحًا وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Boşanmış kadınlar; kendi kendilerine, üç adt ve temizlenme müddeti beklerler. Eğer onlar, Allah’a ve ahiret gününe inanıyorlarsa, Allah’ın kendi rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz. Eğer barışmak isterlerse; kocaları onları geri almaya daha layıktırlar. Erkeklerin kadınların üzerinde hakları olduğu, gibi, kadınların da onlar üzerinde hakları vardır. Erkekler onların üzerinde bir dereceye sahiptirler. Allah Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Bakara 2:232](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:232.md) — الْآخِرِ

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ذَلِكَ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكُمْ أَزْكَى لَكُمْ وَأَطْهَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Kadınları boşadığınız vakit, onlar iddetlerini bitirdiklerinde, aralarında güzelce anlaştıkları takdirde; kocalarıyla tekrar evlenmelerine mani olmayın. İşte sizden Allah’a ve ahiret gününe inanmış olanlara, bununla öğüt veriliyor. Bu, sizin için daha iyi, daha temizdir. Allah bilir, siz bilmezsiniz.

### [Bakara 2:264](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:264.md) — الْآخِرِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَى كَالَّذِي يُنْفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا لَا يَقْدِرُونَ عَلَى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’a ve ahiret gününe inanmayıp, insanlara gösteriş için malını harcayan kimse gibi sadakalarınızı başa kakma ve eziyet etmekle heder etmeyin, O gösteriş yapanın hali; üzerinde toprak bulunan kayanınki gibidir. Şiddetli bir yağmur isabet ettiğnde onu katı bir taş halinde bırakır. Onlar kazandıklarından hiç bir şey elde edemezler. Allah kafirler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Bakara 2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/2:282.md) — الْأُخْرَى

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.

### [Ali İmran 3:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:7.md) — وَأُخَرُ

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأَوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Sana kitabı indiren O’dur. O’nun bazı ayetleri muhkemdir ki bunlar; kitabın anasıdır. Diğer bir kısmı da müteşabihlerdir. İşte kalblerinde eğrilik bulunanlar; fitne çıkarmak ve te’vile yeltenmek için müteşabih olanlara uyarlar. Halbuki onun gerçek te’vilini, ancak Allah bilir. İlimde derinleşmiş olanlar: Biz ona inandık, hepsi Rabbımızın katındadır, derler. Ancak akıl sahibleri düşünebilirler.

### [Ali İmran 3:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:13.md) — وَأُخْرَى

قَدْ كَانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتَا فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأُخْرَى كَافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشَاءُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ

Meal (IK): Karşılaşan iki topluluğun durumlarında sizin için ibret vardır. Biri, Allah yolunda döğüşüyordu. Diğeri ise, kafirdi. Onlar, öbürlerinin kendilerinin iki katı olduklarını gözleriyle görüyorlardı. Allah, dilediğini yardımıyla destekler. Görebilenler için bunda ibret vardır.

### [Ali İmran 3:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:22.md) — وَالْآخِرَةِ

أُولَئِكَ الَّذِينَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ

Meal (IK): İşte bunlar, o kimselerdir ki; dünya ve ahirette amelleri boşa gitmiştir. Ve onların hiç yardımcıları yoktur.

### [Ali İmran 3:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:45.md) — وَالْآخِرَةِ

إِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَامَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ

Meal (IK): Melekler demişlerdi ki: Ey Meryem; Allah kendinden bir kelimeyi sana müjdeliyor. Adı; Meryem oğlu İsa, Mesih’tir. Dünyada da, ahirette de, şanı yücedir. Allah’a yakın kılınanlardandır.

### [Ali İmran 3:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:56.md) — وَالْآخِرَةِ

فَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَأُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ

Meal (IK): Küfredenleri de dünya ve ahirette şiddetli azaba uğratacağım. Onların hiçbir yardımcıları yoktur.

### [Ali İmran 3:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:72.md) — آخِرَهُ

وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمِنُوا بِالَّذِي أُنْزِلَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَجْهَ النَّهَارِ وَاكْفُرُوا آخِرَهُ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Ehl-i Kitab’tan bir güruh şöyle dedi: Varın o mü’minlere indirilenlere güpegündüz iman edin. Sonunda da dönüp küfredin. Belki onlar da dönerler.

### [Ali İmran 3:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:77.md) — الْآخِرَةِ

إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın ahdini ve kendi yeminlerini az bir paraya değişenlerin, ahirette hiç bir payı yoktur. Allah, kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz. Ve onlar için elim bir azab vardır.

### [Ali İmran 3:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:85.md) — الْآخِرَةِ

وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Kim, İslam’dan başka bir din ararsa; ondan asla aknul olunmaz. Ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır.

### [Ali İmran 3:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:114.md) — الْآخِرِ

يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَأُولَئِكَ مِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Onlar; Allah’a ve ahiret gününe inanırlar. İyiliği emreder, kötülükten alıkoyarlar. Hayırlara koşuşurlar, işte onlar salihlerdendir.

### [Ali İmran 3:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:145.md) — الْآخِرَةِ

وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتَابًا مُؤَجَّلًا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهَا وَسَنَجْزِي الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Allah’ın izni olmadıkça hiç bir kimseye ölmek yoktur. O, vadesiyle yazılmış bir yazıdır. Kim dünya nimetini isterse kendisine ondan veririz, kim de ahiret nimetini dilerse buna da ondan veririz. Ve şükredenleri mükafatlandıracağız.

### [Ali İmran 3:148](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:148.md) — الْآخِرَةِ

فَآتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْآخِرَةِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Bu yüzden Allah, onlara dünya nimetini de, ahiret nimetini de fazlasıyla verdi. Ve Allah ihsan edenleri sever.

### [Ali İmran 3:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:152.md) — الْآخِرَةَ

وَلَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتَّى إِذَا فَشِلْتُمْ وَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَعَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ مَا أَرَاكُمْ مَا تُحِبُّونَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيَا وَمِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ وَلَقَدْ عَفَا عَنْكُمْ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Gerçekten Allah’ın size olan vaadi doğru çıktı; O’nun izni ile kafirleri kırıp biçiyordunuz ki içinizden, dünyayı isteyenler ve ahireti isteyenler bulunduğundan sevdiğiniz zaferi size gösterdikten sonra; baş kaldırdığınız, verilen emir hakkında çekiştiğiniz ve yıldığınız zaman, imtihan etmek için Allah sizi mağlubiyete uğrattı. Bununla beraber sizi bağışladı. Allah mü’minlere lütufkardır.

### [Ali İmran 3:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:153.md) — أُخْرَاكُمْ

إِذْ تُصْعِدُونَ وَلَا تَلْوُونَ عَلَى أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Hani siz; kimseye bakmadan kaçıyordunuz. Peygamber de arkanızdan çağırıp duruyordu. Kaybettiğinize ve başınıza gelene üzülmeyesiniz diye Allah, sizi kederden kedere uğrattı. Ve Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Ali İmran 3:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/3:176.md) — الْآخِرَةِ

وَلَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا يُرِيدُ اللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِي الْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Küfre koşanlar, seni üzmesin. Şüphesiz onlar, Allah’a zarar veremezler. Allah, onlara ahirette hiç bir nasib vermemek istiyor. Onlar için büyük bir azab vardır.

### [Nisa 4:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/4:38.md) — الْآخِرِ

وَالَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَنْ يَكُنِ الشَّيْطَانُ لَهُ قَرِينًا فَسَاءَ قَرِينًا

Meal (IK): Mallarını, insanlara gösteriş için sarfeden, Allah’a ve ahiret gününe inanmayanları da Allah sevmez. Şeytan kime arkadaş olursa; o, ne kötü bir arkadaştır.

### [Nisa 4:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/4:39.md) — الْآخِرِ

وَمَاذَا عَلَيْهِمْ لَوْ آمَنُوا بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقَهُمُ اللَّهُ وَكَانَ اللَّهُ بِهِمْ عَلِيمًا

Meal (IK): Ne olurdu sanki onlar; Allah’a, ahiret gününe inanmış ve Allah’ın verdiği rızıklardan infak etmiş olsalardı. Allah onları çok iyi bilendir.

### [Nisa 4:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/4:59.md) — الْآخِرِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’a itaat edin. Rasule ve sizden olan emir sahiblerine itaat edin. Eğer bir şeyde çekişirseniz; Allah’a ve ahiret gününe inanmışsanız onun hallini Allah’a ve Rasulüne bırakın. Bu; hem hayırlı hem de netice itibariyle daha güzeldir.

### [Nisa 4:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/4:74.md) — بِالْآخِرَةِ

فَلْيُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ وَمَنْ يُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): O halde dünya hayatını ahirete satanlar, Allah yolunda savaşsınlar. Allah yolunda savaşan kimse; öldürülse de, galip gelse de Biz, ona büyük bir mükafat vereceğiz.

### [Nisa 4:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/4:77.md) — أَخَّرْتَنَا · وَالْآخِرَةُ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً وَقَالُوا رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ لَوْلَا أَخَّرْتَنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقَى وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا

Meal (IK): Kendilerine: Ellerinizi savaştan çekin, namazı kılın, zekatı verin, denilmiş olanlara bakmaz mısın? Şimdi onların üzerine savaş farz kılınınca; içlerinden bir grup Allah’tan korkar gibi, hatta daha şiddetli bir korku ile insanlardan korkuyorlar. Bunlar: Ey Rabbımız, üzerimize şu savaşı niye farz kıldın? Ne olurdu bizi yakın bir geleceğe kadar geri bırakaydın, dediler. Onlara de ki: Dünyanın geçimi azdır. Ahiret ise, müttakiler için elbet daha hayırlıdır. Ve kıl kadar haksızlığa uğratılmayacaksınız.

### [Nisa 4:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/4:91.md) — آخَرِينَ

سَتَجِدُونَ آخَرِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَأْمَنُوكُمْ وَيَأْمَنُوا قَوْمَهُمْ كُلَّمَا رُدُّوا إِلَى الْفِتْنَةِ أُرْكِسُوا فِيهَا فَإِنْ لَمْ يَعْتَزِلُوكُمْ وَيُلْقُوا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ وَيَكُفُّوا أَيْدِيَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأُولَئِكُمْ جَعَلْنَا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا مُبِينًا

Meal (IK): Diğerlerinin de sizden ve kendi milletlerinden güvende olmayı istediklerini göreceksiniz. Fitneciliğe çağırıldıklarında ona can atarlar. Eğer sizden uzak durmazlar, barış teklif etmezler ve sizinle savaşmaktan geri durmazlarsa; onları tutun ve bulduğunuz yerde öldürün. İşte onların aleyhlerine, size apaçık ferman verdik.

### [Nisa 4:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/4:102.md) — أُخْرَى

وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً وَاحِدَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كَانَ بِكُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ وَخُذُوا حِذْرَكُمْ إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا

Meal (IK): Sen; içlerinde olup da namazlarını kıldırdığın zaman, bir kısmı seninle beraber namaza dursun ve silahlarını da alsınlar. Secdeye vardıklarında onlar arkanıza geçsinler, kılmayan öbür kısım gelsin, seninle beraber kılsınlar. Tedbirli olsunlar, silahlarını alsınlar. Kafirler size ansızın bir baskın vermek için silah ve eşyanızdan gafil bulunmanızı arzu ederler. Yağmurdan zarar görecekseniz veya hasta olursanız, silahlarınızı bırakmanıza bir beis yoktur. Fakat dikkatli olun. Allah; şüphesiz kafirlere horlayıcı bir azab hazırlamıştır.

### [Nisa 4:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/4:133.md) — بِآخَرِينَ

إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ أَيُّهَا النَّاسُ وَيَأْتِ بِآخَرِينَ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى ذَلِكَ قَدِيرًا

Meal (IK): Ey insanlar; o, dilerse; sizi götürür de yerinize başkalarını getirir. Allah, buna kadirdir.

### [Nisa 4:134](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/4:134.md) — وَالْآخِرَةِ

مَنْ كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ ثَوَابُ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَكَانَ اللَّهُ سَمِيعًا بَصِيرًا

Meal (IK): Kim, dünya mükafatını isterse bilsin ki; dünyanın da, ahiretin de mükafatı Allah’ın katındadır. Allah; Semi’, Basir olandır.

### [Nisa 4:136](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/4:136.md) — الْآخِرِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلَى رَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيدًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’a, peygamberine, peygamberine indirdiği kitaba ve daha önce indirdiği kitaba inanın. Kim, Allah’ı, meleklerini, kitablarını, peygamberlerini, ve ahiret gününü inkar ederse; şüphesiz derin bir sapıklığa düşmüştür.

### [Nisa 4:162](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/4:162.md) — الْآخِرِ

لَكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَالْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَالْمُقِيمِينَ الصَّلَاةَ وَالْمُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أُولَئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Fakat onlardan ilimde derinleşmiş olanlar ve mü’minler; sana indirilen kitaba ve senden önce indirilmiş olanlara inanırlar. Namaz kılanlara, zekat verenlere, Allah ve ahiret gününe inannalara elbette büyük bir mükafat vereceğiz.

### [Maide 5:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/5:5.md) — الْآخِرَةِ

الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Bugün, size, iyi ve temiz olanlar helal kılındı. Kitab verilmiş olanların yemeği size helaldir, sizin yemeğiniz de onlara helaldir. Mü’min kadınlardan iffetli olanlar ve sizden önce kitab verilenlerdenb iffetli kadınlar, zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın ve mehirlerini verdiğinizde size helaldir. Kim de imanı inkar ederse; yaptıkları boşa gitmiştir ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır.

### [Maide 5:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/5:27.md) — الْآخَرِ

وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَيْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمَا وَلَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ قَالَ لَأَقْتُلَنَّكَ قَالَ إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Onlara Adem’in iki oğlunun kıssasını doğru olarak anlat. Hani ikisi birer kurban sunmuşlardı da; birininki kabul edilmiş, diğerininki kabul edilmemişti. O: Andolsun seni öldüreceğim, deyince, (kardeşi) : Allah, ancak müttakilerden kabul eder, demişti.

### [Maide 5:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/5:33.md) — الْآخِرَةِ

إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah ve Rasulü ile savaşanların ve yeryüzünde fesada koşanların cezası; ancak öldürülmek, asılmak, çaprazvari el ve ayakları kesilmek veya yerlerinden sürülmektir. Bu, onlara dünyada rüzvaylıktır. Onlara ahirette de büyük bir azab vardır.

### [Maide 5:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/5:41.md) — آخَرِينَ · الْآخِرَةِ

يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Ey peygamber; ağızlarıyla inandık dedikleri halde kalbleriyle inanmayanlardan, yahudi olanlardan, yalan kulak verenler ve sana gelmeyen başka bir kavmin sözünü dnleyenlerden küfre koşanlar, sen, üzmesin. Sözlerin yerlerini değiştirirler de; size bu verilirse alın, verilmezse kaçının, derler. Allah, kimin de fitneye düşmesini isterse; onun için senin Allah’a karşı hiçbir şeye gücün yetmez. İşte onlar; Allah’ın kalblerini temizlemek istemediği kimselerdir. Dünyada rüsvaylık, onlaradır. Ve onlar için ahirette, büyük bir azab vardır.

### [Maide 5:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/5:69.md) — الْآخِرِ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئُونَ وَالنَّصَارَى مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Doğrusu; iman edenler, yahudi olanlar, sabiiler ve hristiyanlardan Allah’a ve ahiret gününe inananlara, salih amel işleyenlere; hiç korku yoktur. Ve onlar, üzülecek de değildir.

### [Maide 5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/5:106.md) — آخَرَانِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنَانِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ أَوْ آخَرَانِ مِنْ غَيْرِكُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَأَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ تَحْبِسُونَهُمَا مِنْ بَعْدِ الصَّلَاةِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لَا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَنًا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَلَا نَكْتُمُ شَهَادَةَ اللَّهِ إِنَّا إِذًا لَمِنَ الْآثِمِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; herhangi birinize ölüm gelip çattığı zaman, vasiyet anında aranızda ya adalet sahibi iki kişiyi veya yolculuk ta başınıza ölüm musibeti gelmişse, sizden olmayan iki kişiyi şahid tutun. Onlardan şüpheleniyorsanız; namazdan sonra alıkoyarsınız da Allah’a şöyle yemin ederler; Akraba bile olsa yeminle hiç bir değeri değiştirmeyeceğiz, Allah’ın şahidliğini gizlemeyeceğiz, yoksa elbette günahkarlardan oluruz.

### [Maide 5:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/5:107.md) — فَآخَرَانِ

فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْمًا فَآخَرَانِ يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا مِنَ الَّذِينَ اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْأَوْلَيَانِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ لَشَهَادَتُنَا أَحَقُّ مِنْ شَهَادَتِهِمَا وَمَا اعْتَدَيْنَا إِنَّا إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Şayet onların aleyhinde gerçekten bir vebale hak kazanmış oldukları ortaya çıkarsa; onların aleyhlerine hak iddia ettikleri iki kişi, bunların yerine geçer. Ve; bizim şehadetimiz onların şehadetinden daha doğrudur, biz haddi aşmadık, o takdirde biz, doğrusu zalimlerden oluruz, diye Allah’a yemin ederler.

### [Maide 5:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/5:114.md) — وَآخِرِنَا

قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنْزِلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لِأَوَّلِنَا وَآخِرِنَا وَآيَةً مِنْكَ وَارْزُقْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ

Meal (IK): Meryem oğlu İsa’da: Allahım; Rabbımız, üstümüze gökten bir sofra indir ki, bizim hem öncekilerimiz, hem sonrakilerimiz için bir bayram ve Senden bir ayet olsun. Bizi rızıklandır. Sen, rızık vernlerin en hayırlısısın, diye dua etmişti.

### [En'am 6:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/6:6.md) — آخَرِينَ

أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ مَا لَمْ نُمَكِّنْ لَكُمْ وَأَرْسَلْنَا السَّمَاءَ عَلَيْهِمْ مِدْرَارًا وَجَعَلْنَا الْأَنْهَارَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْنًا آخَرِينَ

Meal (IK): Görmediler mi ki; Biz, onlardan önce nice nesilleri yok ettik. Biz, onları sizi yerleştirmediğimiz şekilde yer yüzüne yerleştirmiş, gökten bol yağmur yağdırmış ve altlarından ırmaklar akıtmıştık. Sonra onları günahlarından dolayı yok ettik. Ve aralarından başka bir nesil yetiştirdik.

### [En'am 6:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/6:19.md) — أُخْرَى

قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ أَئِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللَّهِ آلِهَةً أُخْرَى قُلْ لَا أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَإِنَّنِي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ

Meal (IK): De ki: Şahid olarak hangi şey daha büyüktür? De ki: Benimle sizin aranızda Allah şahiddir. Bu Kur’an; bana sizi de, ulaştığı kimseleri de, uyarmam için vahyolundu. Allah ile beraber başka tanrılar olduğuna siz mi şahidlik ediyorsunuz? De ki: Ben şehadet etmem. De ki: O, ancak bir tanrıdır. Ve ben, gerçekten sizin şirk koştuklarınızdan uzağım.

### [En'am 6:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/6:32.md) — الْآخِرَةُ

وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَلَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Dünya hayatı; ancak oyun ve eğlenceden ibarettir. Ahiret yurdu ise; müttakiler için daha hayırlıdır. Hala aklınızı başınıza almayacak mısınız?

### [En'am 6:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/6:92.md) — بِالْآخِرَةِ

وَهَذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ مُصَدِّقُ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَلِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَهُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ

Meal (IK): Şehirlerin anası ile çevresindekileri uyarasın diye sana indirdiğimiz işte bu kitab, mübarektir. Ve kendisinden öncekileri doğrulayıcıdır. Ahirete inananlar buna da inanırlar. Ve onlar namazlarına da devam ederler.

### [En'am 6:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/6:113.md) — بِالْآخِرَةِ

وَلِتَصْغَى إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَلِيَرْضَوْهُ وَلِيَقْتَرِفُوا مَا هُمْ مُقْتَرِفُونَ

Meal (IK): Bir de ahirete inanmayanların kalbleri ona meyletsin, ondan hoşlansınlar ve işlesinler diye.

### [En'am 6:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/6:133.md) — آخَرِينَ

وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِكُمْ مَا يَشَاءُ كَمَا أَنْشَأَكُمْ مِنْ ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ آخَرِينَ

Meal (IK): Rabbın müstağni ve rahmet sahibidir. İsterse, sizi giderir ve arkanızdan yerinize dilediğini getirir. Nitekim sizi de başka bir kavmin soyundan getirmiştir.

### [En'am 6:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/6:150.md) — بِالْآخِرَةِ

قُلْ هَلُمَّ شُهَدَاءَكُمُ الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هَذَا فَإِنْ شَهِدُوا فَلَا تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَهُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ

Meal (IK): De ki: Muhakkak Allah, şunu haram kıldı diye, bildiğini söyleyecek şahidlerinizi getirin. Eğer onlar şahidlik ederlerse; sende onlarla beraber olup tasdik etme. Onlar Rabblarına başkalarını denk tutuyorlar.

### [En'am 6:164](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/6:164.md) — أُخْرَى

قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ وَلَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْهَا وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): De ki: Ben, Allah’tan başka bir Rabb mı arayacağım? Halbuki O; herşeyin Rabbıdır. Herkes ne kazanırsa kendine aittir. Yük yüklenen kimse, başkasının yükünü taşımaz. Sonunda dönüşünüz Rabbınızadır. Artık O; size ayrılığa düştüğünüz şeyleri haber verecektir.

### [Araf 7:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/7:34.md) — يَسْتَأْخِرُونَ

وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ

Meal (IK): Her ümmetin bir eceli vardır. Ecelleri gelince; ne bir an geri kalır, ne de bir an ileri gidebilirler.

### [Araf 7:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/7:38.md) — أُخْرَاهُمْ

قَالَ ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ فِي النَّارِ كُلَّمَا دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَهَا حَتَّى إِذَا ادَّارَكُوا فِيهَا جَمِيعًا قَالَتْ أُخْرَاهُمْ لِأُولَاهُمْ رَبَّنَا هَؤُلَاءِ أَضَلُّونَا فَآتِهِمْ عَذَابًا ضِعْفًا مِنَ النَّارِ قَالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَلَكِنْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Sizden önce geçmiş cinn ve insan topluluklarıyla girin ateşe. Her ümmet girdikçe; yoldaşına la’net eder. Nihayet hepsi birbiri ardından orada toplanınca; sonrakiler öncekiler için derler ki: Rabbımız; işte bizi bunlar saptırdı. Onun için bunlara katmerli azab ver. Buyurur ki: Hepiniz Evet, dediler. Bunun üzerine aralarında bir münadi: Allah’ın la’neti; zalimlerin üzerinedir, diye seslendi.

### [Araf 7:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/7:39.md) — لِأُخْرَاهُمْ

وَقَالَتْ أُولَاهُمْ لِأُخْرَاهُمْ فَمَا كَانَ لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ

Meal (IK): Öncekiler de sonrakilere: Sizin bizden bir üstünlüğünüz yoktur. Öyleyse ne kazandıysanız karşılığı olan azabı tadın, derler.

### [Araf 7:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/7:45.md) — بِالْآخِرَةِ

الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ كَافِرُونَ

Meal (IK): Onlar ki; Allah’ın yolundan alıkoyarlar ve onu eğriltmek isterler. Ve onlar; ahireti de inkar edenlerdir.

### [Araf 7:147](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/7:147.md) — الْآخِرَةِ

وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَلِقَاءِ الْآخِرَةِ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Ayetlerimizi ve ahirete kavuşmayı yalanlayanların işledikleri boşa gitmiştir. Onlar; işlediklerinden başka bir şeyle mi cezalandırılacaklardı?

### [Araf 7:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/7:156.md) — الْآخِرَةِ

وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Ve bize; hem bu dünyada bir iyilik yaz, hem de ahirette. Biz sana döndük.

### [Araf 7:169](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/7:169.md) — الْآخِرَةُ

فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ وَرِثُوا الْكِتَابَ يَأْخُذُونَ عَرَضَ هَذَا الْأَدْنَى وَيَقُولُونَ سَيُغْفَرُ لَنَا وَإِنْ يَأْتِهِمْ عَرَضٌ مِثْلُهُ يَأْخُذُوهُ أَلَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِمْ مِيثَاقُ الْكِتَابِ أَنْ لَا يَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ وَدَرَسُوا مَا فِيهِ وَالدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Onlardan kötü kimseler gelip onların yerine geçmiş, kitaba varis olmuşlardı. Dünyanın geçici meta’ını alıyorlar ve: İleride affedileceğiz diyorlardı. Onlara buna benzer bir meta’ gelse onu da alıyorlar. Onlardan; Allah’a karşı ancak hakkı söyleyeceklerine dair kitab üzerine ahd alınmamış mıydı? Ahiret yurdu, Allah’tan korkanlar için daha hayırlıdır. Hala aklınızı başınıza almayacak mısınız?

### [Enfal 8:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/8:60.md) — وَآخَرِينَ

وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ

Meal (IK): Siz de onlara karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet ve bağlanıp beslenen atlar hazırlayın ki bununla Allah’ın düşmanı, sizin düşmanınız ve bunlardan başka sizin bilmeyip te Allah’ın bildiği diğerlerini korkutasınız. Allah yolunda ne harcarsanız, size ödenir ve siz asla zulmolunmazsınız.

### [Enfal 8:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/8:67.md) — الْآخِرَةَ

مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الْأَرْضِ تُرِيدُونَ عَرَضَ الدُّنْيَا وَاللَّهُ يُرِيدُ الْآخِرَةَ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Hiç bir peygambere yeryüzünde savaşırken zaferler kazanıncaya kadar esirler alması yaraşmaz. Geçici dünya malını istiyorsunuz. Allah ise ahireti istiyor. Ve Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/9:18.md) — الْآخِرِ

إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَلَمْ يَخْشَ إِلَّا اللَّهَ فَعَسَى أُولَئِكَ أَنْ يَكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِينَ

Meal (IK): Allah’ın mescidlerini; ancak Allah’a ve ahiret gününe iman eden, namaz kılan, zekat veren ve Allah’tan başka kimseden korkmayanlar tamir ederler. İşte bunlar, hidayete erenlerden olabilirler.

### [Tevbe 9:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/9:19.md) — الْآخِرِ

أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَجَاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللَّهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Siz; hacılara su vermeyi, Mescid-i Haram’ı tamir etmeyi; Allah’a ve ahiret gününe inanan ve Allah yolunda cihad edenle bir mi tuttunuz? Bunlar, Allah katında bir olamazlar. Ve Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Tevbe 9:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/9:29.md) — الْآخِرِ

قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ

Meal (IK): Kitab verilmiş olanlardan; Allah’a da, ahiret gününe de inanmayan, Allah ve peygamberinin haram kıldığını haram saymayan ve hak din edinmeyenlerle -boyun eğip kendi elleriyle cizye verinceye kadarsavaşın.

### [Tevbe 9:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/9:38.md) — الْآخِرَةِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ فَمَا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; size ne oldu ki: Allah yolunda elbirliği ile savaşa çıkın, denildiği zaman, yere çakılıp kaldınız. Yoksa ahireti bırakıp da dünya hayatına mı razı oldunuz? Halbuki dünya hayatının geçimi ahiretin yanında pek azdır.

### [Tevbe 9:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/9:44.md) — الْآخِرِ

لَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يُجَاهِدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Allah’a ve ahiret gününe iman edenler, geri kalmak için senden izin istemezler ki mallarıyla ve canlarıyla cihad etsinler. Allah, müttakileri bilir.

### [Tevbe 9:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/9:45.md) — الْآخِرِ

إِنَّمَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَارْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِي رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ

Meal (IK): Senden; ancak, Allah’a ve ahiret gününe inanmayanlar ve kalbleri şüpheye düşüp, şüphelerinde bocalayanlar izin isterler.

### [Tevbe 9:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/9:69.md) — وَالْآخِرَةِ

كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً وَأَكْثَرَ أَمْوَالًا وَأَوْلَادًا فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلَاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلَاقِكُمْ كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلَاقِهِمْ وَخُضْتُمْ كَالَّذِي خَاضُوا أُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Meal (IK): Sizden öncekiler gibi. Onlar kuvvet bakımından sizden daha yaman, mallar ve çocuklar bakımından çoktular. Onlar hisselerince bundan faydalandılar. Sizden öncekiler hisselerince faydalandıkları gibi, siz de hissenizce ondan faydalandınız ve onların daldığı gibi siz de daldınız. İşte onların yaptıkları dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, hüsrana uğrayanların kendileridir.

### [Tevbe 9:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/9:74.md) — وَالْآخِرَةِ

يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا وَمَا نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْرًا لَهُمْ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ

Meal (IK): And olsun ki, müslüman olduktan sonra inkar edip küfür sözünü söylemişler iken, söylemedik diye Allah’a yemin ettiler, başaramayacakları bir şeye giriştiler; Allah ve peygamberi bol nimetinden onları zenginleştirdi ve öç almaya kalktılar. Eğer tevbe ederlerse iyiliklerine olur; şayet yüz çevirirlerse, Allah onları dünya ve ahirette can yakıcı azaba uğratır. Ve onlar için yeryüzünde bir dost ve yardımcı yoktur.

### [Tevbe 9:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/9:99.md) — الْآخِرِ

وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ قُرُبَاتٍ عِنْدَ اللَّهِ وَصَلَوَاتِ الرَّسُولِ أَلَا إِنَّهَا قُرْبَةٌ لَهُمْ سَيُدْخِلُهُمُ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Bedevilerden öyleleri de vardır ki; Allah’a ve ahiret gününe inanır, infak ettiğini Allah katında yakınlığa ve peygamberin duasına nail olmaya vesile sayar. Bilin ki; bunlar kendileri için gerçek bir yakınlıktır. Allah, onları rahmetine girdirecektir. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’ dir.

### [Tevbe 9:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/9:102.md) — وَآخَرُونَ · وَآخَرَ

وَآخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Diğer bir kısımı da günahlarını itiraf ettiler. Onlar iyi ameli kötü ile karıştırdılar. Onlar ki, Allah onların tevbelerini kabul eder. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Tevbe 9:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/9:106.md) — وَآخَرُونَ

وَآخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ إِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَإِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Diğer bir kısmı da Allah’ın emrine bırakılmışlardır; ya onlara azab eder veya tevbelerini kabul eder. Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

### [Yunus 10:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/10:10.md) — وَآخِرُ

دَعْوَاهُمْ فِيهَا سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Oradaki duaları: Münezzehsin Allah’ım; dirlik temennileri: Selam sizedir; dualarının sonu ise: Hamd alemlerin Rabbı olan Allah’a mahsusdur.

### [Yunus 10:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/10:49.md) — يَسْتَأْخِرُونَ

قُلْ لَا أَمْلِكُ لِنَفْسِي ضَرًّا وَلَا نَفْعًا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ إِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ فَلَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ

Meal (IK): De ki: Allah’ın dilemesi dışında, ben; kendime bir fayda ve zarar verecek durumda değilim. Her ümmet için bir sure vardır. Sureleri gelince; ne bir an geciktirilir, ne de öne alınırlar.

### [Yunus 10:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/10:64.md) — الْآخِرَةِ

لَهُمُ الْبُشْرَى فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ لَا تَبْدِيلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Onlar için dünya hayatında da, ahirette de müjde vardır. Allah’ın sözleri değişmez. Bu, büyük kurtuluşun kendisidir.

### [Hud 11:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/11:8.md) — أَخَّرْنَا

وَلَئِنْ أَخَّرْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ إِلَى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ لَيَقُولُنَّ مَا يَحْبِسُهُ أَلَا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفًا عَنْهُمْ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Sayılı bir müddete kadar üzerlerinden azabı erteleyecek olsak mutlaka: Bunu alıkoyan da ne? derler. Dikkat edin, o geldiği gün, onlardan asla dönmeyecek, alaya aldıkları şey onları mahvedecektir.

### [Hud 11:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/11:16.md) — الْآخِرَةِ

أُولَئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar, öyle kimselerdir ki; ahirette kendilerine ateşten başka bir şey yoktur. İşledikleri ameller boşa gitmiştir. Yapageldikleri zaten batıldır.

### [Hud 11:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/11:19.md) — بِالْآخِرَةِ

الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Onlar ki Allah yolundan alıkorlar. Ve o yolu eğriltmeye çalışırlar. Ve ahireti inkar edenler de onlardır.

### [Hud 11:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/11:22.md) — الْآخِرَةِ

لَا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ

Meal (IK): Şüphesiz ahirette büsbütün kayba uğrayanlar da bunlardır.

### [Hud 11:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/11:103.md) — الْآخِرَةِ

إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِمَنْ خَافَ عَذَابَ الْآخِرَةِ ذَلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَذَلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ

Meal (IK): Muhakkak ki ahiret azabından korkanlar için, bunda ayet vardır. O gün; bütün insanların toplanacağı gündür ve o, görülecek gündür.

### [Hud 11:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/11:104.md) — نُؤَخِّرُهُ

وَمَا نُؤَخِّرُهُ إِلَّا لِأَجَلٍ مَعْدُودٍ

Meal (IK): Biz, o günü, ancak sayılı bir süreye kadar erteleriz.

### [Yusuf 12:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/12:36.md) — الْآخَرُ

وَدَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَيَانِ قَالَ أَحَدُهُمَا إِنِّي أَرَانِي أَعْصِرُ خَمْرًا وَقَالَ الْآخَرُ إِنِّي أَرَانِي أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِي خُبْزًا تَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْهُ نَبِّئْنَا بِتَأْوِيلِهِ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Onunla beraber iki kişi daha zindana girdi. Bunlardan biri dedi ki: Ben rüyamda kendimi şarap sıkıyor gördüm. Öbürü de: Ben de başımın üzerinde kuşların yediği bir ekmek taşıdığımı gördüm, dedi. Bize onun yorumunu bildir, çünkü senin gerçekten iyilik edenlerden olduğunu görüyoruz.

### [Yusuf 12:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/12:37.md) — بِالْآخِرَةِ

قَالَ لَا يَأْتِيكُمَا طَعَامٌ تُرْزَقَانِهِ إِلَّا نَبَّأْتُكُمَا بِتَأْوِيلِهِ قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَكُمَا ذَلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِي رَبِّي إِنِّي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Size rızık olmak üzere verilen yemeklerin gelmesinden önce onun yorumunu bildiririm. Bu; Rabbımın bana öğrettiklerindendir. Doğrusu ben, Allah’a inanmaz bir kavmin dinini terkettim. Hem onlar, ahirete küfrederdi.

### [Yusuf 12:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/12:41.md) — الْآخَرُ

يَاصَاحِبَيِ السِّجْنِ أَمَّا أَحَدُكُمَا فَيَسْقِي رَبَّهُ خَمْرًا وَأَمَّا الْآخَرُ فَيُصْلَبُ فَتَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْ رَأْسِهِ قُضِيَ الْأَمْرُ الَّذِي فِيهِ تَسْتَفْتِيَانِ

Meal (IK): Ey zindan arkadaşlarım; biriniz efendisine şarab içirecek, diğeri de asılacak, kuşlar onun başından yiyecektir. İşte sorduğunuz iş, böylece olup bitmiştir.

### [Yusuf 12:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/12:43.md) — وَأُخَرَ

وَقَالَ الْمَلِكُ إِنِّي أَرَى سَبْعَ بَقَرَاتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَسَبْعَ سُنْبُلَاتٍ خُضْرٍ وَأُخَرَ يَابِسَاتٍ يَاأَيُّهَا الْمَلَأُ أَفْتُونِي فِي رُؤْيَايَ إِنْ كُنْتُمْ لِلرُّؤْيَا تَعْبُرُونَ

Meal (IK): Hükümdar dedi ki: Ben gördüm ki; yedi semiz ineği yedi zayıf inek yemektedir. Yedi yeşil başak ve bir o kadar da kurumuş başak. Ey ileri gelenler; eğer rüya yorumlayabiliyorsanız şu benim rüyamın anlamını söyleyin.

### [Yusuf 12:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/12:46.md) — وَأُخَرَ

يُوسُفُ أَيُّهَا الصِّدِّيقُ أَفْتِنَا فِي سَبْعِ بَقَرَاتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَسَبْعِ سُنْبُلَاتٍ خُضْرٍ وَأُخَرَ يَابِسَاتٍ لَعَلِّي أَرْجِعُ إِلَى النَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Yusuf, ey doğru sözlü; bildir bakalım bize: Yedi semiz ineği, yedi zayıf ineğin yemesini ve yedi yeşil başakla bir o kadar da kuru başağı. Geri dönüp insanlara haber vereyim de onlar bilsinler.

### [Yusuf 12:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/12:57.md) — الْآخِرَةِ

وَلَأَجْرُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ

Meal (IK): Ama ahiret mükafaatı, iman edip de takvada daim olanlar için daha hayırlıdır.

### [Yusuf 12:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/12:101.md) — وَالْآخِرَةِ

رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ

Meal (IK): Rabbım; bana Sen mülk verdin ve sözlerin te’vilini öğrettin. Ey göklerin ve yerin yaratanı; Sen, dünyada da, ahirette de benim velimsin. Müslüman olarak canımı al. Ve beni salihlere kat.

### [Yusuf 12:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/12:109.md) — الْآخِرَةِ

وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Senden önce gönderdiğimiz elçiler de ancak kasabalar halkından, kendilerine vahyettiğimiz birtakım erkeklerdi. Yeryüzünde dolaşmıyorlar mı ki; görsünler kendilerinden önce geçenlerin akıbetlerinin nasıl olduğunu. İttika edenler için ahiret yurdu elbette daha hayırlıdır. Hala akıllanmayacak mısınız?

### [Rad 13:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/13:26.md) — الْآخِرَةِ

اللَّهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ وَفَرِحُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا مَتَاعٌ

Meal (IK): Alah; dilediği kimseye rızkı genişletir, daraltır. Onlar ise dünya hayatı ile sevindiler. Halbuki dünya hayatı ahiretin yanında sadece bir geçimlikten ibarettir.

### [Rad 13:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/13:34.md) — الْآخِرَةِ

لَهُمْ عَذَابٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَقُّ وَمَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ

Meal (IK): Onlara; dünya hayatında azab vardır. Ahiret azabı ise daha zorludur. Allah’a karşı onları koruyacak kimse de yoktur.

### [İbrahim 14:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/14:3.md) — الْآخِرَةِ

الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ

Meal (IK): Onlar ki; dünya hayatını ahiret tercih ederler. Allah yolundan alıkoyarlar ve onda eğrilik ararlar. İşte onlar, derin bir sapıklık içindedirler.

### [İbrahim 14:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/14:10.md) — وَيُؤَخِّرَكُمْ

قَالَتْ رُسُلُهُمْ أَفِي اللَّهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى قَالُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا تُرِيدُونَ أَنْ تَصُدُّونَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا فَأْتُونَا بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Peygamberleri onlara: Gökleri ve yeri yaratan, günahlarınızı bağışlamak için çağıran ve sizi belirli bir süreye kadar tehir eden Allah’tan mı şüphe ediyorsunuz? demişlerdi. Onlar da: Siz de bizim gibi sadece birer insansınız. Siz; bizi, atalarımızın tapındığı şeylerden döndürmek istiyorsunuz. Öyleyse, bize açık bir delil getirin, demişlerdi.

### [İbrahim 14:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/14:27.md) — الْآخِرَةِ

يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ وَيُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ وَيَفْعَلُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ

Meal (IK): Allah; inananları, dünya hayatında ve ahirette sağlam bir söz üzerinde tutar. Zalimleri de saptırır. Allah, dilediğini yapar.

### [İbrahim 14:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/14:42.md) — يُؤَخِّرُهُمْ

وَلَا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ غَافِلًا عَمَّا يَعْمَلُ الظَّالِمُونَ إِنَّمَا يُؤَخِّرُهُمْ لِيَوْمٍ تَشْخَصُ فِيهِ الْأَبْصَارُ

Meal (IK): Zalimlerin yaptıklarından Allah’ı gafil sanma. Onları sadece gözlerin dehşetle belireceği bir güne kadar tehir etmektedir.

### [İbrahim 14:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/14:44.md) — أَخِّرْنَا

وَأَنْذِرِ النَّاسَ يَوْمَ يَأْتِيهِمُ الْعَذَابُ فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُوا رَبَّنَا أَخِّرْنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ نُجِبْ دَعْوَتَكَ وَنَتَّبِعِ الرُّسُلَ أَوَلَمْ تَكُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ مَا لَكُمْ مِنْ زَوَالٍ

Meal (IK): İnsanları, kendilerine azabın geleceği gün ile uyar. Zulmedenler derler ki: Rabbımız; bizi, yakın bir müddete kadar tehir et, davetine uyalım ve peygamberlere tabi olalım. Siz daha önce de sonunuzun gelmeyeceğine yemin etmemiş miydiniz?

### [Hicr 15:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/15:5.md) — يَسْتَأْخِرُونَ

مَا تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ أَجَلَهَا وَمَا يَسْتَأْخِرُونَ

Meal (IK): Hiç bir ümmetin süresi öne geçmez, geciktiremezler de.

### [Hicr 15:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/15:24.md) — الْمُسْتَأْخِرِينَ

وَلَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنْكُمْ وَلَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَأْخِرِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; sizden öne geçenleri de Biz biliriz, geride kalanları da Biz biliriz.

### [Hicr 15:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/15:96.md) — آخَرَ

الَّذِينَ يَجْعَلُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlar ki; Allah’la beraber başka bir tanrı edinirler. Onlar yakında bileceklerdir.

### [Nahl 16:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/16:22.md) — بِالْآخِرَةِ

إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ قُلُوبُهُمْ مُنْكِرَةٌ وَهُمْ مُسْتَكْبِرُونَ

Meal (IK): İlahınız; tek bir ilahtır. Ahirete inanmayanların kalbleri inkar edicidir ve onlar büyüklük taslayanlardır.

### [Nahl 16:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/16:30.md) — الْآخِرَةِ

وَقِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا خَيْرًا لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ وَلَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Müttakilere: Rabbınız ne indirdi? denildiği vakit: Hayır indirdi, derler. Bu dünyada ihsan edenlere iyilik vardır, ahiret yurdu ise daha hayırlıdır. Müttakilerin yurdu ne de güzeldir.

### [Nahl 16:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/16:41.md) — الْآخِرَةِ

وَالَّذِينَ هَاجَرُوا فِي اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَلَأَجْرُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Zulmedildikten sonra, Allah yolunda hicret eden kimseleri, andolsun ki; dünyada güzel bir yere yerleştiririz. Ahiret mükafatı ise daha büyüktür. Şayet bilselerdi.

### [Nahl 16:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/16:60.md) — بِالْآخِرَةِ

لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ مَثَلُ السَّوْءِ وَلِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلَى وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Ahirete inanmayanlar kötülük örneğidirler. En yüce örnek ise Allah’ındır. O; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Nahl 16:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/16:61.md) — يُؤَخِّرُهُمْ · يَسْتَأْخِرُونَ

وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِمْ مَا تَرَكَ عَلَيْهَا مِنْ دَابَّةٍ وَلَكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ

Meal (IK): Şayet Allah, zulümlerinden dolayı insanları yakalayacak olsaydı; yeryüzünde bir tek canlı bırakmazdı. Fakat onları belli bir müddete kadar tehir eder. Müddetleri dolunca onu ne bir an geciktirebilirler, ne de bir an öne alabilirler.

### [Nahl 16:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/16:107.md) — الْآخِرَةِ

ذَلِكَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ وَأَنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Bu, dünya hayatını ahirete tercih etmeleri ve Allah’ın da kafirler topluluğunu hidayete eriştirmemesinden ötürü, böyledir.

### [Nahl 16:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/16:109.md) — الْآخِرَةِ

لَا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Meal (IK): Şüphesiz ki ahiret gününde de hüsrana uğrayacaklar işte bunlardır.

### [Nahl 16:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/16:122.md) — الْآخِرَةِ

وَآتَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Dünyada ona iyilik verdik. Doğrusu o, ahirette de iyilerdendir.

### [İsra 17:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/17:7.md) — الْآخِرَةِ

إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَإِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ لِيَسُوءُوا وُجُوهَكُمْ وَلِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَمَا دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَلِيُتَبِّرُوا مَا عَلَوْا تَتْبِيرًا

Meal (IK): Eğer ihsan ederseniz; kendiniz için ihsan etmiş olursunuz. Kötülük ederseniz; o da kendinizedir. Diğerinin vakti gelince; yüzünüzü karartsınlar, mescide ilk defa girdikleri gibi girsinler ve ele geçirdikleri yeri harab etsinler diye onları tekrar göndeririz.

### [İsra 17:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/17:10.md) — بِالْآخِرَةِ

وَأَنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Ahirete inanmayanlar; onlar için elem verici bir azab hazırladık.

### [İsra 17:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/17:15.md) — أُخْرَى

مَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا

Meal (IK): Kim, hidayete ererse; kendi nefsi için hidayete ermiş olur. Kim de dalalete düşerse; kendi nefsi aleyhine dalalete düşmüş olur. Hiç kimse başkasının yükünü yüklenmez. Biz, bir peygamber göndermedikçe azab ediciler değiliz.

### [İsra 17:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/17:19.md) — الْآخِرَةَ

وَمَنْ أَرَادَ الْآخِرَةَ وَسَعَى لَهَا سَعْيَهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ كَانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُورًا

Meal (IK): Kim de ahireti isterse ve onun için inanmış olarak gerekli çabayı gösterirse; işte onların say’i şükre değerdir.

### [İsra 17:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/17:21.md) — وَلَلْآخِرَةُ

انْظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَلَلْآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجَاتٍ وَأَكْبَرُ تَفْضِيلًا

Meal (IK): Bak, nasıl onların bir kısmını bir kısmına üstün kıldık. Elbetteki ahiret; dereceler bakımından da büyüktür, üstünlük bakımından da.

### [İsra 17:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/17:22.md) — آخَرَ

لَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَتَقْعُدَ مَذْمُومًا مَخْذُولًا

Meal (IK): Allah ile beraber başka ilah edinme. Yoksa yerilmiş ve terkedilmiş olarak kalırsın.

### [İsra 17:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/17:39.md) — آخَرَ

ذَلِكَ مِمَّا أَوْحَى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ وَلَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَتُلْقَى فِي جَهَنَّمَ مَلُومًا مَدْحُورًا

Meal (IK): Bunlar, Rabbının sana vahyettiği hikmettendir. Allah ile beraber bir başka ilah edinme. Yoksa kınanmış ve kovulmuş olarak cehenneme atılırsın.

### [İsra 17:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/17:45.md) — بِالْآخِرَةِ

وَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ جَعَلْنَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجَابًا مَسْتُورًا

Meal (IK): Kur’an okuduğun zaman; seninle ahirete inanmayanların arasına örtülmüş bir perde koyarız.

### [İsra 17:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/17:62.md) — أَخَّرْتَنِ

قَالَ أَرَأَيْتَكَ هَذَا الَّذِي كَرَّمْتَ عَلَيَّ لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Benden üstün kıldığını görüyor musun? Eğer beni kıyamet gününe kadar tehir edersen; pek azı müstesna, onun soyunu emrim altına alırım, demişti.

### [İsra 17:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/17:69.md) — أُخْرَى

أَمْ أَمِنْتُمْ أَنْ يُعِيدَكُمْ فِيهِ تَارَةً أُخْرَى فَيُرْسِلَ عَلَيْكُمْ قَاصِفًا مِنَ الرِّيحِ فَيُغْرِقَكُمْ بِمَا كَفَرْتُمْ ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ عَلَيْنَا بِهِ تَبِيعًا

Meal (IK): Yoksa sizi tekrar bir kere daha oraya döndürüp üzerinize ortalığı yıkan bir fırtına göndererek, küfretmiş olmanızdan dolayı sizi suda boğmasından mı emin oldunuz? Sonra, Bize karşı sizi takib edecek birini de bulamazsınız.

### [İsra 17:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/17:72.md) — الْآخِرَةِ

وَمَنْ كَانَ فِي هَذِهِ أَعْمَى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمَى وَأَضَلُّ سَبِيلًا

Meal (IK): Kim de, burada kör ise ahirette de kördür. Yol bakımından da daha sapıktır.

### [İsra 17:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/17:104.md) — الْآخِرَةِ

وَقُلْنَا مِنْ بَعْدِهِ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ اسْكُنُوا الْأَرْضَ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ جِئْنَا بِكُمْ لَفِيفًا

Meal (IK): Onun ardından İsrailoğullarına dedik ki: Haydin, o memlekette siz oturun. Ahiret vaadi geldiği zaman; onları da sizi de bir araya getiririz.

### [Taha 20:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/20:18.md) — أُخْرَى

قَالَ هِيَ عَصَايَ أَتَوَكَّأُ عَلَيْهَا وَأَهُشُّ بِهَا عَلَى غَنَمِي وَلِيَ فِيهَا مَآرِبُ أُخْرَى

Meal (IK): Dedi ki: O benim değneğimdir. Ona dayanırım, onunla davarıma yaprak silkerim ve daha bir çok işlerde ondan faydalanırım.

### [Taha 20:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/20:22.md) — أُخْرَى

وَاضْمُمْ يَدَكَ إِلَى جَنَاحِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ آيَةً أُخْرَى

Meal (IK): Elini de koltuğunun altına koy ki; diğer bir mucize olarak kusursuz, bembeyaz çıksın.

### [Taha 20:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/20:37.md) — أُخْرَى

وَلَقَدْ مَنَنَّا عَلَيْكَ مَرَّةً أُخْرَى

Meal (IK): Zaten sana, başka bir defa daha lutufta bulunmuştuk.

### [Taha 20:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/20:55.md) — أُخْرَى

مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ وَفِيهَا نُعِيدُكُمْ وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً أُخْرَى

Meal (IK): Ondan yarattık sizi, oraya da döndüreceğiz. Ve sizi, bir kere daha oradan çıkaracağız.

### [Taha 20:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/20:127.md) — الْآخِرَةِ

وَكَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ أَسْرَفَ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِآيَاتِ رَبِّهِ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقَى

Meal (IK): İşte israf edenleri, Rabbının ayetlerine inanmayanları böylece cezalandıracağız. Hem ahiretin azabı daha çetin ve daha süreklidir.

### [Enbiya 21:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/21:11.md) — آخَرِينَ

وَكَمْ قَصَمْنَا مِنْ قَرْيَةٍ كَانَتْ ظَالِمَةً وَأَنْشَأْنَا بَعْدَهَا قَوْمًا آخَرِينَ

Meal (IK): Biz, zulmeden nice kasabayı kırıp geçirdik. Ve onlardan sonra başka bir kavmi var ettik.

### [Hac 22:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/22:11.md) — وَالْآخِرَةَ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ فَإِنْ أَصَابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلَى وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةَ ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ

Meal (IK): İnsanlardan öyleleri de vardır ki; Allah’a bir yar kenarındaymış gibi kulluk eder. Ona bir iyilik gelirse yatışır. Başına bir bela gelirse; yüz üstü döner. Dünyayı da ahireti de kaybetmiştir. İşte apaçık kayıp budur.

### [Hac 22:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/22:15.md) — وَالْآخِرَةِ

مَنْ كَانَ يَظُنُّ أَنْ لَنْ يَنْصُرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ لْيَقْطَعْ فَلْيَنْظُرْ هَلْ يُذْهِبَنَّ كَيْدُهُ مَا يَغِيظُ

Meal (IK): Kim, dünyada ve ahirette Allah’ın ona yardım etmeyeceğini sanıyorsa; bir sebeple göğe tırmansın sonra kessin de bir düşünsün bakalım; bu hilesi kendisini öfkelendiren şeye engel olabilir mi?

### [Müminun 23:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/23:14.md) — آخَرَ

ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ

Meal (IK): Sonra nutfeyi bir kan pıhtısı haline getirdik. Derken o kan pıhtısını bir çiğnemlik et yaptık. Bir çiğnemlik et parçasını kemik olarak yarattık. Kemiklere de et giydirdik. Ve sonra onu apayrı bir yaratık yaptık. Yaratanların en güzeli olan Allah’ın şanı ne yücedir.

### [Müminun 23:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/23:31.md) — آخَرِينَ

ثُمَّ أَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْنًا آخَرِينَ

Meal (IK): Bunların ardından başka bir nesil yarattık.

### [Müminun 23:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/23:33.md) — الْآخِرَةِ

وَقَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ الَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِلِقَاءِ الْآخِرَةِ وَأَتْرَفْنَاهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا مَا هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يَأْكُلُ مِمَّا تَأْكُلُونَ مِنْهُ وَيَشْرَبُ مِمَّا تَشْرَبُونَ

Meal (IK): Onun kavminden; kendilerine dünya hayatında rızık verdiğimiz halde küfr ederek ahirete kavuşmayı yalanlayan ileri gelenler dediler ki: Bu, sizin gibi bir beşerden başka bir şey değildir. Sizin yediklerinizden yiyor, içtiklerinizden içiyor.

### [Müminun 23:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/23:42.md) — آخَرِينَ

ثُمَّ أَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قُرُونًا آخَرِينَ

Meal (IK): Sonra bunların ardından başka bir nesil yarattık.

### [Müminun 23:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/23:43.md) — يَسْتَأْخِرُونَ

مَا تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ أَجَلَهَا وَمَا يَسْتَأْخِرُونَ

Meal (IK): Hiç bir ümmet, kendi süresini öne de alamaz, geriye de bırakamaz.

### [Müminun 23:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/23:74.md) — بِالْآخِرَةِ

وَإِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ عَنِ الصِّرَاطِ لَنَاكِبُونَ

Meal (IK): Ama ahirete inanmayanlar, mutlaka bu yoldan sapmaktadırlar.

### [Müminun 23:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/23:117.md) — آخَرَ

وَمَنْ يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ فَإِنَّمَا حِسَابُهُ عِنْدَ رَبِّهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ

Meal (IK): Kim, başka bir tanrıya taparsa; onun hiç bir delili yoktur ve onun hesabı Rabbının katındadır. Gerçek şu ki, kafirler felah bulamazlar.

### [Nur 24:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/24:2.md) — الْآخِرِ

الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ وَلَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Zina eden kadın ve zina eden erkeğin her birine yüzer değnek vurun. Allah a ve ahiret gününe inanıyorsanız, Allah’ın dini hususunda bir acıma tutmasın. Mü’minlerden bir grup da bunların azabına şahid olsun.

### [Nur 24:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/24:14.md) — وَالْآخِرَةِ

وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ لَمَسَّكُمْ فِي مَا أَفَضْتُمْ فِيهِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Dünya ve ahirette Allah’ın lutfu ve rahmeti üzerinizde olmasaydı, içine daldığınız yaygaradan dolayı her halde size büyük bir azab dokunurdu.

### [Nur 24:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/24:19.md) — وَالْآخِرَةِ

إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Mü’minler arasında kötülüğün ve hayasızlığın yayılmasını arzu edenlere, işte onlara, dünya ve ahirette elim bir azab vardır ve Allah bilir, siz bilmezsiniz.

### [Nur 24:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/24:23.md) — وَالْآخِرَةِ

إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): İffetli ve mü’min kadınlara iftira atanlar; dünyada da ahirette de lanetlenmişlerdir. Ve onlar için büyük bir azab vardır.

### [Furkan 25:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/25:4.md) — آخَرُونَ

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا إِفْكٌ افْتَرَاهُ وَأَعَانَهُ عَلَيْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ فَقَدْ جَاءُوا ظُلْمًا وَزُورًا

Meal (IK): Küfredenler dediler ki: Bu ancak onun uydurduğu bir yalandır ve ona bu hususta bir başka topluluk yardım etmiştir. Hiç şüphesiz onlar, zulüm ve iftira ile geldiler.

### [Furkan 25:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/25:68.md) — آخَرَ

وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا

Meal (IK): Onlar ki; Allah ile beraber başka bir tanrıya tapmazlar. Allah’ın haram kıldığı cana haksız yere kıymazlar. Zina etmezler. Kim de bunları yaparsa, cezaya çarpar.

### [Şuara 26:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/26:64.md) — الْآخَرِينَ

وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ الْآخَرِينَ

Meal (IK): Sonra diğerlerini oraya yaklaştırdık.

### [Şuara 26:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/26:66.md) — الْآخَرِينَ

ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ

Meal (IK): Sonra diğerlerini suda boğduk.

### [Şuara 26:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/26:84.md) — الْآخِرِينَ

وَاجْعَلْ لِي لِسَانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ

Meal (IK): Ve sonrakiler içinde bana doğru söyler bir dil ihsan et.

### [Şuara 26:172](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/26:172.md) — الْآخَرِينَ

ثُمَّ دَمَّرْنَا الْآخَرِينَ

Meal (IK): Sonra diğerlerini yerle bir ettik.

### [Şuara 26:213](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/26:213.md) — آخَرَ

فَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَتَكُونَ مِنَ الْمُعَذَّبِينَ

Meal (IK): O halde Allah ile beraber başka bir tanrıya yalvarma. Yoksa azablandırılanlardan olursun.

### [Neml 27:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/27:3.md) — بِالْآخِرَةِ

الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ

Meal (IK): Onlar ki; namazı kılarlar, zekatı verirler ve ahirete de yakınen inanırlar.

### [Neml 27:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/27:4.md) — بِالْآخِرَةِ

إِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ زَيَّنَّا لَهُمْ أَعْمَالَهُمْ فَهُمْ يَعْمَهُونَ

Meal (IK): Ahirete inanmayanlara gelince; muhakkak ki onlara, yaptıklarını güzel göstermişizdir. Bu yüzden şaşırıp kalmaktadırlar.

### [Neml 27:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/27:5.md) — الْآخِرَةِ

أُولَئِكَ الَّذِينَ لَهُمْ سُوءُ الْعَذَابِ وَهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ

Meal (IK): Bunlar öyle kimselerdir ki; kötü azap onlarındır. Ve onlar; ahirette de en çok hüsrana uğrayanların kendileridir.

### [Neml 27:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/27:66.md) — الْآخِرَةِ

بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْهَا بَلْ هُمْ مِنْهَا عَمُونَ

Meal (IK): Hayır, ahiret ile ilgili bilgileri de yetersizdir. Hayır, ondan şüphe etmektedirler. Hayır, ona karşı kördürler.

### [Kasas 28:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/28:70.md) — وَالْآخِرَةِ

وَهُوَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْحَمْدُ فِي الْأُولَى وَالْآخِرَةِ وَلَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

Meal (IK): O, öyle bir Allah’tır ki; kendinden başka ilah yoktur. Önünde de, sonunda da hamd O’nadır. Hüküm O’nundur ve O’na döndürüleceksiniz.

### [Kasas 28:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/28:77.md) — الْآخِرَةَ

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Allah’ın sana verdiği şeylerde ahiret yurdunu gözet. Dünyadaki nasibini de unutma. Allah’ın sana ihsan ettiği gibi sen de ihsan da bulun. Yeryüzünde bozgunculuk arama. Doğrusu Allah; bozguncuları sevmez.

### [Kasas 28:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/28:83.md) — الْآخِرَةُ

تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ

Meal (IK): İşte ahiret yurdu. Biz; onu, yeryüzünde böbürlenmeyen ve bozgunculuğu istemeyen kimselere veririz. Akıbet muttekilerindir.

### [Kasas 28:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/28:88.md) — آخَرَ

وَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

Meal (IK): Allah ile birlikte bir başka tanrıya yalvarma. O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. O’nun zatından başka her şey helak olacaktır. Hüküm O’nundur ve sadece O’na döndürüleceksiniz.

### [Ankebut 29:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/29:20.md) — الْآخِرَةَ

قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ يُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): De ki: Yeryüzünde gezip dolaşın da Allah’ın yaratmaya nasıl başladığını bir görün. İşte Allah; yeni bir ahiret hayatını da tekrar yaratacaktır. Muhakkak ki Allah; her şeye kadirdir.

### [Ankebut 29:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/29:27.md) — الْآخِرَةِ

وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ وَآتَيْنَاهُ أَجْرَهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Ve ona İshak ve Ya’kub’u ihsan ettik. Soyundan gelenlere kitab ve peygamberlik verdik. Ona dünyada mükafatını verdik. Doğrusu ahirette de o, salihlerdendir.

### [Ankebut 29:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/29:36.md) — الْآخِرَ

وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا فَقَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَارْجُوا الْيَوْمَ الْآخِرَ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

Meal (IK): Medyen halkına da kardeşleri Şuayb’ı: Ey kavmim; Allah’a ibadet edin, ahiret gününe ümid bağlayın ve yeryüzünde bozgunculuk yaparak karışıklık çıkarmayım, dedi.

### [Ankebut 29:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/29:64.md) — الْآخِرَةَ

وَمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Bu dünya hayatı; yalnızca bir oyun ve oyalanmadır. Asıl hayat, ahiret yurdundaki hayattır. Keşki bilseler.

### [Rum 30:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/30:7.md) — الْآخِرَةِ

يَعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِنَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ

Meal (IK): Onlar dünya hayatının yalnız dış yüzünü bilirler. Ve onlar ahiretten ise gafillerdir.

### [Rum 30:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/30:16.md) — الْآخِرَةِ

وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَلِقَاءِ الْآخِرَةِ فَأُولَئِكَ فِي الْعَذَابِ مُحْضَرُونَ

Meal (IK): Küfredip de ayetlerimizi ve ahirete kavuşmayı yalanlayanlara gelince; işte onlar, azab için hazır bulundurulurlar.

### [Lokman 31:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/31:4.md) — بِالْآخِرَةِ

الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ

Meal (IK): Onlar ki; namaz kılarlar, zekat verirler ve onlar ahirete de yakınen inanırlar.

### [Ahzab 33:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/33:21.md) — الْآخِرَ

لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا

Meal (IK): Andolsun ki; sizin için Rasulullah’ta güzel bir örnek vardır. Allah’a ve ahiret gününe kavuşmayı umanlar ve Allah’ı çokça zikredenler için.

### [Ahzab 33:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/33:29.md) — الْآخِرَةَ

وَإِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنَاتِ مِنْكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Yok eğer Allah’ı, Rasulünü ve ahiret yurdunu istiyorsanız; muhakkak ki Allah, içinizden iyi davranan hanımlara büyük mükafat hazırlamıştır.

### [Ahzab 33:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/33:57.md) — وَالْآخِرَةِ

إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا

Meal (IK): Muhakkak ki Allah’ı ve Rasulünü incitenlere Allah; dünya ve ahirette la’net etmiştir. Ve onlar için, horlayıcı bir azab hazırlamıştır.

### [Sebe 34:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/34:1.md) — الْآخِرَةِ

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَلَهُ الْحَمْدُ فِي الْآخِرَةِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ

Meal (IK): Hamd, O Allah’a ki; göklerde ve yerde bulunanlar kendisine aittir. Ahirette de hamd O’nadır. O; Hakim’dir, Habir’dir.

### [Sebe 34:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/34:8.md) — بِالْآخِرَةِ

أَفْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَمْ بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِي الْعَذَابِ وَالضَّلَالِ الْبَعِيدِ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan mı uyduruyor, yoksa kendisinde bir delilik mi vardır? Hayır, ahirete inanmayanlar azabtadırlar, uzak bir sapıklık içindedirler.

### [Sebe 34:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/34:21.md) — بِالْآخِرَةِ

وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ

Meal (IK): Halbuki İblis’in onlar üzerinde hiç bir hakimiyeti yoktu. Ancak Biz, ahirete inananlarla, ondan şüphede olanları belirlemek için yaptık. Ve Rabbın, her şeye Hafiz’dir.

### [Sebe 34:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/34:30.md) — تَسْتَأْخِرُونَ

قُلْ لَكُمْ مِيعَادُ يَوْمٍ لَا تَسْتَأْخِرُونَ عَنْهُ سَاعَةً وَلَا تَسْتَقْدِمُونَ

Meal (IK): De ki: Sizin için bir günün miadı vardır. Ondan bir an ne geri kalabilirsiniz, ne de öne geçebilirsiniz.

### [Fatır 35:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/35:18.md) — أُخْرَى

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَإِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَى حِمْلِهَا لَا يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْءٌ وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى إِنَّمَا تُنْذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَمَنْ تَزَكَّى فَإِنَّمَا يَتَزَكَّى لِنَفْسِهِ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Günah işleyen hiç bir nefis; başkasının günahını çekmez. Yükü ağır bir kişi onun yüklenilmesini istese-yakını bile olsaondan bir şey yüklenmez. Sen, ancak görmedikleri halde Rabblarından korkanları ve namazı kılmış olanları uyarırsın. Kim de arınırsa; ancak kendisi için arınmış olur ve dönüş, Allah’adır.

### [Fatır 35:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/35:45.md) — يُؤَخِّرُهُمْ

وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِمَا كَسَبُوا مَا تَرَكَ عَلَى ظَهْرِهَا مِنْ دَابَّةٍ وَلَكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِعِبَادِهِ بَصِيرًا

Meal (IK): Şayet Allah; insanları kazandıklarıyla muaheze etmiş olsaydı; onun üstünde hiç bir canlı bırakmazdı. Fakat onları belli bir süreye kadar te’hir eder. Süreleri geldiği zaman muhakkak ki Allah; kulları için Basir olandır.

### [Saffat 37:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/37:78.md) — الْآخِرِينَ

وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ

Meal (IK): Sonrakiler arasında ona da bıraktık.

### [Saffat 37:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/37:82.md) — الْآخَرِينَ

ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ

Meal (IK): Sonra diğerlerini suda boğduk.

### [Saffat 37:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/37:108.md) — الْآخِرِينَ

وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ

Meal (IK): Sonrakiler arasında ona da bıraktık.

### [Saffat 37:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/37:119.md) — الْآخِرِينَ

وَتَرَكْنَا عَلَيْهِمَا فِي الْآخِرِينَ

Meal (IK): Sonrakiler arasında; ikisini de bıraktık.

### [Saffat 37:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/37:129.md) — الْآخِرِينَ

وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ

Meal (IK): Sonrakiler arasında ona da bıraktık.

### [Saffat 37:136](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/37:136.md) — الْآخَرِينَ

ثُمَّ دَمَّرْنَا الْآخَرِينَ

Meal (IK): Sonra diğerlerini yerle bir etmiştik.

### [Sad 38:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/38:7.md) — الْآخِرَةِ

مَا سَمِعْنَا بِهَذَا فِي الْمِلَّةِ الْآخِرَةِ إِنْ هَذَا إِلَّا اخْتِلَاقٌ

Meal (IK): Biz, bunu diğer dinde de işitmedik. Bu, ancak bir uydurmadır.

### [Sad 38:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/38:38.md) — وَآخَرِينَ

وَآخَرِينَ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفَادِ

Meal (IK): Demir halkalarla bağlı diğerlerini de.

### [Sad 38:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/38:58.md) — وَآخَرُ

وَآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ

Meal (IK): Bunlara benzer daha başkaları da vardır.

### [Zümer 39:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/39:7.md) — أُخْرَى

إِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنْكُمْ وَلَا يَرْضَى لِعِبَادِهِ الْكُفْرَ وَإِنْ تَشْكُرُوا يَرْضَهُ لَكُمْ وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Eğer küfrederseniz; muhakkak ki Allah, sizden müstağnidir. Fakat O, kulları için küfre rıza göstermez. Eğer şükrederseniz; sizden hoşnud olur. Hiç bir günahkar diğerinin günahını yüklenmez. Sonra dönüşünüz Rabbınızadır. O zaman yaptıklarınızı size haber verir. Muhakkak ki O, göğüslerin özünü bilendir.

### [Zümer 39:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/39:9.md) — الْآخِرَةَ

أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Yoksa o, geceleyin secde ederek, kıyamda durarak itaat eden, ahiretten korkan ve Rabbının rahmetini dileyen kimse gibi midir? De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Doğrusu ancak akıl sahipleri öğüt alıp düşünür.

### [Zümer 39:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/39:26.md) — الْآخِرَةِ

فَأَذَاقَهُمُ اللَّهُ الْخِزْيَ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah, dünya hayatında onlara rüsvaylığı tattırdı. Ahiret azabı ise daha büyüktür. Keşki bilselerdi.

### [Zümer 39:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/39:42.md) — الْأُخْرَى

اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Allah; ölüm anında canları alır. Ölmeyenin ise uykusunda. Ölmelerine hükmettiği kimselerinkini tutar, diğerlerini belli bir süreye kadar salıverir. Doğrusu bunda; düşünen bir kavim için ayetler vardır.

### [Zümer 39:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/39:45.md) — بِالْآخِرَةِ

وَإِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَإِذَا ذُكِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ إِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ

Meal (IK): Allah, tek başına anıldığı zaman; ahirete inanmayanların kalbleri tiksinir. Ama O’ndan başkaları anıldığı vakit hemen yüzleri güler.

### [Zümer 39:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/39:68.md) — أُخْرَى

وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرَى فَإِذَا هُمْ قِيَامٌ يَنْظُرُونَ

Meal (IK): Ve Sur’a üflenmiştir. Artık Allah’ın dilediği bir yana, göklerde olanlar ve yerde olanlar baygın düşmüştür. Sonra ona bir daha üflenmiş ve bir de bakacaksın ki ayakta bakınıp duruyorlar.

### [Mü'min 40:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/40:39.md) — الْآخِرَةَ

يَاقَوْمِ إِنَّمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا مَتَاعٌ وَإِنَّ الْآخِرَةَ هِيَ دَارُ الْقَرَارِ

Meal (IK): Ey kavmim; şüphesiz dünya hayatı geçici bir geçinmedir. Ahiret ise doğrusu işte o, asıl kalınacak yurd odur.

### [Mü'min 40:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/40:43.md) — الْآخِرَةِ

لَا جَرَمَ أَنَّمَا تَدْعُونَنِي إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِي الدُّنْيَا وَلَا فِي الْآخِرَةِ وَأَنَّ مَرَدَّنَا إِلَى اللَّهِ وَأَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحَابُ النَّارِ

Meal (IK): Şüphesiz sizin beni kendisine çağırdığınız; bu dünyada da, ahirette de çağırabilecek kabiliyette değildir. Ve muhakkak dönüşümüz Allah’adır. Elbette müsrifler; işte onlardır cehennem yaranı olanlar.

### [Fussilet 41:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/41:7.md) — بِالْآخِرَةِ

الَّذِينَ لَا يُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Onlar ki; zekat vermezler. Ve onlar; ahireti inkar edenlerdir.

### [Fussilet 41:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/41:16.md) — الْآخِرَةِ

فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي أَيَّامٍ نَحِسَاتٍ لِنُذِيقَهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَخْزَى وَهُمْ لَا يُنْصَرُونَ

Meal (IK): Böylece uğursuz günlerde dünya hayatında rüsvaylık azabını tattıralım diye Biz de onların üzerine şiddetli bir rüzgar gönderdik. Ahiret azabı ise, elbet daha horlayıcıdır. Onlara yardım da edilmez.

### [Fussilet 41:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/41:31.md) — الْآخِرَةِ

نَحْنُ أَوْلِيَاؤُكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ

Meal (IK): Biz; dünya hayatında da, ahirette de sizin dostlarınızız. Burada canlarınızın çektiği şeyler sizedir ve burada size umduğunuz her şey vardır.

### [Şura 42:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/ayet/42:20.md) — الْآخِرَةِ

مَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ

Meal (IK): Kim, ahiret ekinini isterse; onun ekinini arttırırız. Kim de dünya ekinini isterse; ona da bundan veririz. Ancak onun ahirette bir nasibi yoktur.

### Diğer ayetler (42)

- Zuhruf: 43:35 · 43:56
- Duhan: 44:28
- Fetih: 48:2 · 48:21
- Hucurat: 49:9
- Kaf: 50:26
- Zariyat: 51:51
- Necm: 53:13 · 53:20 · 53:25 · 53:27 · 53:38 · 53:47
- Vakıa: 56:14 · 56:40 · 56:49
- Hadid: 57:3 · 57:20
- Mücadele: 58:22
- Haşr: 59:3
- Mümtehine: 60:6 · 60:13
- Saff: 61:13
- Cuma: 62:3
- Münafikun: 63:10 · 63:11
- Talak: 65:2 · 65:6
- Kalem: 68:33
- Nuh: 71:4
- Müzzemmil: 73:20
- Müddessir: 74:37 · 74:53
- Kıyamet: 75:13 · 75:21
- Mürselat: 77:17
- Naziat: 79:25
- İnfitar: 82:5
- Ala: 87:17
- Leyl: 92:13
- Duha: 93:4

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Uhur ense demektir. Uhra diğer demektir. Aher de diğeri demektir. Ahir son, ahiret sonraki hayat demektir. Arka, oradan da son anlamında ahir kelimesi türemiştir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والراء وو ا ي ء معهما
ر ي خ، و ر خ، ر خ و، أ ر خ، خ ي ر، خ و ر، خ ر أ، أ خ ر مستعملات ريخ: راخَ يَريخ: ذَلَّ وتَكَسَّر.
والتَّرْييخُ: ضعف الشيء ووهنه.
ويسمى العظيم الهشُّ الوَالِجُ في جوفِ القَرْنِ الرِّخْوِ مُرَيِّخَ القَرْنِ . وضربوا فلانا حتى رَيَّخُوْهُ أي: أوهنوه، قال:
بوقعها يُرَيَّخُ المُرَيَّخُ
والمُرَيَّخُ: المرتك.
ورخ: ورخَ العجين وَرْخا أي استَرْخَى، وأورَخْتُه. وهو مثل الرَّخْف أي: الدقيق.
رخو: الرِّخْوُ والرَّخْوُ لغتان، وفيه رَخاوة.
والرَّخاءُ: سعة العيش. يقال: هو في عَيُشٍ رَخيٍّ. وهو رَخيُّ البال أي: في نعمة. واستَرْخَتْ به حاله أي: وقع في حال حسنة بعد الضيق.
وفعله: رَخَا يَرْخُو رَخاءً، وهو رَاخي البال.
وتَراخَى فلان عني أي أبطأ.
والمُراخاةُ: أن تُراخي رباطا أو زِناقاً، وأرْخَيْتَ له الحَبْل.
والإِرخاءُ: عَدْوٌ فوق التقريب. وناقَةٌ مِرْخاءٌ في سيرها.
والرُّخاء من الرياح: اللَّيَّنةُ السريعة التي لا تُزَعْزِعُ.
أرخ: الأُرْخُ والأَرْخِيُّ، لغتان: الفتي من البقر، والأنثى أُرْخِيَّةٌ، والجميع الأرَاخُ والإراخ، لغتان.
وتقول: ألقحت إِرْخُهم.
والأُرْخِيّةُ: ولد الثتيل.
وأَرْخَتِ الناقةُ، وإرخاؤها: غصلاؤها، فإذا تَرَخَّتْ قيل: أصلت، وإصلاؤها إنهاك أصلابها، أي انفراجها لعظم الجنبين، وذلك إذا عظم ولدها في بطنها.
خير: رجل خَيِّرٌ، وامرأة خَيِّرةٌ أي: فاضلة في صلاحها، والجميع خِيارٌ وأخْيار.
وامرأة خَيْرةٌ فِي جمالها وميسمها، قال الله تعالى: "فيهِنَّ خَيراتُ حِسانٌ"، أي: في الجمال والميسم.
وناقة خِيارٌ، وجمل خِيارٌ، والجميع خِيارٌ.
وخايَرْتُ فلانا: فَخَرْتُه. والله يَخيرُ للعبد إذا استَخارَه.
وتقول: هذا وهذه وهؤلاء خِيَرَتي، وهو ما تختاره .
وتقول: أنت بالمُختارِ وبالخِيارِ سواء.
والرجل يُستُخيرِ الضبع واليربوع إذا جعل في موضع النفقاء فخرج من القصعاء، قال:
إذا أمُّ عَمْروٍ باعدَتْ من جِوارنا		تَبَدَّلْت أُخرى خُلَّةً أَستَخيرُهـا
والخِيرَةُ مصدر اسم الاختيار مثل ارتاب ريبة. وكل مصدر إذا كان لأَفْعَلَ ممدودا، فاسم مصدره فَعال مثل أفاق يُفيقُ فَواقا وأصابَ يُصيبُ صَوابا وأجابَ يُجيبُ جَواباً.
والمصادِرُ الإفاقة والإِصابةُ والإجابةُ، وتقول: عَذَّبَ يُعَذِّب عَذاباً وهو اسم المصدرُ، والمصدرُ تَعذيبٌ.
والخِيْرُ: الهبة، قال:
زرت امرَءاً في بيتِهِ حِقْبَةً		له حَـياءٌ ولـه خِــيرُ
يكرَهُ أن يُتْخِمَ أصحـابَـه		إنَّ أذَى التُّخْمَةِ مَحـذُورُ
ويَشْتَهي أن يُؤجَروا عنده		بالصَّوْمِ والصائِمُ مأجُـوِرُ
خور: الخَوْرُ: مصب المياه الجارية في البحر إذا اتسع وعرض.
والخَوَر: رَخاوةٌوضعف في كل شيء، تقول: خارَ يخُورُ خَوَراً ورجلُ خَوَارٌ وخوَّرَ تخويرا. وسهم خَوّارٌوخَؤورٌ والخَوّارُ: عَيْبٌ في كل شيء إلا في هذه الأشياء، ناقة خَوّارةٌ، وشاة خَوَارةُ: كثيرة اللبن، ونخلة خَوّارة أي: صفي كثيرة الحمل، وبعير خَوّارٌ: رقيق حسن، وفرس خَوّار: حسان أي: لين العطف، وجمعه خَوّارٌ، والعدد خَوّارات.
والخّوْرُ: خليج البحر.
والخَوْرانُ: رأس المعى الذي يسمى المبعر يلي الدبر، ويجمع على خَوْراناتِ . وكل اسم كان مذكرا لغير الناس فجمعته إذا حسن على لفظ إناث الجمع، جاز ذلك مثل سرادقات وحمامات وحورانات. ويقال للدبر الخَوْرانُ والخَوّارةُ لضعف فقحتها.
والخُوار: صوت الثور، وما اشتد من صوت البقرة والعجل، تقول: خارَ يَخُورُ خَوْرا وخُواراً.
خرأ: مكان مَخْروءةٌ. وخَرِيءَ يَخْرَأ خَرْءاً، والاسم الخِراءُ وهو الجعس.
أخر: تقول: هذا آخَرُ، وهذه أُخْرَى.
والآخِرُ والآخِرة نقيض المتقدِّم والمتقدمة. ومُقَدِّمُ الشيء ومُؤَخَّرُه.
وآخِرةُ الرجل وقادِمتُه، ومُقدِمُ العَيْنِ ومُؤْخِرُها، في العين خاصَّة، بالتَخفيف، وجاء فلانٌ أَخيرا أي: بأخرة. وبعته الشيء بأخَرَةٍ أي: بتأخير. وفعل الله بالآخِر أي: بالأبعد.
والآخِرُ: الغائب.
والأخِرُ نقيض القدم. تقول: مضى قدما، وتأَخَّرَ أُخُراً.
ولَقِيتُه أُخُرِيّاًأي آخِريّاً ويقال الأخيرُ: الأبعد، وأُخْرَى القوم أُخْرَياتُهم، قال:
أنا الذي ولدتُ في أُخْرَى الإبِل
وأما أُخَرُ فَجَماعة أُخْرَى.

##### Türkçe

باب **الخاء** والراء وو ا ي ء معهما
**ر ي خ**، و **ر خ**، **ر خ و**، **أ ر خ**، **خ ي ر**، **خ و ر**، **خ ر أ**، **أ خ ر** müstamel(=kullanılanlar)

**ريخ**: **راخَ يَريخ**: zelil oldu ve kırılıp parçalandı.
Ve **التَّرْييخُ**: bir şeyin zayıflığı ve gevşekliği.
Ve boynuzun iç boşluğuna giren gevşek, kırılgan büyük olana **مُرَيِّخَ القَرْنِ** denir. Ve falanı **رَيَّخُوْهُ** diye dövdüler; yani: onu gevşettiler (zayıflattılar). Dedi ki:
بوقعها يُرَيَّخُ المُرَيَّخُ
Ve **المُرَيَّخُ**: gevşek (sarkık) olan.

**ورخ**: **ورخَ** hamuru **وَرْخا**; yani gevşedi; ve ben onu **أورَخْتُه**. Ve o, **الرَّخْف** gibidir; yani: ince olan.

**رخو**: **الرِّخْوُ** ve **الرَّخْوُ** iki lehçedir; onda **رَخاوة** vardır.
Ve **الرَّخاءُ**: geçimin genişliği. Denir ki: o, **عَيُشٍ رَخيٍّ** içindedir. Ve o **رَخيُّ البال**dır; yani: nimetin içindedir. Ve onunla hâli **استَرْخَتْ**; yani: darlıktan sonra iyi bir hâle düştü.
Ve fiili: **رَخَا يَرْخُو رَخاءً**; ve o **رَاخي البال**dır.
Ve falan benden **تَراخَى**; yani ağır davrandı (gecikti).
Ve **المُراخاةُ**: bir bağı yahut bir kayışı gevşetmendir; ve ona ipi **أرْخَيْتَ**.
Ve **الإِرخاءُ**: yaklaştırmanın üstünde bir koşu. Ve yürüyüşünde **مِرْخاءٌ** bir dişi deve.
Ve rüzgârlardan **الرُّخاء**: sarsmayan yumuşak hızlı olan.

**أرخ**: **الأُرْخُ** ve **الأَرْخِيُّ** iki lehçedir: sığırdan genç olan; dişisi **أُرْخِيَّةٌ**; hepsi **الأرَاخُ** ve **الإراخ**; iki lehçedir.
Ve dersin ki: onların **إِرْخُهم**’unu dölledin.
Ve **الأُرْخِيّةُ**: **الثتيل**’in yavrusu.
Ve dişi deve **أَرْخَتْ**; ve onun **إرخاؤها**’sı: onun **غصلاؤها**’sıdır; **تَرَخَّتْ** olunca **أصلت** denir; ve onun **إصلاؤها**’sı: onun bel kemiklerini yormasıdır; yani iki yanın büyüklüğünden dolayı açılmasıdır; bu, karnındaki yavrusu büyüdüğü zaman olur.

**خير**: **خَيِّرٌ** bir adam ve **خَيِّرةٌ** bir kadın; yani: صلاحında faziletli; hepsi **خِيارٌ** ve **أخْيار**.
Ve güzelliğinde ve nişanında **خَيْرةٌ** bir kadın; Allah Teâlâ dedi ki: "فيهِنَّ **خَيراتُ** حِسانٌ"; yani: güzellikte ve nişanda.
Ve **خِيارٌ** bir dişi deve, ve **خِيارٌ** bir erkek deve; hepsi **خِيارٌ**.
Ve falanı **خايَرْتُ**: onu seçtim. Ve Allah, kul için, O’ndan hayır dileyince (**استَخارَه**) hayrı seçer.
Ve dersin ki: bu (erkek), bu (dişi) ve bunlar benim **خِيَرَتي**’mdir; o, seçtiğin şeydir.
Ve dersin ki: sen **بالمُختارِ** ile **بالخِيارِ** bakımından eşitsin.
Ve adam, sırtlanı ve jerboayı, **النفقاء** yerinde kılınca da **القصعاء**’dan çıkarsa, **يُستُخيرِ** eder. Dedi ki:
إذا أمُّ عَمْروٍ باعدَتْ من جِوارنا		تَبَدَّلْت أُخرى خُلَّةً أَستَخيرُهـا
Ve **الخِيرَةُ**: seçmenin (**الاختيار**) isim-masdarıdır; **ارتاب** (şüphe etti) **ريبة** (şüphe) gibi. Ve her masdar, **أَفْعَلَ** için uzatılmış (mamdûd) olursa, onun isim-masdarı **فَعال** olur; **أفاق يُفيقُ فَواقا** ve **أصابَ يُصيبُ صَوابا** ve **أجابَ يُجيبُ جَواباً** gibi.
Ve masdarlar: **الإفاقة** ve **الإِصابةُ** ve **الإجابةُ**’dır. Ve dersin ki: **عَذَّبَ يُعَذِّب عَذاباً**; o isim-masdardır; masdar ise **تَعذيبٌ**’dir.
Ve **الخِيْرُ**: bağıştır. Dedi ki:
زرت امرَءاً في بيتِهِ حِقْبَةً		له حَـياءٌ ولـه خِــيرُ
يكرَهُ أن يُتْخِمَ أصحـابَـه		إنَّ أذَى التُّخْمَةِ مَحـذُورُ
ويَشْتَهي أن يُؤجَروا عنده		بالصَّوْمِ والصائِمُ مأجُـوِرُ

**خور**: **الخَوْرُ**: denizde, genişleyip enine yayıldığı zaman, akan suların döküldüğü yer.
Ve **الخَوَر**: her şeyde gevşeklik ve zayıflık; dersin ki: **خارَ يخُورُ خَوَراً**; ve **خَوَارٌ** bir adam; ve **خوَّرَ تخويرا**. Ve **خَوّارٌ** ve **خَؤورٌ** bir ok; ve **الخَوّارُ**: bu şeyler dışında her şeyde bir ayıptır: **خَوّارةٌ** bir dişi deve ve **خَوَارةُ** bir koyun: sütü çok; ve **خَوّارة** bir hurma ağacı; yani: safî, yükü çok; ve **خَوّارٌ** bir deve: ince, güzel; ve **خَوّار** bir at: **حسان**; yani: yumuşak dönüşlü; çoğulu **خَوّارٌ**; sayı (adet) ise **خَوّارات**.
Ve **الخّوْرُ**: denizin körfezi.
Ve **الخَوْرانُ**: **المبعر** denilen bağırsağın başı; anüsü takip eder; **خَوْراناتِ** üzerine cem edilir. Ve her isim, insan olmayanlar için müzekker olursa, onu dişi cem’ lafzı üzere cem etmen güzel olursa, bu câiz olur; **سرادقات** ve **حمامات** ve **حورانات** gibi. Ve anüse **الخَوْرانُ** denir; ve onun açıklığının zayıflığından dolayı **الخَوّارةُ** (da denir).
Ve **الخُوار**: boğanın sesi; ve ineğin ve buzağının sesinden şiddetli olan. Dersin ki: **خارَ يَخُورُ خَوْرا وخُواراً**.

**خرأ**: **مَخْروءةٌ** bir yer. Ve **خَرِيءَ يَخْرَأ خَرْءاً**; isim **الخِراءُ**’dır; o da **الجعس**’tır.

**أخر**: dersin ki: bu (erkek) **آخَرُ**; bu (dişi) **أُخْرَى**.
Ve **الآخِرُ** ve **الآخِرة**: önde olanın ve önde olanın (dişisinin) zıddıdır. Ve bir şeyin **مُقَدِّمُ**’i ve onun **مُؤَخَّرُه**’u.
Ve adamın **آخِرةُ**’si ve onun **قادِمتُه**’u; ve gözün **مُقدِمُ**’i ve onun **مُؤْخِرُها**’sı; özellikle gözde, hafifletmeyle. Ve falan **أَخيرا** geldi; yani: sonradan. Ve şeyi **بأخَرَةٍ** sattım; yani: ertelemeyle. Ve Allah **بالآخِر** ile yaptı; yani: daha uzak olanla.
Ve **الآخِرُ**: gaip olan.
Ve **الأخِرُ**: **القدم**’in zıddıdır. Dersin ki: **قدما** geçti; ve **أُخُراً** geri kaldı.
Ve onu **أُخُرِيّاً**; yani **آخِريّاً** olarak gördüm. Ve **الأخيرُ** denir: daha uzak olan. Ve kavmin **أُخْرَى**’sı onların **أُخْرَياتُهم**’idir. Dedi ki:
أنا الذي ولدتُ في أُخْرَى الإبِل
Ve **أُخَرُ** ise **أُخْرَى**’nın cemaatidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أَخَّرْتُهُ فتأَخَّرَ. واسْتأْخَرَ، مثل تأَخَّرَ. والآخِرُ: بعدَ الأول، وهو صفةٌ. تقول: جاء آخِراً، أي أخيراً، والأنثى آخِرَة، والجمع أواخِرُ. والآخَرُ بالفتح: أحد الشيئين، وهو اسم على أَفْعَلَ، والأنثى أخرى. وقولهم: جاء في أُخْرَياتِ الناس أي في أواخرهم وقوله لا أفعله أخرى الليالي، أي أبداً. وأُخْرى المَنونِ، أي آخِرُ الدهر. وتقول أيضاً: بِعْتُهُ بأَخِرَةًٍ وبِنَظِرةٍ، أي بنَسِيئة. وجاء فلان بأَخَرَةٍ بفتح الخاء، وما عرفته إلاَّ بأَخَرَةٍ، أي أَخيراً. وجاءنا أُخُراً بالضم، أي أخيراً. وجاءنا آخر بالضم أي أخيراً وشق ثوبَه أُخُراً ومن أُخُرٍ، أي من مُؤَخَّره. قال الشاعر امرؤ القيس:
وعين لها حَدْرَةٌ بَـدْرَةٌشُقَّتْ مآقيهِما من أُخُرْ
ومُؤخِرُ العينِ الذي يلي الصُدغَ. يقال: نظر إليه بمؤْخِر عينه. ومُؤَخَّر الشيءِ نقيض مُقَدَّمِه. والمِئْخارُ: النخلةُ التي يبقى حَمْلُها إلى آخر الصِرام. وأُخَرُ: جمع أُخْرى، وأُخْرى: تأنيث آَخَرَ، وهو غير مصروف، قال الله تعالى: "فعِدَّةٌ من أيامٍ أُخَرَ".

##### Türkçe

**أَخَّرْتُهُ**: onu geciktirdim; böylece **فتأَخَّرَ**: o da gecikti. **واسْتأْخَرَ**: **تأَخَّرَ** gibi, gecikti.

**والآخِرُ**: birinciden sonra; ve o bir sıfattır. Dersin ki: **جاء آخِراً**; yani **أخيراً** (en son olarak). Dişili **آخِرَة**’dir; çoğulu **أواخِرُ**’dür.

**والآخَرُ** (fetha ile): iki şeyden biri; ve o **أَفْعَلَ** üzere bir isimdir. Dişili **أخرى**’dır.

Onların sözü: **جاء في أُخْرَياتِ الناس**; yani onların sonlarında, yani **في أواخرهم**. Ve onun sözü: **لا أفعله أخرى الليالي**; yani asla.

Ve **أُخْرى المَنونِ**: yani **آخِرُ الدهر** (zamanın sonu).

Ve yine dersin: **بِعْتُهُ بأَخِرَةًٍ وبِنَظِرةٍ**; yani **بنَسِيئة** (veresiye ile).

Ve falan kimse **بأَخَرَةٍ** (خ harfinin fethasıyla) geldi; ve onu ancak **بأَخَرَةٍ** tanıdım; yani **أَخيراً** (en sonunda).

Ve bize **أُخُراً** (damme ile) geldi; yani **أخيراً**. Ve bize **آخر** (damme ile) geldi; yani **أخيراً**. Ve gömleğini **أُخُراً** ve **من أُخُرٍ** yardı; yani **من مُؤَخَّره** (onun arkasından/sonundan).

Şair İmru’ul-Kays dedi:
وعين لها حَدْرَةٌ بَـدْرَةٌشُقَّتْ مآقيهِما من أُخُرْ

Ve **ومُؤخِرُ العينِ**: şakak tarafına bitişik olan (gözün arkası). Denir ki: **نظر إليه بمؤْخِر عينه** (gözünün arkasıyla ona baktı).

Ve **مُؤَخَّر الشيءِ**: onun **مُقَدَّمِه**’inin zıddıdır.

Ve **المِئْخارُ**: yükü (meyvesi) **إلى آخر الصِرام**’a (hasadın sonuna) kadar kalan hurma ağacı.

Ve **أُخَرُ**: **أُخْرى**’nın çoğuludur. Ve **أُخْرى**: **آَخَرَ**’ın dişilisidir; ve o gayr-i munsarıftır. Yüce Allah dedi ki: **"فعِدَّةٌ من أيامٍ أُخَرَ"**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الخاء والراء
خير ، خرأ ، خور ، ريخ ، رخى ، رخو ، ورخ ، أخر ، أرخ : مستعملة .
ريخ : قال الليث : التَّرْيِيخُ : ضَعْفُ الشيء
ووَهْنُه .
قال : ويُسَمَّى العُظَيْمُ الهَشُّ الوَالِجُ في
جَوْف القَرْن _ : ) ( مُرَيَّخَ الْقَرْنِ ) ( .
قال : ويقال : ضَرَبوا فلاناً حتى رَيَّخُوهُ _
أي : أَوْهَنُوهُ . وأنشد :
بِوَقْعِهَا يُرَيَّخُ الْمُرَيَّخُ
وَالْحَسَبُ الأوْفَى وَعِزٌّ جُنْبُخُ
قال : والْمُرَيَّخُ : الْمُرْدَاسَنْجُ .
قلتُ : أما العُظَيْمُ الهَشُّ الْوَالِجُ في جَوْفِ
الْقَرْنِ ، فإِنّ أَبَا خَيْرَةَ قال : هُوَ المَرِيخُ
والمَرِيجُ .
ويجْمَعان : ) ( أَمْرِخَةً ) ( و ) ( أَمْرِجَةً ) ( .
رواه أبو تُرَابٍ لَهُ _ في كتابِ ) ( الأعْتِقَاب ) ( .
قال : وسأَلْتُ عنهما أَبَا سَعيدٍ . . ؟ فلم
يَعْرِفْهما .
قال : وعَرَفَ غيرُه ) ( المَرِيخَ ) ( : الْقَرْنَ
الأبيَضَ . . الذي يكُونُ في جَوْفِ الْقَرْنِ .
قلت : وقد ذكَرَ الليثُ ) ( المَرِيخَ ) ( بهذا
المعنى _ في باب ) ( مَرَخَ ) ( وجَمَعَه :
) ( أَمْرِخَةً ) ( .
وجَعَلَه في هذا الباب مُرَيِّخاً _ بتشديد
الياء _
ولم أَسْمَعْه لغيره .
وأما ) ( التَّرْييخُ ) ( _ بمعنى التَّوْهين والتضعيف _
فهو صحيح .
وقد رَاخَ يَرِيخُ رُيُوخاً _ إذا استَرْخَى
وكذلك : دَاخَ .
ورَوَى ثعلبٌ _ عن ابن الأعرابيِّ : رَاخَ
يَرِيخُ _ إذا تَبَاعَدَ ما بين فَخِذَيه ، وانْفَرَجَ . .
حتى لا يَقْدِرَ عَلَى ضمهما . وأنشد :
أَمْسَى حَبِيبٌ كالْفُرَيخِ رَائِخَا
بَاتَ يُمَاشِي قُلُصاً مَخَائخَا
صَوَادِراً عَنْ شُوكَ أَوْ أُضَايخَا
ورخ : أبو عبيد _ عن أبي زيد _ : أَوْرَخْتُ
العَجِينَ _ إذا أكثرتُ ماءَه حتى يَسْتَرْخِي
وقد وَرِخَ يَوْرَخُ .
واسم ذلك العجين : الْوَرِيخَةُ .
رخو : قال الليث : الرِّخْوُ والرَّخْوُ : لغتان في
الشيء الذي فيه رَخَاوَةٌ .
قلتُ : اللُّغَةُ الجَيِّدَة : الرِّخْوُ _ بكسر
الراء _ .
قاله الفرَّاء والأصمعيُّ .
قالاَ : والرَّخْوُ _ بفتح الراء _ مولَّدٌ ،
والأُنثَى : بالهاء .
وقال الليثُ : الرَّخَاءُ : سَعَة العَيش .
يقال : إنه في عَيْشٍ رَخِيٍّ ، وهو رَخِيُّ
البال _ إذا كان ناعِمَ الحال .
ويقال : إنّ ذلكَ الامرَ لَيَذْهَبُ مِنِّي في بالٍ
رَخِيٍّ _ إذا لم يُهْتَمَّ لهُ .
قال : واسْتَرْخَى به الأمرُ واسترخَتْ بهِ
حَالهُ _ إذا وقع في حَالٍ حَسَنَةٍ بعد ضيقٍ
وشدَّة .
ويقال : رَخِيَ يَرْخَى رَخَاءً فهو رَخِيٌّ _
أي : ناعِمٌ . وهو رَاخِي البال .
وأنشد أبو عبيد قول طُفَيْلٍ الغَنَوِيِّ :
فَأَبَّلَ واسْتَرْخَى بِهِ الْخَطْبُ بَعْدَما
أَسَافَ وَوَلاَ سَعْيُنَا لَم يُؤبِّلِ
) ( استَرْخَى بهِ الخَطْبُ ) ( _ أي : أَرْخَاهُ خَطْبُهُ
ونَعَّمَهُ وجعَله في رَخَاءٍ وَسَعةٍ بعد ذهاب
مَالِه .
وقال الليثُ وغيرُه : الرُّخَاءُ _ من الرِّياح _
اللّيِّنَةُ السِّرِيعةُ التي لا تزَعْزِعُ شَيْئاً .
قال الله جلّ وعزّ : ( تجري بأمره رخاء حيث أصاب ( [ ص : 36 ] يعني الرِّياحَ . . أَنها تَهُبُّ
ليِّنَةً بأمره .
ونَحْوَ ذلك قال أهلُ التفسير .
وقال الليثُ : التّرَاخِي هو التَّقَاعُسُ عن
الشيء .
قال : والمرَاخاةُ : أَنْ تُرَاخِيَ رباطاً أو
رِبَاقاً .
ويقال : رَاخِ له مِن خِنَاقِه _ أيْ : رَفِّهْ عنه .
وأَرْخِ له قَيْدَه _ أي : وَسِّعْهُ ولا تُضَيِّقْه .
ويقال : أَرْخِ له الْحَبْلَ _ أيْ : وسِّعْ عليه
الأمرَ في تصرُّفه _ حتى يَذْهَبَ حيث شاءَ .
أبو عُبيدٍ ، عن أبي عبيدةَ : قال : الإرْخَاءُ :
شِدَّةُ العَدْو . وهي الخَيْلُ المَرَاخِي .
وقال غيرُه : فَرَسٌ مِرْخاءٌ . والإرْخَاءُ
الأعْلَى : أَشَدُّ الْحُضْرِ .
والإرْخَاءُ الأدنى : دون الأَعلى .
وقال امْرُؤُ القَيس :
لَهُ أَيْطَلاَ ظَبْي وَسَاقَا نَعَامَةٍ
وَإرْخَاءُ سِرْحَانٍ وَتَقْرِيبُ تُفَّلِ
وقال الليثُ : ناقَةٌ مِرْخَاءٌ وفَرَسٌ مِرْخاءٌ في
سَيرِهما .
وأَرْخَيْتُ الفَرسَ : وتَرَاخَى الفرَسُ .
قال : و ) ( الإرخاء ) ( : عَدْوٌ فوق ) ( التَّقْرِيب ) ( .
قلتُ : لا يقال : أَرْخَيْتُ الفَرَسَ . . ولكن
يُقالُ : أَرْخَى الفرسُ في عَدْوِه _ إذا
أَحْضَرَ .
ولا يقال : تَرَاخى الفَرَسُ إلاّ عند فُتُورِه
في حُضْرِه .
والذي حكاه الليثُ : لا أَدْرِي ما هو ؟
قلتُ : وإْخاءُ الفرَس مَأخوذٌ من الرِّيح
) ( الرُّخَاءِ ) ( . . وهي السريعةُ مع لِينٍ .
وجائزٌ أَن يَكون من قولهم : ) ( أَرْخَى به
عنَّا ) ( _ أيْ : أَبْعدَه عنَّا ، و ) ( هو مُتَراخٍ عنّا ) ( _
أيْ : بعيدٌ عنَّا .
وقال الليث : يقال : تَرَاخى عنيِّ فلانٌ _
أيّ : أبطأ عنيِّ .
وغيرُه يقولُ : معناه : بَعُدَ عنِّي .
وقال اللَّيثُ : وأَرْخَتِ الناقةُ إرْخاءً
وإِرْخَاؤُها هو اسْتِرْخاءُ صَلَوَيْهَا فهيَ مُرْخٍ .
ويقال : أَصْلَتْ . . وإصْلاَؤُهَا : انهِكَاكُ
صَلَوَيْها _ وهو انْفِرَاجُهما عند الولادةٍ حين
يقعُ الْوَلَدُ في صَلَوَيْهَا .
أرخ : قال الليثُ : الأُرْخُ والأُرْخِيُّ _ لُغَتان _ :
الفَتِيُّ من البقَر .
قال : والأرْخِيَّةُ : وَلَدُ الثَّيْتَلِ .
ابنُ شُمَيْل : يقال للأنثَى من بَقَرِ الوَحْشِ :
) ( أَرْخٌ ) ( . . وجمعُه : ) ( إِرَاخٌ ) ( .
وقال ابنُ مُقْبِلٍ :
أَوْ نَعْجَةٍ مِنْ إِرَاخِ الرَّمْلِ أَخْذَلَها
عَنْ إِلْفِهَا واضِحُ الخَدَّيْنِ مَكْحُولُ
وأخبرَني المنذريُّ _ عن الصَّيْدَاوِيِّ _ قال :
الأَرْخُ وَلَدُ البقرة الوَحشيَّة . . إذا كانت
أُنثى . قال : والتَّاريخُ مَأْخُوذٌ منه .
قال : كأنّه شيءٌ حَدَثَ _ كما يَحْدُث
الوَلَدُ .
قال الصَّيْداوِيُّ : وأخبرنا أحمدُ بنُ عليٍّ
الباهِليُّ _ عن مُصْعَبِ بن عبد الله الزُّبَيْرِيِّ _
قال : الأَرْخُ ولَدُ البقرة الصغيرُ .
قال : والتاريخُ مأخوذٌ منه _ أيْ : أَنَّهُ
حَدِيثٌ .
قال : وأَنشَدِني الباهليُّ _ لِرَجلٍ مَدَنِيٍّ كان
بالبَصْرَةِ :
لَيْتَ لِي في الخمِيسِ خَمْسينَ عَيْناً
كلُّها حَوْلَ مَسْجِدِ الأَشْيَاخِ
مَسْجِدٌ لا يَزَالُ يَهْوِي إليْهِ
أُمُّ أَرْخٍ قِنَاعُها مُتَراخِي
وأنشدَنِي أبو محمدٍ الْمُزنِيُّ _ فيما رَوَى
عن أبي خَلِيفَةَ _ أنَّ محمدَ بنَ سَلاَّمِ أنشدَهُ
لأُمَيَّةَ بنِ أبي الصَّلْتِ :
وَمَا يَبْقَى على الحِدْثَانِ غُفْرٌ
بشَاهِقَةٍ لَهُ أُمٌّ رَؤُومُ
تَبِيتُ اللّيْلَ حَانِيَةً عَلَيْهِ
كَمَا يَخْرَمِّسُ الأرْخُ الأَطُومُ
قال : ) ( الْغُفْرُ ) ( : وَلَدُ الْوَعْلِ . و ) ( الأرْخُ ) ( :
وَلَدُ البقرة .
و ) ( يَخرمِّسُ ) ( ، أي : يَصمُتُ ، و ) ( الأطُومُ ) ( :
الضَّمَّامُ بَيْنَ شَفَتَيْهِ .
ورَوَى أَحمَدُ بنُ يحيى _ عن ابن
الأعرابيِّ _ قال :
مِنْ أسماءِ البقرةِ : الْيَفَنَةُ والأرْخُ _ بفتح
الهمزة _ ، والطَّغْيَا واللِّفْتُ .
قال الأزهريُّ : والصحيحُ : الأَرْخُ بفتح
الهمزة .
والذي حكاه الصَّيْدَاوِيُّ _ عن مُصْعَبٍ _ :
فيه نظَرٌ .
وما قاله الليث _ أنّهُ يقالُ له : الأُرْخِيُّ _ :
لا أَعْرِفُهُ .
وقيل : إنَّ ) ( التَّاريخَ ) ( الذي يُؤَرِّخُهُ الناسُ
ليسَ بعربيٍّ مَحْضٍ . . وإنَّ المسلمين
أخذوه عن أهل الكِتاب .
وتاريخُ المسلمين أُرِّخَ من سنَة الهجرة ،
وكُتِبَ في خلافةَ عُمَرَ ، فصار تاريخاً إلى
هذا اليوم .
خور _ خير : قال الله جلّ وعزّ : ( فيهن خيرات حسان ( [ الرَّحمن : 70 ] .
قال أبو إسْحَاق : ) ( خَيْرَاتٌ ) ( . . أصلُهُ في
اللغة : خَيِّرَاتٌ .
والْمَعْنَى : أنهنَّ خَيْرَاتُ الأخلاق ، حِسَانُ
الخِلَقِ .
قال : وقد قُرِىءَ بتشديد الياءِ .
وقال الليثُ : رجُلٌ خَيِّرٌ ، وامرأةٌ خيِّرَةٌ :
فاضِلَةٌ في صلاحها . . وامرأةٌ خَيْرَةٌ في
جَمالها ومِيسَمِهَا .
ففَرَّقَ بَيْنَ ) ( الخَيِّرَةِ ) ( و ) ( الْخَيْرَةِ ) ( واحْتَجَّ
بالآية .
قلتُ : ولا فرقَ بين ) ( الخَيِّرَةِ ) ( و ) ( الْخَيْرَةِ ) (
عند أهل المَعْرِفة باللغة .
وقال أبو زيد : يقال : هي خَيْرَةُ النساء ،
وشَرَّةُ النِّسَاءِ .
وأنشد أبو عُبيدةَ :
رَبَلاَتِ هِنْدٍ خَيْرَةِ المَلِكَاتِ
وقال الليثُ : ناقةٌ خِيارٌ ، وجمَلٌ خِيَارٌ .
قلتُ : وقد جاء في حديث مرفوعٍ :
) ( أَعْطُوهُ جَمَلاً رَبَاعِياً خِياراً ) ( .
وقال الليث : يقال : خَايَرْتُ فلاناً فَخِرْتُهُ
خَيْراً ، والله يَخِيرُ للعبد _ إذا اسْتَخَارَهُ ،
وخَارَ الله لنا ما هو خَيرٌ ، والأَمْرُ : خِرْ .
ويقال : هذا وهذه وهؤلاء : خِيرَتي _ وهو
ما يَخْتَارُهُ .
وتقول : ) ( أَنْتَ بالمُخْتَارِ ) ( ، و ) ( أَنْتَ بالخِيَار ) (
سَوَاءٌ .
وقال الفرَّاءُ _ في قول الله جلّ وعزّ :
) واختار موسى قومه سبعين رجلا ( [ الأعراف :
155 ] .
قال : والتَّفْسِيرُ : أنَّه اخْتَارَ منهم سبعين
رجلاً .
وإنما اسْتُجِيزَ وقوعُ الفِعْل عليهم _ إذا
طُرِحَتْ ) ( مِنْ ) ( لأنه مأخوذٌ من قولك :
هؤلاء خَيْرُ القوم ، وخَيْرٌ مِنَ القَوْمِ .
فلمَّا جازَتِ الإضَافَةُ مَكَانَ ) ( مِنْ ) ( ولم يتغَيَّرِ
المعنَى استجَازُوا أَنْ يقولوا : اخْتَرْتُكُمْ
رَجُلاً ، واخْتَرْتُ منكم رجلاً .
وأنشد :
تَحتَ الَّتي اخْتَارَ لهُ الله الشَّجَرْ
يريد : اخْتَارَ الله له من الشَّجر .
وقال أبو العبَّاس : إنَّما جاز هذا . . لأنَّ
الاخْتِيَارَ يدلُّ على التَّبعيض .
ولذلك حُذِفَتْ ) ( مِنْ ) ( .
وفي حديث آخَرَ : ) ( رَأَيْتُ الْجَنَّةَ وَالنَّارَ ،
فَلَمْ أَرَ مِثْلَ الْخَيْرِ والشَّرِّ ) ( .
قال شمرٌ : مَعناه _ والله أعلم _ : لم أر
مثلَ الخير والشرِّ لا يُمَيَّز بينهما فَيُبَالَغُ في
طلب الجنَّة والهرَبِ من النار .
وقال أبو زيد : يقال : ) ( إنَّكَ ما وَخَيْراً ) (
أي : إنَّكَ على خَيْرِ .
وقال الليث : الْخِيرَةُ _ خفيفةٌ _ : مَصْدَرُ
) ( اخْتَارَ ) ( خِيرَةً _ مِثْلُ ارْتَابَ رِيبَةً .
قال : وكل مَصْدَرٍ يكون لِ ) ( أَفْعَلَ ) ( ، فاسْمُ
مصدره ) ( فَعَالٌ ) ( ، نحو أَفَاقَ يُفيقُ فَوَاقاً ،
وأصَابَ يُصيبُ صَوَاباً ، وأَجَابَ يُجِيبُ
جَوَاباً .
أقيم الاسمُ مُقَامَ المصدر .
وكذلك عذَّبَ عَذَاباً .
قلتُ : قرأ القُرَّاءُ : ( أن يكون لهم الخيرة (
[ الأحزاب : 36 ] بفتح الياء .
ومثله : سَبْيٌ طِيَبَةٌ _ إذا حَلَّ استِرْقَاقُه .
ورَوَى الحرَّانِيُّ _ عن ابن السكِّيت _ يقال :
مُحَمَّدٌ خِيرَةُ الله مِنْ خَلْقِه .
وتقول : ) ( إيَّاكَ والطِّيَرَةَ ) ( . . وسَبْيٌ طِيَبَةٌ .
وقال الزَّجَّاجُ : الْخِيَرَةُ التَّخْيِيرُ .
وقال الفرَّاءُ _ في قول الله جلّ وعزّ :
) وربك يخلق ما يشاء ويختار ما كان لهم الخيرة ( [ القَصَص : 68 ] أي : ليس لهم
أن يَخْتَارُوا على الله .
قال : ويقال : الخِيْرَةُ والخِيَرَةُ والطِّيْرَةُ
والطِّيَرَةُ .
قال : والعَرَب تقول : أعْطِني الْخَيْرَةَ منهنَّ ،
والْخِيْرَةَ والْخِيَرَةَ .
كل ذلك : لما تَخْتَارُهُ مِنْ رجل أو امرأة
أو بَهيمةٍ _ تصلح إحدى هؤلاء الثلاثة .
أبو عبيدٍ _ عن أبي زيد _ قال : الاسْتِخَارَةُ
أَن تَسْتَعْطِفَ الإنسانَ وتَدْعُوَه إليك .
وأنشد :
لَعَلَّكَ إمَّا أُمُّ عَمْرٍ و تَبَدَّلَتْ
سِواكَ خَلِيلاً شَاتِمِي تَسْتَخِيرُها
ويقال : اسْتَخَرْتُ فلاناً فما خَارَ لي _ أي :
فما عَطَفَ .
والأصلُ في هذا : أنَّ الصَّائِدَ يأتي
المَوْضِعَ الذي يَظُنُّ فيه ولَدَ الظَّبية ، أو
البقرَة الوحِشيَّة ، فَيَخُورُ خُوَارَ الْغَزَال
فتَسْتَمِعُ الأُمُّ ، فإن كان لها ولَدٌ ، ظنَّتْ أنَّ
الصوتَ صوتُ ولَدِها . . فتَتْبَعُ الصوت ،
فيعلَمُ الصائِدُ _ حينئذٍ _ أَنَّ لها ولَداً ،
فيطلبُ موضِعَهُ .
فيقال : استَخَارها أي : خَارَ لِتَخُورَ .
ثم قيل لكلِّ مِن استعطف : قد استَخَار .
قلت : وجَعَلَ الليثُ الاستَخَارَةَ للضَّبُع
والْيَرْبُوعِ ، وهو باطلٌ . إنَّما الاسْتِخَارَةُ
ما فَسَّرْتُه .
وقال الليث : الْخِيرُ : الهِبَةُ .
وقال أبو عبيدٍ : الْخِيرُ : الكَرَمُ . وهو
الصَّوَاب .
وقال الفرَّاء : يقال : لَكَ خُوَارُها _ أي :
خِيَارُها .
وفي بني فلانٍ خُورَى من الإبل _ أي :
كِرَامٌ .
ثعلبٌ _ عن ابن الأعرابيِّ _ : الْخُوَيْرَةُ :
تصغِيرُ الْخُوَرَةِ . . وهي خِيَارُ المال .
وقال اللَّيث : والْخُوارُ : صَوْت الثّوْرِ ،
وما اشتَدَّ من صوت البقَرَة والعِجْل .
تقول : خَارَ يَخورُ خُوَاراً .
قال : والْخَوْرُ : مَصَبُّ المياه الجَارِية في
البحر _ إذا اتّسَع وعَرُضَ .
وقال شمرٌ : الْخَوْرُ : عُنُقٌ من البَحْر يدخُل
في الأرض ، وجَمْعُه خُؤُورٌ .
وقال الْعَجَّاجُ يصف السَّفِينة :
إِذَا انْتَحَى بِجُؤْجُؤٍ مَسْمُورِ
وَتَارَةً يَنْقَضُّ في الخُؤُورِ
تَقَضَّيَ الْبَازِي مِنَ الصُّقُورِ
وقال غيرُه : الْخَوْرُ : الْمُنخَفِضُ من
الأرض _ بين نَشْزيْنِ .
ولذلك قيل للدُّبْر : خَورَانُ . . لأنّه كالهبْطَةِ
بين رَبْوَتَيْن .
ويقال : طَعَن الحمارَ فَخَارَهُ خَوْراً _ إذا
طَعَنَه في خَوْرَانِهِ ، وهو الهواء الذي فيه
الدُّبْرُ _ من الرَّجُل ، والقُبُلُ _ من المرأة .
وأمَّا الأرضُ الْخَوَّارَةُ : فهي اللَّيِّنَةُ السَّهلَة .
ويقال : بَكْرَةٌ خَوَّارَة _ إذا _ كانتْ سهلةَ
مَجْرَى الْمِحْورِ في الْقَعْوِ . وأنشد :
عَلِّقْ عَلَى بَكْرِكَ مَا تُعَلِّقُ
بَكْرُكَ خَوّارٌ وَبَكْرِي أَوْرَقُ
ويقال : فَرَسٌ خَوَّارُ العِنَانِ _ إذا كان ليِّنَ
الْعِطْفِ ، كَثِيرَ الجَرْي ، وخيلٌ خُورٌ .
وقال ابنُ مُقْبِل :
مُلِحٌّ إذَا الْخُورُ اللَّهَامِيمُ هَرْوَلَتْ
تَوَثُّبَ أَوْسَاطِ الخَبَارِ على الْفَتْرِ
وقال الليث : الْخَوّارُ : الضعيف الذي
لا بقاءَ له على الشِّدَّةِ .
ورجلٌ خَوّارٌ ، وسَهْمٌ خَوّارٌ .
قال : والخَوَّارُ _ في كل شيء عيبٌ إلاّ في
هذه الأشياء ، ناقةٌ خَوَّارَةٌ ، وشاةٌ خَوَّارَةٌ _
إذا كانتا غَزِرَتيْن باللبن ، وبعيرٌ خَوّارٌ :
رَقيقٌ حَسَنٌ ، وفرَسٌ خَوّارُ العِنَانِ : لَيِّنُ
العِطْف والجميعُ : خُورٌ _ في جميع ذلك ،
والعدد خَوَّارَاتٌ .
وقال أَبُو الهَيْثَم : رجلٌ خَوَّارٌ ، وقومٌ
خَوَّارُونَ ، ورجلٌ خؤُورٌ ، وقومٌ خُورٌ وناقةٌ
خوَّارَةٌ : رَقِيقَةُ الْجِلْدِ . . غَزِيرَةٌ .
وخارَ الرجلُ _ يَخُورُ ، فهو خَائِرٌ ، وقومٌ
خَارَةٌ ، وقد خَارَ خُؤوراً .
قال : والْخَوْرُ : خَلِيجُ الْبَحْر .
قال : ويقال _ لِلدُّبر _ : الْخَوْرَانُ
وَالخَوَّارَة ، لضعف فَقْحَتِهَا سُمِّيَتْ به .
قال : وَيْجمَعُ ) ( الخَوْرَانُ ) ( . . الدُّبُرُ :
) ( خَوَرَانَاتٍ ) ( .
قال : وكذلك كلُّ اسم كان مذكَّراً _ لغير
الناس . . فَجَمْعُهُ _ على لفظ تَاءَاتِ
الْجَمْعِ _ جَائز .
نحوُ حَمَّامَاتٍ ، وَسُرَادِقَاتٍ وما أَشْبَهَهَا .
وقال غيره : خَارَ الْبَرْدُ يَخُورُ خؤُوراً _ إذا
فَتَر وسكنَ .
سلمة _ عن الفراء _ : خَوِرَ الرجلُ خَوَراً _
إذا ضَعُفَ .
ويقال : إِنَّ في بعيرك هذا لَشَارِبَ خَوَرٍ .
يكون مَدْحاً . . ويكون ذَمّاً .
فالمدْحُ أن يكون صَبُوراً على العطش
والتعب ، والذَّمُّ أن يكون غير صَبُورٍ
عليهما .
قال شمر : قال أعرابيٌّ لِخَلَفٍ الأحمرِ :
ما خَيْرَ اللَّبَنَ للمريض
وذلك بمحضرٍ من أَبي زَيْدٍ .
فقال له خَلَفٌ : ما أحْسَنَها من كلمة . .
لو لم تُدَنِّسْهَا بإسماعها الناس .
قال : وكان خَلَفٌ ضَنِيناً . . فرجع أبو زيد
إلى أصحابه ، فقال لهم : إذا أقبل خلفٌ
فقولوا بأجمعكم : ) ( ما خَيْرَ اللَّبَنَ
للمريض ) ( ، ففعلوا ذلك عند إقْباله :
فَعلِم أنه من فِعل أَبِي زَيْدٍ .
قال شمر : ويقال : ما أَخْيَرَهُ . . وَخَيْرَهُ .
وما أَشرَّه . . وشَرَّهُ ، وهذا خير منه وشرٌّ
منه ، وأَخيرُ منه وَأَشَرُّ منه .
قال : وقوله ) ( ما خَيْرَ اللَّبَنَ لِلْمَرِيضِ ) (
تَعَجُّبٌ .
خرأ : قال الليث : خَرِىء يَخْرَأُ خَرْءاً ،
والاسم : الْخِرَاءُ . . والمكانُ : الْمَخْرُوءةُ .
وقال غيره : يُجْمعُ ) ( الْخِرَاءُ ) ( : ) ( خروءاً
وخُرْآناً ) ( .
وَفي الْحَدِيثِ : ) ( أَنَّ الْكُفَّارَ قَالُوا لِسَلْمَانَ :
إِنَّ مُحَمَّداً يُعَلِّمُكُمْ كلَّ شَيْءٍ حَتَّى الْخِرَاءَةَ ؟
فقال : أَجَلْ . . أَمَرَنا ألا نكْتَفي في
الاستنجاءِ بأَقلَّ من ثلاثةِ أحجارٍ ) ( .
شمِر : قال الفراءُ : جَمْعُ ) ( الْخُرْءِ ) ( : خُرُوءٌ _
عَلَى ) ( فُعُولٍ ) ( .
يقال : رَمَوْا بِخُرُوئِهِمْ وَسُلُوحِهِمْ ، ورَمَى
بخُرْآنِهِ وَسُلْحَانِه . وهو جَمْعُ ) ( خَرْءٍ ) ( _
أَيضاً . والْمخْرُوءَة : الْموْضِعُ الَّذي يُتَخَلَّى
فيه .
أخر : قال الليث : يقال : هذا آخَرُ ، وهذه
أُخْرَى . . في التذكير والتأنيث .
قال : وَقَوْلُ الله جلّ وعزّ : ( وأخر ( :
معناه : جماعةٌ أخرى .
وقال الزَّجَّاجُ في قوله تعالى : ( وَءَاخَرُ مِن
شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ ( [ ص : 58 ] : ( آخر (
لا تنصرف ، لأن وُحْدَانَها لا تنصرف وهو
) ( أُخْرَى وَآخَرُ ) ( .
وقال المبرِّد : لأنه مَعْدُولٌ عمَّا كان الأصلُ
عليه .
وذلك أن ) ( الأصغر ) ( و ) ( الأكبر ) ( يدخلهما
الألف واللام . إلا أن تقول : ) ( هو أصغر
من كذا وأكبر من كذا ’ فخرج ’ آخَرُ
وأُخْرَى ) ( من بابه ، وأجيزَ _ بغير أَلف ولامٍ
وبغير الإضافة _ فهو لا يَنْصَرِفُ .
وكذلك كل جمع عَلَى ) ( فُعَلَ ) ( لا ينصرف
إذا كانت وُحْدَانُهُ لا تنصرف مِثْلُ ) ( كُبَرَ
وَصُغَرَ ) ( .
وإن كان ) ( فُعَلُ ) ( جمعاً ل ) ( فُعْلَةٍ ) ( فإنه
ينصرف .
نحوُ ) ( سُتْرَةٍ وسُتَرٍ ) ( ، و ) ( حُفْرَةٍ وَحُفَرٍ ) ( .
وإذا كان ) ( فُعَلُ ) ( اسْماً مصروفاً عن ) ( فاعِلٍ ) (
لم ينصرف في ) ( المعرفة ) ( ، وانصرف في
) ( النَّكِرَةِ ) ( .
وإذا كان اسْماً لطائرٍ أو غيره . . فإنه
ينصرف نحوُ : ) ( سُبَدٍ ومُرَعٍ وجُرَذٍ ) ( ، وما
أَشْبَهَهَا .
وقرىءَ : ( وآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ ) على
الواحد .
وقولُهُ جلّ وعزّ : ( ومَنَوةَ الثَّالِثَةَ الأُخْرَى (
[ النّجْم : 20 ] : تأنيثُ الآخَرِ .
ومعنى ) ( آخَرَ ) ( : شيءٌ غيرُ الأَوَّلِ الذي
قَبْلَهُ .
وأمّا ) ( الآخِرُ ) ( _ بكسر الخاء _ فهو الله
جلّ وعزّ ) هو الأول والآخر والظاهر والباطن ( [ الحَديد : 3 ] .
ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال _ وهو يُمجِّدُ
الله : ) ( أَنْتَ الأَوَّلُ فَلَيْس قَبْلَكَ شَيْءٌ ، وَأَنْتَ
الآخِرُ فَلَيْسَ بَعْدَكَ شَيْءٌ ) ( .
وقال اللّيْثُ : ) ( الآخِرُ والآخِرَةُ ) ( نَقِيضُ
) ( المتقَدِّمِ والمتقدِّمَةِ ) ( .
قال : والمُسْتَأخِرُ : نَقِيضُ المُسْتَقْدِم .
قال : وآخِرَةُ الرَّحْلِ ، وقادِمَتُه ومُؤْخِرُ العَيْن
ومُقْدِمُها .
جاء في العين بالتخفيف خاصَّةً .
ومُؤَخَّرُ الشيء ومُقَدَّمُه .
ويقال : جاء فلان أخِيراً _ أي بأَخَرَةٍ .
وبِعْتُه سِلْعَةً بأَخَرَةٍ _ أي : بِتَأْخِيرٍ .
قال : والأُخُرُ : نقيض الْقُدُمِ ، تقول : مَضَى
قُدُماً ، وتأَخَّرَ أُخُراً .
ويقال : فعل الله بالأَخِرِ . . لا مَرْحَباً
بالأَخِرِ _ مقصورٌ _ أي : بالأَبعَدِ .
وجاء فلانٌ في أُخْرَيَاتِ النَّاس ، وفي
أُخْرَى القوم _ أي : في أَوَاخِرِهمْ .
وأنشد :
أَنَا الّذي وُلِدْتُ في أُخْرَى الإبِلْ
ويقال : لَقِيتُه أُخْرِيّاً _ أي : آخِرِيّاً .
وأخبرني المُنْذِريُّ عن الحرَّانيِّ عن ابن
السكِّيت :
يقال : نظر إليَّ بِمُؤْخِرِ عَيْنِه ، وضرَبَ
مُؤْخَرَ رأسه _ وهي آخِرَةُ الرَّحْل .
ويقال : جاءنا بأخَرَةٍ ، وجاءنا أَخِيراً
وأُخُراً ، وبعتُه بَيْعاً بأَخِرَةٍ وبنَظِرَةٍ .
ويقالُ : شقَّ ثوبَه أُخُراً ، ومن أُخُرٍ .
وقال الفرَّاءُ في قول الله جلّ وعزّ :
) والرسول يدعوكم في أخراكم ( [ آل عِمرَان :
153 ] : من العرب من يقول : في
أخراتكم ، ولا يجوزُ في القِرَاءةِ .
وأنشد :
وَيَتَّقِي السَّيْفَ بِأُخْرَاتِهِ
من دُونِ كَفِّ الْجَارِ وَالْمِعْصَمِ
وقال ابنُ الأعرابيِّ : يقال : أَتَيْتُكَ آخِرَ
مرَّتين ، وآخِرَةَ مرتين . وبِعتُه المَتاعَ بأَخِرَةٍ _
أي : بنَظِرَةٍ .
ويقال : للنّاقَةِ آخِرَانِ وقَادِمانِ .
فَخِلْفِاها المقدَّمَانِ : قَادِمَاها وخِلْفَاهَا
المؤخَّرَان : آخِرَاها .
والعربُ تقول : وَاسِطُ الرَّحْل . . للذي
جعله الليث بجهله قَادِمَةً .
ويقولون : مُؤْخِرَةُ الرَّحْل ، وآخِرَةُ الرَّحْل _
قاله الأصمعي .
وروى أبو عبيد _ عنه _ المِئْخَارُ : النَّخْلة
التي يبقى حَمْلُها إلى آخر الصِّرَام .
وأنشد :
تَرَى الْغَضِيضَ الْمُوقَرَ الْمِئْخَارَ
مِنْ وَقْعِهِ يَنْتَثِرُ انْتِثَاراً
وقال أبو العبَّاس محمد بنُ يَزِيدَ : تقول :
ضرَبْتُ رجلاً آخَرَ _ أي : ليس بالأوَّل .
قال : وأصْلُهُ : ) ( أَفْعَلُ مِنْ كذا ) ( . . فلمَّا
استغنيتَ عن ) ( مِنْ ) ( بمعناه ، وكان مَعْدُولاً
عن الألف واللام ، خارِجاً من بابه _ لأنَّ
بابه ) ( الأَفْعَلُ والفُعْلَى ) ( بالألف واللام _ إذاً
حذَفْتَ ) ( مِنْ ) ( عَنْ ) ( أَفْعَلَ منها ) ( .
قال : ومؤنَّثُ ) ( آخَرَ ) ( : ) ( أُخْرَى ) ( مثلُ
المذكَّرِ .
ولا يجوز : امرأةٌ صُغْرَى ولا كبْرَى _ إِلاَّ
أَنْ تقولُ : ) ( الصُّغْرَى والكُبْرَى ) ( _ أو تقول :
) ( أَصغَرُ من كذا ) ( .
وقال : ) ( أُخَرُ ) ( لا ينصرف في معرفة
ولا نكرة _ لأنها نُعُوتٌ .
وكذلك : ) ( جُمَعُ ، وكُتَعُ ) ( لا تنصرف _ لأنها
نُعُوتٌ .
أبو زيد : جئتُ أُخْرِيّاً ، وبَأَخرَةٍ _ بمعنى
واحد .
قال : ويقال : بعتُه المتَاعَ إخْرِيّاً .

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهمزة والخاء وما معهما في الثلاثي)
(أخذ) الهمزة والخاء والذال أصل واحد تتفرّع منه فروعٌ متقاربة في المعنى. [أمّا] أخذ فالأصل حَوْز الشيء وجبْيُه([1]) وجمعه. تقول أخذت الشيء آخُذه أخذاً. قال الخليل: هو خلاف العطاء، وهو التناول. قال: والأُخْذَةُ رُقْيَةٌ تَأْخُذُ العينَ ونحوَها. والمؤَخَّذ: الرجل الذي تؤخِّذه المرأة عن رأْيه وتُؤَخّذُه عن النّساء، كأنه حُبِس عنهن. والإخَاذة - وأبو عبيد يقول الإخاذ بغير هاء -: مجمع الماء شبيه بالغدير. قال الخليل: لأنّ الإنسان يأخذه لنفسه. وجائزٌ أن يسمّى إخاذاً، لأخْذِه من ماء. وأنشد أبو عُبيدٍ وغيره لعديّ بن زيد يصف مطراً:
فآضَ فيه مثلُ العُهُون من  *** الرَّوضِ وما ضَنَّ بالإخَاذِ غُدُرْ([2])وجمع الإخاذ أُخُذ. قال الأخطل:
فظل مرتبِئاً والأُخْذ قد حَمِيَتْ *** وظَنَّ أنَََّ سَبِِيلَ الأُخْذِ مَثْمُودُ([3])
وقال مسروق بن الأجدع: "ما شبَّهت بأصحاب محمدٍ صلى الله عليه وآله وسلم إلا الإخاذَ، تكفي الإخاذةُ الرّاكبَ وتكفي الإخاذةُ الراكبَينِ وتكفي الإخاذة الفِئَامَ من الناس". ويستعمل هذا القياس في أدواءٍ تأخذ في الأشياء، وفي غير الأدواء، إلا أنّ قياسها واحد. قال الخليل: الآخِذُ من الإبل الذي أخَذَ فيه السمن، وهُنّ الأواخذ. قال: وأخِذَ البعيرُ يَأخَذُ أخَذاً فهو أَخِذٌ، خفيف، وهو كهيئة الجنون يأخذه، ويكون ذلك في الشّاءِ([4]) أيضاً. فإنْ قال قائل: فقد مضى القياسُ في هذا النقاء صحيحاً إلى هذا المكان فما قولك في الرَّمَد، فقد قيل: إنّ الأُخُذَ الرَّمدُ والأَخِذُ الرَّمِدُ؟ قيل لـه: قد قُلْنَا إنّ الأدواء تسمَّى بهذا لأخْذها الإنسان وفيه. وقد قال مفسِّرُو شعرِ هذيلٍ في قول أبي ذؤيب:
يَرْمي الغُيوب بعينَيهِ ومَطْرِفُه  *** مُغْضٍ كما كَسَفَ المستأخَذُ الرَّمِدُ([5])يريد أنّ الحمار يرمي بعينيه كلَّ ما غاب عنه ولم يره، وطرفُه مُغْضٍ،
*كما كَسف المستأخَذ الذي قد اشتدّ رمدُه أي اشتدّ أَخْذُه لـه، واستأخذ الرَّمد فيه فكسَفَ نكّس رأسه، ويقال غَمّض. فقد صحّ بهذا ما قلناه أنه سمّي أُخُذاً لأنه يستأخِذ فيه. وهذه لفظةٌ معروفة، أعني استأخذ، قال ابن أبي ربيعة:
إليْهم متى يَسْتأخِذُ النَّوْمُ فيهمُ *** ولي مجلسٌ لولا اللُّبَانَةُ أَوْعَرُ
فأمّا نجوم الأخْذ فهي منازل القمر، وقياسها ما قد ذكرناه، لأنّ القمر يأخُذ كلَّ ليلةٍ في منزلٍ منها. قال شاعر:
وأَخْوَتْ نُجومُ الأَخْذِ إلا أَنِضَّةً *** أَنِضَّةَ مَحْلٍ ليس قاطرها يُثْرِي([6])
(أخر) الهمزة والخاء والراءُ أصل واحدٌ إليه ترجع فروعُه، وهو خلاف التقدُّم. وهذا قياسٌ أخذْناه عن الخليل فإنّه قال: الآخِر نقيض المتقدّم. والأُخُر نقيض القُدُم، تقول مضى قُدُما وتأخَّرَ أُخُراً. وقال: وآخِرَة الرحل وقادمته ومُؤَخّر الرّحْل ومقَدّمه. قال: ولم يجئْ مُؤْخِر مخفّفة في شيء من كلامهم إلا في مُؤْخِر العين ومُقْدم العين فقط. ومن هذا القياس بِعتُك بيعاً بِأَخِرَةٍ أي نَظِرَة، وما عرفته إلا بأَخَرَة. قال الخليل: فعل الله بالأَخِرِ أي بالأَبْعد. وجئت في أُخْرَياتهم وأُخْرَى القوم. قال:
* أنا الذي وُلِدْتُ في أُخرَى الإبِلْ([7]) *
وابن دريد يقول: الآخِر تَالٍ للأوَّل. وهو قريبٌ ممّا مضى ذكره، إلاّ أنّ قولنا قال آخِر الرّجُلين وقال الآخِر، هو لقول ابن دريد أشد مُلاءمةً وأحسَنُ مطابقة. وأُخَرُ: جماعة أُخْرَى.
(أخو) الهمزة والخاء والواو ليس بأصلٍ، لأنّ الهمزة عندنا مبدلة من واو، وقد ذكرت في كتاب الواو بشرحها، وكذلك الآخِيَّة.
--------------ــــ
([1]) في الأصل: "وحيه" والجبي هو أصل قولهم "الإخاذ" التالية.
([2]) أنشده في اللسان (5:5)
([3]) حميت، من الشمس. والمثمود: الذي فيه بقية من ماء. والبيت محرف في اللسان (5: 5) صوابه ما هنا، وما هنا يطابق الديوان ص149.
([4]) في الأصل: "الشتاء" صوابه في اللسان (5: 6).
([5]) ديوان أبي ذؤيب 125 واللسان (أخذ، كسف). وفي الجمهرة (3: 237): "ويروى المستأخذ الرمد. وهو الجيد"، يعني بفتح الخاء.
 ([6]) اللسان(أخذ، نضض، خوى) والأزمنة والأمكنة للمرزوقي (1: 185). ويثرى: يبل الثرى. وفي الأصل: "نترى" تحريف. وسيأتي في (خوي) .
([7]) اللسان (5: 69).

ـ

##### Türkçe

(Hemze, **الخاء** ve onlarla birlikte olanın üçlüdeki bâbı)

(**أخذ**) Hemze, **الخاء** ve **الذال** bir tek asıldır; ondan mânâda birbirine yakın dallar türeyip çıkar. [Ama] **أخذ**’in aslı, şeyin zaptı ve toplanması([1]) ve bir araya getirilmesidir. “Şeyi aldım; onu alırım; alma” dersin. Halîl dedi: O, vermenin zıddıdır; o, ele almadır. Dedi: **الأُخْذَةُ** gözü ve benzerini tutan bir rukyedir. Ve **المؤَخَّذ**: kadının onu görüşünden alıkoyduğu ve onu kadınlardan alıkoyduğu adamdır; sanki onlardan hapsedilmiş gibidir. Ve **الإخَاذة** - Ebû Ubeyd **الإخاذ**’ı hâ’sız söyler -: gölete benzer su birikim yeridir. Halîl dedi: Çünkü insan onu kendisi için alır. Ve su’dan alması sebebiyle ona **إخاذاً** denilmesi câizdir. Ebû Ubeyd ve başkaları, yağmuru vasfederek Adiyy b. Zeyd’den şu beyti okudu:
فآضَ فيه مثلُ العُهُون من  *** الرَّوضِ وما ضَنَّ بالإخَاذِ غُدُرْ([2])
Ve **الإخاذ**’ın çoğulu **أُخُذ**’dür. Ahtal dedi:
فظل مرتبِئاً والأُخْذ قد حَمِيَتْ *** وظَنَّ أنَََّ سَبِِيلَ الأُخْذِ مَثْمُودُ([3])
Ve Mesrûk b. el-Ecda‘ dedi: “Muhammed’in (Allah’ın salâtı ve âli üzerine olsun) ashabına, ancak **الإخاذ**’ı benzettim: **الإخاذة** biniciye yeter; **الإخاذة** iki biniciye yeter; **الإخاذة** insanlardan kalabalık bir topluluğa yeter.” Bu kıyas, şeylerde tutan dertlerde ve dertlerin dışında da kullanılır; ancak onların kıyası birdir. Halîl dedi: Develerden **الآخِذُ**, onda semizliğin tuttuğu olandır; onlar **الأواخذ**’dir. Dedi: Deve **أخِذَ** olur; **يَأخَذُ**; **أخَذاً**; o hâlde o **أَخِذٌ**’dir: hafif; onu tutan delilik hâli gibidir; bu, **الشّاءِ**([4])’da da olur. Eğer bir söyleyen derse ki: “Bu temizlikte kıyas bu yere kadar sahih olarak geçti; peki **الرَّمَد** hakkında sözün nedir? Çünkü denilmiştir ki: **الأُخُذَ** **الرَّمدُ**’dür ve **الأَخِذُ** **الرَّمِدُ**’dür.” Ona denir ki: Biz, dertlerin, insanı tutması ve onda olması sebebiyle bununla adlandırıldığını söylemiştik. Huzeyl şiirini tefsir edenler, Ebû Züeyb’in şu sözünde:
يَرْمي الغُيوب بعينَيهِ ومَطْرِفُه  *** مُغْضٍ كما كَسَفَ المستأخَذُ الرَّمِدُ([5])
şunu kasteder: Yaban eşeği, görmediği ve kendisinden gizli kalan her şeyi iki gözüyle atar; ve göz kapağı **مُغْضٍ**’dır,
*şiddetli göz ağrısı olan **المستأخَذ** nasıl **كَسَفَ** ettiyse; yani onun **رمدُه**’u şiddetlendi, yani onun için **أَخْذُه** şiddetlendi; ve **الرَّمد** onda **استأخذ** etti de **كسَفَ** etti: başını eğdi; ve “gözünü yumdu” denir. Böylece, onun **أُخُذاً** diye adlandırılmasının, onda **يستأخِذ** etmesi sebebiyle olduğu hususunda söylediğimiz sahih oldu. Bu, bilinen bir lafızdır; yani **استأخذ**. İbn Ebî Rebîa dedi:
إليْهم متى يَسْتأخِذُ النَّوْمُ فيهمُ *** ولي مجلسٌ لولا اللُّبَانَةُ أَوْعَرُ
أما **نجوم الأخْذ** ise, ayın menzilleridir; onun kıyası, zikrettiğimiz şeydir; çünkü ay, her gece onlardan bir menzilde tutar. Bir şair dedi:
وأَخْوَتْ نُجومُ الأَخْذِ إلا أَنِضَّةً *** أَنِضَّةَ مَحْلٍ ليس قاطرها يُثْرِي([6])

(**أخر**) Hemze, **الخاء** ve **الراءُ** bir tek asıldır; dalları ona döner; o, öne geçmenin zıddıdır. Bu, Halîl’den aldığımız bir kıyastır; çünkü o dedi: **الآخِر** öne geçenin zıddıdır. Ve **الأُخُر** **القُدُم**’un zıddıdır; “**قُدُما** geçti ve **أُخُراً** geri kaldı” dersin. Ve dedi: **آخِرَة الرحل** ve onun önü; ve **مُؤَخّر الرّحْل** ve onun önü. Dedi: Onların sözlerinden hiçbir şeyde hafifletilmiş **مُؤْخِر** gelmedi; yalnız **مُؤْخِر العين** ve **مُقْدم العين**’de. Ve bu kıyastandır: “Sana **بِأَخِرَةٍ** bir satışla sattım” yani bir mühletle; ve onu ancak **بأَخَرَة** ile bildim. Halîl dedi: Allah **بالأَخِرِ** ile yaptı; yani en uzak ile. Ve onların **أُخْرَيات**’ında ve kavmin **أُخْرَى**’sında geldim. Dedi:
* أنا الذي وُلِدْتُ في أُخرَى الإبِلْ([7]) *
Ve İbn Düreyd der ki: **الآخِر** birincinin ardılıdır. Bu, geçen zikre yakındır; ancak bizim “iki adamın **آخِر**’i dedi” ve “**الآخِر** dedi” sözümüz, İbn Düreyd’in sözüne daha şiddetle uygun ve daha güzel mutabıktır. Ve **أُخَرُ**: **أُخْرَى**’nın cemaatidir.

(**أخو**) Hemze, **الخاء** ve **الواو** bir asıl değildir; çünkü hemze, bize göre vavdan bedeldir; onu vav kitabında şerhiyle zikrettim; **الآخِيَّة** de böyledir.
--------------ــــ
([1]) Asılda: “وحيه”; **الجبي** onların “**الإخاذ**” sözünün aslındandır, aşağıdaki.
([2]) Lisân’da (5:5) onu okuttu.
([3]) **حميت**: güneşten. Ve **المثمود**: içinde sudan bir kalıntı olan. Beyit Lisân’da (5: 5) tahrif edilmiştir; doğrusu buradaki gibidir; buradaki, divan s149 ile mutabıktır.
([4]) Asılda: “الشتاء”; doğrusu Lisân’da (5: 6)’dır.
([5]) Ebû Züeyb divanı 125 ve Lisân (**أخذ**، **كسف**). Ve Cemhere’de (3: 237): “**ويروى المستأخذ الرمد. وهو الجيد**”, yani **الخاء**’ın fethiyle.
([6]) Lisân(**أخذ**، **نضض**، **خوى**) ve Merzûkî’nin **الأزمنة والأمكنة**’si (1: 185). Ve **يثرى**: toprağı ıslatır. Asılda: “نترى” tahriftir. Ve (خوي)’de gelecektir.
([7]) Lisân (5: 69).

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: آخر

- يقابل به الأول، وآخر يقابل به الواحد، ويعبر بالدار الآخرة عن النشأة الثانية، كما يعبر بالدار الدنيا عن النشأة الأولى نحو: ﴿وإن الدار الآخرة لهي الحيوان﴾ [العنكبوت/64]، وربما ترك ذكر الدار نحو قوله تعالى: ﴿أولئك الذين ليس لهم في الآخرة إلا النار﴾ [هود/16].
وقد توصف الدار بالآخرة تارة، وتضاف إليها تارة نحو قوله تعالى: ﴿وللدار الآخرة خير للذين يتقون﴾ [الأنعام/32] ﴿ولدار الآخرة خير للذين اتقوا﴾ (في المخطوطة: ﴿ولأجر الآخرة أكبر لو كانوا يعلمون﴾ [النحل/41]. ولا شاهد فيها) [يوسف/109].
وتقدير الإضافة: دار الحياة الآخرة.
و (أخر) معدول عن تقدير ما فيه الألف واللام، وليس له نظير في كلامهم، فإن أفعل من كذا؛
- إما أن يذكر معه (من) لفظا أو تقديرا، فلا يثنى ولا يجمع ولا يؤنث.
- وإما أن يحذف منه (من) فيدخل عليه الألف واللام فيثنى ويجمع.
وهذه اللفظة من بين أخواتها جوز فيها ذلك من غير الألف واللام.
والتأخير مقابل للتقديم، قال تعالى: ﴿بما قدم وأخر﴾ [القيامة/13]، ﴿ما تقدم من ذنبك وما تأخر﴾ [الفتح/2]، ﴿إنما يؤخرهم ليوم تشخص فيه الأبصار﴾ [إبراهيم/42]، ﴿ربنا أخرنا إلى أجل قريب﴾ [إبراهيم/44].
وبعته بأخرة. أي: بتأخير أجل، كقوله: بنظرة.
وقولهم: أبعد الله الأخر أي: المتأخر عن الفضيلة وعن تحري الحق (يقال في الشتم: أبعد الله الأخر بكسر الخاء وقصر الألف، ولا تقوله للأنثى، وقال ابن شميل: الأخر: المؤخر المطروح).

##### Türkçe

- **آخر** ile **الأول** karşılanır; **آخر** ile **الواحد** karşılanır. **الدار الآخرة** ile ikinci yaratılış ifade edilir; nitekim **الدار الدنيا** ile birinci yaratılış ifade edilir; şu örnekte olduğu gibi: ﴿وإن **الدار الآخرة** لهي الحيوان﴾ [العنكبوت/64]. Bazen **الدار**’ın zikri terk edilir; Yüce Allah’ın şu sözü gibi: ﴿أولئك الذين ليس لهم في **الآخرة** إلا النار﴾ [هود/16].
Ve **الدار** bazen **الآخرة** ile sıfatlandırılır; bazen de ona izafet edilir; Yüce Allah’ın şu sözü gibi: ﴿وللدار **الآخرة** خير للذين يتقون﴾ [الأنعام/32] ﴿ولدار **الآخرة** خير للذين اتقوا﴾ (yazmada: ﴿ولأجر **الآخرة** أكبر لو كانوا يعلمون﴾ [النحل/41]. Onda şahit yoktur) [يوسف/109].
İzafetin takdiri: **دار الحياة الآخرة**.
Ve (**أخر**) içinde **الألف واللام** bulunanın takdirinden çevrilmiştir; onların كلامında onun bir benzeri yoktur. Zira **أفعل** “...den” (**من**) ile:
- Ya onunla birlikte **من** lafzen veya takdiren zikredilir; böylece tesniye edilmez, cem‘ edilmez ve müennes yapılmaz.
- Ya da ondan **من** hazfedilir; böylece ona **الألف واللام** girer; o zaman tesniye edilir ve cem‘ edilir.
Bu lafız, kızkardeşleri arasından, **الألف واللام** olmaksızın da buna cevaz verilmiştir.
Ve **التأخير**, **التقديم**’in karşılığıdır. Yüce Allah dedi: ﴿بما قدم وأخر﴾ [القيامة/13]، ﴿ما تقدم من ذنبك وما تأخر﴾ [الفتح/2]، ﴿إنما يؤخرهم ليوم تشخص فيه الأبصار﴾ [إبراهيم/42]، ﴿ربنا أخرنا إلى أجل قريب﴾ [إبراهيم/44].
Ve onu **بأخرة** ile sattım; yani: bir vadenin geciktirilmesiyle; **بنظرة** sözü gibi.
Ve onların sözü: **أبعد الله الأخر**; yani: faziletten ve hakkı araştırmaktan geri kalan (sövgüde söylenir: **أبعد الله الأخر**; **الخاء**’ın kesriyle ve **الألف**’in kısaltılmasıyla; onu dişiye söyleme. İbn Şümeyl dedi: **الأخر**: geriye bırakılmış, atılmış olan).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

أ خ ر
جـاءوا عـن آخرهـم‏.‏
والنهـار يحر عن آخر فآخر والناس يرذلون عن آخر فآخر والستر مثل آخرة الرحل‏.‏
ومضى قدماً وتأخر أخراً‏.‏
وجاءوا في أخريات الناس‏.‏
ولا أكلمه آخر الدهر وأخرى المنـون ونظـر إلـيّ بمؤخـر عينـه‏.‏
وجئت أخيراً وبأخرة‏.‏
وبعته بيعاً بأخرة أي بنظرة معنى ووزناً‏.‏
وهي نخلة مئخار من نخل مآخير‏.‏
ومن الكناية‏:‏ أبعد الله الآخر أي من غاب عنا وبعد والغرض الدعاء للحضور‏.‏

##### Türkçe

أ خ ر
**جـاءوا عـن آخرهـم**: Sonlarından geldiler.
Ve gündüz, son son (bir sonun ardından bir son) sıcak olur; insanlar da son son (bir sonun ardından bir son) alçaltılır; ve **الستر** (örtü), **آخرة الرحل** (semerin/eyer takımının arka kısmı) gibidir.
Ve öne doğru geçti; ve **تأخر أخراً**: sona kaldı (sonra kaldı).
Ve insanlar(ın) sonlarında, **أخريات الناس** içinde geldiler.
Ve **ولا أكلمه آخر الدهر**: Dehrin sonuna kadar onunla konuşmam; ve **أخرى المنـون**: ölümün sonuna kadar; ve bana gözünün arka tarafıyla baktı: **بمؤخـر عينـه**.
Ve **جئت أخيراً وبأخرة**: En son olarak ve bir sonradan geldim.
Ve onu **بيعاً بأخرة** sattım; yani bir vadeyle; anlamca ve vezince.
Ve o, hurmalardan **نخلة مئخار**dır; **من نخل مآخير** (son hurmalıklardan/son hurma türlerinden).
Ve kinayeden: **أبعد الله الآخر**; yani bizden kaybolanı ve uzaklaşanı (Allah uzak etsin); maksat, hazır bulunanlar için duadır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

في أَسماء الله تعالى: الآخِرُ والمؤخَّرُ، فالآخِرُ هو الباقي بعد فناء خلقِه كله ناطقِه وصامتِه، والمؤخِّرُ هو الذي يؤخر الأَشياءَ فَيضعُها في مواضِعها، وهو ضدّ المُقَدَّمِ، والأُخُرُ ضد القُدُمِ. تقول: مضى قُدُماً وتَأَخَّرَ أُخُراً، والتأَخر ضدّ التقدّم؛ وقد تَأَخَّرَ عنه تَأَخُّراً وتَأَخُّرَةً واحدةً؛ عن اللحياني؛ وهذا مطرد، وإِنما ذكرناه لأَن اطِّراد مثل هذا مما يجهله من لا دُرْبَة له بالعربية. وأَخَّرْتُه فتأَخَّرَ، واستأْخَرَ كتأَخَّر. وفي التنزيل: لا يستأْخرون ساعة ولا يستقدمون؛ وفيه أَيضاً: ولقد عَلِمنا المستقدمين منكم ولقد علمنا المستأْخرينَ؛ يقول: علمنا من يَستقدِم منكم إِلى الموت ومن يَستأْخرُ عنه، وقيل: عَلِمنا مُستقدمي الأُمم ومُسْتأْخِريها، وقال ثعلبٌ: عَلمنا من يأْتي منكم إِلى المسجد متقدِّماً ومن يأْتي متأَخِّراً، وقيل: إِنها كانت امرأَةٌ حَسْنَاءُ تُصلي خَلْفَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، فيمن يصلي في النساء، فكان بعضُ من يُصلي يَتأَخَّرُ في أَواخِرِ الصفوف، فإِذا سجد اطلع إليها من تحت إِبطه، والذين لا يقصِدون هذا المقصِدَ إِنما كانوا يطلبون التقدّم في الصفوف لما فيه من الفضل. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال له: أَخِّرْ عني يا عمرُ؛ يقال: أَخَّرَ وتأَخَّرَ وقَدَّمَ وتقَدَّمَ بمعنًى؛ كقوله تعالى: لا تُقَدِّموا بين يَدَي الله ورسوله؛ أَي لا تتقدموا، وقيل: معناهُ أَخَّر عني رَأْيَكَ فاختُصِر إِيجازاً وبلاغة. والتأْخيرُ: ضدُّ التقديم. ومُؤَخَّرُ كل شيء، بالتشديد: خلاف مُقَدَّمِه. يقال: ضرب مُقَدَّمَ رأْسه ومؤَخَّره. وآخِرَةُ العينَ ومُؤْخِرُها ومؤْخِرَتُها: ما وَليَ اللِّحاظَ، ولا يقالُ كذلك إِلا في مؤَخَّرِ العين. ومُؤْخِرُ العين مثل مُؤمِنٍ: الذي يلي الصُّدْغَ، ومُقْدِمُها: الذي يلي الأَنفَ؛ يقال: نظر إِليه بِمُؤْخِرِ عينه وبمُقْدِمِ عينه؛ ومُؤْخِرُ العين ومقدِمُها: جاء في العين بالتخفيف خاصة.
ومُؤْخِرَةُ الرَّحْل ومُؤَخَّرَتُه وآخِرَته وآخِره، كله: خلاف قادِمته، وهي التي يَسْتنِدُ إِليها الراكب. وفي الحديث: إِذا وضَعَ أَحدكُم بين يديه مِثلَ آخِرة الرحلِ فلا يبالي مَنْ مرَّ وراءَه؛ هي بالمدّ الخشبة التي يَسْتنِدُ إِليها الراكب من كور البعير. وفي حديث آخَرَ: مِثْلَ مؤْخرة؛ وهي بالهمز والسكون لغة قليلة في آخِرَتِه، وقد منع منها بعضهم ولا يشدّد. ومُؤْخِرَة السرج: خلافُ قادِمتِه. والعرب تقول: واسِطُ الرحل للذي جعله الليث قادِمَه. ويقولون: مُؤْخِرَةُ الرحل وآخِرَة الرحل؛ قال يعقوب: ولا تقل مُؤْخِرَة. وللناقة آخِرَان وقادمان: فخِلْفاها المقدَّمانِ قادماها، وخِلْفاها المؤَخَّران آخِراها، والآخِران من الأَخْلاف: اللذان يليان الفخِذَين؛ والآخِرُ: خلافُ الأَوَّل، والأُنثَى آخِرَةٌ. حكى ثعلبٌ: هنَّ الأَوَّلاتُ دخولاً والآخِراتُ خروجاً. الأَزهري: وأَمَّا الآخِرُ، بكسر الخاء، قال الله عز وجل: هو الأَوَّل والآخِر والظاهر والباطن. روي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال وهو يُمَجِّد الله: أنت الأَوَّلُ فليس قبلك شيءٌ وأَنت الآخِرُ فليس بعدَك شيء. الليث: الآخِرُ والآخرة نقيض المتقدّم والمتقدِّمة، والمستأْخِرُ نقيض المستقدم، والآخَر، بالفتح: أَحد الشيئين وهو اسم على أَفْعَلَ، والأُنثى أُخْرَى، إِلاَّ أَنَّ فيه معنى الصفة لأَنَّ أَفعل من كذا لا يكون إِلا في الصفة. والآخَرُ بمعنى غَير كقولك رجلٌ آخَرُ وثوب آخَرُ، وأَصله أَفْعَلُ من التَّأَخُّر، فلما اجتمعت همزتان في حرف واحد استُثْقِلتا فأُبدلت الثانية أَلفاً لسكونها وانفتاح الأُولى قبلها. قال الأَخفش: لو جعلْتَ في الشعر آخِر مع جابر لجاز؛ قال ابن جني: هذا هو الوجه القوي لأَنه لا يحققُ أَحدٌ همزة آخِر، ولو كان تحقيقها حسناً لكان التحقيقُ حقيقاً بأَن يُسمع فيها، وإِذا كان بدلاً البتة وجب أَن يُجْرى على ما أَجرته عليه العربُ من مراعاة لفظه وتنزيل هذه الهمزة منزلةَ الأَلِفِ الزائدة التي لا حظَّ فيها للهمز نحو عالِم وصابِرٍ، أَلا تراهم لما كسَّروا قالوا آخِرٌ وأَواخِرُ، كما قالوا جابِرٌ وجوابِرُ؛ وقد جمع امرؤ القيس بين آخَرَ وقَيصرَ توهَّمَ الأَلِفَ همزةً قال:
إِذا نحنُ صِرْنا خَمْسَ عَشْرَةَ ليلةً،
وراءَ الحِساءِ مِنْ مَدَافِعِ قَيْصَرَا
إِذا قُلتُ: هذا صاحبٌ قد رَضِيتُه،
وقَرَّتْ به العينانِ، بُدّلْتُ آخَرا
وتصغيرُ آخَر أُوَيْخِرٌ جَرَتِ الأَلِفُ المخففةُ عن الهمزة مَجْرَى أَلِفِ ضَارِبٍ. وقوله تعالى: فآخَرَان يقومانِ مقامَهما؛ فسَّره ثعلبٌ فقال: فمسلمان يقومانِ مقامَ النصرانيينِ يحلفان أَنهما اخْتَانا ثم يُرْتجَعُ على النصرانِيِّيْن، وقال الفراء: معناه أَو آخَرانِ من غير دِينِكُمْ من النصارى واليهودِ وهذا للسفر والضرورة لأَنه لا تجوزُ شهادةُ كافرٍ على مسلمٍ في غير هذا، والجمع بالواو والنون، والأُنثى أُخرى. وقوله عز وجل: وليَ فيها مآربُ أُخرى؛ جاء على لفظ صفةِ الواحدِ لأَن مآربَ في معنى جماعةٍ أُخرى من الحاجاتِ ولأَنه رأُس آية، والجمع أُخْرَياتٌ وأُخَرُ. وقولهم: جاء في أُخْرَيَاتِ الناسِ وأُخرى القومِ أَي في أَخِرهِم؛ وأَنشد:أَنا الذي وُلِدْتُ في أُخرى الإِبلْ
وقال الفراءُ في قوله تعالى: والرسولُ يدعوكم في أُخراكم؛ مِنَ العربِ مَنْ يَقولُ في أُخَراتِكُمْ ولا يجوزُ في القراءةِ. الليث: يقال هذا آخَرُ وهذه أُخْرَى في التذكير والتأْنيثِ، قال: وأُخَرُ جماعة أُخْرَى. قال الزجاج في قوله تعالى: وأُخَرُ من شكله أَزواجٌ؛ أُخَرُ لا ينصرِفُ لأَن وحدانَها لا تنصرِفُ، وهو أُخْرًى وآخَرُ، وكذلك كلُّ جمع على فُعَل لا ينصرِفُ إِذا كانت وُحدانُه لا تنصرِفُ مِثلُ كُبَرَ وصُغَرَ؛ وإذا كان فُعَلٌ جمعاً لِفُعْلةٍ فإِنه ينصرِفُ نحو سُتْرَةٍ وسُتَرٍ وحُفْرَةٍ وحُفْرٍ، وإذا كان فُعَلٌ اسماً مصروفاً عن فاعِلٍ لم ينصرِفْ في المعرفة ويَنْصَرِفُ في النَّكِرَةِ، وإذا كان اسماً لِطائِرٍ أَو غيره فإِنه ينصرفُ نحو سُبَدٍ ومُرّعٍ، وما أَشبههما. وقرئ: وآخَرُ من شكلِه أَزواجٌ؛ على الواحدِ. وقوله: ومَنَاةَ الثالِثَةَ الأُخرى؛ تأْنيث الآخَر، ومعنى آخَرُ شيءٌ غيرُ الأَوّلِ؛ وقولُ أَبي العِيالِ:
إِذا سَنَنُ الكَتِيبَة صَـ
ـدَّ، عن أُخْراتِها، العُصَبُ
قال السُّكَّريُّ: أَراد أُخْرَياتِها فحذف؛ ومثله ما أَنشده ابن الأَعرابي:
ويتَّقي السَّيفَ بأُخْراتِه،
مِنْ دونِ كَفَّ الجارِ والمِعْصَمِ
قال ابن جني: وهذا مذهبُ البَغدادِيينَ، أَلا تَراهم يُجيزُون في تثنية قِرْ قِرَّى قِرْ قِرَّانِ، وفي نحو صَلَخْدَى صَلَخْدانِ؟ إَلاَّ أَنَّ هذا إِنَّما هو فيما طال من الكلام، وأُخْرَى ليست بطويلةٍ. قال: وقد يمكنُ أَن تكون أُخْراتُه واحدةً إِلاَّ أَنَّ الأَلِفَ مع الهاءُ تكونُ لغير التأْنيثِ، فإِذا زالت الهاءُ صارتِ الأَلفُ حينئذ للتأْنيثِ، ومثلُهُ بُهْمَاةٌ، ولا يُنكرُ أَن تقدَّرَ الأَلِفُ الواحدةُ في حالَتَيْنِ ثِنْتَيْنِ تقديرينِ اثنينِ، أَلاَ ترى إِلى قولهم عَلْقَاةٌ بالتاء؟ ثم قال العجاج:
فَحَطَّ في عَلْقَى وفي مُكُور
فجعلها للتأْنيث ولم يصرِفْ. قال ابن سيده: وحكى أَصحابُنا أَنَّ أَبا عبيدة قال في بعض كلامه: أُراهم كأَصحابِ التصريفِ يقولون إِنَّ علامة التأْنيثِ لا تدخلُ على علامة التأْنيثِ؛ وقد قال العجاج: فحط في علقى وفي مكور
فلم يصرِفْ، وهم مع هذا يقولون عَلْقَاة، فبلغ ذلك أَبا عثمانَ فقال: إنَّ أَبا عبيدة أَخفى مِن أَن يَعرِف مثل هذا؛ يريد ما تقدَّم ذكرهُ من اختلافِ التقديرين في حالَيْنِ مختلِفينِ. وقولُهُم: لا أَفْعلهُ أُخْرَى الليالي أَي أَبداً، وأُخْرَى المنونِ أَي آخِرَ الدهرِ؛ قال: وما القومُ إِلاَّ خمسةٌ أَو ثلاثةٌ،
يَخُوتونَ أُخْرَى القومِ خَوْتَ الأَجادلِ
أَي مَنْ كان في آخِرهم. والأَجادلُ: جمع أَجْدلٍ الصَّقْر. وخَوْتُ البازِي: انقضاضُهُ للصيدِ؛ قال ابنُ بَرِّي: وفي الحاشية شاهدٌ على أُخْرَى المنونِ ليس من كلام الجوهريّ، وهو لكعب بن مالِكٍ الأَنصارِيّ، وهو: أَن لا تزالوا، ما تَغَرَّدَ طائِرٌ
أُخْرَى المنونِ، مَوالياً إِخوانا
قال ابن بري: وقبله:
أَنَسيِتُمُ عَهْدَ النَّبيِّ إِليكُمُ،
ولقد أَلَظَّ وأَكَّدَ الأَيْمانا؟
وأُخَرُ: جمع أُخْرَى، وأُخْرَى: تأْنيثُ آخَرَ، وهو غيرُ مصروفٍ. وقال تعالى: قِعدَّةٌ من أَيامٍ أُخَرَ، لأَن أَفْعَلَ الذي معه مِنْ لا يُجْمَعُ ولا يؤنَّثُ ما دامَ نَكِرَةً، تقولُ: مررتُ برجلٍ أَفضلَ منك وبامرأَةٍ أَفضل منك، فإِن أَدْخَلْتَ عليه الأَلِفَ واللاَم أَو أَضفتَه ثَنْيَّتَ وجَمَعَتَ وأَنَّثْت، تقولُ: مررتُ بالرجلِ الأَفضلِ وبالرجال الأَفضلِينَ وبالمرأَة الفُضْلى وبالنساءِ الفُضَلِ، ومررتُ بأَفضَلهِم وبأَفضَلِيهِم وبِفُضْلاهُنَّ وبفُضَلِهِنَّ؛ وقالت امرأَةٌ من العرب: صُغْراها مُرَّاها؛ ولا يجوز أَن تقول: مررتُ برجلٍ أَفضلَ ولا برجالٍ أَفضَلَ ولا بامرأَةٍ فُضْلَى حتى تصلَه بمنْ أَو تُدْخِلَ عليه الأَلفَ واللامَ وهما يتعاقبان عليه، وليس كذلك آخَرُ لأَنه يؤنَّثُ ويُجْمَعُ بغيرِ مِنْ، وبغير الأَلف واللامِ، وبغير الإِضافةِ، تقولُ: مررتُ برجل آخر وبرجال وآخَرِين، وبامرأَة أُخْرَى وبنسوة أُخَرَ، فلما جاء معدولاً، وهو صفة، مُنِعَ الصرفَ وهو مع ذلك جمعٌ، فإِن سَمَّيْتَ به رجلاً صرفتَه في النَّكِرَة عند الأَخفشِ، ولم تَصرفْه عند سيبويه؛ وقول الأَعشى: وعُلِّقَتْني أُخَيْرَى ما تُلائِمُني،
فاجْتَمَعَ الحُبُّ حُبٌّ كلُّه خَبَلُ
تصغيرُ أُخْرَى.
والأُخْرَى والآخِرَةُ: دارُ البقاءِ، صفةٌ غالبة. والآخِرُ بعدَ الأَوَّلِ، وهو صفة، يقال: جاء أَخَرَةً وبِأَخَرَةٍ، بفتح الخاءِ، وأُخَرَةً وبأُخَرةٍ؛ هذه عن اللحياني بحرفٍ وبغير حرفٍ أَي آخرَ كلِّ شيءٍ. وفي الحديث: كان رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، يقولُ: بِأَخَرَةٍ إِذا أَراد أَن يقومَ من المجلِسِ كذا وكذا أَي في آخِر جلوسه. قال ابن الأَثير: ويجوز أَن يكون في آخِرِ عمرِه، وهو بفتح الهمزة والخاءُ؛ ومنه حديث أَبي هريرة: لما كان بِأَخَرَةٍ وما عَرَفْتُهُ إِلاَّ بأَخَرَةٍ أَي أَخيراً. ويقال: لقيتُه أَخيراً وجاء أُخُراً وأَخيراً وأُخْرِيّاً وإِخرِيّاً وآخِرِيّاً وبآخِرَةٍ، بالمدّ، أَي آخِرَ كلِّ شيء، والأُنثى آخِرَةٌ، والجمع أَواخِرُ. وأَتيتُكَ آخَر مرتينِ وآخِرَةَ مرتينِ؛ عن ابن الأَعرابي، ولم يفسر آخَر مرتين ولا آخرَةَ مرتين؛ قال ابن سيده: وعندي أَنها المرَّةُ الثانيةُ من المرَّتين.
وسْقَّ ثوبَه أُخُراً ومن أُخُرٍ أَي من خلف؛ وقال امرؤ القيس يصفُ فرساً حِجْراً:
وعينٌ لها حَدْرَةٌ بَدْرَةٌ،
شقَّتْ مآقِيهِما مِنْ أُخُرْ
وعين حَدْرَةٌ أَي مُكْتَنِزَةٌ صُلْبة. والبَدْرَةُ: التي تَبْدُر بالنظر، ويقال: هي التامة كالبَدْرِ. ومعنى شُقَّتْ من أُخُرٍ: يعني أَنها مفتوحة كأَنها شُقَّتْ من مُؤْخِرِها. وبعتُه سِلْعَة بِأَخِرَةٍ أَي بنَظِرَةٍ وتأْخيرٍ ونسيئة، ولا يقالُ: بِعْتُه المتاعَ إِخْرِيّاً. ويقال في الشتم: أَبْعَدَ اللهُ الأَخِرَ،بكسر الخاء وقصر الأَلِف، والأَخِيرَ ولا تقولُه للأُنثى. وحكى بعضهم: أَبْعَدَ اللهُ الآخِرَ، بالمد، والآخِرُ والأَخِيرُ الغائبُ. شمر في قولهم: إِنّ الأَخِرَ فَعَلَ كذا وكذا، قال ابن شميل: الأَخِرُ المؤُخَّرُِ المطروحُ؛ وقال شمر: معنى المؤُخَّرِ الأَبْعَدُ؛ قال: أُراهم أَرادوا الأَخِيرَ فأَنْدَروا الياء. وفي حديث ماعِزٍ: إِنَّ الأَخِرَ قد زنى؛ الأَخِرُ، بوزن الكِبِد، هو الأَبعدُ المتأَخِّرُ عن الخير. ويقال: لا مرحباً بالأَخِر أَي بالأَبعد؛ ابن السكيت: يقال نظر إِليَّ بِمُؤُخِرِ عينِه. وضَرَبَ مُؤُخَّرَ رأْسِه، وهي آخِرَةُ الرحلِ. والمِئخارُ: النخلةُ التي يبقى حملُها إلى آخِرِ الصِّرام: قال:
ترى الغَضِيضَ المُوقَرَ المِئخارا،
مِن وَقْعِه، يَنْتَثِرُ انتثاراً
ويروى: ترى العَضِيدَ والعَضِيضَ. وقال أَبو حنيفة: المئخارُ التي يبقى حَمْلُها أَلى آخِرِ الشتاء، وأَنشد البيت أَيضاً. وفي الحديث: المسأَلةُ أَخِرُ كَسْبِ المرءِ أَي أَرذَلُه وأَدناهُ؛ ويروى بالمدّ، أَي أَنّ السؤالَ آخِرُ ما يَكْتَسِبُ به المرءُ عند العجز عن الكسب.

##### Türkçe

Allah Teâlâ’nın isimleri hakkında: **الآخِرُ** ve **المؤخَّرُ**; artık **الآخِرُ**, bütün yaratılmışlarının—konuşanı ve susanı—tamamının yok oluşundan sonra kalan (bâkî) olandır; **المؤخِّرُ** ise eşyayı geciktiren, böylece onları yerlerine koyandır; o, **المُقَدَّمِ**’in zıddıdır; **الأُخُرُ** da **القُدُمِ**’ün zıddıdır. Dersin ki: **مضى قُدُماً** ve **تَأَخَّرَ أُخُراً**; **التأَخر** **التقدّم**’ün zıddıdır; ve ondan **تَأَخَّرَ** etti: **تَأَخُّراً** ve bir tek **تَأَخُّرَةً**; **عن اللحياني**; ve bu düzenlidir; biz bunu ancak, bunun gibi bir şeyin düzenliliğinin, Arapçada tecrübesi olmayan kimsenin bilmediği şeylerden olmasından dolayı zikrettik.

Ve onu geciktirdim: **أَخَّرْتُه**; o da gecikti: **فتأَخَّرَ**; ve **استأْخَرَ** da **تأَخَّر** gibidir. Ve tenzîlde: **لا يستأْخرون ساعة ولا يستقدمون**; ve onda ayrıca: **ولقد عَلِمنا المستقدمين منكم ولقد علمنا المستأْخرينَ**; der ki: sizden ölüme doğru öne geçen kimseyi ve ondan geri kalan kimseyi bildik; ve denildi ki: ümmetlerin öne geçenlerini ve geri kalanlarını bildik. Ve Sa‘leb dedi: sizden mescide önden geleni ve gecikerek geleni bildik. Ve denildi ki: o, Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, arkasında, kadınlar içinde namaz kılanlar arasında namaz kılan güzel bir kadındı; namaz kılanlardan bazısı safların sonlarında gecikirdi; secde edince koltuğunun altından ona bakardı; bu maksadı kastetmeyenler ise, fazilet bulunduğu için saflarda öne geçmeyi arıyorlardı. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, ona dedi ki: **أَخِّرْ عني يا عمرُ**; denir: **أَخَّرَ** ve **تأَخَّرَ** ve **قَدَّمَ** ve **تقَدَّمَ** bir mânâ ile; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: **لا تُقَدِّموا بين يَدَي الله ورسوله**; yani: öne geçmeyin; ve denildi ki: mânâsı: benden görüşünü geri bırak; sonra îcâz ve belâgat için kısaltıldı. **التأْخيرُ**: **التقديم**’in zıddıdır.

Her şeyin **مُؤَخَّرُ**’i, şeddeli olarak: **مُقَدَّمِه**’nin hilâfıdır. Denir: başının önünü ve arkasını vurdu: **ضرب مُقَدَّمَ رأْسه ومؤَخَّره**. Gözün **آخِرَةُ**’si ve **مُؤْخِرُ**’i ve **مؤْخِرَتُها**: bakışın bitişiğinde olan şeydir; böyle denmez, ancak gözün arka tarafında. Gözün **مُؤْخِرُ**’i, **مُؤمِنٍ** gibi: şakak tarafına bitişik olandır; onun **مُقْدِمُها**’sı: burun tarafına bitişik olandır; denir: ona gözünün arka tarafıyla baktı ve gözünün ön tarafıyla baktı: **نظر إِليه بِمُؤْخِرِ عينه وبمُقْدِمِ عينه**; ve gözün **مُؤْخِرُ**’i ve **مقدِمُها**’sı: göz hakkında özellikle tahfîf ile gelmiştir.

**مُؤْخِرَةُ الرَّحْل** ve **مُؤَخَّرَتُه** ve **آخِرَته** ve **آخِره**; hepsi: **قادِمتِه**’nin hilâfıdır; o, binicinin dayandığı yerdir. Hadîste: sizden biri önüne, semerin arka kısmı gibi bir şey koyarsa, arkasından geçen kimseye aldırmaz: **إِذا وضَعَ أَحدكُم بين يديه مِثلَ آخِرة الرحلِ فلا يبالي مَنْ مرَّ وراءَه**; o, med ile, devenin semerinin hörgüç kısmından binicinin dayandığı tahtadır. Başka bir hadîste: **مِثْلَ مؤْخرة**; o, hemze ve sükûn ile, onun **آخِرَتِه**’sinde az bir lehçedir; bazısı onu men etmiş ve şeddelendirmez. **مُؤْخِرَة السرج**: **قادِمتِه**’nin hilâfıdır. Araplar, Leys’in onun **قادِمَه**’si kıldığı şeye **واسِطُ الرحل** derler. Ve derler: **مُؤْخِرَةُ الرحل** ve **آخِرَة الرحل**; Ya‘kūb dedi: **مُؤْخِرَة** deme. Dişi deve için iki **آخِرَان** ve iki **قادمان** vardır: onun iki ön memesi **قادماها**’dır; iki arka memesi **آخِراها**’dır; ve **الآخِران** memelerden: uyluklara bitişik olan ikisidir. Ve **الآخِرُ**: **الأَوَّل**’in hilâfıdır; dişisi **آخِرَةٌ**’dir. Sa‘leb rivayet etti: “Onlar girişte ilkler, çıkışta sonlardır”: **هنَّ الأَوَّلاتُ دخولاً والآخِراتُ خروجاً**. Ezherî: **الآخِرُ**’e gelince, hâ’nın kesriyle; Allah عز وجل dedi: **هو الأَوَّل والآخِر والظاهر والباطن**. Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet edildi: Allah’ı yüceltirken dedi ki: “Sen **الأَوَّلُ**’sin; senden önce hiçbir şey yoktur; ve sen **الآخِرُ**’sin; senden sonra hiçbir şey yoktur.” Leys: **الآخِرُ** ve **الآخرة**; **المتقدّم** ve **المتقدِّمة**’nin nakîzidir; **المستأْخِرُ** **المستقدم**’in nakîzidir. Ve **الآخَر** fetha ile: iki şeyden biridir; o, **أَفْعَلَ** üzere bir isimdir; dişisi **أُخْرَى**; ancak onda sıfat mânâsı vardır; çünkü “şundan daha **أَفعل**” ancak sıfatta olur.

Ve **الآخَرُ** “başka/غير” mânâsında; senin “başka bir adam ve başka bir elbise” demen gibi: **رجلٌ آخَرُ وثوب آخَرُ**. Aslı, **التَّأَخُّر**’den **أَفْعَلُ**’dır; tek bir harfte iki hemze birleşince ağır görüldü; ikincisi, sükûnu ve öncesindeki birincinin fethası sebebiyle, elife çevrildi. Ahfeş dedi: şiirde **آخِر**’i **جابر** ile birlikte yapsan câiz olur. İbn Cinnî dedi: bu güçlü yöndür; çünkü kimse **آخِر**’in hemzesini tahkik etmez; eğer tahkiki güzel olsaydı, onda işitilmesi daha layık olurdu; ve madem ki mutlaka bedeldir, Arapların onu, lafzını gözeterek yürüttükleri şeye göre yürütülmesi gerekir; bu hemzeyi, hemzeden payı olmayan ziyade elif menzilesine indirmek; **عالِم** ve **صابِرٍ** gibi. Görmüyor musun, kırdıklarında **آخِرٌ** ve **أَواخِرُ** dediler; **جابِرٌ** ve **جوابِرُ** dedikleri gibi. İmru’ul-Kays, **آخَرَ** ile **قَيصرَ**’ı bir araya getirmiştir; elifi hemze sanmıştır; dedi ki:

إِذا نحنُ صِرْنا خَمْسَ عَشْرَةَ ليلةً،
وراءَ الحِساءِ مِنْ مَدَافِعِ قَيْصَرَا
إِذا قُلتُ: هذا صاحبٌ قد رَضِيتُه،
وقَرَّتْ به العينانِ، بُدّلْتُ آخَرا

**آخَر**’ın küçültmesi **أُوَيْخِرٌ**’dir; hafifletilmiş elif, hemzenin yerine, **ضَارِبٍ**’in elifi gibi yürümüştür. Allah Teâlâ’nın sözü: **فآخَرَان يقومانِ مقامَهما**; Sa‘leb onu tefsir etti ve dedi ki: iki Müslüman, iki Hristiyanın yerine kaim olur; ikisi, onların hıyanet ettiklerine yemin eder; sonra iki Hristiyanın aleyhine geri dönülür. Ferrâ dedi: mânâsı: “veya dininizden olmayan iki başkası”; Hristiyanlardan ve Yahudilerden; bu, sefer ve zaruret içindir; çünkü bunun dışında bir kâfirin bir Müslüman aleyhine şehadeti câiz olmaz. Cem‘i vav ve nûn iledir; dişisi **أُخرى**. Allah عز وجل’nin sözü: **وليَ فيها مآربُ أُخرى**; tekilin sıfat lafzı üzere geldi; çünkü **مآربَ** başka bir ihtiyaçlar topluluğu mânâsındadır ve çünkü âyet başıdır. Cem‘i: **أُخْرَياتٌ** ve **أُخَرُ**.

Onların sözü: insanların **أُخْرَيَاتِ**’ında ve kavmin **أُخرى**’sında; yani onların sonunda. Ve şu beyit okundu:
أَنا الذي وُلِدْتُ في أُخرى الإِبلْ

Ferrâ, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: **والرسولُ يدعوكم في أُخراكم**; Araplardan kimi **في أُخَراتِكُمْ** der; fakat kıraatte câiz olmaz. Leys: müzekker ve müennes için “bu **آخَرُ**, bu da **أُخْرَى**” denir; dedi: **أُخَرُ**, **أُخْرَى**’nın cemaatidir. Zeccâc, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: **وأُخَرُ من شكله أَزواجٌ**; **أُخَرُ** munsarif olmaz; çünkü onun tekilleri munsarif olmaz; o, **أُخْرًى** ve **آخَرُ**’dır; ve **فُعَل** üzere olan her cem‘ böyledir: tekilleri munsarif değilse munsarif olmaz; **كُبَرَ** ve **صُغَرَ** gibi. Eğer **فُعَلٌ**, **فُعْلةٍ**’nin cem‘i olursa munsarif olur; **سُتْرَةٍ** ve **سُتَرٍ**, **حُفْرَةٍ** ve **حُفْرٍ** gibi. Eğer **فُعَلٌ**, **فاعِلٍ**’den çevrilmiş munsarif bir isim olursa, marifede munsarif olmaz, nekirede munsarif olur. Eğer bir kuşun veya başkasının ismi olursa munsarif olur; **سُبَدٍ** ve **مُرّعٍ** ve benzerleri gibi. Şöyle de okunmuştur: **وآخَرُ من شكلِه أَزواجٌ**; tekil üzere. Ve sözü: **ومَنَاةَ الثالِثَةَ الأُخرى**; **الآخَر**’ın müennesi. Ve **آخَرُ**’ın mânâsı: birinci olmayan başka bir şeydir. Ebû’l-‘Iyâl’in sözü:

إِذا سَنَنُ الكَتِيبَة صَـ
ـدَّ، عن أُخْراتِها، العُصَبُ

Sükkerî dedi: **أُخْرَياتِها**’yı kastetti; sonra hazf etti. Bunun benzeri, İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğudur:

ويتَّقي السَّيفَ بأُخْراتِه،
مِنْ دونِ كَفَّ الجارِ والمِعْصَمِ

İbn Cinnî dedi: bu, Bağdatlıların mezhebidir; görmüyor musun, **قِرْ قِرَّى**’nın tesniyesinde **قِرْ قِرَّانِ**’ı, ve **صَلَخْدَى** gibisinde **صَلَخْدانِ**’ı câiz görürler? Ancak bu, ancak söz uzadığında olur; **أُخْرَى** uzun değildir. Dedi: **أُخْراتُه** bir tek olabilir; ancak elif, hâ ile birlikte, te’nîs için olmayabilir; hâ gidince, elif o vakit te’nîs için olur; bunun benzeri **بُهْمَاةٌ**’dır. Bir tek elifi, iki hâlde iki takdir olarak takdir etmek inkâr edilmez; görmüyor musun, onların **عَلْقَاةٌ** sözünü tâ ile? Sonra ‘Accâc dedi:

فَحَطَّ في عَلْقَى وفي مُكُور

Onu te’nîs için yaptı ve munsarif kılmadı. İbn Sîde dedi: ashabımız, Ebû ‘Ubeyde’nin sözünün bir kısmında şöyle dediğini nakletti: “Beni, sarf ehli gibi görüyorum; te’nîs alâmeti, te’nîs alâmeti üzerine girmez derler.” Hâlbuki ‘Accâc dedi:
فحط في علقى وفي مكور
ve munsarif kılmadı; bununla beraber onlar **عَلْقَاة** derler. Bu, Ebû ‘Osmân’a ulaşınca dedi ki: “Ebû ‘Ubeyde, bunun gibi bir şeyi bilecek kadar gizli değildir”; bununla, iki farklı hâlde iki takdirin ihtilâfından daha önce zikredileni kasteder. Onların sözü: **لا أَفْعلهُ أُخْرَى الليالي**; yani asla; ve **أُخْرَى المنونِ**; yani ömrün sonu; dedi ki:

وما القومُ إِلاَّ خمسةٌ أَو ثلاثةٌ،
يَخُوتونَ أُخْرَى القومِ خَوْتَ الأَجادلِ

Yani onların sonunda olan kimseyi. **الأَجادلُ**: **أَجْدلٍ**’in cem‘idir; doğan. **خَوْتُ البازِي**: av için dalmasıdır. İbn Berrî dedi: haşiyede, **أُخْرَى المنونِ** üzerine, Cevherî’nin sözünden olmayan bir şahit vardır; o, Ensârî Ka‘b b. Mâlik’indir; o da şudur:

أَن لا تزالوا، ما تَغَرَّدَ طائِرٌ
أُخْرَى المنونِ، مَوالياً إِخوانا

İbn Berrî dedi: ondan önce:
أَنَسيِتُمُ عَهْدَ النَّبيِّ إِليكُمُ،
ولقد أَلَظَّ وأَكَّدَ الأَيْمانا؟

Ve **أُخَرُ**: **أُخْرَى**’nın cem‘idir; **أُخْرَى**: **آخَرَ**’ın müennesi; ve munsarif değildir. Allah Teâlâ dedi: **قِعدَّةٌ من أَيامٍ أُخَرَ**; çünkü yanında **مِنْ** bulunan **أَفْعَلَ**, nekire oldukça cem‘ edilmez ve müennes yapılmaz; dersin: “senden daha faziletli bir adamla karşılaştım” ve “senden daha faziletli bir kadınla”; eğer ona elif-lâmı sokarsan veya onu izâfe edersen, tesniye eder, cem‘ eder ve müennes yaparsın; dersin: “en faziletli adamla”, “en faziletli erkeklerle”, “en üstün kadınla”, “en üstün kadınlarla”; ve “onların en faziletlisiyle”, “onların iki en faziletlisiyle”, “onların en üstünleriyle (kadın)”, “onların en üstünleriyle (kadınlar)”. Ve Araplardan bir kadın dedi: **صُغْراها مُرَّاها**. Ve “bir adamla **أَفضلَ** olarak” demezsin; “erkeklerle **أَفضَلَ** olarak” da demezsin; “bir kadınla **فُضْلَى** olarak” da demezsin; ta ki onu **مِنْ** ile sıla yapıncaya veya ona elif-lâmı sokuncaya kadar; ikisi onun üzerinde birbirinin yerine geçer. **آخَرُ** böyle değildir; çünkü **مِنْ** olmaksızın, elif-lâm olmaksızın ve izâfe olmaksızın müennes yapılır ve cem‘ edilir; dersin: “başka bir adamla” ve “başka erkeklerle ve başkalarıyla”; ve “başka bir kadınla” ve “başka kadınlarla”. O, çevrilmiş olarak geldiğinde—ve o bir sıfattır—sarfı men edildi; bununla beraber o bir cem‘dir. Eğer onunla bir erkeği isimlendirirsen, Ahfeş’e göre nekirede sarf edersin; Sîbeveyh’e göre sarf etmezsin. A‘şâ’nın sözü:

وعُلِّقَتْني أُخَيْرَى ما تُلائِمُني،
فاجْتَمَعَ الحُبُّ حُبٌّ كلُّه خَبَلُ

**أُخْرَى**’nın küçültmesidir.

**الأُخْرَى** ve **الآخِرَةُ**: bekā yurdu; galip bir sıfattır. **الآخِرُ**, **الأَوَّل**’den sonradır; o bir sıfattır. Denir: **جاء أَخَرَةً وبِأَخَرَةٍ**; hâ’nın fethasıyla; ve **أُخَرَةً وبأُخَرةٍ**; bu, Lihyânî’den, harf ile ve harfsiz; yani her şeyin sonu. Hadîste: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, meclisten kalkmak istediğinde şöyle derdi: **بِأَخَرَةٍ**; yani oturuşunun sonunda. İbnü’l-Esîr dedi: ömrünün sonunda olması da câizdir; hemzenin ve hâ’nın fethasıyladır. Bundan, Ebû Hureyre hadîsi: **لما كان بِأَخَرَةٍ وما عَرَفْتُهُ إِلاَّ بأَخَرَةٍ**; yani en sonunda.

Ve denir: onu en sonunda gördüm: **لقيتُه أَخيراً**; ve **جاء أُخُراً** ve **أَخيراً** ve **أُخْرِيّاً** ve **إِخرِيّاً** ve **آخِرِيّاً** ve **بآخِرَةٍ**; med ile; yani her şeyin sonu. Dişisi **آخِرَةٌ**; cem‘i **أَواخِرُ**. Ve sana iki defa son kez geldim: **أَتيتُكَ آخَر مرتينِ وآخِرَةَ مرتينِ**; İbnü’l-A‘râbî’den; ve **آخَر مرتين**’i ve **آخرَةَ مرتين**’i açıklamadı. İbn Sîde dedi: bence o, iki defanın ikincisidir.

Elbisesini arkadan yırttı: **وسْقَّ ثوبَه أُخُراً ومن أُخُرٍ**; yani arkadan. İmru’ul-Kays, Hicr’i vasfederek bir atı anlatır:

وعينٌ لها حَدْرَةٌ بَدْرَةٌ،
شقَّتْ مآقِيهِما مِنْ أُخُرْ

**عين حَدْرَةٌ**: yani dolgun, sert. **البَدْرَةُ**: bakışla fırlayan; ve denir: dolunay gibi tam olandır. **شُقَّتْ من أُخُرٍ**’ün mânâsı: yani o, sanki arka tarafından yarılmış gibi açıktır. Ve onu bir malı vadeli olarak sattım: **وبعتُه سِلْعَة بِأَخِرَةٍ**; yani mühletle ve geciktirmeyle ve veresiye; ve “metayı **إِخْرِيّاً** sattım” denmez. Sövgüde denir: **أَبْعَدَ اللهُ الأَخِرَ**; hâ’nın kesri ve elifin kısaltılmasıyla; ve **الأَخِيرَ**; ve bunu müennese söylemezsin. Bazısı nakletti: **أَبْعَدَ اللهُ الآخِرَ**; med ile. **الآخِرُ** ve **الأَخِيرُ**: gaip olandır. Şemmer, onların “**إِنّ الأَخِرَ فَعَلَ كذا وكذا**” sözünde; İbn Şümeyl dedi: **الأَخِرُ**: geciktirilmiş, atılmış olandır. Şemmer dedi: **المؤُخَّرِ**’in mânâsı: en uzak olandır; dedi: görünüşe göre **الأَخِيرَ**’ı kastettiler de yâ’yı düşürdüler.

Mâiz hadîsinde: **إِنَّ الأَخِرَ قد زنى**; **الأَخِرُ**, **الكِبِد** vezninde, hayırdan uzak, geri kalmış en uzak olandır. Ve denir: **لا مرحباً بالأَخِر**; yani en uzağa. İbnü’s-Sikkît: denir: bana gözünün arka tarafıyla baktı: **نظر إِليَّ بِمُؤُخِرِ عينِه**. Ve başının arkasını vurdu: **وضَرَبَ مُؤُخَّرَ رأْسِه**; ve o, semerin arka kısmıdır: **آخِرَةُ الرحلِ**. **المِئخارُ**: yükü, hasadın sonuna kadar kalan hurma ağacıdır; dedi ki:

ترى الغَضِيضَ المُوقَرَ المِئخارا،
مِن وَقْعِه، يَنْتَثِرُ انتثاراً

Ve şöyle rivayet edilir: **ترى العَضِيدَ والعَضِيضَ**. Ebû Hanîfe dedi: **المئخارُ**, yükü kışın sonuna kadar kalan ağaçtır; ve beyti de okudu. Hadîste: **المسأَلةُ أَخِرُ كَسْبِ المرءِ**; yani onun en rezili ve en aşağısı; med ile de rivayet edilir; yani soru sormak, kazançtan aciz kalınca, kişinin kazandığı şeyin sonuncusudur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* أ خ ر * * أخّره فتأخَّر * و * استأخَر * أيضا و * الآخِرُ * بكسر الخاء بعد الأول وهو صفة تقول جاء * آخِرا * أي * أخيرا * وتقديره فاعل والأنثى * آخِرة * والجمع * أواخر * و * الآخَر * بفتح الخاء أحد الشيئين وهو اسم على أفعل والأنثى * أخْرَى * إلا أن فيه معنى الصفة لأن أفعل من كذا لا يكون إلا في الصفة وجاء في * أُخْرَيات * الناس أي في * أواخِرهم * ولا أفعله * أُخْرَى * الليالي أي أبدا وباعه * بأَخِرةٍ * بكسر الخاء أي بنسيئة وعرفه * بأَخَرَةٍ * بفتح الخاء أي أخيرا وجاءنا * أُخُراً * بالضم أي أخيرا و * مُؤْخِرُ * العين بوزن مؤمن ما يلي الصدغ ومقدمها ما يلي الأنف و * مُؤْخِرَةُ * الرجل أيضا لغة قليلة في * آخِرةِ * الرحل وهي التي يستند إليها الراكب ولا تقل مُؤَخِّرةُ * الرحل و * مُؤَخَّرُ * الشيء بالتشديد ضد مقدمه و * أُخَرُ * جمع أخرى و * أُخْرى * تأنيث آخر وهو غير مصروف قال الله تعالى ﴿فعدة من أيام أخر﴾ لأن أفعل الذي معه من لا يجمع ولا يؤنث ما دام نكرة تقول مررت برجل أفضل منك وبرجال أفضل منك وبامرأة أفضل منك فإن أدخلت عليه الألف واللام أو أضفته ثنيت وجمعت وأنثت تقول مررت بالرجل الأفضل وبالرجلين الأفضلين وبالرجال الأفضلين وبالمرأة الفضلى وبالنساء الفضل ومررت بأفضلهم وأبأفضليهم وبأفضليهم وبفضلاهن وبفضلهن ولا يجوز أن تقول مررت برجل أفضل ولا برجال أفاضل ولا بامرأة فضلى حتى تصله بمن أو تدخل عليه الألف واللام وهما يتعاقبان عليه وليس كذلك آخر لأنه يؤنث ويجمع بغير من وبغير الألف واللام وبغير الإضافة تقول مررت برجل آخر وبرجال أخر وآخرين وبامرأة أخرى وبنسوة أخر فلما جاء معدولا وهو صفة منع الصرف وهو مع ذلك جمع فإن سميت به رجلا صرفته في النكرة عند الأخفش ولم تصرفه عند سيبويه

##### Türkçe

* أ خ ر * * **أخّره** ف**تأخَّر** * ve * **استأخَر** * da; ve * **الآخِرُ** * (خ harfinin kesriyle) birinciden sonra olan; o bir sıfattır; dersin ki: geldi * **آخِرا** * yani * **أخيرا** *; onun takdiri fâildir; müennesi * **آخِرة** *; cem‘i * **أواخر** *; ve * **الآخَر** * (خ harfinin fethasıyla) iki şeyden biri; o, “أفعل” vezni üzere bir isimdir; müennesi * **أخْرَى** *; ancak onda sıfat mânası vardır; çünkü “أفعل من كذا” ancak sıfatta olur. Ve “* **أُخْرَيات** * الناس” içinde geldi; yani onların * **أواخِرهم** *’inde. Ve “* **ولا أفعله** *” (denir): * **أُخْرَى** * الليالي; yani ebeden. Ve onu * **بأَخِرةٍ** * (خ harfinin kesriyle) sattı; yani veresiye ile. Ve onu * **بأَخَرَةٍ** * (خ harfinin fethasıyla) bildi; yani en son olarak. Ve bize * **أُخُراً** * (ضم ile) geldi; yani en son olarak. Ve * **مُؤْخِرُ** * العين, “مؤمن” vezninde, şakak tarafına bitişik olan (kısımdır); onun önü ise burun tarafına bitişik olandır. Ve * **مُؤْخِرَةُ** * الرجل da, * **آخِرةِ** * الرحل hakkında az bir lugattır; o, binicinin dayandığı şeydir; ve * **مُؤَخِّرةُ** * الرحل deme. Ve * **مُؤَخَّرُ** * الشيء (teşdîd ile), onun önünün zıddıdır. Ve * **أُخَرُ** *, “أخرى”nın cem‘idir. Ve * **أُخْرى** *, “آخر”ın te’nîsidir; o gayr-i munsarıftır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿فعدة من أيام أخر﴾; çünkü beraberinde “من” bulunan “أفعل”, nekre olduğu müddetçe ne cem‘ olunur ne de müennes yapılır. Dersin ki: senden daha faziletli bir adamın yanından geçtim; ve senden daha faziletli adamların yanından; ve senden daha faziletli bir kadının yanından. Şayet ona elif-lâmı dâhil edersen yahut onu izâfet edersen tesniye eder, cem‘ eder ve müennes yaparsın. Dersin ki: en faziletli adamın yanından; ve en faziletli iki adamın yanından; ve en faziletli adamların yanından; ve en faziletli kadının yanından; ve faziletli kadınların yanından. Ve “أَفْضَلُهُمْ”ün yanından; ve “أَبَأَفْضَلِيهم”in yanından; ve “بأفضليهم”in yanından; ve “بفضلاهن” ile; ve “بفضلهن” ile. Ve “من” ile bağlamadıkça yahut ona elif-lâmı dâhil etmedikçe “en faziletli bir adamın yanından geçtim” demen câiz değildir; ne de “faziletliler adamların” (demek); ne de “faziletli bir kadının” (demek); ta ki onu “من” ile bağlayasın yahut ona elif-lâmı dâhil edesin; ve bu ikisi onun üzerinde birbirinin yerine geçer. “آخر” böyle değildir; çünkü o, “من” olmaksızın, elif-lâm olmaksızın ve izâfet olmaksızın müennes yapılır ve cem‘ olunur. Dersin ki: başka bir adamın yanından geçtim; ve başka adamların, ve başkalarının; ve başka bir kadının; ve başka kadınların. Böylece o, ma‘dûl olarak geldiğinde—ve o bir sıfat iken—sarfı men olundu; bununla beraber o bir cem‘dir. Şayet onunla bir erkeği isimlendirirsen, Ahfeş’e göre nekrede onu sarf edersin; Sîbeveyh’e göre ise onu sarf etmezsin.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الأخر، بضمتين: ضد القدم. تقول: مضى قدما، وتأخر أخرا. التأخر: ضد التقدم، وقد تأخر عنه تأخرا وتأخرة واحدة، عن اللحياني، وهذا مطرد، وإنما ذكرناه لأن اطراد مثل هذا مما يجهله من لا دربة له بالعربية.

  في حديث عمر رضي الله عنه:  أن النبي صلى الله عليه وسلم قال له:  أخر عني يا عمر  .
 يقال: أخر تأخيرا وتأخر، وقدم وتقدم، بمعنى، كقوله تعالى:  لا تقدموا بين يدي الله ورسوله  أي لا تتقدموا، وقيل: معناه أخر عني رأيك. واختصر، إيجازا وبلاغة، والتأخير ضد التقديم.
 واستأخر كتأخر، وفي التنزيل:  لا يستأخرون ساعة ولا يستقدمون  وفيه أيضا:  ولقد علمنا المستقدمين منكم ولقد علمنا المستأخرين  قال ثعلب: أي علمنا من يأتي منكم إلى المسجد متقدما ومن يأتي مستأخرا. وأخرته فتأخر، واستاخر كتأخر، لازم متعد، قال شيخنا: وهي عبارة، قلقة جارية على غير اصطلاح الصرف، ولو قال: وأخر تأخيرا استأخر، كتأخر، وأخرته، لازم متعد، لكان أعذب في الذوق، وأجرى على الصناعة، كما لا يخفى، وفيه استعمال فعل لازما، كقدم بمعنى تقدم، وبرز على أقرانه، أي فاقهم.
 وآخرة العين ومؤخرتها، ما ولى اللحاظ، كمؤخرها، كمؤمن، ومؤمنة وهو الذي يلي الصدغ، ومقدمها الذي يلي الأنف، يقال: نظر إليه بمؤخر عينه، وبمقدم عينه. ومؤخر العين ومقدمها جاء في العين بالتخفيف خاصة، نقله الفيومي عن الأزهري، وقال أبو عبيد: مؤخر العين، الأجود التخفيف. قلت: ويفهم منه جواز التثقيل على قلة.
 الآخرة من الرحل: خلاف قادمته، وكذا من السرج، وهي التي يستند إليها الراكب، والجمع الأواخر، وهذه أفصح اللغات، كما في المصباح وقد جاء في الحديث:  إذا وضع أحدكم بين يديه مثل آخرة الرحل فلا يبالي من مر وراءه  . كآخره، من غير تاء، ومؤخره، كمعظم، ومؤخرته، بزيادة التاء، وتكسر خاؤهما مخففة ومشددة. أما المؤخر كمؤمن فهي لغة قليلة، وقد جاء في بعض روايات الحديث، وقد منع منها بعضهم، والتشديد مع الكسر أنكره ابن السكيت، وجعله في المصباح من اللحن.
 للناقة آخران وقادمان، فخلفاها المقدمان: قادماها، وخلفاها. المؤخران: آخراها. والآخران من الأخلاف اللذان يليان الفخذين، وفي التكملة: آخرا الناقة خلفاها المؤخران، وقادماها خلفاها المقدمان. والآخر: خلاف الأول. في التهذيب قال الله عز وجل:  هو الأول والآخر والظاهر والباطن  ، وروي عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال وهو يمجد الله:  أنت الأول فليس قبلك شيء، وأنت الآخر فليس بعدك شيء. وفي النهاية: الآخر من أسماء الله تعالى هو الباقي بعد فناء خلقه كله ناطقه وصامته. وهي، أي الأنثى الآخرة، بهاء قال الليث: نقيض المتقدمة، وحكى ثعلب: هن الأولات دخولا والآخرات خروجا.
 ويقال: في الشتم: أبعد الله الآخر، كما حكاه بعضهم بالمد وكسر الخاء، وهو الغائب، كالأخير، والمشهور فيه الأخر، بوزن الكبد، كما سيأتي في المستدركات.
 الآخر، بفتح الخاء: أحد الشيئين، وهو اسم على أفعل إلا أن فيه معنى الصفة، لأن أفعل من كذا لا يكون إلا في الصفة، كذا في الصحاح. والآخر بمعنى غير، كقولك: رجل آخر، وثوب آخر: وأصله أفعل من أخر، أي تأخر، فمعناه أشد تأخرا، ثم صار بمعنى المغاير.

  وقال الأخفش: لو جعلت في الشعر آخر مع جابر لجاز، قال ابن جني: هذا هو الوجه القوي، لأنه لا يحقق أحد همزة آخر، ولو كان تحقيقها حسنا لكان التحقيق حقيقا بأن يسمع فيها، وغذا كان بدلا البتة وجب أن يجرى على ما أجرته عليه العرب من مراعاة لفظه، وتنزيل هذه الهمزة منزلة الألف الزائدة التي لا حظ فيها للهمز، نحو عالم وصابر، ألا تراهم لما كسروا قالوا: آخر وأواخر، كما قالوا: جابر وجوابر. وقد جمع امرؤ القيس بين آخر وقيصر، بوهم الألف همزة، فقال:
  إذا نحن صرنا خمس عشرة لـيلة                      وراء الحساء من مدافع قيصرا.
  إذا قلت هذا صاحب قد رضيتـه                      وقرت به العينان بدلـت آخـرا. وتصغير آخر أويخر، جرت الألف المخففة عن الهمزة مجرى ألف ضارب. وقوله تعالى:  فآخران يقومان مقامهما  فسره ثعلب فقال: فمسلمان يقومان مقام النصرانيين يحلفان أنهما اختانا، ثم يرتجع على النصرانيين. وقال الفراء: معناه: أو آخران من غير دينكم من النصارى واليهود، وهذا للسفر والضرورة، لأنه لا تجوز شهادة كافر على مسلم في غير هذا.
  ج الآخرون  بالواو والنون، وأخر، وفي التنزيل العزيز:  فعدة من أيام أخر  .
 والأنثى أخرى وأخراة، قال شيخنا: الثاني في الأنثى غير مشهور. قلت: نقله الصاغاني فقال: ومن العرب من يقول: أخراتكم بدل أخراكم، وقد جاء في قول أبي العيال الهذلي:
  إذا سنن الكتيبة صـد                      عن أخراتها العصب. وأنشد ابن الأعرابي:
  ويتقي الـسـيف بـأخـراتـه                      من دون كف الجار والمعصم. وقال الفراء في قوله تعالى:  والرسول يدعوكم في أخراكم  : من العرب من يقول: في أخراتكم، ولا يجوز في القراءة. ج أخريات، وأخر قال الليث: يقال: هذا آخر وهذه أخرى، في التذكير والتأنيث، قال: وأخر: جماعة أخرى. قال الزجاج في قوله تعالى:  وأخر من شكله أزواج  . أخر لا ينصرف، لأن وحدانها لا ينصرف وهو أخرى وآخر، وكذلك كل جمع على فعل لا ينصرف إذا كان وحدانه لا ينصرف، مثل كبر وصغر، وإذا كان فعل جمعا لفعلة فإنه ينصرف نحو سترة وستر، وحفرة وحفر، وإذا كان فعل اسما مصروفا عن فاعل لم ينصرف في المعرفة وينصرف في النكرة، وإذا كان اسما لطائر أو غيره فإنه ينصرف، نحو سبد ومرع وما أشبهها، وقرئ:  وآخر من شكله أزواج  على الواحد.
 وفي اللسان: قال الله تعالى:  فعدة من أيام أخر  وهو جمع أخرى، وأخرى تأنيث آخر، وهو غير مصروف، لأن أفعل الذي معه من لا يجمع ولا يؤنث ما دام نكرة، تقول: مررت برجل أفضل منك، وبامرأة أفضل منك، فإن أدخلت عليه الألف واللام أو أضفته ثنيت وجمعت وأنثت، تقول: مررت بالرجل الأفضل، وبالرجال الأفضلين، وبالمرأة الفضلى، وبالنساء الفضل، ومررت بأفضلهم وبأفضليهم وبفضلاهن وبفضلهن، ولا يجوز أن تقول: مررت برجل أفضل، ولا برجال أفضل، ولا بامرأة فضلى، حتى تصله بمن، أو تدخل عليهم الألف واللام، وهما يتعاقبان عليه، وليس كذلك آخر، لأنه يؤنث ويجمع بغير من، وبغير الألف واللام، وبغير الإضافة، تقول: مررت برجل آخر، وبرجال أخر وآخرين، وبامرأة أخرى، وبنسوة أخر، فلما جاء معدولا وهو صفة منع الصرف وهو مع ذلك جمع، وإن سميت به رجلا صرفته في النكرة، عند الأخفش، ولم تصرفه، عند سيبويه.

  والآخرة والأخرى: دار البقاء، صفة غالبة، قاله الزمخشري.وجاء أخرة وبأخرة، محركتين وقد يضم أولهما، وهذه عن اللحياني، بحرف وبغير حرف، يقال: لقيته أخيرا، وجاء أخرا، بضمتين، وأخيرا، وإخريا، بكسرتين، وإخريا، بكسر فسكون، وآخريا، وبآخرة، بالمد فيهما، أي آخر كل شيء. في الحديث:  كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول بأخرة إذا إراد أن يقوم من المجلس كذا وكذا  ، أي في آخر جلوسه، قال ابن الأثير: ويجوز أن يكون في آخر عمره، وهو بفتح الهمزة والخاء، ومنه حديث:  لما كان بأخرة  . وماعرفته إلا بأخرة، أي أخيرا. وأتيتك آخر مرتين، وآخرة مرتين، عن ابن الأعرابي، ولم يفسر آخر مرتين ولا آخرة مرتين وقال ابن سيده: وعندي: أي المرة الثانية من المرتين. وشقه، أي الثوب، أخرا، بضمتين، ومن أخر، أي من خلف، وقال امرؤ القيس يصف فرسا حجرا:
  وعين لها حدرة بـدرة                      شقت مآقيهما من أخر. يعني أنها مفتوحة كأنها شقت من مؤخرها.
 يقال: بعته سلعة بأخرة، بكسر الخاء، أي بنظرة ونسيئة، ولا يقال: بعته المتاع إخريا.
 والمئخار، بالكسر: نخلة يبقى حملها إلى آخر الشتاء، وهو نص عبارة أبي حنيفة، وأنشد:
  ترى الغضيض الموقر المئخارا                      من وقعه ينتشر انـتـشـارا. عبارة المحكم: إلى آخر الصرام، وأنشد البيت المذكور، والمصنف جمع بين القولين. وفي الأساس: نخلة مئخار، ضد مبكار وبكور، من نخل مآخير. وآخر، كآنك: د، بدهستان، بضم الدال المهملة والهاء، ويقال بفتح الدال وكسر الهاء، وهي مدينة مشهورة عند مازندران، منه أبو القاسم إسماعيل بن أحمد الآخرى الدهستاني شيخ حمزة بن يوسف السهمي، والعباس بن أحمد بن الفضل الزاهد، عن ابن أبي حاتم.
 وفاته أبو الفضل محمد بن علي بن عبد الرحمن الآخري شيخ لابن السمعاني، وكان متكلما على أصول المعتزلة. وأبو عمرو ومحمد بن حارثة الآخرى، حدث عن أبي مسعود البجلي.
 قولهم: لا أفعله أخرى الليالي، أو أخرى المنون، أي أبدا، أو آخر الدهر، وأنشد ابن بري لكعب بن مالك الأنصاري:
  أنسيتم عهد النبـي إلـيكـم                      ولقد ألظ وأكد الأيمـانـا.
  أن لا تزالوا ما تغرد طـائر                      أخرى المنون مواليا إخوانا. يقال: جاء في أخرى القوم، أي من كان في آخرهم. قال:
  وما القـوم إلا خـمـسة أو ثـلاثة                      يخوتون أخرى القوم خوت الأجادل. الأجادل: الصقور، وخوتها: انقضاضها وأنشد غيره:
  أنا الذي ولدت في أخرى الإبل. وقد جاء في أخرياتهم، أي في أواخرهم.
 ومما يستدرك عليه: المؤخر من أسماء الله تعالى. وهو الذي يؤخر الأشياء فيضعها في مواضعها، وهو ضد المقدم. ومؤخر كل شيء، بالتشديد: خلاف مقدمه، يقال: ضرب مقدم رأسه ومؤخره. ومن الكناية: أبعد الله الاخر، أي من غاب عنا، وهو بوزن الكبد، وهو شتم، ولا تقوله للأنثى. وقال شمر في علة قصر قولهم: أبعد الله الأخر: إن أصله الأخير، أي المؤخر المطروح، فأندروا الياء، وحكى بعضهم بالمد، وهو ابن سيده في المحكم، والمعروف القصر، وعليه اقتصر ثعلب في الفصيح، وإياه تبع الجوهري.

  قال ابن شميل: المؤخر: المطروح. وقال شمر: معنى المؤخر: الأبعد، قال: أراهم أرادوا الأخير. وفي حديث ماعز:  إن الأخر قد زنى.  هو الأبعد المتأخر عن الخير. ويقال: لا مرحبا بالأخر، أي بالأبعد، وفي شروح الفصيح: هي كلمة تقال عند حكاية أحد المتلاعنين للآخر. وقال أبو جعفر اللبلي: والأخر، فيما يقال، كناية عن الشيطان، وقيل كناية عن الأدنى والأرذل، عن التدمري وغيره، وفي نوادر ثعلب: أبعد الله الأخر، أي الذي جاء بالكلام آخرا، وفي مشارق عياص: قوله: الأخرزني، بقصر الهمزة وكسر الخاء هنا، كذا رويناه عن كافة شيوخنا، وبعض المشايخ يمد الهمزة، وكذا روي عن الأصيلي في الموطأ، وهو خطأ، وكذلك فتح الخاء هنا خطأ، ومعناه الأبعد، على الذم، وقيل: الأرذل، وفي بعض التفاسير: الأخر هو اللئيم، وقيل: هو السائس الشقي.
 وفي الحديث:  المسالة أخر كسب المرء  ، مقصور أيضا، أي أرذله وأدناه، ورواه الخطابي بالمد وحمله على ظاهره، أي إن السؤال آخر ما يكتسب به المرء عند العجز عن الكسب.
 وفي الأساس: جاؤوا عن آخرهم، والنهار يحر عن آخر فآخر، أي ساعة فساعة، والناس يرذلون عن آخر فآخر. والمؤخرة، من مياه بني الأضبط، معدن ذهب، وجزع بيض.
 والوخراء: من مياه بني نمير بأرض الماشية في غربي اليمامة. ولقيته أخريا، بالضم منسوبا، أي بآخرة، لغة في: إخريا، بالكسر.

##### Türkçe

**الأخر**، iki ḍamme ile: **القدم**’in zıddı. Dersin ki: “**مضى قدما**”, ve “**تأخر أخرا**”. **التأخر**: **التقدم**’in zıddı; ve ondan **تأخرا** ve bir tek **تأخرة** ile geri kaldı; **اللحياني**’den. Bu ise muttariddir; bunu ancak, bunun gibi şeylerin muttarid oluşunu Arapçada meleke sahibi olmayanın bilmemesinden dolayı zikrettik.

**عمر** رضي الله عنه hadîsinde: Peygamber صلى الله عليه وسلم ona dedi ki: “**أخر عني يا عمر**”.

Denir ki: **أخر** (tef‘îl babıyla) **تأخيرا** ve **تأخر**; ve **قدم** ve **تقدم**; mânâca; Yüce Allah’ın sözü gibi: **لا تقدموا بين يدي الله ورسوله** yani “ileriye geçmeyin”; ve denildi ki: mânâsı “benden görüşünü geri tut”tur. Kısalttı; îcâz ve belâgat için. **التأخير** ise **التقديم**’in zıddıdır.

Ve **استأخر** tıpkı **تأخر** gibidir. Tenzîlde: **لا يستأخرون ساعة ولا يستقدمون**; onda ayrıca: **ولقد علمنا المستقدمين منكم ولقد علمنا المستأخرين**. **ثعلب** dedi ki: yani sizden mescide öne geçerek geleni de, geri kalarak geleni de bildik. “Onu geri bıraktım da geri kaldı”; ve **استاخر** tıpkı **تأخر** gibidir; lâzım, müteaddî. Şeyhimiz dedi ki: Bu, sarf ıstılahına göre olmayan, çalkantılı bir ibaredir; eğer “**وأخر تأخيرا استأخر، كتأخر، وأخرته، لازم متعد**” deseydi, zevkte daha tatlı ve sanata daha uygun olurdu; gizli olmadığı üzere. Ve bunda fiilin lâzım olarak kullanılması vardır; **قدم**’in **تقدم** mânâsında olması gibi; ve “akranlarına karşı öne çıktı” yani onları geçti.

Gözün **آخرة**’si ve **مؤخرتها**’sı: bakışların yöneldiği taraf; **مؤخرها** gibi; **مؤمن** ve **مؤمنة** gibi; o, şakak tarafına bitişik olandır. **مقدمها** ise burun tarafına bitişik olandır. Denir ki: “ona gözünün **مؤخر**’ü ile baktı” ve “gözünün **مقدم**’i ile baktı”. **مؤخر العين** ve **مقدمها** “**العين**”de özellikle tahfîf ile gelmiştir; bunu **الفيومي** **الأزهري**’den nakletti. **أبو عبيد** dedi ki: **مؤخر العين**’de en iyi olan tahfîftir. Dedim ki: bundan, az da olsa teşdîdin câizliği anlaşılır.

**الآخرة** (rahlin): **قادمته**’sinin hilâfıdır; eyerden de böyledir. O, binicinin dayandığı kısımdır. Cem‘i **الأواخر**’dir; bu, dillerin en fasîhidir; **المصباح**’ta olduğu gibi. Hadîste gelmiştir: “**إذا وضع أحدكم بين يديه مثل آخرة الرحل فلا يبالي من مر وراءه**”. **آخره** gibi, tâ’sız; ve **مؤخره** gibi, **معظم** gibi; ve **مؤخرته** (tâ ziyadesiyle). İkisinin de **خ**’sı, tahfîfli ve teşdîdli olarak kesrelenir. **المؤخر** ise **مؤمن** gibi; bu az bir dildir; hadîsin bazı rivayetlerinde gelmiştir; bazıları bunu men etmiştir. Kesre ile birlikte teşdîdi **ابن السكيت** inkâr etti ve onu **المصباح**’ta lahn saydı.

Dişi devenin iki **آخران**’ı ve iki **قادمان**’ı vardır: iki arka tarafı iki ön tarafıdır: iki **قادماها**’sı ve iki arka tarafı. İki **المؤخران**: iki **آخراها**’sıdır. Ve **الأخران** (iki arka) **الأخلاف**’tan, uyluklara bitişik olan iki tanedir. **التكملة**’de: dişi devenin iki **آخرا**’sı, iki arka tarafı olan iki **المؤخران**’dır; iki **قادماها**’sı ise iki arka tarafı olan iki ön kısımdır. **الآخر**: **الأول**’ün hilâfıdır. **التهذيب**’de: Aziz ve Celîl Allah dedi ki: **هو الأول والآخر والظاهر والباطن**. Peygamber صلى الله عليه وسلم’den rivayet edildi ki, Allah’ı yüceltirken dedi: “**أنت الأول فليس قبلك شيء، وأنت الآخر فليس بعدك شيء**.” **النهاية**’de: Allah Teâlâ’nın isimlerinden **الآخر**, bütün mahlûkatının—konuşanı ve susanı—yok oluşundan sonra bâkî kalandır. Ve o, yani dişi için **الآخرة**, hâ ile gelir. **الليث** dedi ki: **المتقدمة**’nin nakîzıdır. **ثعلب** nakletti: “Onlar girişte **الأولات** ve çıkışta **الآخرات**’tır.”

Ve sövmede denir ki: “**أبعد الله الآخر**”; bazıları bunu med ile ve **خ**’yı kesreleyerek nakletti; o, gâib olandır; **الأخير** gibi. Meşhur olan ise **الأخر**’dur; **الكبد** vezninde; ileride **المستدركات**’ta geleceği üzere.

**الآخر**, **خ**’nın fethasıyla: iki şeyden biridir; **أفعل** üzerine bir isimdir; ancak onda sıfat mânâsı vardır; çünkü “şundan **أفعل**” ancak sıfatta olur; **الصحاح**’ta böyledir. Ve **الآخر** “başka” mânâsındadır; senin “**رجل آخر**” ve “**ثوب آخر**” demen gibi. Aslı **أفعل**’dir, **أخر**’dan; yani “geri kaldı”; mânâsı “daha şiddetli geri kalmış”tır; sonra “başkalık” mânâsına dönüştü.

**الأخفش** dedi ki: şiirde **آخر**’ı **جابر** ile birlikte yapsaydın câiz olurdu. **ابن جني** dedi ki: bu, kuvvetli veçhedir; çünkü kimse **آخر**’ın hemzesini tahkîk etmez; eğer tahkîki güzel olsaydı, onda işitilmesi gereken tahkîk olurdu. Ve eğer bu, kesinlikle bedel olsaydı, Arapların lafzını gözeterek ona yürüttükleri şeye göre yürütülmesi gerekirdi; bu hemzeyi, hemzeden nasibi olmayan zâid elif menzilesine indirmek; **عالم** ve **صابر** gibi. Görmüyor musun, kırdıklarında “**آخر**” ve “**أواخر**” dediler; “**جابر**” ve “**جوابر**” dedikleri gibi. **امرؤ القيس**, elif’i hemze zannederek **آخر** ile **قيصر**’ı bir araya getirdi; şöyle dedi:

إذا نحن صرنا خمس عشرة لـيلة
وراء الحساء من مدافع قيصرا.

إذا قلت هذا صاحب قد رضيتـه
وقرت به العينان بدلـت آخـرا.

**آخر**’ın tasğîri **أويخر**’dır; hemzeden hafifletilmiş elif, **ضارب**’ın elifi gibi yürütüldü. Yüce Allah’ın sözü: **فآخران يقومان مقامهما**; bunu **ثعلب** tefsir etti ve dedi ki: “İki Müslüman, iki Hristiyanın yerine kaim olur; ikisi yemin eder ki ikisi hıyanet ettiler; sonra iki Hristiyana rücû edilir.” **الفراء** dedi ki: mânâsı: “ya da dininizden olmayan iki başkası; Hristiyanlardan ve Yahudilerden”; bu, sefer ve zaruret içindir; çünkü bunun dışında bir kâfirin bir Müslümana şehadeti câiz olmaz.

Cem‘i: **الآخرون** (vav ve nûn ile) ve **أخر**. Aziz tenzîlde: **فعدة من أيام أخر**.

Müennesi: **أخرى** ve **أخراة**. Şeyhimiz dedi ki: müenneste ikincisi meşhur değildir. Dedim ki: **الصاغاني** bunu nakletti ve dedi ki: Araplardan kimi “**أخراتكم**” der, “**أخراكم**” yerine. **أبو العيال الهذلي**’nin sözünde gelmiştir:

إذا سنن الكتيبة صـد
عن أخراتها العصب.

**ابن الأعرابي** şu beyti rivayet etti:

ويتقي الـسـيف بـأخـراتـه
من دون كف الجار والمعصم.

**الفراء**, Yüce Allah’ın sözü **والرسول يدعوكم في أخراكم** hakkında dedi ki: Araplardan kimi “**في أخراتكم**” der; kıraatte câiz değildir. Cem‘i: **أخريات** ve **أخر**. **الليث** dedi ki: “Bu **آخر** ve şu **أخرى** denir”; müzekkerlik ve müenneslikte. Dedi ki: **أخر**: başka bir topluluk. **الزجاج**, Yüce Allah’ın sözü **وأخر من شكله أزواج** hakkında dedi ki: **أخر** munsarif olmaz; çünkü onun tekili munsarif olmaz; o da **أخرى** ve **آخر**’dır. Ve her **فعل** üzere cem‘, tekili munsarif değilse munsarif olmaz; **كبر** ve **صغر** gibi. Eğer **فعل**, **فعلة**’nin cem‘i olursa munsarif olur; **سترة** ve **ستر**, **حفرة** ve **حفر** gibi. Eğer **فعل**, **فاعل**’den sarf edilmiş bir isim olursa, marifede munsarif olmaz, nekirede munsarif olur. Eğer bir kuşun veya başkasının adı olursa munsarif olur; **سبد** ve **مرع** ve benzerleri gibi. Ve şu şekilde de okunmuştur: **وآخر من شكله أزواج**; tekil üzere.

**اللسان**’da: Yüce Allah dedi ki: **فعدة من أيام أخر**; o, **أخرى**’nın cem‘idir. **أخرى**, **آخر**’ın müennesidir; ve o munsarif değildir; çünkü beraberinde “**من**” bulunan **أفعل**, nekire oldukça ne cem‘ edilir ne müennes yapılır. Dersin ki: “Senden daha faziletli bir adamın yanından geçtim” ve “Senden daha faziletli bir kadının yanından geçtim.” Eğer ona **الألف واللام**’ı sokarsan veya izâfe edersen tesniye edilir, cem‘ edilir ve müennes yapılır; dersin ki: “**بالرجل الأفضل**’in yanından geçtim”, “**بالرجال الأفضلين**’in yanından geçtim”, “**بالمرأة الفضلى**’nın yanından geçtim”, “**بالنساء الفضل**’ün yanından geçtim”; ve “**بأفضلهم**’in yanından geçtim” ve “**بأفضليهم**’in yanından geçtim” ve “**بفضلاهن**’in yanından geçtim” ve “**بفضلهن**’in yanından geçtim.” Ve “**برجل أفضل**’in yanından geçtim” demen câiz değildir; ne “**برجال أفضل**” ne de “**بامرأة فضلى**”; ta ki onu **من** ile bağlayıncaya yahut onların üzerine **الألف واللام**’ı sokuncaya kadar; ve bu ikisi onda birbirinin yerine geçer. **آخر** böyle değildir; çünkü **من** olmaksızın, **الألف واللام** olmaksızın ve izâfe olmaksızın müennes yapılır ve cem‘ edilir. Dersin ki: “**برجل آخر**’ın yanından geçtim”, “**برجال أخر** ve **آخرين**’in yanından geçtim”, “**بامرأة أخرى**’nın yanından geçtim”, “**بنسوة أخر**’ün yanından geçtim.” O, sıfat olarak ma‘dûl gelince, sarftan men edildi; hâlbuki bununla beraber cem‘dir. Eğer onunla bir adamı isimlendirirsen, **الأخفش**’e göre nekirede onu munsarif yaparsın; **سيبويه**’ye göre munsarif yapmazsın.

Ve **الآخرة** ve **الأخرى**: bekā yurdu; galip (baskın) bir sıfat; bunu **الزمخشري** söylemiştir. Ve **أخرة** ve **بأخرة** geldi; ikisi de harekeli (muharrak) olarak; ve bazen ikisinin evveli dammelenir; bu, **اللحياني**’dendir; harf ile ve harfsiz; denilir ki: “Onunla **أخيرا** karşılaştım”; ve **أخرا** geldi, iki damme ile; ve **أخيرا** ve **إخريا** iki kesre ile; ve **إخريا** kesre sonra sükûn ile; ve **آخريا** ve **بآخرة**, ikisinde de med ile; yani her şeyin sonu.

Hadiste: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم meclisten kalkmak istediğinde **بأخرة** derdi; şöyle şöyle”; yani oturuşunun sonunda. **ابن الأثير** dedi ki: Ve onun ömrünün sonunda olması da caizdir; ve o, hemzenin ve **الخاء**’ın fethiyledir; ve ondan hadistir: “**لما كان بأخرة**.” Ve onu ancak **بأخرة** ile bildim; yani **أخيرا**. Ve sana **آخر** iki defa geldim, ve **آخرة** iki defa; **ابن الأعرابي**’den; ve **آخر** iki defayı da **آخرة** iki defayı da açıklamadı. **ابن سيده** dedi ki: Ve benim yanımda: yani iki defanın ikincisi. Ve onun yarığını, yani elbiseyi, **أخرا**, iki damme ile; ve **أخر**’dan, yani arkadan. Ve **امرؤ القيس** bir atı “**حجرا**” diye vasfederken dedi:

  Ve onun için bir göz vardır: aşağı sarkık, dolgun
  İkisinin göz pınarları **أخر**’dan yarıldı.

Yani o açıktır; sanki arka tarafından yarılmış gibidir.

Denilir: “Ona bir malı **بأخرة** ile sattım”, **الخاء**’ın kesresiyle; yani vadeli ve veresiye ile; ve “Ona metayı **إخريا** sattım” denilmez.

Ve **المئخار**, kesre ile: yükü kışın sonuna kadar kalan bir hurma ağacı; ve bu, **أبي حنيفة**’nin ibaresinin nassıdır. Ve inşad etti:

  Görürsün dolu, yüklü **المئخارا**yı
  Onun düşüşünden yayılır, yayılış.

**المحكم**’in ibaresi: hasadın sonuna kadar; ve zikredilen beyti inşad etti; ve musannif iki sözü birleştirdi. Ve **الأساس**’ta: **مئخار** hurma ağacı; **مبكار** ve **بكور**’un zıddı; **مآخير** hurmalarındandır. Ve **آخر**: sanki: **د**; **بدهستان**; ihmal edilmiş **الدال** ve **الهاء**’ın dammesiyle; ve **الدال**’ın fethi ve **الهاء**’ın kesresiyle de denilir; ve o, **مازندران** yanında meşhur bir şehirdir. Ondandır: **أبو القاسم إسماعيل بن أحمد الآخرى الدهستاني**; **حمزة بن يوسف السهمي**’nin şeyhi; ve **العباس بن أحمد بن الفضل الزاهد**; **ابن أبي حاتم**’den.

Ve vefatı: **أبو الفضل محمد بن علي بن عبد الرحمن الآخري**; **ابن السمعاني**’ye şeyh idi; ve Mu‘tezile usulleri üzere kelâmcı idi. Ve **أبو عمرو** ve **محمد بن حارثة الآخرى**; **أبي مسعود البجلي**’den hadis rivayet etti.

Onların sözü: “Onu **أخرى الليالي** yapmam” yahut “**أخرى المنون**”; yani ebeden; yahut zamanın sonuna kadar. Ve **ابن بري**, **كعب بن مالك الأنصاري** için inşad etti:

  Nebî’nin size olan ahdini unuttunuz mu?
  Hâlbuki o, yeminleri yapıştırdı ve pekiştirdi.
  Şu ki: bir kuş ötüp durdukça siz durmadan
  **أخرى المنون** kardeşlere ardı ardına bağlı kalasınız.

Denilir: “Kavmin **أخرى**sında geldi”; yani onların sonunda olan kimse(ler) içinde. Dedi ki:

  Kavim ancak beş yahut üçtür;
  Kavmin **أخرى**sını, doğanların çöküşü gibi çökertirler.

**الأجادل**: doğanlar; ve onların **خوتها**sı: dalışı (çöküşü). Ve başkası inşad etti:

  Ben, develerin **أخرى**sında doğanım.

Ve “**أخرياتهم** içinde geldi” de gelmiştir; yani onların sonlarında.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **المؤخر**, Allah تعالى’nın isimlerindendir. Ve o, şeyleri geri bırakan, onları yerlerine koyandır; ve o, **المقدم**’in zıddıdır. Ve her şeyin **مؤخر**u, teşdid ile: önünün hilâfıdır; denilir: “Başının önünü ve **مؤخر**unu vurdu.” Ve kinayedendir: “Allah **الاخر**’ı uzak etsin”; yani bizden gaib olanı; ve o, **الكبد** veznindedir; ve o bir sövüştür; ve onu dişiye söyleme. Ve **شمر** onların “Allah **الأخر**’ı uzak etsin” sözünün kısalığının illetinde dedi ki: Aslı **الأخير**’dir; yani geriye bırakılmış, atılmış olan; sonra **الياء**’ı nadir kıldılar (düşürdüler). Ve bazısı med ile hikâye etti; o da **ابن سيده**’dir **المحكم**’de; ve bilinen kısaltmadır; ve **ثعلب** **الفصيح**’te bununla yetindi; ve **الجوهري** de ona tâbi oldu.

**ابن شميل** dedi ki: **المؤخر**: atılmış olandır. **شمر** dedi ki: **المؤخر**’un manası: en uzak olandır; dedi ki: Onlar **الأخير**’i kastetmiş görünüyorlar. Ve **ماعز** hadîsinde: “**إن الأخر قد زنى**.” O, hayırdan uzak, geri kalmış olandır. Ve denilir: “**لا مرحبا بالأخر**”; yani en uzak olana. Ve **الفصيح** şerhlerinde: O, iki karşılıklı lânetleşenden birinin diğerini hikâye ederken söylediği bir kelimedir. Ve **أبو جعفر اللبلي** dedi ki: Ve **الأخر**, denildiğine göre, şeytandan kinayedir. Ve denildi: en aşağı ve en rezilden kinayedir; **التدمري** ve başkasından. Ve **نوادر ثعلب**’de: “Allah **الأخر**’ı uzak etsin”; yani sözü en son getiren kimseyi. Ve **مشارق عياص**’ta: Onun sözü: **الأخرزني**; burada hemzenin kısaltılması ve **الخاء**’ın kesresiyle; bunu bütün şeyhlerimizden böyle rivayet ettik; ve bazı şeyhler hemzeyi med eder; ve **الأصيلي**’den **الموطأ**’da da böyle rivayet edilmiştir; ve o hatadır. Ve burada **الخاء**’ın fethi de hatadır. Ve manası: zem üzere en uzak olandır; ve denildi: en rezildir. Ve bazı tefsirlerde: **الأخر** alçaktır; ve denildi: bedbaht seyistir.

Ve hadiste: “**المسالة أخر كسب المرء**”; yine kısaltılmıştır; yani onun en rezili ve en aşağısı. Ve **الخطابي** onu med ile rivayet etti ve onu zahirine hamletti; yani soru sormak, kazançtan aciz kalınca kişinin kazandığı şeyin en sonudur.

Ve **الأساس**’ta: “Onlar **عن آخرهم** geldiler”; ve gündüz **يحر عن آخر فآخر**; yani saat saat; ve insanlar **يرذلون عن آخر فآخر**. Ve **المؤخرة**, **بني الأضبط** sularındandır; altın madeni ve beyaz akik.

Ve **الوخراء**: **بني نمير** sularındandır; **الماشية** diyarında, **اليمامة**’nin batısında. Ve onunla **أخريا** karşılaştım; damme ile nisbetli; yani **بآخرة** ile; **إخريا** (kesre ile) için bir dildir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: اخر

أخّر
2 أخّر ذ , (S, K, &c.,) inf. n. تَأْخِيرٌ, (K,) is trans. (S, K, &c.) and intrans.: (K:) as a trans. verb it signifies He made to go back or backwards, to recede, retreat, retire, or retrograde: he put, or drove, back: he put, or placed, behind, or after; back, or backward: he made to be behind, or posterior, or last: he made to remain behind, hold back, hang back, or lag behind: he kept, or held, back: he postponed, put off, procrastinated, deferred, delayed, or retarded: he made backward, or late: contr. of قَدَّمَ. (Msb, TA.) ― -b2- أَخَّرَنِى اِلَى مُدَّةٍ He granted me a delay, or postponement, to a certain term, or period. (TA in art. اجل.) -A2- For its significations as an intrans. verb, see 5, in two places.

تأخّر
5 تأخّر ذ is quasi-pass. of the trans. verb أخّر; (S, A, Msb;) i. e. He, or it, went back or backwards, drew back, receded, retreated, retired, or retrograded: became put, or driven, back: became put, or placed, behind, or after: became behind, posterior, or last: he remained behind, or in the rear; held back, hung back, lagged behind, or delayed; was, or became, backward, or late: it was, or became, kept back, postponed, put off, procrastinated, deferred, delayed, or retarded: contr. of تَقَدَّمَ: (TA:) and ↓ استأخَر is syn. therewith; (S, K:) and ↓ أخّر, inf. n. تَأْخِيرٌ, signifies the same, being intrans. as well as trans. (K.) An ex. of the latter occurs in a saying of Mohammad to 'Omar: عَنّىِ ↓ أَخِّرْ Retire thou from me: or the meaning is, أَخِّرْعَنِّى رَأْيَكَ [hold thou back from me thine opinion; or reserve thou thine opinion until after mine shall have been given]. (TA.) You say, تَأَخِّرَ عَنْهُ تَأَخُّرَةً وَاحِدَةً [He went back, &c., from him, or it, once]. (Lh.) And تأخّر عَنِ الشَّىْءِ, or الأَمْرِ, He went back, &c., from the thing, or the affair: he was, or became, behind, behindhand, or backward, with respect to it: he held back, hung back, refrained, or abstained, from it; and عَنْهُ ↓ استأخر signifies the same. (The Lexicons in many places.) فَاِذَا جَآءَ سَاعَةً ↓ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ, in the Kur vii. 32 and other places, means And when their time is come, for punishment, they will not remain behind, or be respited, [any while, or] the shortest time: or they shall not seek to remain behind, by reason of intense terror. (Bd.)

10 اِسْتَاْخَرَ see 5, in three places.

أَخِرٌ
أَخِرٌ ذ [an epithet variously explained]. One says, in reviling, (S, TA,) but not when the object is a female, (TA,) أَبْعَدَ اَللّٰهُ الأَخِرَ, (Th, S, A, &c.,) and ↓ الآخِرَ (M, &c.,) or this latter is wrong, (Meshárik of 'Iyád, Mgh, Msb,) as is also ↓ الآخَرَ, (Meshárik of 'Iyád,) meaning (tropical:) May God alienate, or estrange, from good, or prosperity, or may God curse, him who is absent from us, (A, Msb, TA,) distant, or remote: (A, Msb:) or the outcast; the alienated: (Msb:) or him who is put back, and cast away: so says Sh: or, accord. to ISh, him who is put back, and remote from good: and he adds, I think that ↓ الأَخِير is meant: (L:) or the base fellow : or the most ignoble: or the miserable wretch: (Et-Tedmuree and others:) or the last speaker: (Nawádir of Th:) or الاخر is here a metonymy for the devil: (Lb:) it is a word used [for the reason explained voce أَبْعَدُ] in relating what has been said by one of two persons cursing each other, to the other; (Expositions of the Fs;) and the phrase above mentioned is meant to imply a prayer for those who are present [by its contrasting them with the person to whom it directly applies]. (A.) One also says, لَا مَرْحَبًا بِالْأَخِرِ, [alluding to a particular person,] meaning [May the place, or land, not be ample, or spacious, or roomy,] to the remote from good. (TA.) It is said in a trad. of Mázin, اِنَّ الأَخِرَقَدْ زَنَى Verily the outcast, (Mgh, Msb,) or he who is remote, and held back, from good,, (Mgh, * TA,) hath committed adultery, or fornication: the speaker meaning himself; (Mgh, Msb;) as though he were an outcast. (Msb.) And in another trad. it is said, المَسْأَلَةُ أَخِرُ كَسْبِ المَرْءِ Begging is the most ignoble [mode of] gain of man: but El-Khattábee relates it with medd, [i. e. ↓ آخِرُ,] explaining it as meaning begging is the last thing whereby man seeks sustenance when unable to gain [by other means]. (TA.)

أُخُرٌ
أُخُرٌ ذ The back, hinder, or latter, part: the hindermost, or last, part: contr. of قُدُمٌ. (K.) [See also مُؤَخَّرٌ; from which it appears to be distinguished by its being used only adverbially, or with a preposition: and see آخِرٌ.] You say, شُقَّ ثَوْبُهُ أُخُرًا, and مِنْ أُخُرٍ, (S, K, *) His garment was rent, or slit, in its back, or hinder, part, (S,) or behind. (K.) And تَأَخَّرَ أُخُرًا [He retired backwards]. (A.) And جَآءِ أُخُرًا: see آخِرٌ, in two places.

أُخْرَةً
أُخْرَةً ذ and بِأُخْرَةٍ: see آخِرً.

أَخَرَةً
أَخَرَةً ذ and بِأَخَرَةٍ: see آخِرٌ, in five places.

بِعْتُهُ بِأَخِرَةٍ
بِعْتُهُ بِأَخِرَةٍ ذ I sold it (namely the article of merchandise, TA) with postponement of the payment; upon credit; for payment to be made at a future period; syn. بِنَظِرةٍ; (S, A, K;) i. e. بِنَسِئَةٍ. (S.)

أُخَرَةً
أُخَرَةً ذ and بِأُخَرَةٍ: see آخِرٌ.

أُخْرَاةٌ
أُخْرَاةٌ ذ : see آخَرُ, of which it is the fem.: and see also آخِرٌ.

أُخْرَاةٌ
أُخْرَاةٌ ذ another fem. of آخَرُ. (K.)

أُخْرِيَّا
أُخْرِيَّا ذ and اِخْرِيَّا and اِخِرِيَّا: see آخِرٌ.

أُخْرَوِىٌّ
[ أُخْرَوِىٌّ ذ and أُخْرَاوِىُّ Relating to the other state of existence, or the world to come.]

أَخِيرٌ
أَخِيرٌ ذ and أَخِيرًا: see آخِرٌ, in five places. See also أَخِرٌ.

أُخَيْرَى
أُخَيْرَى ذ dim. of أُخْرَى, fem. of آخَرُ, q. v. (S.)

آخَرُ
آخَرُ آخر a subst., of the measure أَفْعَلُ, but implying the meaning of an epithet, (S,) from أَخَّرَ in the sense of تَأَخَّرَ, (TA,) Another; the other; a thing [or person] other than the former or first; (L;) i. q. غَيْرٌ; (K;) as in the phrases, رَجُلٌ آخَرُ another man, and ثَوْبٌ آخَرُ another garment or piece of cloth: (TA:) or one of two things [or persons]; (S, Sgh, Msb;) as when you say, جَآءَ القَوْمُ فَوَاحِدٌ يَفْعَلُ كَذَا وَآخَرُ كَذَا The people came, and one was doing thus, and one [i. e. another] thus: (Sgh, Msb:) originally meaning more backward: (TA:) fem. ↓ أُخْرَى (S, Msb, K) and ↓ أُخْرَاةٌ; (K) which latter is not well known: (MF:) pl. masc. آخَرُونَ and أُخَرُ; (S, K;) [the latter irreg. as such;] and, applied to irrational things, أَوَاخِرُ, like as أَفَاضِلُ is pl. of أَفْضَلُ: (Msb:) and pl. fem. اـُخْرَيَاتٌ and اـُخَرُ; (S, Msb, K;) which latter is imperfectly decl.; for an epithet of the measure أَفْعَلُ which is accompanied by مِنْ has no [dual nor] pl. nor fem. as long as it is indeterminate; but when it has the article ال prefixed to it, or is itself prefixed to another noun which it governs in the gen. case, it has a dual and a pl. and a fem.; but it is not so with آخَرُ; for it has a fem. [and dual] and pl. without مِنْ and without the article ال and without its being prefixed to another noun: you say, مَرَرْتُ بِرَخُلٍ آخَرَ, and بِرِجَالٍ أُخَرَ and آخَرِينَ, and بِاٌمْرَأَةٍ, and بِنِسْوَةٍ [I passed by another man, and by other men, and by another woman, and by other women;] therefore, as it [namely اـُخَرُ] is thus made to deviate from its original form, [i. e. آخَرُ, (I' Ak p. 287,) which is of a class of words used, when indeterminate, alike as sing. and dual and pl.,] and is [essentially and originally] an epithet, it is imperfectly decl., though a pl.: but when you name thereby a man, it is perfectly decl., when inderminate, accord. to Akh, or imperfectly decl. accord. to Sb. (S, L.) The dim. of آخَرُ is ↓ أُوَيْخِرُ; the ا with the ء suppressed following the same rule as the ا in ضَارِبٌ: (TA:) and the dim. of اـُخْرَى is ↓ أُخَيْرَى. (S.) See also الأُخْرَى voce آخِرٌ. ― -b2- لَا أَفْعَلُهُ أُخْرَى اللَّيَالِى, (S, K,) or اخرى المَنُونِ, (K,) means I will not do it ever: (S, K:) or the latter, I will not do it to the end of time. (S.) And أُخْرَى القَوْمِ, The last of the people. (S, K.) One says, جَآءَ فِى أُخْرَى القَوْمِ He came among the last of the people. (TA.) And جَآءِ فِى أُخْرَيَاتِ النَّاسِ He came among those who were the last of the people. (S, A, K.) [See also آخِرٌ.] ― -b3- In أَبْعَدَ اللّٰهُ الآخَرَ, the last word is a mistake for الأَخِرَ q. v. (Meshárik of 'Iyád.)

آخِرٌ
آخِرٌ آخر , (S, Msb, K,) an epithet, of the measure فَاعِلٌ, (S,) and ↓ أَخِيرٌ, (S, Msb,) The last; aftermost; hindmost: and the latter; after; hinder: and [as a subst.] the end: contr. of أَوَّلُ: [or of أَوَّلٌ when used as a subst.:] (A, Msb, K:) or of مُتَقَدِّمٌ: (Lth, Msb:) or what is after the first or former: (S:) fem. of the former آخِرَةٌ: (S, Msb, K:) pl. [masc.] آخِرُونَ (Kur xxvi. 84, &c.,) and (masc. and fem., Msb) أَوَاخِرُ (S, Msb) and fem. آخِرَاتٌ also: (Th:) and ↓ مَآخِيرُ is syn. with أَوَاخِرُ; as in مَآخِيرُاللَّيْلِ [occurring in the S and K in art. جهم, meaning The last, or latter, parts, or portions, of the night]. (TK in art. جهم.) You say, جَآءِ آخِرًا and ↓ أَخِيرًا and ↓ أُخُرًا and ↓ بِأَخَرَةٍ, all meaning the same [He came lastly, or latterly]: and in like manner, ↓ مَا عَرَفْتُهُ اِلَّا أَخِيرًا and ↓ الّا بِأَخَرَةٍ [I did not know it save at the last, or lastly, or latterly]: (S:) or ↓ جَآءِ أَخِيرًا and ↓ أُخُرًا and ↓ أَخْرَةٌ and ↓ بِأُخْرَةٍ and ↓ أُخَرَةٍ and ↓ بِأُخَرَةٍ (K,) or ↓ أُخْرَةٌ and ↓ بِأُخْرَةٍ (Lh, L,) and بِآخِرَةٍ (TA) and ↓ اِخْرِيَّا and ↓ أُخْرِيَّا and ↓ اِخِرِيَّا and ↓ آخِرِيَّا (K) mean he came lastly of everything. (K.) It is said in a trad., respecting Mohammad, اِذَا أَرَادَ أَنْ يَقُومَ مِنَ المَجْلِسِ ↓ كَانَ يَقُولُ بِأَخَرَةٍ كَذَا وَكَذَا He used to say, at the end of his sitting, when he desired to rise from the place of assembly, thus and thus: or, accord. to IAth, it may mean, in the last, or latter, part of his life. (TA.) And you say, أَتَيْتُكَ آخِرَ مَرَّتَيْنِ and آخِرَ مَرَّتَيْنِ (IAar, M, K. *) And لَا أُكَلِّمُهُ آخِرَ الدَّهْرِ I will not speak to him [to the end of time, or] ever. (A.) [See a similar phrase above, voce آخَرُ.] And جَاؤُوا عَنْ آخِرِهِمْ [They came with the last of them; عن being here syn. with بِ; meaning they came all, without exception]. (A.) [And كَانَ ذلِكَ فِى آخِرِ الشَّهْرِ, and السَّنَةِ; and فى أَوَاخِرِ هِمَا, That was in the end of the month, and of the year; and in the last days thereof.] And النَّهَارُ يَجُرٌ عَنْ آخِرٍ فَآخِرٍ [The day lengthens] hour by hour. (A.) See also أَخِرٌ, last sentence. ― -b2- الآخِرُ is a name of God, signifying [The last; or] He who remaineth after all his creatures, both vocal and mute, have perished. (Nh.) ― -b3- الآخِرَانِ The two hinder dugs of the she-camel; opposed to the قَادِمَانِ; (TA;) the two dugs that are next the thighs. (K.) ― -b4- الآخِرَةٌ, (K,) for الدّارُ الآخِرَةُ, (Bd in ii. 3,) [and الحَيَاةُ الآخِرَةُ,] and ↓ الأُخْرَى, (K,) [The latter, ultimate, or last, and the other, dwelling, or abode, and life; i. e. the latter, ultimate, or last, and the other, world; the world, or life, to come; and the ultimate state of existence, in the world to come;] the dwelling, or abode, [and life,] of everlasting duration: (K:) [each] an epithet in which the quality of a subst. predominates. (Z, and Bd ubi suprà.) [Opposed to الدُّنْيَا. And آخِرَةٌ also signifies The enjoyments, blessings, or good, of the ultimate state; of the other world; or of the world, or life, to come: in which sense likewise it is opposed to دُنْيَا: (see an ex. of both voce بَاعَ, in art. بيع: so too ↓ أُخْرَى.)] ― -b5- آخِرَةُ الرَّحْلِ, (S, Msb, K,) and السَّرْجِ, (Msb,) and آخِرُهُ, (S in art. قدم, and K,) and ↓ مُؤْخِرَتُهُ, (S, Mgh, Msb, K,) which is a rare form, or, accord. to Yaakoob, not allowable, (S,) and ↓ مُؤخِرُهُ, and مُؤَخَّرَتُهُ, and ↓ مُؤَخَّرُهُ, (S in art. قدم, and K,) and ↓ مُؤَخِّرَتُهُ, (Msb, K,) or this is a mistake, (Mgh, Msb,) and ↓ مُؤَخِّرُهُ, (K,) but the first of all is the most chaste, (Msb,) The thing, (S,) or piece of wood, (Msb,) of the camel's saddle, (S, Msb,) and of the horse's, (Msb,) against which the rider leans [his back]; (S, Msb;) the contr. of its قَادِمَة [by which term قادمة is meant the وَاسِط]: (K:) the واسط of the camel's saddle is the tall fore part which is next to the breast of the rider; and its آخرة is its hinder part; (Az, L;) i. e. its broad piece of wood, (Mgh,) or its tall and broad piece of wood, (Az, L,) which is against, or opposite to, (تُحَاذِى,) the head [and back] of the rider: (Az, Mgh, L:) [for] the آخرة and the واسط are the شَرْخَانِ, between which the rider sits: this is the description given by En-Nadr [ISh]; and all of it is correct: there is no doubt respecting it: (Az, L:) the pl. of آخرة is is أَوَاخِرُ. (Msb.) ↓ آخِرَةُ العَيْنِ: see مُؤْخِرُالعَيْنِ. ↓ آخِرٌ and ↓ أَخِيرٌ [accord. to some] also signify Absent. (K.) But see أَخِرٌ, second sentence.

آخِرِيَّا
آخِرِيَّا آخريا : see آخِرٌ.

أُوَيْخِرُ
أُوَيْخِرُ ذ dim. of آخَرُ, q. v. (TA.)

مُؤْخِرُ العَيْنِ
مُؤْخِرُ العَيْنِ ذ , (T, S, A, Mgh, Msb, K, [in the CK مُؤَخَّرها,]) said by AO, (Msb,) or A 'Obeyd, (TA,) to be better without teshdeed, from which observation it is to be understood that teshdeed in this case is allowable, though rare, but Az disallows it, (Msb, TA,) and مُؤْخِرَتُهَا, and ↓ آخِرَتُهَا, (K,) [The outer angle of the eye;] the part of the eye next the temple; (S, A, Mgh, Msb;) the part next the لَحَاظ: (K:) opposed to its مُقْدِم, which is the extremity thereof next the nose: (S, Mgh, Msb:) pl. مَآخِرُ. (Mgh.) You say, اـَلَيَّ بِمُؤْخِرِ [He looked at, or towards, me from (lit. with) the outer angle of his eye]. (S.) ― -b2- مُؤْخِرُ الرَّحْلِ, and مُؤْخِرَتُهُ: see آخِرٌ.

مُؤَخَّرٌ
مُؤَخَّرٌ ذ The back, hinder, or latter, part of anything: its hindermost, or last, part: contr. of مُقَدَّمٌ: as in the phrase, ضَرَبَ مُؤَخَّرَ رَأْسِهِ [He struck the back, or hinder part, of his head]. (S, Msb.) [See also أُخُرٌ and آخِرٌ.] ― -b2- مُؤَخَّرُالرَّحْلِ, and مُؤَخَّرَتُهُ: see آخِرٌ.

المُؤَخِّرُ
المُؤَخِّرُ ذ a name of God, [The Postponer, or Delayer;] He who postpones, or delays, things, and puts them in their places: [or He who puts, or keeps, back, or backward: or He who degrades:] contr. of المُقَدِّمُ. (TA.) ― -b2- مُؤَخِّرُ الَّرحْلِ, and مُؤَخِّرَتُهُ: see آخِرٌ.

نَخْلَةٌ مِئْخَارٌ
نَخْلَةٌ مِئْخَارٌ ذ A palm-tree of which the fruit remains until the end of winter: (AHn, K:) and until the end of the time of cutting off the fruit of palm-trees: (S, M, K:) contr. of مِبْكَارٌ and بَكُورٌ: pl. مَآخِيرُ. (A.)

مَآخِيرُ
مَآخِيرُ مآخير [reg. pl. of مِئْخَارٌ]: see آخِرُ, first sentence.

مُتَأَخِّرٌ
مُتَأَخِّرٌ ذ : see its verb. ↓ [An author, or other person, of the later, or more modern, times.]

المُسْأْخِرِينَ
المُسْأْخِرِينَ ذ in the Kur xv. 24 is said by Th to mean Those who come to the mosque after others, or late: (TA:) or it means those who are later in birth and death: or those who have not yet come forth from the loins of men: or those who are late, or backward, in adopting the Muslim religion and in fighting against unbelievers and in obedience. (Bd.)

##### Türkçe

**أخّر**
2 **أخّر** ذ , (S, K, &c.,) mastar ismi **تَأْخِيرٌ**, (K,) geçişli (S, K, &c.) ve geçişsizdir: (K:) geçişli fiil olarak şu mânâya gelir: geri yahut geriye gitmesini sağladı; geri çekilmesini, geri dönmesini, geri çekilmesini, geri çekilip uzaklaşmasını yahut gerilemesini sağladı: geri itti yahut sürdü: arkaya yahut sonraya; geri yahut geriye koydu yahut yerleştirdi: arkada, sonradan, yahut en sonda olmasını sağladı: arkada kalmasını, geri durmasını, geri asılmasını yahut geride kalmasını sağladı: geri tuttu yahut alıkoydu: erteledi, tehir etti, savsakladı, tecil etti, geciktirdi yahut ağırlaştırdı: geri yahut geç yaptı: **قَدَّمَ**’ın zıddıdır. (Msb, TA.) ― -b2- **أَخَّرَنِى اِلَى مُدَّةٍ** Beni belirli bir müddete, bir vade yahut döneme kadar geciktirme yahut erteleme ile mühlet verdi. (TA in art. اجل.) -A2- Geçişsiz fiil olarak mânâları için, iki yerde, 5’e bak.

**تأخّر**
5 **تأخّر** ذ geçişli fiil **أخّر**’in şibh-i meçhulüdür; (S, A, Msb;) yani: o, yahut o şey, geri yahut geriye gitti, geri çekildi, geriledi, geri çekilip uzaklaştı, geri döndü yahut geriledi: geri itilmiş yahut sürülmüş oldu: arkaya yahut sonraya konmuş yahut yerleştirilmiş oldu: arkada, sonradan, yahut en sonda oldu: arkada yahut geride kaldı; geri durdu, geri asıldı, geride kaldı yahut gecikti; geri yahut geç oldu: geri tutulmuş, ertelenmiş, tehir edilmiş, savsaklanmış, tecil edilmiş, geciktirilmiş yahut ağırlaştırılmış oldu: **تَقَدَّمَ**’ın zıddıdır: (TA:) ve ↓ **استأخَر** bununla eşanlamlıdır; (S, K:) ve ↓ **أخّر**, mastar ismi **تَأْخِيرٌ**, bunun aynısını ifade eder; hem geçişsiz hem geçişli olmak üzere. (K.) Bunun (yani sonuncunun) bir örneği, Muhammed’in ‘Ömer’e sözünde vârid olmuştur: **عَنّىِ ↓ أَخِّرْ** Benden uzaklaş: yahut mânâ şudur: **أَخِّرْعَنِّى رَأْيَكَ** [benden görüşünü geri tut; yahut benim görüşüm verilmiş olduktan sonraya kadar görüşünü sakla]. (TA.) Şöyle dersin: **تَأَخِّرَ عَنْهُ تَأَخُّرَةً وَاحِدَةً** [Ondan yahut ondan (o şeyden) bir kere geri gitti, vb.]. (Lh.) Ve **تأخّر عَنِ الشَّىْءِ**, yahut **الأَمْرِ**, O şeyden yahut işten geri gitti, vb.: ona nispetle arkada, geri kalmış, yahut geri oldu: ondan geri durdu, geri asıldı, çekindi yahut kaçındı; ve **عَنْهُ ↓ استأخر** aynı mânâya gelir. (Sözlükler, birçok yerde.) **فَاِذَا جَآءَ سَاعَةً ↓ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ**, Kur’ân’da vii. 32’de ve başka yerlerde, şu mânâya gelir: Ve onların vakti (ceza için) geldiğinde, arkada kalmayacaklar yahut mühlet verilmeyecekler, [hiçbir süre, yahut] en kısa süre: yahut şiddetli korku sebebiyle arkada kalmayı istemeyecekler. (Bd.)

10 **اِسْتَاْخَرَ** üç yerde, 5’e bak.

**أَخِرٌ**
**أَخِرٌ** ذ [çeşitli biçimde açıklanan bir sıfat]. Bir kimse, sövmede, (S, TA,) fakat hedef bir dişi olduğunda değil, (TA,) **أَبْعَدَ اَللّٰهُ الأَخِرَ**, (Th, S, A, &c.,) ve ↓ **الآخِرَ** (M, &c.,) der; yahut bu ikincisi yanlıştır, ('Iyád’ın Meşârik’i, Mgh, Msb,) nitekim ↓ **الآخَرَ** da yanlıştır, ('Iyád’ın Meşârik’i,) mânâsı (mecazen:) Allah, bizden uzak olanı hayırdan yahut refahtan uzaklaştırsın, yahut Allah ona lânet etsin; (A, Msb, TA,) uzak yahut ırak olanı: (A, Msb:) yahut kovulmuş olanı; uzaklaştırılmış olanı: (Msb:) yahut geri bırakılmış ve atılmış olanı: Ş bunu böyle söyler: yahut İSh’ye göre, geri bırakılmış ve hayırdan uzak olanı: ve o ekler: zannederim ki kastedilen ↓ **الأَخِير**’dir: (L:) yahut alçak herif: yahut en aşağılık: yahut bedbaht zavallı: (Et-Tedmuree ve başkaları:) yahut son konuşan: (Th’nin Nevâdir’i:) yahut **الاخر** burada şeytan için bir kinayedir: (Lb:) bu, [sebebi **أَبْعَدُ** maddesinde açıklandığı üzere] iki kişinin birbirine lânetleşmesinde, birinin diğerine söylediğini naklederken kullanılan bir kelimedir; (Fs şerhleri;) ve yukarıda zikredilen ibare, doğrudan kendisine uygulanan kimseye karşıtlık yoluyla, hazır bulunanlar için bir dua ifade etmek üzere kastedilmiştir. (A.) Yine şöyle denir: **لَا مَرْحَبًا بِالْأَخِرِ**, [belirli bir kişiye işaretle,] mânâsı: hayırdan uzak olana [yer yahut diyar geniş, ferah, yahut elverişli olmasın]. (TA.) Mâzin’den bir rivayette şöyle denmiştir: **اِنَّ الأَخِرَقَدْ زَنَى** Şüphesiz kovulmuş olan, (Mgh, Msb,) yahut hayırdan uzak ve geri tutulmuş olan, (Mgh, * TA,) zina etmiştir yahut fuhuş işlemiştir: söyleyenin kastı kendisidir; (Mgh, Msb;) sanki o kovulmuş gibidir. (Msb.) Ve başka bir rivayette şöyle denmiştir: **المَسْأَلَةُ أَخِرُ كَسْبِ المَرْءِ** Dilencilik, insanın kazancının en aşağılığıdır: fakat El-Hattâbî bunu medd ile, [yani ↓ **آخِرُ**,] rivayet eder; bunu, “dilencilik, insanın [başka yollarla] kazanamadığında rızık aradığı son şeydir” diye açıklar. (TA.)

**أُخُرٌ**
**أُخُرٌ** ذ Bir şeyin arka, geri, yahut sonraki kısmı: en arkadaki yahut en son kısmı: **قُدُمٌ**’ün zıddı. (K.) [Ayrıca **مُؤَخَّرٌ**’e bak; ondan, bunun yalnız zarf olarak yahut bir harf-i cer ile kullanılmasıyla ayrıldığı anlaşılır: ve **آخِرٌ**’e de bak.] Şöyle dersin: **شُقَّ ثَوْبُهُ أُخُرًا**, ve **مِنْ أُخُرٍ**, (S, K, *) Onun elbisesi arka yahut geri kısmından yırtıldı yahut yarıldı, (S,) yahut arkadan. (K.) Ve **تَأَخَّرَ أُخُرًا** [Geriye doğru çekildi]. (A.) Ve **جَآءِ أُخُرًا**: iki yerde, **آخِرٌ**’e bak.

**أُخْرَةً**
**أُخْرَةً** ذ ve **بِأُخْرَةٍ**: **آخِرً**’e bak.

**أَخَرَةً**
**أَخَرَةً** ذ ve **بِأَخَرَةٍ**: beş yerde, **آخِرٌ**’e bak.

**بِعْتُهُ بِأَخِرَةٍ**
**بِعْتُهُ بِأَخِرَةٍ** ذ Onu (yani ticaret malını, TA) bedelin ödenmesini erteleyerek sattım; veresiye; ödeme gelecekte bir vakitte yapılmak üzere; eşanlamlısı **بِنَظِرةٍ**; (S, A, K;) yani **بِنَسِئَةٍ**. (S.)

**أُخَرَةً**
**أُخَرَةً** ذ ve **بِأُخَرَةٍ**: **آخِرٌ**’e bak.

**أُخْرَاةٌ**
**أُخْرَاةٌ** ذ : **آخَرُ**’a bak; onun müennesi olarak: ve ayrıca **آخِرٌ**’e de bak.

**أُخْرَاةٌ**
**أُخْرَاةٌ** ذ **آخَرُ**’un başka bir müennesi. (K.)

**أُخْرِيَّا**
**أُخْرِيَّا** ذ ve **اِخْرِيَّا** ve **اِخِرِيَّا**: **آخِرٌ**’e bak.

**أُخْرَوِىٌّ**
[ **أُخْرَوِىٌّ** ذ ve **أُخْرَاوِىُّ** Öteki varoluş hâliyle, yahut gelecek dünyayla ilgili.]

**أَخِيرٌ**
**أَخِيرٌ** ذ ve **أَخِيرًا**: beş yerde, **آخِرٌ**’e bak. Ayrıca **أَخِرٌ**’e de bak.

**أُخَيْرَى**
**أُخَيْرَى** ذ **أُخْرَى**’nın tasğîri; o da **آخَرُ**’un müennesidir; ona bak. (S.)

**آخَرُ**
**آخَرُ** آخر ölçüsü **أَفْعَلُ** olan bir isimdir; fakat bir sıfatın mânâsını içerir, (S,) **أَخَّرَ**’den, **تَأَخَّرَ** mânâsında, (TA,) Başka; öteki; önceki yahut birinciden başka bir şey [yahut kişi]; (L;) **غَيْرٌ** ile aynı mânâda; (K;) şu ibarelerde olduğu gibi: **رَجُلٌ آخَرُ** başka bir adam, ve **ثَوْبٌ آخَرُ** başka bir elbise yahut kumaş parçası: (TA:) yahut iki şeyden [yahut kişiden] biri; (S, Sgh, Msb;) meselâ şöyle dediğinde: **جَآءَ القَوْمُ فَوَاحِدٌ يَفْعَلُ كَذَا وَآخَرُ كَذَا** Kavim geldi; biri şöyle yapıyordu, biri [yani diğeri] de böyle: (Sgh, Msb:) aslî mânâsı “daha geri”dir: (TA:) müennesi ↓ **أُخْرَى** (S, Msb, K) ve ↓ **أُخْرَاةٌ**’dır; (K) bu sonuncu iyi bilinmez: (MF:) müzekker çoğulu **آخَرُونَ** ve **أُخَرُ**; (S, K;) [ikincisi bu şekilde gayr-i kıyasîdir;] ve akılsız şeylere uygulanınca **أَوَاخِرُ**, tıpkı **أَفَاضِلُ**’in **أَفْضَلُ**’ın çoğulu olması gibi: (Msb:) ve müennes çoğulu **اـُخْرَيَاتٌ** ve **اـُخَرُ**; (S, Msb, K;) bu sonuncu gayr-i munsarıftır; zira **مِنْ** ile birlikte gelen **أَفْعَلُ** veznindeki bir sıfat, belirsiz olduğu sürece [tesniyesi de] çoğulu da müennesi de olmaz; fakat başına ال takısı getirildiğinde, yahut kendisi, mecrur hâlde yönettiği başka bir isme muzaf kılındığında, tesniyesi ve çoğulu ve müennesi olur; fakat **آخَرُ** böyle değildir; çünkü **مِنْ** olmaksızın ve ال takısı olmaksızın ve başka bir isme muzaf olmaksızın müennesi [ve tesniyesi] ve çoğulu vardır: şöyle dersin: **مَرَرْتُ بِرَخُلٍ آخَرَ**, ve **بِرِجَالٍ أُخَرَ** ve **آخَرِينَ**, ve **بِاٌمْرَأَةٍ**, ve **بِنِسْوَةٍ** [başka bir adama uğradım; ve başka erkeklere; ve başka bir kadına; ve başka kadınlara]; bu sebeple, o (yani **اـُخَرُ**) böylece aslî şeklinden saptırıldığı için, [yani **آخَرُ**’dan, (I' Ak s. 287,) ki bu, belirsizken tekil, tesniye ve çoğul için aynı kullanılan kelimeler sınıfındandır,] ve [özde ve aslında] bir sıfat olduğu için, çoğul olduğu hâlde gayr-i munsarıftır: fakat bununla bir erkeği isimlendirdiğinde, belirsizken tam munsarıf olur, Ahfeş’e göre; yahut Sîbeveyh’e göre gayr-i munsarıf olur. (S, L.) **آخَرُ**’un tasğîri ↓ **أُوَيْخِرُ**’dur; **ا** ile birlikte ء düşürülmüştür; **ضَارِبٌ**’daki **ا** hakkında olan kaideye göre: (TA:) ve **اـُخْرَى**’nın tasğîri ↓ **أُخَيْرَى**’dır. (S.) Ayrıca **الأُخْرَى**’ya, **آخِرٌ** maddesinde bak. ― -b2- **لَا أَفْعَلُهُ أُخْرَى اللَّيَالِى**, (S, K,) yahut **اخرى المَنُونِ**, (K,) mânâsı: onu asla yapmayacağım: (S, K:) yahut ikincisi: zamanın sonuna kadar yapmayacağım. (S.) Ve **أُخْرَى القَوْمِ**, Kavmin sonuncusu. (S, K.) Şöyle denir: **جَآءَ فِى أُخْرَى القَوْمِ** O, kavmin sonuncuları arasında geldi. (TA.) Ve **جَآءِ فِى أُخْرَيَاتِ النَّاسِ** O, insanların sonuncuları arasında geldi. (S, A, K.) [Ayrıca **آخِرٌ**’e bak.] ― -b3- **أَبْعَدَ اللّٰهُ الآخَرَ** ibaresinde, son kelime **الأَخِرَ** için bir hatadır; ona bak. ('Iyád’ın Meşârik’i.)

**آخِرٌ**
**آخِرٌ** آخر , (S, Msb, K,) **فَاعِلٌ** vezninde bir sıfattır, (S,) ve ↓ **أَخِيرٌ**, (S, Msb,) Son; en son; en arkada olan: ve sonraki; sonra; geri: ve [isim olarak] son: **أَوَّلُ**’ün zıddı: [yahut isim olarak kullanıldığında **أَوَّلٌ**’ün zıddı:] (A, Msb, K:) yahut **مُتَقَدِّمٌ**’ün zıddı: (Lth, Msb:) yahut birinciden yahut öncekinden sonra olan: (S:) birincinin müennesi **آخِرَةٌ**’dir: (S, Msb, K:) [müzekker] çoğulu **آخِرُونَ** (Kur xxvi. 84, vb.,) ve (müzekker ve müennes, Msb) **أَوَاخِرُ** (S, Msb) ve ayrıca müennes **آخِرَاتٌ**: (Th:) ve ↓ **مَآخِيرُ** **أَوَاخِرُ** ile eşanlamlıdır; **مَآخِيرُاللَّيْلِ**’de olduğu gibi [S ve K’de جهم maddesinde geçer; mânâsı: gecenin son, yahut sonraki, kısımları yahut bölümleri]. (TK in art. جهم.) Şöyle dersin: **جَآءِ آخِرًا** ve ↓ **أَخِيرًا** ve ↓ **أُخُرًا** ve ↓ **بِأَخَرَةٍ**, hepsi aynı mânâda [O en son geldi, yahut sonradan geldi]: ve aynı şekilde, ↓ **مَا عَرَفْتُهُ اِلَّا أَخِيرًا** ve ↓ **الّا بِأَخَرَةٍ** [Onu ancak en sonda, yahut en son olarak, yahut sonradan bildim]: (S:) yahut ↓ **جَآءِ أَخِيرًا** ve ↓ **أُخُرًا** ve ↓ **أَخْرَةٌ** ve ↓ **بِأُخْرَةٍ** ve ↓ **أُخَرَةٍ** ve ↓ **بِأُخَرَةٍ** (K,) yahut ↓ **أُخْرَةٌ** ve ↓ **بِأُخْرَةٍ** (Lh, L,) ve **بِآخِرَةٍ** (TA) ve ↓ **اِخْرِيَّا** ve ↓ **أُخْرِيَّا** ve ↓ **اِخِرِيَّا** ve ↓ **آخِرِيَّا** (K) “o, her şeyin en sonunda geldi” demektir. (K.) Bir rivayette, Muhammed hakkında şöyle denmiştir: **اِذَا أَرَادَ أَنْ يَقُومَ مِنَ المَجْلِسِ ↓ كَانَ يَقُولُ بِأَخَرَةٍ كَذَا وَكَذَا** O, meclisten kalkmak istediğinde, oturuşunun sonunda, şöyle şöyle derdi: yahut İAث’ye göre, hayatının son yahut sonraki kısmında mânâsına gelebilir. (TA.) Ve şöyle dersin: **أَتَيْتُكَ آخِرَ مَرَّتَيْنِ** ve **آخِرَ مَرَّتَيْنِ** (IAar, M, K. *). Ve **لَا أُكَلِّمُهُ آخِرَ الدَّهْرِ** Ona [zamanın sonuna kadar, yahut] asla konuşmayacağım. (A.) [Yukarıda, **آخَرُ** maddesinde benzeri bir ibareye bak.] Ve **جَاؤُوا عَنْ آخِرِهِمْ** [Onların sonuncusuyla birlikte geldiler; burada **عن**, **بِ** ile eşanlamlıdır; mânâsı: istisnasız hepsi geldiler]. (A.) [Ve **كَانَ ذلِكَ فِى آخِرِ الشَّهْرِ**, ve **السَّنَةِ**; ve **فى أَوَاخِرِ هِمَا**, Bu, ayın ve yılın sonunda idi; ve ikisinin son günlerinde idi.] Ve **النَّهَارُ يَجُرٌ عَنْ آخِرٍ فَآخِرٍ** [Gün uzar] saat saat. (A.) Ayrıca **أَخِرٌ**’e, son cümleye bak. ― -b2- **الآخِرُ** Allah’ın isimlerindendir; mânâsı: [Son; yahut] bütün mahlûkatı, konuşan ve konuşmayan, helâk olduktan sonra kalan. (Nh.) ― -b3- **الآخِرَانِ** Dişi devenin iki arka memesi; **قَادِمَانِ**’a karşıttır; (TA;) uyluklara en yakın iki meme. (K.) ― -b4- **الآخِرَةٌ**, (K,) **الدّارُ الآخِرَةُ** yerine, (Bd in ii. 3,) [ve **الحَيَاةُ الآخِرَةُ**,] ve ↓ **الأُخْرَى**, (K,) [son, nihai, yahut en son, ve öteki, yurt yahut ikametgâh ve hayat; yani son, nihai, yahut en son, ve öteki, âlem; gelecek âlem yahut hayat; ve gelecek âlemde nihai varoluş hâli;] ebedî süreli ikametgâh yahut yurt [ve hayat]: (K:) [her biri] isim mânâsının baskın geldiği bir sıfattır. (Z, ve Bd, yukarıdaki yerde.) [**الدُّنْيَا**’ya karşıttır. Ve **آخِرَةٌ** ayrıca, nihai hâlin; öteki dünyanın; gelecek dünyanın yahut hayatın nimetleri, bereketleri yahut hayrı mânâsına da gelir: bu mânâda da **دُنْيَا**’ya karşıttır: (her ikisine de bir örnek için, بيع maddesinde **بَاعَ** kelimesine bak: aynı şekilde ↓ **أُخْرَى**.)] ― -b5- **آخِرَةُ الرَّحْلِ**, (S, Msb, K,) ve **السَّرْجِ**, (Msb,) ve **آخِرُهُ**, (S in art. قدم, and K,) ve ↓ **مُؤْخِرَتُهُ**, (S, Mgh, Msb, K,) ki bu nadir bir şekildir; yahut Ya‘kūb’a göre câiz değildir, (S,) ve ↓ **مُؤخِرُهُ**, ve **مُؤَخَّرَتُهُ**, ve ↓ **مُؤَخَّرُهُ**, (S in art. قدم, and K,) ve ↓ **مُؤَخِّرَتُهُ**, (Msb, K,) yahut bu bir hatadır, (Mgh, Msb,) ve ↓ **مُؤَخِّرُهُ**, (K,) fakat bunların hepsinden ilki en fasih olandır, (Msb,) Devenin semerinin, (S, Msb,) ve atınkinin, (Msb,) binicinin [sırtını] dayadığı şeyidir, (S,) yahut tahta parçasıdır, (Msb,); (S, Msb;) onun **قَادِمَة**’sinin zıddıdır [**قَادِمَة** ile kastedilen **وَاسِط**tır]: (K:) devenin semerinin **واسط**ı, binicinin göğsüne yakın olan yüksek ön kısımdır; onun **آخرة**’si ise arka kısmıdır; (Az, L;) yani onun geniş tahta parçasıdır, (Mgh,) yahut onun yüksek ve geniş tahta parçasıdır, (Az, L,) binicinin başına [ve sırtına] karşı, yahut hizasında, ( **تُحَاذِى** ) olandır: (Az, Mgh, L:) [çünkü] **آخرة** ve **واسط**, binicinin arasında oturduğu iki **شَرْخَانِ**’dır: bu, En-Nadr’ın [ISh] verdiği tasvirdir; ve bunun hepsi doğrudur: bunda şüphe yoktur: (Az, L:) **آخرة**’nin çoğulu **أَوَاخِرُ**’dur. (Msb.) ↓ **آخِرَةُ العَيْنِ**: **مُؤْخِرُالعَيْنِ**’e bak. ↓ **آخِرٌ** ve ↓ **أَخِيرٌ** [bazılarına göre] “gaip/uzakta olan” mânâsına da gelir. (K.) Fakat **أَخِرٌ**’e, ikinci cümleye bak.

**آخِرِيَّا**
**آخِرِيَّا** آخريا : **آخِرٌ**’e bak.

**أُوَيْخِرُ**
**أُوَيْخِرُ** ذ **آخَرُ**’un tasğîri; ona bak. (TA.)

**مُؤْخِرُ العَيْنِ**
**مُؤْخِرُ العَيْنِ** ذ , (T, S, A, Mgh, Msb, K, [CK’de **مُؤَخَّرها**]) AO tarafından, (Msb,) yahut A ‘Obeyd tarafından, (TA,) teşdîdsiz olmasının daha iyi olduğu söylenmiştir; bu gözlemden, bu durumda teşdîdin câiz olduğu, her ne kadar nadir olsa da, anlaşılır; fakat Az bunu câiz görmez, (Msb, TA,) ve **مُؤْخِرَتُهَا**, ve ↓ **آخِرَتُهَا**, (K,) [gözün dış köşesi;] şakağa yakın olan göz kısmı; (S, A, Mgh, Msb;) **لَحَاظ**’a yakın olan kısım: (K:) onun **مُقْدِم**’ine karşıttır; o da burna yakın olan ucudur: (S, Mgh, Msb:) çoğulu **مَآخِرُ**. (Mgh.) Şöyle dersin: **اـَلَيَّ بِمُؤْخِرِ** [Gözünün dış köşesiyle bana baktı; yahut bana doğru baktı]. (S.) ― -b2- **مُؤْخِرُ الرَّحْلِ**, ve **مُؤْخِرَتُهُ**: **آخِرٌ**’e bak.

**مُؤَخَّرٌ**
**مُؤَخَّرٌ** ذ Herhangi bir şeyin arka, geri, yahut sonraki kısmı: onun en arkadaki yahut en son kısmı: **مُقَدَّمٌ**’ün zıddı: **ضَرَبَ مُؤَخَّرَ رَأْسِهِ** ibaresinde olduğu gibi [başının arka yahut geri kısmına vurdu]. (S, Msb.) [Ayrıca **أُخُرٌ** ve **آخِرٌ**’e bak.] ― -b2- **مُؤَخَّرُالرَّحْلِ**, ve **مُؤَخَّرَتُهُ**: **آخِرٌ**’e bak.

**المُؤَخِّرُ**
**المُؤَخِّرُ** ذ Allah’ın isimlerindendir; [erteleyen yahut geciktiren;] şeyleri erteleyen yahut geciktiren ve onları yerlerine koyan: [yahut geri yahut geriye koyan yahut tutan: yahut alçaltan:] **المُقَدِّمُ**’in zıddı. (TA.) ― -b2- **مُؤَخِّرُ الَّرحْلِ**, ve **مُؤَخِّرَتُهُ**: **آخِرٌ**’e bak.

**نَخْلَةٌ مِئْخَارٌ**
**نَخْلَةٌ مِئْخَارٌ** ذ Meyvesi kışın sonuna kadar kalan hurma ağacı: (AHn, K:) ve hurma ağaçlarının meyvesini kesip koparma vaktinin sonuna kadar: (S, M, K:) **مِبْكَارٌ** ve **بَكُورٌ**’un zıddı: çoğulu **مَآخِيرُ**. (A.)

**مَآخِيرُ**
**مَآخِيرُ** مآخير [**مِئْخَارٌ**’un düzenli çoğulu]: **آخِرُ**’e, birinci cümleye bak.

**مُتَأَخِّرٌ**
**مُتَأَخِّرٌ** ذ : fiiline bak. ↓ [sonraki, yahut daha modern, zamanların bir müellifi yahut başka bir kişi.]

**المُسْأْخِرِينَ**
**المُسْأْخِرِينَ** ذ Kur’ân’da xv. 24’te, Th tarafından, “başkalarından sonra yahut geç olarak mescide gelenler” mânâsına geldiği söylenmiştir: (TA:) yahut doğum ve ölüm bakımından daha sonra olanlar mânâsına gelir: yahut henüz erkeklerin sulblerinden çıkmamış olanlar: yahut Müslüman dini benimsemede ve kâfirlere karşı savaşmada ve itaate gelmede geç kalan yahut geri duranlar. (Bd.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: ءخر

أَخَرَ
أَخَرَ أَخَّرَ II ,
a.  Drove back; left behind; delayed, kept back.

تَأَخَّرَ
تَأَخَّرَ V ,  اِسْتَأْخَرَ X ,
a.  Retreated, hung back.

b.  Was in straits, was bankrupt.

أُخْرَى
أُخْرَى 3ya [ fem. ],
a.  Another.

أَخِر
أَخِر 5 ,
a.  Distant, remote.

أُخُر
أُخُر 10 ,
a.  Behind, posterior.

آخَرُ
آخَرُ 14 ,
a.  Another, other.

آخِر
آخِر 21 , ( pl. أَوَاْخِرُ 41 ),
a.  Last, hindermost.

b.  End.

c.  [ art. &  prec. by Fi ], Finally, at last.

d.  [ prec. by 'An ], To the last ( man ).

آخِرَة
آخِرَة 21t
a.  [ art. ], The Hereafter.

أَخِيْر
أَخِيْر 25 [ acc. Alif ],
a.  Finally, at last.

b.  see 21 (a) .

أَخَّرَ
N.P. أَخَّرَ II ,
a.  Delayed, kept back.

تَأَخَّرَ
N.Ag. تَأَخَّرَ V ,
a.  Late, behindhand; behind.

##### Türkçe

**أَخَرَ**
**أَخَرَ أَخَّرَ** II ,
a. Geri sürdü; geride bıraktı; geciktirdi, geri tuttu.

**تَأَخَّرَ**
**تَأَخَّرَ** V ,  **اِسْتَأْخَرَ** X ,
a. Geri çekildi, geri durdu.

b. Darlıkta oldu, iflas etmiş oldu.

**أُخْرَى**
**أُخْرَى** 3ya [ dişil ],
a. Başka.

**أَخِر**
**أَخِر** 5 ,
a. Uzak, ırak.

**أُخُر**
**أُخُر** 10 ,
a. Arkada, arka.

**آخَرُ**
**آخَرُ** 14 ,
a. Başka, diğer.

**آخِر**
**آخِر** 21 , ( çoğ. **أَوَاْخِرُ** 41 ),
a. Son, en arkada olan.

b. Son.

c. [ harf-i tarif & **فِي** ile önce gelen ], Nihayet, en sonunda.

d. [ **عَنْ** ile önce gelen ], Sonuna kadar (adam).

**آخِرَة**
**آخِرَة** 21t
a. [ harf-i tarif ], Âhiret.

**أَخِيْر**
**أَخِيْر** 25 [ mansûb Elif ],
a. Nihayet, en sonunda.

b. 21 (a)’ya bak.

**أَخَّرَ**
N.P. **أَخَّرَ** II ,
a. Geciktirdi, geri tuttu.

**تَأَخَّرَ**
N.Ag. **تَأَخَّرَ** V ,
a. Geç, geri kalmış; arkada.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: ءخر

ءخر
خِرَ- يَأخَرُ- آخِر- آخِرة- آخِرين- أُخْرى- أخيْر- آخَر- آخَرَيْن- آخَرِيْن أخيْرة- أخْرى- أخَر - أخَّرَ - يُؤَخِّرُ - تَأَخَّرَ - يَتَأخَّرُ - اسْتَأْخْرَ - يَسْتَأْخِرُ - مُسْتَأخِر - مُسْتَأخِريْن
أَخِرَ - يَأخَرُ + الكائن: ضد " قَدِمَ - يَقْدُمُ ": يكون في المؤخرة: يتحرك من موقع يعتبر قريب من الشيء أو الكائن ، إلى موقع يعتبر بعيد جداً وفي أقصى ما يمكن، ومن الجهة التي تقابل الناظر أو الشيء أو الكائن، زمانياً أو مكانياً  ( يتحرك نحو المؤخرة )
آخِر: اسم  فاعل من " أََخِرَ - يَأخَرُ " : من تحرك نحو أبعد ما يمكن من الشيء أو الكائن فصار في المؤخرة : في أقصى ما يقابل الناظر ، زمانباً ومكانياً
آخِرين - الآخِرين: جمع " آخِر"
آخِرة - الآخِرة: مؤنث " آخِر ": وهي كذلك فاعل مرة: شيء خاص معلوم يتصف بأنه يأتي في الأخير
أُخْرى - أخراهم : مؤنث " آخِرة ": أبعد الجميع عن ما يقابل الناظر ، وهي ضد : أولى: وهي كذلك اسم تفضيل من " آخِرة"
أخيْر: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " أََخِرَ - يَأخَرُ "
آخَر: أصلها " أأخَر": اسم تفضيل من " آخير" : أكثر تأخراً من "الأخير": وهي كناية عن الغائب غير الموجود: أي واحد غير موجود ويختلف عن الموجود: واحد غير الموجودين كلهم من أولهم إلى أخرهم: شيء غير الأول: واحد مفرد مذكر ، زائد إضافي عن كائن آخر معلوم أو على مجموعة كائنات معلومة
آخَرَيْن: مثنى " آخَر "
آخَرِيْن: جمع " آخَر "
أخيْرة: مؤنث " أخير"
أخْرى : على وزن " فـُعـْلى": مؤنث " آخَر" اسم تفضيل من " أخيْرة ": أكثر تأخراً من "الأخيرة": وهي كناية عن الغائبة غير الموجودة: أي واحدة غير موجودة ويختلف عن الموجود: واحدة غير الأولى: أنثى مفردة إضافية زائدة على أنثى أو مجموعة أناث معروفة
آخَران : مثنى من " آخَر "
أخَر: جمع " أخْرى"
أخَّرَ - يُؤَخِّرُ + كائن + شيئاً:على وزن " فـَعـَّل" من " أََخِرَ - يَأخَرُ ": جعله " يَأخُرُ "على وجه التكرار والشدة: ضد " قَدَّمَ ": يحرك شيئاً فيجعله يغير موقعه ،  من موقع يعتبر قريب من الشيء أو الكائن ، إلى موقع يعتبر بعيد جداً في أقصى ما يمكن ومن الجهة التي تقابل الناظر إلى الشيء أو الكائن زمانياً أو مكانياً ( يحركه فيجعله في المؤخرة )
تَأَخَّرَ - يَتَأخَّرُ : على وزن " تَفَعَّل " من " أََخِرَ - يَأخَرُ ": يجهد أن يقوم بفعل " أََخِرَ - يَأخَرُ " بشكل ذاتي: يؤخَْر نفسه بنفسه بشدة :  ضد " تَقَدَّم - يتقدم " : يتحرك مع حركة كائن متحرك ولكن وراء الشيء المتحرك لاحقاً به بحيث يحتل المؤخرة من الشيء المتحرك : يتحرك مع تحرك كائن آخر ، ولكنه يبقى في الجهة الأبعد وخلف الجهة السابقة القريبة أو الملاصقة للجهة التي تقترب من الناظر ، زمانياً أو مكانياً
اسْتَأْخْرَ - يَسْتَأْخِرُ: على وزن " استفعل " من " أََخِرَ - يَأخَرُ ": سعى وطلب أن يكون في المؤخرة ، طلب وحاول أن " يَتَأخَّر "
مُسْتَأْخِر : اسم فاعل من " اسْتَأْخرَ - يَسْتَأخِرُ "
مُسْتَأْخِريْن: جمع " مُسْتَأخِر "
تفرق "آخِر" لفظاً :عن " آخَر ": غيره: شيء آخر مختلف
تفرق " أخْرى" : اسم التفضيل الأعظمي المؤنث من " آخِر" عن : أخْرى" : وهو ذات اللفظ: مؤنث" آخَر": واحدة غيرها: شيء آخر مختلف
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان المدة الزمنية المتبقية اللازمة لبدء وقوع فعل بعيد عن الوقت الحالي مع الترتيب الأقرب فالأبعد "، وهي:
وَقَتَ - يَقِتُ، أَقَتَ - يَأْقُتُ، أجِلَ - يَأْجَلُ، سَاف - يَسُوفُ - سَوفَ، نَظَرَ - يَنْظُرُ (المتعدي)، أََخِرَ- يَأخُرُ
آخر - آخرنا
آخر الناس	﴿قال عيسى ابن مريم اللهم ربنا أنزل علينا مائدة من السماء تكون لنا عيدا لأولنا وآخرنا وآية منك وارزقنا وأنت خير الرازقين(114)﴾ المائدة
آخر دعواهم	﴿دعواهم فيها سبحانك اللهم وتحيتهم فيها سلام وآخر دعواهم أن الحمد لله رب العالمين(10)﴾ يونس
آخر النهار	وقالت طائفة من أهل الكتاب آمنوا بالذي أنزل على الذين آمنوا وجه النهار واكفروا آخره لعلهم يرجعون(72) } آل عمران
الآخر
 	﴿هو الأول والآخر والظاهر والباطن وهو بكل شيء عليم(3)﴾ الحديد
 	﴿قال عيسى ابن مريم اللهم ربنا أنزل علينا مائدة من السماء تكون لنا عيدا لأولنا وآخرنا وآية منك وارزقنا وأنت خير الرازقين(114)﴾ المائدة
اليوم الآخر
 	﴿ومن الناس من يقول آمنا بالله وباليوم الآخر وما هم بمؤمنين(8)﴾ البقرة
 	﴿ليس البر أن تولوا وجوهكم قبل المشرق والمغرب ولكن البر من آمن بالله واليوم الآخر والملائكة والكتاب والنبيين وآتى المال على حبه ذوي القربى واليتامى والمساكين وابن السبيل والسائلين وفي الرقاب وأقام الصلاة وآتى الزكاة والموفون بعهدهم إذا عاهدوا والصابرين في البأساء والضراء وحين البأس أولئك الذين صدقوا وأولئك هم المتقون(177)﴾ البقرة ﴿لكن الراسخون في العلم منهم والمؤمنون يؤمنون بما أنزل إليك وما أنزل من قبلك والمقيمين الصلاة والمؤتون الزكاة والمؤمنون بالله واليوم الآخر أولئك سنؤتيهم أجرا عظيما(162)﴾ النساء
 	﴿يؤمنون بالله واليوم الآخر ويأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر ويسارعون في الخيرات وأولئك من الصالحين(114)﴾ آل عمران
 	﴿لا تجد قوما يؤمنون بالله واليوم الآخر يوادون من حاد الله ورسوله ولو كانوا آباءهم أو أبناءهم أو إخوانهم أو عشيرتهم أولئك كتب في قلوبهم الإيمان وأيدهم بروح منه ويدخلهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها رضي الله عنهم ورضوا عنه أولئك حزب الله ألا إن حزب الله هم المفلحون(22)﴾ المجادلة
اليوم الأخر	﴿وماذا عليهم لو آمنوا بالله واليوم الآخر وأنفقوا مما رزقهم الله وكان الله بهم عليما(39)﴾ النساء
 	﴿لقد كان لكم في رسول الله أسوة حسنة لمن كان يرجو الله واليوم الآخر وذكر الله كثيرا(21)﴾ الأحزاب ﴿لقد كان لكم فيهم أسوة حسنة لمن كان يرجوا الله واليوم الآخر ومن يتول فإن الله هو الغني الحميد(6)﴾ الممتحنة
 	﴿لا يستأذنك الذين يؤمنون بالله واليوم الآخر أن يجاهدوا بأموالهم وأنفسهم والله عليم بالمتقين(44)﴾ التوبة ﴿إنما يستأذنك الذين لا يؤمنون بالله واليوم الآخر وارتابت قلوبهم فهم في ريبهم يترددون(45)﴾ التوبة
 	﴿إن الذين آمنوا والذين هادوا والنصارى والصابئين من آمن بالله واليوم الآخر وعمل صالحا فلهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون(62)﴾ البقرة ﴿إن الذين آمنوا والذين هادوا والصابئون والنصارى من آمن بالله واليوم الآخر وعمل صالحا فلا خوف عليهم ولا هم يحزنون(69)﴾ المائدة
 	﴿إنما يعمر مساجد الله من آمن بالله واليوم الآخر وأقام الصلاة وآتى الزكاة ولم يخش إلا الله فعسى أولئك أن يكونوا من المهتدين(18)﴾ التوبة ﴿أجعلتم سقاية الحاج وعمارة المسجد الحرام كمن آمن بالله واليوم الآخر وجاهد في سبيل الله لا يستوون عند الله والله لا يهدي القوم الظالمين(19)﴾ التوبة
 	﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فلا تعضلوهن أن ينكحن أزواجهن إذا تراضوا بينهم بالمعروف ذلك يوعظ به من كان منكم يؤمن بالله واليوم الآخر ذلكم أزكى لكم وأطهر والله يعلم وأنتم لا تعلمون(232)﴾ البقرة ﴿فإذا بلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو فارقوهن بمعروف وأشهدوا ذوى عدل منكم وأقيموا الشهادة لله ذلكم يوعظ به من كان يؤمن بالله واليوم الآخر ومن يتق الله يجعل له مخرجا(2)﴾ الطلاق
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى كالذي ينفق ماله رئاء الناس ولا يؤمن بالله واليوم الآخر فمثله كمثل صفوان عليه تراب فأصابه وابل فتركه صلدا لا يقدرون على شيء مما كسبوا والله لا يهدي القوم الكافرين(264)﴾ البقرة ﴿والذين ينفقون أموالهم رئاء الناس ولا يؤمنون بالله ولا باليوم الآخر ومن يكن الشيطان له قرينا فساء قرينا(38)﴾ النساء
 	﴿وإذ قال إبراهيم رب اجعل هذا بلدا آمنا وارزق أهله من الثمرات من آمن منهم بالله واليوم الآخر قال ومن كفر فأمتعه قليلا ثم أضطره إلى عذاب النار وبئس المصير(126)﴾ البقرة
 	﴿ياأيها الذين آمنوا أطيعوا الله وأطيعوا الرسول وأولي الأمر منكم فإن تنازعتم في شيء فردوه إلى الله والرسول إن كنتم تؤمنون بالله واليوم الآخر ذلك خير وأحسن تأويلا(59)﴾ النساء ﴿الزانية والزاني فاجلدوا كل واحد منهما مائة جلدة ولا تأخذكم بهما رأفة في دين الله إن كنتم تؤمنون بالله واليوم الآخر وليشهد عذابهما طائفة من المؤمنين(2)﴾ النور
 	﴿والمطلقات يتربصن بأنفسهن ثلاثة قروء ولا يحل لهن أن يكتمن ما خلق الله في أرحامهن إن كن يؤمن بالله واليوم الآخر وبعولتهن أحق بردهن في ذلك إن أرادوا إصلاحا ولهن مثل الذي عليهن بالمعروف وللرجال عليهن درجة والله عزيز حكيم(228)﴾ البقرة
 	﴿ومن الأعراب من يؤمن بالله واليوم الآخر ويتخذ ما ينفق قربات عند الله وصلوات الرسول ألا إنها قربة لهم سيدخلهم الله في رحمته إن الله غفور رحيم(99)﴾ التوبة
 	﴿ياأيها الذين آمنوا آمنوا بالله ورسوله والكتاب الذي نزل على رسوله والكتاب الذي أنزل من قبل ومن يكفر بالله وملائكته وكتبه ورسله واليوم الآخر فقد ضل ضلالا بعيدا(136)﴾ النساء
 	﴿قاتلوا الذين لا يؤمنون بالله ولا باليوم الآخر ولا يحرمون ما حرم الله ورسوله ولا يدينون دين الحق من الذين أوتوا الكتاب حتى يعطوا الجزية عن يد وهم صاغرون(29)﴾ التوبة
 	﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا فقال ياقوم اعبدوا الله وارجوا اليوم الآخر ولا تعثوا في الأرض مفسدين (36)﴾ العنكبوت
آخِرة - الآخرة
إذا جاء وعد الآخرة﴿إن أحسنتم أحسنتم لأنفسكم وإن أسأتم فلها فإذا جاء وعد الآخرة ليسوءوا وجوهكم وليدخلوا المسجد كما دخلوه أول مرة وليتبروا ما علوا تتبيرا(7)﴾ الإسراء ﴿وقلنا من بعده لبني إسرائيل اسكنوا الأرض فإذا جاء وعد الآخرة جئنا بكم لفيفا(104)﴾ الإسراء
الملة الآخرة	﴿ما سمعنا بهذا في الملة الآخرة إن هذا إلا اختلاق(7)﴾ ص
النشأة الآخرة	﴿قل سيروا في الأرض فانظروا كيف بدأ الخلق ثم الله ينشئ النشأة الآخرة إن الله على كل شيء قدير(20)﴾ العنكبوت ﴿وأن عليه النشأة الأخرى(47)﴾ النجم
الدار الأخرة	﴿قل إن كانت لكم الدار الآخرة عند الله خالصة من دون الناس فتمنوا الموت إن كنتم صادقين(94)﴾ البقرة ﴿وابتغ فيما آتاك الله الدار الآخرة ولا تنس نصيبك من الدنيا وأحسن كما أحسن الله إليك ولا تبغ الفساد في الأرض إن الله لا يحب المفسدين(77)﴾ القصص ﴿تلك الدار الآخرة نجعلها للذين لا يريدون علوا في الأرض ولا فسادا والعاقبة للمتقين(83)﴾ القصص ﴿وإن كنتن تردن الله ورسوله والدار الآخرة فإن الله أعد للمحسنات منكن أجرا عظيما(29)﴾ الأحزاب
لله الآخرة والأولى
الآخرة والأولى﴿فلله الآخرة والأولى(25)﴾ النجم ﴿وإن لنا للآخرة والأولى(13)﴾ الليل
له الحمد في الآخرة	﴿وهو الله لا إله إلا هو له الحمد في الأولى والآخرة وله الحكم وإليه ترجعون(70)﴾ القصص ﴿الحمد لله الذي له ما في السماوات وما في الأرض وله الحمد في الآخرة وهو الحكيم الخبير(1)﴾ سبأ
 	﴿فأخذه الله نكال الآخرة والأولى(25)﴾النازعات
لله الأمر بالأولى والآخرة
ولي في الدنيا والآخرة﴿رب قد آتيتني من الملك وعلمتني من تأويل الأحاديث فاطر السماوات والأرض أنت ولي في الدنيا والآخرة توفني مسلما وألحقني بالصالحين(101)﴾ يوسف ﴿نحن أولياؤكم في الحياة الدنيا وفي الآخرة ولكم فيها ما تشتهي أنفسكم ولكم فيها ما تدعون(31)﴾ فصلت
ينصر في الدنيا والآخرة	﴿من كان يظن أن لن ينصره الله في الدنيا والآخرة فليمدد بسبب إلى السماء ثم ليقطع فلينظر هل يذهبن كيده ما يغيظ(15)﴾ الحج
يثبت المؤمنين في الدنيا والآخرة	﴿يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت في الحياة الدنيا وفي الآخرة ويضل الله الظالمين ويفعل الله ما يشاء(27)﴾ إبراهيم
فضل الله ورحمته في الدنيا والآخرة	﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته في الدنيا والآخرة لمسكم في ما أفضتم فيه عذاب عظيم(14)﴾ النور
وجيها	﴿إذ قالت الملائكة يامريم إن الله يبشرك بكلمة منه اسمه المسيح عيسى ابن مريم وجيها في الدنيا والآخرة ومن المقربين(45)﴾ آل عمران
البشرى	﴿لهم البشرى في الحياة الدنيا وفي الآخرة لا تبديل لكلمات الله ذلك هو الفوز العظيم(64)﴾ يونس
المفاضلة بين الدنيا والآخرة
التفكر في الدنيا والآخرة﴿يسألونك عن الخمر والميسر قل فيهما إثم كبير ومنافع للناس وإثمهما أكبر من نفعهما ويسألونك ماذا ينفقون قل العفو كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون(219) في الدنيا والآخرة ويسألونك عن اليتامى قل إصلاح لهم خير وإن تخالطوهم فإخوانكم والله يعلم المفسد من المصلح ولو شاء الله لأعنتكم إن الله عزيز حكيم(220)﴾ البقرة
 	﴿لا جرم أنما تدعونني إليه ليس له دعوة في الدنيا ولا في الآخرة وأن مردنا إلى الله وأن المسرفين هم أصحاب النار(43)﴾ غافر
الآخرة خير للمتقين	﴿ألم تر إلى الذين قيل لهم كفوا أيديكم وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة فلما كتب عليهم القتال إذا فريق منهم يخشون الناس كخشية الله أو أشد خشية وقالوا ربنا لم كتبت علينا القتال لولا أخرتنا إلى أجل قريب قل متاع الدنيا قليل والآخرة خير لمن اتقى ولا تظلمون فتيلا(77)﴾ النساء ﴿وزخرفا وإن كل ذلك لما متاع الحياة الدنيا والآخرة عند ربك للمتقين(35)﴾ الزخرف
 	﴿فخلف من بعدهم خلف ورثوا الكتاب يأخذون عرض هذا الأدنى ويقولون سيغفر لنا وإن يأتهم عرض مثله يأخذوه ألم يؤخذ عليهم ميثاق الكتاب أن لا يقولوا على الله إلا الحق ودرسوا ما فيه والدار الآخرة خير للذين يتقون أفلا تعقلون(169)﴾ الأعراف ﴿وما الحياة الدنيا إلا لعب ولهو وللدار الآخرة خير للذين يتقون أفلا تعقلون(32)﴾ الأنعام
 	﴿وما أرسلنا من قبلك إلا رجالا نوحي إليهم من أهل القرى أفلم يسيروا في الأرض فينظروا كيف كان عاقبة الذين من قبلهم ولدار الآخرة خير للذين اتقوا أفلا تعقلون(109)﴾ يوسف ﴿وقيل للذين اتقوا ماذا أنزل ربكم قالوا خيرا للذين أحسنوا في هذه الدنيا حسنة ولدار الآخرة خير ولنعم دار المتقين(30)﴾ النحل
 	﴿وما هذه الحياة الدنيا إلا لهو ولعب وإن الدار الآخرة لهي الحيوان لو كانوا يعلمون(64)﴾ العنكبوت ﴿وللآخرة خير لك من الأولى(4)﴾ الضحى
أجر الأخرة خير للمتقين	﴿ولأجر الآخرة خير للذين آمنوا وكانوا يتقون(57)﴾ يوسف ﴿والذين هاجروا في الله من بعد ما ظلموا لنبوئنهم في الدنيا حسنة ولأجر الآخرة أكبر لو كانوا يعلمون(41)﴾ النحل
أبقى دار القرار	﴿والآخرة خير وأبقى(17)﴾ الأعلى ﴿ياقوم إنما هذه الحياة الدنيا متاع وإن الآخرة هي دار القرار(39)﴾ غافر
 	﴿الله يبسط الرزق لمن يشاء ويقدر وفرحوا بالحياة الدنيا وما الحياة الدنيا في الآخرة إلا متاع(26)﴾ الرعد
وللآخرة أكبر درجات وأكبر تفضيلا	﴿انظر كيف فضلنا بعضهم على بعض وللآخرة أكبر درجات وأكبر تفضيلا(21)﴾ الإسراء
وفي الآخرة عذاب شديد ومغفرة من الله ورضوان	﴿اعلموا أنما الحياة الدنيا لعب ولهو وزينة وتفاخر بينكم وتكاثر في الأموال والأولاد كمثل غيث أعجب الكفار نباته ثم يهيج فتراه مصفرا ثم يكون حطاما وفي الآخرة عذاب شديد ومغفرة من الله ورضوان وما الحياة الدنيا إلا متاع الغرور(20)﴾ الحديد
ثواب الدنيا والآخرة
أتاه في الدنيا وفي الأخرة هو من الصالحين	﴿ومن يرغب عن ملة إبراهيم إلا من سفه نفسه ولقد اصطفيناه في الدنيا وإنه في الآخرة لمن الصالحين (130)﴾ البقرة ﴿وآتيناه في الدنيا حسنة وإنه في الآخرة لمن الصالحين(122)﴾ النحل ﴿ووهبنا له إسحاق ويعقوب وجعلنا في ذريته النبوة والكتاب وآتيناه أجره في الدنيا وإنه في الآخرة لمن الصالحين(27)﴾ العنكبوت
عذاب الأخرة مقارنة مع عذاب الدنيا
 	﴿ولولا أن كتب الله عليهم الجلاء لعذبهم في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب النار(3)﴾ الحشر
 	﴿إن في ذلك لآية لمن خاف عذاب الآخرة ذلك يوم مجموع له الناس وذلك يوم مشهود(103)﴾ هود
أكبر	﴿فأذاقهم الله الخزي في الحياة الدنيا ولعذاب الآخرة أكبر لو كانوا يعلمون(26)﴾ الزمر ﴿كذلك العذاب ولعذاب الآخرة أكبر لو كانوا يعلمون(33)﴾ القلم
أخزى	﴿فأرسلنا عليهم ريحا صرصرا في أيام نحسات لنذيقهم عذاب الخزي في الحياة الدنيا ولعذاب الآخرة أخزى وهم لا ينصرون(16)﴾ فصلت
أشد وأبقى أشق	﴿وكذلك نجزي من أسرف ولم يؤمن بآيات ربه ولعذاب الآخرة أشد وأبقى(127)﴾ طه ﴿لهم عذاب في الحياة الدنيا ولعذاب الآخرة أشق وما لهم من الله من واق(34)﴾ الرعد
عذاب الدنيا والآخرة
حبطت أعمالهم في الدنيا والأخرة	﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(217)﴾ البقرة ﴿أولئك الذين حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وما لهم من ناصرين(22)﴾ آل عمران ﴿كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم قوة وأكثر أموالا وأولادا فاستمتعوا بخلاقهم فاستمتعتم بخلاقكم كما استمتع الذين من قبلكم بخلاقهم وخضتم كالذي خاضوا أولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك هم الخاسرون (69)﴾ التوبة ﴿اليوم أحل لكم الطيبات وطعام الذين أوتوا الكتاب حل لكم وطعامكم حل لهم والمحصنات من المؤمنات والمحصنات من الذين أوتوا الكتاب من قبلكم إذا آتيتموهن أجورهن محصنين غير مسافحين ولا متخذي أخدان ومن يكفر بالإيمان فقد حبط عمله وهو في الآخرة من الخاسرين(5)﴾ المائدة ﴿ومن الناس من يعبد الله على حرف فإن أصابه خير اطمأن به وإن أصابته فتنة انقلب على وجهه خسر الدنيا والآخرة ذلك هو الخسران المبين(11)﴾ الحج
ليس لهم في الآخرة إلا النار	﴿أولئك الذين ليس لهم في الآخرة إلا النار وحبط ما صنعوا فيها وباطل ما كانوا يعملون(16)﴾ هود
لهم خزي في الدنيا ولهم في الأخرة عذاب عظيم	﴿ومن أظلم ممن منع مساجد الله أن يذكر فيها اسمه وسعى في خرابها أولئك ما كان لهم أن يدخلوها إلا خائفين لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم(114)﴾ البقرة ﴿إنما جزاء الذين يحاربون الله ورسوله ويسعون في الأرض فسادا أن يقتلوا أو يصلبوا أو تقطع أيديهم وأرجلهم من خلاف أو ينفوا من الأرض ذلك لهم خزي في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب عظيم(33)﴾ المائدة ﴿ياأيها الرسول لا يحزنك الذين يسارعون في الكفر من الذين قالوا آمنا بأفواههم ولم تؤمن قلوبهم ومن الذين هادوا سماعون للكذب سماعون لقوم آخرين لم يأتوك يحرفون الكلم من بعد مواضعه يقولون إن أوتيتم هذا فخذوه وإن لم تؤتوه فاحذروا ومن يرد الله فتنته فلن تملك له من الله شيئا أولئك الذين لم يرد الله أن يطهر قلوبهم لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم(41)﴾ المائدة
لعنوا في الدنيا والآخرة	﴿إن الذين يرمون المحصنات الغافلات المؤمنات لعنوا في الدنيا والآخرة ولهم عذاب عظيم(23)﴾ النور ﴿إن الذين يؤذون الله ورسوله لعنهم الله في الدنيا والآخرة وأعد لهم عذابا مهينا(57)﴾ الأحزاب
يعذب في الدنيا والآخرة	﴿فأما الذين كفروا فأعذبهم عذابا شديدا في الدنيا والآخرة وما لهم من ناصرين(56)﴾ آل عمران ﴿يحلفون بالله ما قالوا ولقد قالوا كلمة الكفر وكفروا بعد إسلامهم وهموا بما لم ينالوا وما نقموا إلا أن أغناهم الله ورسوله من فضله فإن يتوبوا يكن خيرا لهم وإن يتولوا يعذبهم الله عذابا أليما في الدنيا والآخرة وما لهم في الأرض من ولي ولا نصير(74)﴾ التوبة ﴿إن الذين يحبون أن تشيع الفاحشة في الذين آمنوا لهم عذاب أليم في الدنيا والآخرة والله يعلم وأنتم لا تعلمون(19)﴾ النور
في الآخرة هم خاسرون	﴿لاجرم أنهم في الآخرة هم الأخسرون(22)﴾ هود ﴿لا جرم أنهم في الآخرة هم الخاسرون(109)﴾ النحل
 	﴿أولئك الذين لهم سوء العذاب وهم في الآخرة هم الأخسرون(5)﴾ النمل ﴿ومن يبتغ غير الإسلام دينا فلن يقبل منه وهو في الآخرة من الخاسرين(85)﴾ آل عمران
ماله في الأخرة من خلاق	﴿واتبعوا ما تتلو الشياطين على ملك سليمان وما كفر سليمان ولكن الشياطين كفروا يعلمون الناس السحر وما أنزل على الملكين ببابل هاروت وماروت وما يعلمان من أحد حتى يقولا إنما نحن فتنة فلا تكفر فيتعلمون منهما ما يفرقون به بين المرء وزوجه وما هم بضارين به من أحد إلا بإذن الله ويتعلمون ما يضرهم ولا ينفعهم ولقد علموا لمن اشتراه ما له في الآخرة من خلاق ولبئس ما شروا به أنفسهم لو كانوا يعلمون(102)﴾ البقرة ﴿فإذا قضيتم مناسككم فاذكروا الله كذكركم آباءكم أو أشد ذكرا فمن الناس من يقول ربنا آتنا في الدنيا وما له في الآخرة من خلاق(200)﴾ البقرة ﴿إن الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا أولئك لا خلاق لهم في الآخرة ولا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم يوم القيامة ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم(77)﴾ آل عمران
 	﴿ولا يحزنك الذين يسارعون في الكفر إنهم لن يضروا الله شيئا يريد الله ألا يجعل لهم حظا في الآخرة ولهم عذاب عظيم(176)﴾ آل عمران
 	﴿ومن كان في هذه أعمى فهو في الآخرة أعمى وأضل سبيلا(72)﴾ الإسراء
 	﴿فأخذه الله نكال الآخرة والأولى(25)﴾النازعات
موقف الناس من الآخرة
أ - يؤمنون بالآخرة
ب - لا يؤمنون بالآخرة
ج - غافلون عن الآخرة
د - يئسوا من الآخرة
موقف الناس من الآخرة
يريد حرث الدنيا - الآخرة	﴿ولقد صدقكم الله وعده إذ تحسونهم بإذنه حتى إذا فشلتم وتنازعتم في الأمر وعصيتم من بعد ما أراكم ما تحبون منكم من يريد الدنياومنكم من يريد الآخرة ثم صرفكم عنهم ليبتليكم ولقد عفا عنكم والله ذو فضل على المؤمنين(152)﴾ آل عمران ﴿من كان يريد حرث الآخرة نزد له في حرثه ومن كان يريد حرث الدنيا نؤته منها وما له في الآخرة من نصيب(20)﴾ الشورى
يؤتى حسنة الدنيا - الآخرة	﴿ومنهم من يقول ربنا آتنا في الدنيا حسنة وفي الآخرة حسنة وقنا عذاب النار(201)﴾ البقرة ﴿واكتب لنا في هذه الدنيا حسنة وفي الآخرة إنا هدنا إليك قال عذابي أصيب به من أشاء ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون ويؤتون الزكاة والذين هم بآياتنا يؤمنون(156)﴾ الأعراف
يريد ثواب الدنيا - الأخرة	﴿وما كان لنفس أن تموت إلا بإذن الله كتابا مؤجلا ومن يرد ثواب الدنيا نؤته منها ومن يرد ثواب الآخرة نؤته منها وسنجزي الشاكرين(145)﴾ آل عمران ﴿فآتاهم الله ثواب الدنيا وحسن ثواب الآخرة والله يحب المحسنين(148)﴾ آل عمران ﴿من كان يريد ثواب الدنيا فعند الله ثواب الدنيا والآخرة وكان الله سميعا بصيرا(134)﴾ النساء
تريدون عرض الدنيا -الآخرة	﴿ما كان لنبي أن يكون له أسرى حتى يثخن في الأرض تريدون عرض الدنيا والله يريد الآخرة والله عزيز حكيم(67)﴾ الأنفال
أ - يؤمنون بالآخرة
1) في شك منها
 	﴿وما كان له عليهم من سلطان إلا لنعلم من يؤمن بالآخرة ممن هو منها في شك وربك على كل شيء حفيظ(21)﴾ سبأ ﴿بل ادارك علمهم في الآخرة بل هم في شك منها بل هم منها عمين(66)﴾ النمل
2) يؤمن بالآخرة
 ﴿وهذا كتاب أنزلناه مبارك مصدق الذي بين يديه ولتنذر أم القرى ومن حولها والذين يؤمنون بالآخرة يؤمنون به وهم على صلاتهم يحافظون(92)﴾ الأنعام
3) يوقنون بالآخرة
 ﴿الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم بالآخرة هم يوقنون(3)﴾ النمل ﴿الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم بالآخرة هم يوقنون(4)﴾ لقمان
 	﴿والذين يؤمنون بما أنزل إليك وما أنزل من قبلك وبالآخرة هم يوقنون(4)﴾ البقرة
4) أراد الآخرة
 	﴿ومن أراد الآخرة وسعى لها سعيها وهو مؤمن فأولئك كان سعيهم مشكورا(19)﴾ الإسراء ﴿أمن هو قانت آناء الليل ساجدا وقائما يحذر الآخرة ويرجو رحمة ربه قل هل يستوي الذين يعلمون والذين لا يعلمون إنما يتذكر أولوا الألباب(9)﴾ الزمر
شروا الدنيا بالأخرة	﴿فليقاتل في سبيل الله الذين يشرون الحياة الدنيا بالآخرة ومن يقاتل في سبيل الله فيقتل أو يغلب فسوف نؤتيه أجرا عظيما(74)﴾ النساء
مثاني تقابل	﴿أولئك الذين اشتروا الحياة الدنيا بالآخرة فلا يخفف عنهم العذاب ولا هم ينصرون(86)﴾ البقرة
ب - لا يؤمنون بالآخرة
1 ) لا يؤمنون بالآخرة
 	﴿ولتصغى إليه أفئدة الذين لا يؤمنون بالآخرة وليرضوه وليقترفوا ما هم مقترفون(113)﴾ الأنعام ﴿وإذا قرأت القرآن جعلنا بينك وبين الذين لا يؤمنون بالآخرة حجابا مستورا(45)﴾ الإسراء
 	﴿إلهكم إله واحد فالذين لا يؤمنون بالآخرة قلوبهم منكرة وهم مستكبرون(22)﴾ النحل ﴿وإذا ذكر الله وحده اشمأزت قلوب الذين لا يؤمنون بالآخرة وإذا ذكر الذين من دونه إذا هم يستبشرون(45)﴾ الزمر
 	﴿وإن الذين لا يؤمنون بالآخرة عن الصراط لناكبون(74)﴾ المؤمنون ﴿إن الذين لا يؤمنون بالآخرة زينا لهم أعمالهم فهم يعمهون(4)﴾ النمل
 	﴿إن الذين لا يؤمنون بالآخرة ليسمون الملائكة تسمية الأنثى(27)﴾ النجم
 	﴿وأن الذين لا يؤمنون بالآخرة أعتدنا لهم عذابا أليما(10)﴾ الإسراء ﴿أافترى على الله كذبا أم به جنة بل الذين لا يؤمنون بالآخرة في العذاب والضلال البعيد(8)﴾ سبأ
 	﴿للذين لا يؤمنون بالآخرة مثل السوء ولله المثل الأعلى وهو العزيز الحكيم(60)﴾ النحل
 	﴿قل هلم شهداءكم الذين يشهدون أن الله حرم هذا فإن شهدوا فلا تشهد معهم ولا تتبع أهواء الذين كذبوا بآياتنا والذين لا يؤمنون بالآخرةوهم بربهم يعدلون(150)﴾ الأنعام
2) بالآخرة كافرون
هم بالآخرة هم كافرون	﴿الذين يصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا وهم بالآخرة كافرون(45)﴾ الأعراف ﴿الذين يصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا وهم بالآخرة هم كافرون(19)﴾ هود
 	﴿الذين لا يؤتون الزكاة وهم بالآخرة هم كافرون(7)﴾ فصلت ﴿قال لا يأتيكما طعام ترزقانه إلا نبأتكما بتأويله قبل أن يأتيكما ذلكما مما علمني ربي إني تركت ملة قوم لا يؤمنون بالله وهم بالآخرة هم كافرون(37)﴾ يوسف
كفروا وكذبوا بلقاء الآخرة	﴿وقال الملأ من قومه الذين كفروا وكذبوا بلقاء الآخرة وأترفناهم في الحياة الدنيا ما هذا إلا بشر مثلكم يأكل مما تأكلون منه ويشرب مما تشربون(33)﴾ المؤمنون ﴿وأما الذين كفروا وكذبوا بآياتنا ولقاء الآخرة فأولئك في العذاب محضرون(16)﴾ الروم
3) كذبوا بآياتنا ولقاء الآخرة
 	﴿والذين كذبوا بآياتنا ولقاء الآخرة حبطت أعمالهم هل يجزون إلا ما كانوا يعملون(147)﴾ الأعراف ﴿وأما الذين كفروا وكذبوا بآياتنا ولقاء الآخرة فأولئك في العذاب محضرون(16)﴾ الروم
ج - غافلون عن الآخرة
 ﴿يعلمون ظاهرا من الحياة الدنيا وهم عن الآخرة هم غافلون(7)﴾ الروم
1) رضوا بالحياة الدنيا من الآخرة
 ﴿ياأيها الذين آمنوا ما لكم إذا قيل لكم انفروا في سبيل الله اثاقلتم إلى الأرض أرضيتم بالحياة الدنيا من الآخرة فما متاع الحياة الدنيا في الآخرة إلا قليل(38)﴾ التوبة
2) يستحبون الحياة الدنيا على الآخرة
 ﴿الذين يستحبون الحياة الدنيا على الآخرة ويصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا أولئك في ضلال بعيد(3)﴾ إبراهيم ﴿ذلك بأنهم استحبوا الحياة الدنيا على الآخرة وأن الله لا يهدي القوم الكافرين(107)﴾ النحل
د - يئسوا من الآخرة
﴿ياءيها الذين آمنوا لا تتولوا قوما غضب الله عليهم قد يئسوا من الآخرة كما يئس الكفار من أصحاب القبور(13)﴾ الممتحنة
1) لا يخافون الآخرة
 ﴿كلا بل لا يخافون الآخرة(53)﴾ المدثر ﴿وتذرون الآخرة(21)﴾ القيامة
2) اشتروا الدنيا بالأخرة
اشتروا الدنيا بالأخرة	﴿أولئك الذين اشتروا الحياة الدنيا بالآخرة فلا يخفف عنهم العذاب ولا هم ينصرون(86)﴾ البقرة
مثاني تقابل	﴿فليقاتل في سبيل الله الذين يشرون الحياة الدنيا بالآخرة ومن يقاتل في سبيل الله فيقتل أو يغلب فسوف نؤتيه أجرا عظيما(74)﴾ النساء
آخِرين - الآخرين
 	﴿وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ(78)﴾ الصافات ﴿وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ(108)﴾ الصافات ﴿وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ(129)﴾ الصافات ﴿وَتَرَكْنَا عَلَيْهِمَا فِي الْآخِرِينَ(119)﴾ الصافات
 	﴿ثُمَّ نُتْبِعُهُمْ الْآخِرِينَ(17)﴾ المرسلات ﴿وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ الْآخَرِينَ (64)﴾ الشعراء
 	﴿وَقَلِيلٌ مِنْ الْآخِرِينَ(14)﴾ الواقعة ﴿وَثُلَّةٌ مِنْ الْآخِرِينَ(40)﴾ الواقعة
 	﴿قُلْ إِنَّ الْأَوَّلِينَ وَالْآخِرِينَ(49)﴾ الواقعة
 	﴿وَاجْعَلْ لِي لِسَانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ(84)﴾ الشعراء
 	﴿فَجَعَلْنَاهُمْ سَلَفًا وَمَثَلًا لِلْآخِرِينَ (56)﴾ الزخرف
أخراهم
أخراهم - أخرى الأمم	﴿قال ادخلوا في أمم قد خلت من قبلكم من الجن والإنس في النار كلما دخلت أمة لعنت أختها حتى إذا اداركوا فيها جميعا قالت أخراهم لأولاهم ربنا هؤلاء أضلونا فآتهم عذابا ضعفا من النار قال لكل ضعف ولكن لا تعلمون(38)﴾ الأعراف ﴿وقالت أولاهم لأخراهم فما كان لكم علينا من فضل فذوقوا العذاب بما كنتم تكسبون(39)﴾ الأعراف
 	﴿إذ تصعدون ولا تلوون على أحد والرسول يدعوكم في أخراكم فأثابكم غما بغم لكيلا تحزنوا على ما فاتكم ولا ما أصابكم والله خبير بما تعملون(153)﴾ آل عمران
آخـَـر
يجعلون مع الله إله أخر﴿الذين يجعلون مع الله إلها آخر فسوف يعلمون(96)﴾ الحجر ﴿الذي جعل مع الله إلها آخر فألقياه في العذاب الشديد(26)﴾ ق
 	﴿لا تجعل مع الله إلها آخر فتقعد مذموما مخذولا(22)﴾ الإسراء ﴿ذلك مما أوحى إليك ربك من الحكمة ولا تجعل مع الله إلها آخر فتلقى في جهنم ملوما مدحورا (39)﴾ الإسراء
 	﴿ولا تجعلوا مع الله إلها آخر إني لكم منه نذير مبين(51)﴾ الذاريات ﴿قل أي شيء أكبر شهادة قل الله شهيد بيني وبينكم وأوحي إلي هذا القرآن لأنذركم به ومن بلغ أئنكم لتشهدون أن مع الله آلهة أخرى قل لا أشهد قل إنما هو إله واحد وإنني بريء مما تشركون (19)﴾ الأنعام
يدعون مع الله إله أخر	﴿ومن يدع مع الله إلها آخر لا برهان له به فإنما حسابه عند ربه إنه لا يفلح الكافرون(117)﴾ المؤمنون ﴿والذين لا يدعون مع الله إلها آخر ولا يقتلون النفس التي حرم الله إلا بالحق ولا يزنون ومن يفعل ذلك يلق أثاما(68)﴾ الفرقان
 	﴿فلا تدع مع الله إلها آخر فتكون من المعذبين(213)﴾ الشعراء ﴿ولا تدع مع الله إلها آخر لا إله إلا هو كل شيء هالك إلا وجهه له الحكم وإليه ترجعون(88)﴾ القصص
 	﴿ثم خلقنا النطفة علقة فخلقنا العلقة مضغة فخلقنا المضغة عظاما فكسونا العظام لحما ثم أنشأناه خلقا آخر فتبارك الله أحسن الخالقين(14)﴾ المؤمنون
 	﴿وآخر من شكله أزواج(58)﴾ ص
أخرى
آلهة﴿قل أي شيء أكبر شهادة قل الله شهيد بيني وبينكم وأوحي إلي هذا القرآن لأنذركم به ومن بلغ أئنكم لتشهدون أن مع الله آلهة أخرى قل لا أشهد قل إنما هو إله واحد وإنني بريء مما تشركون (19)﴾ الأنعام ﴿ولا تجعلوا مع الله إلها آخر إني لكم منه نذير مبين(51)﴾ الذاريات
مآرب	﴿قال هي عصاي أتوكأ عليها وأهش بها على غنمي ولي فيها مآرب أخرى(18)﴾ طه
آية	﴿واضمم يدك إلى جناحك تخرج بيضاء من غير سوء آية أخرى(22)﴾ طه
مرضع	﴿أسكنوهن من حيث سكنتم من وجدكم ولا تضاروهن لتضيقوا عليهن وإن كن أولات حمل فأنفقوا عليهن حتى يضعن حملهن فإن أرضعن لكم فآتوهن أجورهن وأتمروا بينكم بمعروف وإن تعاسرتم فسترضع له أخرى(6)﴾ الطلاق
فئة     طائفة	﴿قد كان لكم آية في فئتين التقتا فئة تقاتل في سبيل الله وأخرى كافرة يرونهم مثليهم رأي العين والله يؤيد بنصره من يشاء إن في ذلك لعبرة لأولي الأبصار(13)﴾ آل عمران ﴿وإذا كنت فيهم فأقمت لهم الصلاة فلتقم طائفة منهم معك وليأخذوا أسلحتهم فإذا سجدوا فليكونوا من ورائكم ولتأت طائفة أخرى لم يصلوا فليصلوا معك وليأخذوا حذرهم وأسلحتهم ود الذين كفروا لو تغفلون عن أسلحتكم وأمتعتكم فيميلون عليكم ميلة واحدة ولا جناح عليكم إن كان بكم أذى من مطر أو كنتم مرضى أن تضعوا أسلحتكم وخذوا حذركم إن الله أعد للكافرين عذابا مهينا(102)﴾ النساء
وازرة أخرى	﴿قل أغير الله أبغي ربا وهو رب كل شيء ولا تكسب كل نفس إلا عليها ولا تزر وازرة وزر أخرى ثم إلى ربكم مرجعكم فينبئكم بما كنتم فيه تختلفون(164)﴾ الأنعام ﴿إن تكفروا فإن الله غني عنكم ولا يرضى لعباده الكفر وإن تشكروا يرضه لكم ولا تزر وازرة وزر أخرى ثم إلى ربكم مرجعكم فينبئكم بما كنتم تعملون إنه عليم بذات الصدور(7)﴾ الزمر
 	﴿من اهتدى فإنما يهتدي لنفسه ومن ضل فإنما يضل عليها ولا تزر وازرة وزر أخرى وما كنا معذبين حتى نبعث رسولا(15)﴾ الإسراء ﴿ولا تزر وازرة وزر أخرى وإن تدع مثقلة إلى حملها لا يحمل منه شيء ولو كان ذا قربى إنما تنذر الذين يخشون ربهم بالغيب وأقاموا الصلاة ومن تزكى فإنما يتزكى لنفسه وإلى الله المصير (18)﴾ فاطر
 	﴿ألا تزر وازرة وزر أخرى(38)﴾ النجم

تارة﴿أم أمنتم أن يعيدكم فيه تارة أخرى فيرسل عليكم قاصفا من الريح فيغرقكم بما كفرتم ثم لا تجدوا لكم علينا به تبيعا(69)﴾ الإسراء ﴿منها خلقناكم وفيها نعيدكم ومنها نخرجكم تارة أخرى(55)﴾ طه
مرة نزلة	﴿ولقد مننا عليك مرة أخرى(37)﴾ طه ﴿ولقد رآه نزلة أخرى(13)﴾ النجم
بمعنى مرة	﴿ونفخ في الصور فصعق من في السماوات ومن في الأرض إلا من شاء الله ثم نفخ فيه أخرى فإذا هم قيام ينظرون(68)﴾ الزمر

حال أخرى﴿وأخرى لم تقدروا عليها قد أحاط الله بها وكان الله على كل شيء قديرا(21)﴾ الفتح ﴿وأخرى تحبونها نصر من الله وفتح قريب وبشر المؤمنين(13)﴾ الصف
الآخر
آخر﴿واتل عليهم نبأ ابني آدم بالحق إذ قربا قربانا فتقبل من أحدهما ولم يتقبل من الآخر قال لأقتلنك قال إنما يتقبل الله من المتقين(27)﴾ المائدة
 	﴿ياصاحبي السجن أما أحدكما فيسقي ربه خمرا وأما الآخر فيصلب فتأكل الطير من رأسه قضي الأمر الذي فيه تستفتيان(41)﴾ يوسف ﴿ودخل معه السجن فتيان قال أحدهما إني أراني أعصر خمرا وقال الآخر إني أراني أحمل فوق رأسي خبزا تأكل الطير منه نبئنا بتأويله إنا نراك من المحسنين(36)﴾ يوسف
الأخرى
﴿ياءيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة ﴿وإن طائفتان من المؤمنين اقتتلوا فأصلحوا بينهما فإن بغت إحداهما على الأخرى فقاتلوا التي تبغي حتى تفيء إلى أمر الله فإن فاءت فأصلحوا بينهما بالعدل وأقسطوا إن الله يحب المقسطين(9)﴾ الحجرات
	﴿الله يتوفى الأنفس حين موتها والتي لم تمت في منامها فيمسك التي قضى عليها الموت ويرسل الأخرى إلى أجل مسمى إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون(42)﴾ الزمر
	﴿ومناة الثالثة الأخرى(20)﴾ النجم
النشأة الأخرى	﴿وأن عليه النشأة الأخرى(47)﴾ النجم ﴿قل سيروا في الأرض فانظروا كيف بدأ الخلق ثم الله ينشئ النشأة الآخرة إن الله على كل شيء قدير (20)﴾ العنكبوت
آخَران
	﴿ياأيها الذين آمنوا شهادة بينكم إذا حضر أحدكم الموت حين الوصية اثنان ذوا عدل منكم أو آخران من غيركم إن أنتم ضربتم في الأرض فأصابتكم مصيبة الموت تحبسونهما من بعد الصلاة فيقسمان بالله إن ارتبتم لا نشتري به ثمنا ولو كان ذا قربى ولا نكتم شهادة الله إنا إذا لمن الآثمين(106)﴾ المائدة ﴿فإن عثر على أنهما استحقا إثما فآخران يقومان مقامهما من الذين استحق عليهم الأوليان فيقسمان بالله لشهادتنا أحق من شهادتهما وما اعتدينا إنا إذا لمن الظالمين(107)﴾ المائدة

آخَرين - آخَرونأنشأنا قرنا أخرين	﴿ثم أنشأنا من بعدهم قرنا آخرين(31)﴾ المؤمنون ﴿ثم أنشأنا من بعدهم قرونا آخرين(42)﴾ المؤمنون ﴿ألم يروا كم أهلكنا من قبلهم من قرن مكناهم في الأرض ما لم نمكن لكم وأرسلنا السماء عليهم مدرارا وجعلنا الأنهار تجري من تحتهم فأهلكناهم بذنوبهم وأنشأنا من بعدهم قرنا آخرين(6)﴾ الأنعام ﴿وكم قصمنا من قرية كانت ظالمة وأنشأنا بعدها قوما آخرين(11)﴾ الأنبياء
 	﴿إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ أَيُّهَا النَّاسُ وَيَأْتِ بِآخَرِينَ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى ذَلِكَ قَدِيرًا(133)﴾ النساء ﴿وربك الغني ذو الرحمة إن يشأ يذهبكم ويستخلف من بعدكم ما يشاء كما أنشأكم من ذرية قوم آخرين(133)﴾ الأنعام
قوم آخرون - آخرين	﴿كذلك وأورثناها قوما آخرين(28)﴾ الدخان ﴿وقال الذين كفروا إن هذا إلا إفك افتراه وأعانه عليه قوم آخرون فقد جاءوا ظلما وزورا(4)﴾ الفرقان ﴿ياأيها الرسول لا يحزنك الذين يسارعون في الكفر من الذين قالوا آمنا بأفواههم ولم تؤمن قلوبهم ومن الذين هادوا سماعون للكذب سماعون لقوم آخرين لم يأتوك يحرفون الكلم من بعد مواضعه يقولون إن أوتيتم هذا فخذوه وإن لم تؤتوه فاحذروا ومن يرد الله فتنته فلن تملك له من الله شيئا أولئك الذين لم يرد الله أن يطهر قلوبهم لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم(41)﴾ المائدة   ﴿وربك الغني ذو الرحمة إن يشأ يذهبكم ويستخلف من بعدكم ما يشاء كما أنشأكم من ذرية قوم آخرين(133)﴾ الأنعام
 	﴿ثم أغرقنا الآخرين(66)﴾ الشعراء ﴿ثم أغرقنا الآخرين(82)﴾ الصافات
 	﴿ثم دمرنا الآخرين (172)﴾ الشعراء ﴿ثم دمرنا الآخرين (136)﴾ الصافات
آخرين	﴿ستجدون آخرين يريدون أن يأمنوكم ويأمنوا قومهم كل ما ردوا إلى الفتنة أركسوا فيها فإن لم يعتزلوكم ويلقوا إليكم السلم ويكفوا أيديهم فخذوهم واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأولئكم جعلنا لكم عليهم سلطانا مبينا(91)﴾ النساء ﴿وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم وآخرين من دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم وأنتم لا تظلمون(60)﴾ الأنفال
 	﴿وآخرين منهم لما يلحقوا بهم وهو العزيز الحكيم(3)﴾ الجمعة
 	{ إن ربك يعلم أنك تقوم أدنى من ثلثي الليل ونصفه وثلثه وطائفة من الذين معك والله يقدر الليل والنهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسر من القرآن علم أن سيكون منكم مرضى وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل الله وآخرون يقاتلون في سبيل الله فاقرءوا ما تيسر منه وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأقرضوا الله قرضا حسنا وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله هو خيرا وأعظم أجرا واستغفروا الله إن الله غفور رحيم(20)  المزمل
 	﴿وآخرون اعترفوا بذنوبهم خلطوا عملا صالحا وآخر سيئا عسى الله أن يتوب عليهم إن الله غفور رحيم(102)﴾ التوبة ﴿وآخرون مرجون لأمر الله إما يعذبهم وإما يتوب عليهم والله عليم حكيم(106)﴾ التوبة
 	﴿وآخرين مقرنين في الأصفاد(38)﴾ ص
أُخَر
عدة من أيام أُخر	﴿أياما معدودات فمن كان منكم مريضا أو على سفر فعدة من أيام أخر وعلى الذين يطيقونه فدية طعام مسكين فمن تطوع خيرا فهو خير له وأن تصوموا خير لكم إن كنتم تعلمون(184)﴾ البقرة ﴿شهر رمضان الذي أنزل فيه القرآن هدى للناس وبينات من الهدى والفرقان فمن شهد منكم الشهر فليصمه ومن كان مريضا أو على سفر فعدة من أيام أخر يريد الله بكم اليسر ولا يريد بكم العسر ولتكملوا العدة ولتكبروا الله على ما هداكم ولعلكم تشكرون(185)﴾ البقرة
أُخر	﴿هو الذي أنزل عليك الكتاب منه آيات محكمات هن أم الكتاب وأخر متشابهات فأما الذين في قلوبهم زيغ فيتبعون ما تشابه منه ابتغاء الفتنة وابتغاء تأويله وما يعلم تأويله إلا الله والراسخون في العلم يقولون آمنا به كل من عند ربنا وما يذكر إلا أولوا الألباب(7)﴾ آل عمران
 	﴿وقال الملك إني أرى سبع بقرات سمان يأكلهن سبع عجاف وسبع سنبلات خضر وأخر يابسات ياأيها الملأ أفتوني في رؤياي إن كنتم للرؤيا تعبرون(43)﴾ يوسف ﴿يوسف أيها الصديق أفتنا في سبع بقرات سمان يأكلهن سبع عجاف وسبع سنبلات خضر وأخر يابسات لعلي أرجع إلى الناس لعلهم يعلمون(46)﴾ يوسف
أَخَّر - يُؤَخِّر
إلى أجل قريب﴿وأنفقوا من ما رزقناكم من قبل أن يأتي أحدكم الموت فيقول رب لولا أخرتني إلى أجل قريب فأصدق وأكن من الصالحين(10)﴾ المنافقون ﴿وأنذر الناس يوم يأتيهم العذاب فيقول الذين ظلموا ربنا أخرنا إلى أجل قريب نجب دعوتكونتبع الرسل أولم تكونوا أقسمتم من قبل ما لكم من زوال(44)﴾ إبراهيم
إلى أمة معدودة لأجل معدود	﴿ولئن أخرنا عنهم العذاب إلى أمة معدودة ليقولن ما يحبسه ألا يوم يأتيهم ليس مصروفا عنهم وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(8)﴾ هود ﴿وما نؤخره إلا لأجل معدود(104)﴾ هود
إن أجل الله إذا جاء لا يؤخر	﴿ولن يؤخر الله نفسا إذا جاء أجلها والله خبير بما تعملون(11)﴾ المنافقون ﴿يغفر لكم من ذنوبكم ويؤخركم إلى أجل مسمى إن أجل الله إذا جاء لا يؤخر لو كنتم تعلمون(4)﴾ نوح
إلى أجل مسمى	﴿ولو يؤاخذ الله الناس بظلمهم ما ترك عليها من دابة ولكن يؤخرهم إلى أجل مسمى فإذا جاء أجلهم لا يستأخرون ساعة ولا يستقدمون(61)﴾ النحل ﴿ولو يؤاخذ الله الناس بما كسبوا ما ترك على ظهرها من دابة ولكن يؤخرهم إلى أجل مسمى فإذا جاء أجلهم فإن الله كان بعباده بصيرا(45)﴾ فاطر
 	﴿يغفر لكم من ذنوبكم ويؤخركم إلى أجل مسمى إن أجل الله إذا جاء لا يؤخر لو كنتم تعلمون(4)﴾ نوح ﴿قالت رسلهم أفي الله شك فاطر السماوات والأرض يدعوكم ليغفر لكم من ذنوبكم ويؤخركم إلى أجل مسمى قالوا إن أنتم إلا بشر مثلنا تريدون أن تصدونا عما كان يعبد آباؤنا فأتونا بسلطان مبين(10)﴾ إبراهيم
إلى يوم القيامة	﴿قال أرأيتك هذا الذي كرمت علي لئن أخرتني إلى يوم القيامة لأحتنكن ذريته إلا قليلا(62)﴾ الإسراء ﴿ولا تحسبن الله غافلا عما يعمل الظالمون إنما يؤخرهم ليوم تشخص فيه الأبصار(42)﴾ إبراهيم
	﴿ينبأ الإنسان يومئذ بما قدم وأخر(13)﴾ القيلمة ﴿علمت نفس ما قدمت وأخرت(5)﴾ الانفطار
تَأَخَّرَ
	﴿ليغفر لك الله ما تقدم من ذنبك وما تأخر ويتم نعمته عليك ويهديك صراطا مستقيما(2)﴾ الفتح
	﴿واذكروا الله في أيام معدودات فمن تعجل في يومين فلا إثم عليه ومن تأخر فلا إثم عليه لمن اتقى واتقوا الله واعلموا أنكم إليه تحشرون(203)﴾ البقرة
	﴿لمن شاء منكم أن يتقدم أو يتأخر(37)﴾ المدثر
يستأخر - يستأخرون
لكلٍ أجل لا يسأخرونه ولايستقدمونه	﴿ولكل أمة أجل فإذا جاء أجلهم لا يستأخرون ساعة ولا يستقدمون(34)﴾ الأعراف ﴿قل لا أملك لنفسي ضرا ولا نفعا إلا ما شاء الله لكل أمة أجل إذا جاء أجلهم فلا يستأخرون ساعة ولا يستقدمون(49)﴾ يونس
 	﴿ما تسبق من أمة أجلها وما يستأخرون(5)﴾ الحجر ﴿ما تسبق من أمة أجلها وما يستأخرون(43)﴾ المؤمنون
 	﴿قل لكم ميعاد يوم لا تستأخرون عنه ساعة ولا تستقدمون(30)﴾ سبأ ﴿ولو يؤاخذ الله الناس بظلمهم ما ترك عليها من دابة ولكن يؤخرهم إلى أجل مسمى فإذا جاء أجلهم لا يستأخرون ساعة ولا يستقدمون(61)﴾ النحل
مستأخر - مستأخرين
 	﴿ولقد علمنا المستقدمين منكم ولقد علمنا المستأخرين(24)﴾ الحجر
مختار الصحاح
● [أخر] أ خ ر: أخّره فتأخَّر و استأخَر أيضا و الآخِرُ بكسر الخاء بعد الأول وهو صفة تقول جاء آخِرا أي أخيرا وتقديره فاعل والأنثى آخِرة والجمع أواخر و الآخَر بفتح الخاء أحد الشيئين وهو اسم على أفعل والأنثى أخْرَى إلا أن فيه معنى الصفة لأن أفعل من كذا لا يكون إلا في الصفة وجاء في أُخْرَيات الناس أي في أواخِرهم ولا أفعله أُخْرَى الليالي أي أبدا وباعه بأَخِرةٍ بكسر الخاء أي بنسيئة وعرفه بأَخَرَةٍ بفتح الخاء أي أخيرا وجاءنا أُخُراً بالضم أي أخيرا و مُؤْخِرُ العين بوزن مؤمن ما يلي الصدغ ومقدمها ما يلي الأنف و مُؤْخِرَةُ الرجل أيضا لغة قليلة في آخِرةِ الرحل وهي التي يستند إليها الراكب ولا تقل مُؤَخِّرةُ الرحل و مُؤَخَّرُ الشيء بالتشديد ضد مقدمه و أُخَرُ جمع أخرى و أُخْرى تأنيث آخر وهو غير مصروف قال الله تعالى ﴿فعدة من أيام أخر﴾ [ ص 10 ] لأن أفعل الذي معه من لا يجمع ولا يؤنث ما دام نكرة تقول مررت برجل أفضل منك وبرجال أفضل منك وبامرأة أفضل منك فإن أدخلت عليه الألف واللام أو أضفته ثنيت وجمعت وأنثت تقول مررت بالرجل الأفضل وبالرجلين الأفضلين وبالرجال الأفضلين وبالمرأة الفضلى وبالنساء الفضل ومررت بأفضلهم وبأفضليهم وبفضلاهن وبفضلهن ولا يجوز أن تقول مررت برجل أفضل ولا برجال أفاضل ولا بامرأة فضلى حتى تصله بمن أو تدخل عليه الألف واللام وهما يتعاقبان عليه وليس كذلك آخر لأنه يؤنث ويجمع بغير من وبغير الألف واللام وبغير الإضافة تقول مررت برجل آخر وبرجال أخر وآخرين وبامرأة أخرى وبنسوة أخر فلما جاء معدولا وهو صفة منع الصرف وهو مع ذلك جمع فإن سميت به رجلا صرفته في النكرة عند الأخفش ولم تصرفه عند سيبويه
الراغب
آخر
- يقابل به الأول، وآخر يقابل به الواحد، ويعبر بالدار الآخرة عن النشأة الثانية، كما يعبر بالدار الدنيا عن النشأة الأولى نحو: }وإن الدار الآخرة لهي الحيوان﴿[العنكبوت/64]، وربما ترك ذكر الدار نحو قوله تعالى:﴾أولئك الذين ليس لهم في الآخرة إلا النار{ [هود/16].
وقد توصف الدار بالآخرة تارة، وتضاف إليها تارة نحو قوله تعالى: }وللدار الآخرة خير للذين يتقون﴿[الأنعام/32]﴾ولدار الآخرة خير للذين اتقوا﴿(في المخطوطة:﴾ولأجر الآخرة أكبر لو كانوا يعلمون{ [النحل/41]. ولا شاهد فيها) [يوسف/109].
وتقدير الإضافة: دار الحياة الآخرة.
و (أخر) معدول عن تقدير ما فيه الألف واللام، وليس له نظير في كلامهم، فإن أفعل من كذا؛
- إما أن يذكر معه (من) لفظا أو تقديرا، فلا يثنى ولا يجمع ولا يؤنث.
- وإما أن يحذف منه (من) فيدخل عليه الألف واللام فيثنى ويجمع.
وهذه اللفظة من بين أخواتها جوز فيها ذلك من غير الألف واللام.
والتأخير مقابل للتقديم، قال تعالى: }بما قدم وأخر﴿[القيامة/13]،﴾ما تقدم من ذنبك وما تأخر﴿[الفتح/2]،﴾إنما يؤخرهم ليوم تشخص فيه الأبصار﴿[إبراهيم/42]،﴾ربنا أخرنا إلى أجل قريب{ [إبراهيم/44].
وبعته بأخرة. أي: بتأخير أجل، كقوله: بنظرة.
وقولهم: أبعد الله الأخر أي: المتأخر عن الفضيلة وعن تحري الحق (يقال في الشتم: أبعد الله الأخر بكسر الخاء وقصر الألف، ولا تقوله للأنثى، وقال ابن شميل: الأخر: المؤخر المطروح).
ملخص اللسان
1.    أخر: في أَسماء الله تعالى: الآخِرُ والمؤخِّرُ،
2.    فالآخِرُ هو الباقي بعد  فناء خلقِه كله ناطقِه وصامتِه،
3.     والمؤخِّرُ هو الذي يؤخر الأَشياءَ  فَيضعُها في مواضِعها، وهو ضدّ المُقَدَّمِ،
4.    والأُخُرُ ضد القُدُمِ.
5.    وآخِرَةُ العينَ ومُؤْخِرُها ومؤْخِرَتُها:
6.     ومُؤْخِرَة السرج: خلافُ قادِمتِه.
7.    والآخِرُ: خلافُ الأَوَّل،
8.     جاء في أُخْرَيَاتِ الناسِ وأُخرى القومِ أَي في أَخِرهِم؛
9.      لا أَفْعلهُ أُخْرَى  الليالي أَي أَبداً،
10.                        وأُخْرَى المنونِ أَي آخِرَ الدهرِ؛
11.                        أُخْرَى القومِ أَي مَنْ كان في آخِرهم.
12.                        والأَجادلُ: الصَّقْر.
13.                        والأُخْرَى والآخِرَةُ: دارُ البقاءِ،
14.                        وما عَرَفْتُهُ إِلاَّ بأَخَرَةٍ أَي أَخيراً
15.                        أَخيراً وجاء أُخُراً وأَخيراً وأُخْرِيّاً وإِخرِيّاً  وآخِرِيّاً وبآخِرَةٍ، أَي آخِرَ كلِّ شيء،
16.                       وسْقَّ ثوبَه أُخُراً ومن أُخُرٍ أَي من خلف؛
17.                        شُقَّتْ من أُخُرٍ: يعني أَنها  مفتوحة كأَنها شُقَّتْ من مُؤْخِرِها.
18.                        وبعتُه سِلْعَة بِأَخِرَةٍ أَي  بنَظِرَةٍ وتأْخيرٍ ونسيئة،
19.                       والأَخِيرُ الغائبُ.
20.                        المؤُخَّرِ  الأَبْعَدُ المتأَخِّرُ عن الخير.
21.                        بالأَخِر أَي بالأَبعد ,
22.                       والمِئخارُ: النخلةُ التي يبقى حملُها إلى آخِرِ  الصِّرام
23.                         والآخَرُ بمعنى غَير كقولك رجلٌ آخَرُ وثوب آخَرُ، وأَصله أَفْعَلُ من التَّأَخُّر، فلما اجتمعت همزتان في حرف واحد استُثْقِلتا فأُبدلت الثانية  أَلفاً لسكونها وانفتاح الأُولى قبلها.
24.                         وتصغيرُ آخَر أُوَيْخِرٌ جَرَتِ الأَلِفُ المخففةُ عن الهمزة مَجْرَى  أَلِفِ ضَارِبٍ.
25.                         والأُنثى أُخرى. وقوله عز  وجل: وليَ فيها مآربُ أُخرى؛
26.                         يقال هذا  آخَرُ وهذه أُخْرَى في التذكير والتأْنيثِ،
27.                        وأُخَرُ جماعة أُخْرَى.: وأُخَرُ من شكله أَزواجٌ؛ أُخَرُ لا ينصرِفُ لأَن  وحدانَها لا تنصرِفُ، وهو أُخْرًى وآخَرُ،
28.                         ومَنَاةَ الثالِثَةَ الأُخرى؛ تأْنيث الآخَر،
29.                         ومعنى آخَرُ شيءٌ غيرُ الأَوّلِ؛
30.                       وأُخَرُ: جمع أُخْرَى، وأُخْرَى: تأْنيثُ آخَرَ، وهو غيرُ مصروفٍ.
لسان العرب
● - أخر: في أَسماء الله تعالى: الآخِرُ والمؤخَّرُ، فالآخِرُ هو الباقي بعد  فناء خلقِه كله ناطقِه وصامتِه، والمؤخِّرُ هو الذي يؤخر الأَشياءَ  فَيضعُها في مواضِعها، وهو ضدّ المُقَدَّمِ، والأُخُرُ ضد القُدُمِ. تقول:  مضى قُدُماً وتَأَخَّرَ أُخُراً، والتأَخر ضدّ التقدّم؛ وقد تَأَخَّرَ عنه  تَأَخُّراً وتَأَخُّرَةً واحدةً؛ عن اللحياني؛ وهذا مطرد، وإِنما ذكرناه  لأَن اطِّراد مثل هذا مما يجهله من لا دُرْبَة له بالعربية.  وأَخَّرْتُه فتأَخَّرَ، واستأْخَرَ كتأَخَّر. وفي التنزيل: لا يستأْخرون  ساعة ولا يستقدمون؛ وفيه أَيضاً: ولقد عَلِمنا المستقدمين منكم ولقد  علمنا المستأْخرينَ؛ يقول: علمنا من يَستقدِم منكم إِلى الموت ومن يَستأْخرُ  عنه، وقيل: عَلِمنا مُستقدمي الأُمم ومُسْتأْخِريها، وقال ثعلبٌ: عَلمنا  من يأْتي منكم إِلى المسجد متقدِّماً ومن يأْتي متأَخِّراً، وقيل: إِنها  كانت امرأَةٌ حَسْنَاءُ تُصلي خَلْفَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم،  فيمن يصلي في النساء، فكان بعضُ من يُصلي يَتأَخَّرُ في أَواخِرِ الصفوف،  فإِذا سجد اطلع إليها من تحت إِبطه، والذين لا يقصِدون هذا المقصِدَ  إِنما كانوا يطلبون التقدّم في الصفوف لما فيه من الفضل. وفي حديث عمر، رضي  الله عنه: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال له: أَخِّرْ عني يا عمرُ؛  يقال: أَخَّرَ وتأَخَّرَ وقَدَّمَ وتقَدَّمَ بمعنًى؛ كقوله تعالى: لا  تُقَدِّموا بين يَدَي الله ورسوله؛ أَي لا تتقدموا، وقيل: معناهُ أَخَّر عني  رَأْيَكَ فاختُصِر إِيجازاً وبلاغة. والتأْخيرُ: ضدُّ التقديم.  ومُؤَخَّرُ كل شيء، بالتشديد: خلاف مُقَدَّمِه. يقال: ضرب مُقَدَّمَ رأْسه  ومؤَخَّره. وآخِرَةُ العينَ ومُؤْخِرُها ومؤْخِرَتُها: ما وَليَ اللِّحاظَ، ولا  يقالُ كذلك إِلا في مؤَخَّرِ العين. ومُؤْخِرُ العين مثل مُؤمِنٍ: الذي  يلي الصُّدْغَ، ومُقْدِمُها: الذي يلي الأَنفَ؛ يقال: نظر إِليه  بِمُؤْخِرِ عينه وبمُقْدِمِ عينه؛ ومُؤْخِرُ العين ومقدِمُها: جاء في العين  بالتخفيف خاصة.  ومُؤْخِرَةُ الرَّحْل ومُؤَخَّرَتُه وآخِرَته وآخِره، كله: خلاف  قادِمته، وهي التي يَسْتنِدُ إِليها الراكب. وفي الحديث: إِذا وضَعَ أَحدكُم بين  يديه مِثلَ آخِرة الرحلِ فلا يبالي مَنْ مرَّ وراءَه؛ هي بالمدّ الخشبة  التي يَسْتنِدُ إِليها الراكب من كور البعير. وفي حديث آخَرَ: مِثْلَ  مؤْخرة؛ وهي بالهمز والسكون لغة قليلة في آخِرَتِه، وقد منع منها بعضهم ولا  يشدّد. ومُؤْخِرَة السرج: خلافُ قادِمتِه. والعرب تقول: واسِطُ الرحل  للذي جعله الليث قادِمَه. ويقولون: مُؤْخِرَةُ الرحل وآخِرَة الرحل؛ قال  يعقوب: ولا تقل مُؤْخِرَة. وللناقة آخِرَان وقادمان: فخِلْفاها المقدَّمانِ  قادماها، وخِلْفاها المؤَخَّران آخِراها، والآخِران من الأَخْلاف: اللذان  يليان الفخِذَين؛ والآخِرُ: خلافُ الأَوَّل، والأُنثَى آخِرَةٌ. حكى  ثعلبٌ: هنَّ الأَوَّلاتُ دخولاً والآخِراتُ خروجاً. الأَزهري: وأَمَّا  الآخِرُ، بكسر الخاء، قال الله عز وجل: هو الأَوَّل والآخِر والظاهر والباطن.  روي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال وهو يُمَجِّد الله: أنت  الأَوَّلُ فليس قبلك شيءٌ وأَنت الآخِرُ فليس بعدَك شيء. الليث: الآخِرُ  والآخرة نقيض المتقدّم والمتقدِّمة، والمستأْخِرُ نقيض المستقدم، والآخَر،  بالفتح: أَحد الشيئين وهو اسم على أَفْعَلَ، والأُنثى أُخْرَى، إِلاَّ  أَنَّ فيه معنى الصفة لأَنَّ أَفعل من كذا لا يكون إِلا في الصفة.  والآخَرُ بمعنى غَير كقولك رجلٌ آخَرُ وثوب آخَرُ، وأَصله أَفْعَلُ من  التَّأَخُّر، فلما اجتمعت همزتان في حرف واحد استُثْقِلتا فأُبدلت الثانية  أَلفاً لسكونها وانفتاح الأُولى قبلها. قال الأَخفش: لو جعلْتَ في الشعر  آخِر مع جابر لجاز؛ قال ابن جني: هذا هو الوجه القوي لأَنه لا يحققُ  أَحدٌ همزة آخِر، ولو كان تحقيقها حسناً لكان التحقيقُ حقيقاً بأَن يُسمع  فيها، وإِذا كان بدلاً البتة وجب أَن يُجْرى على ما أَجرته عليه العربُ من  مراعاة لفظه وتنزيل هذه الهمزة منزلةَ الأَلِفِ الزائدة التي لا حظَّ  فيها للهمز نحو عالِم وصابِرٍ، أَلا تراهم لما كسَّروا قالوا آخِرٌ  وأَواخِرُ، كما قالوا جابِرٌ وجوابِرُ؛ وقد جمع امرؤ القيس بين آخَرَ وقَيصرَ  توهَّمَ الأَلِفَ همزةً قال:  إِذا نحنُ صِرْنا خَمْسَ عَشْرَةَ ليلةً،  وراءَ الحِساءِ مِنْ مَدَافِعِ قَيْصَرَا  إِذا قُلتُ: هذا صاحبٌ قد رَضِيتُه،  وقَرَّتْ به العينانِ، بُدّلْتُ آخَرا  وتصغيرُ آخَر أُوَيْخِرٌ جَرَتِ الأَلِفُ المخففةُ عن الهمزة مَجْرَى  أَلِفِ ضَارِبٍ. وقوله تعالى: فآخَرَان يقومانِ مقامَهما؛ فسَّره ثعلبٌ  فقال: فمسلمان يقومانِ مقامَ النصرانيينِ يحلفان أَنهما اخْتَانا ثم  يُرْتجَعُ على النصرانِيِّيْن، وقال الفراء: معناه أَو آخَرانِ من غير دِينِكُمْ  من النصارى واليهودِ وهذا للسفر والضرورة لأَنه لا تجوزُ شهادةُ كافرٍ  على مسلمٍ في غير هذا، والجمع بالواو والنون، والأُنثى أُخرى. وقوله عز  وجل: وليَ فيها مآربُ أُخرى؛ جاء على لفظ صفةِ الواحدِ لأَن مآربَ في معنى  جماعةٍ أُخرى من الحاجاتِ ولأَنه رأُس آية، والجمع أُخْرَياتٌ وأُخَرُ.  وقولهم: جاء في أُخْرَيَاتِ الناسِ وأُخرى القومِ أَي في أَخِرهِم؛  وأَنشد:أَنا الذي وُلِدْتُ في أُخرى الإِبلْ  وقال الفراءُ في قوله تعالى: والرسولُ يدعوكم في أُخراكم؛ مِنَ العربِ  مَنْ يَقولُ في أُخَراتِكُمْ ولا يجوزُ في القراءةِ. الليث: يقال هذا  آخَرُ وهذه أُخْرَى في التذكير والتأْنيثِ، قال: وأُخَرُ جماعة أُخْرَى. قال  الزجاج في قوله تعالى: وأُخَرُ من شكله أَزواجٌ؛ أُخَرُ لا ينصرِفُ لأَن  وحدانَها لا تنصرِفُ، وهو أُخْرًى وآخَرُ، وكذلك كلُّ جمع على فُعَل لا  ينصرِفُ إِذا كانت وُحدانُه لا تنصرِفُ مِثلُ كُبَرَ وصُغَرَ؛ وإذا كان  فُعَلٌ جمعاً لِفُعْلةٍ فإِنه ينصرِفُ نحو سُتْرَةٍ وسُتَرٍ وحُفْرَةٍ  وحُفْرٍ، وإذا كان فُعَلٌ اسماً مصروفاً عن فاعِلٍ لم ينصرِفْ في المعرفة  ويَنْصَرِفُ في النَّكِرَةِ، وإذا كان اسماً لِطائِرٍ أَو غيره فإِنه ينصرفُ  نحو سُبَدٍ ومُرّعٍ، وما أَشبههما. وقرئ: وآخَرُ من شكلِه أَزواجٌ؛ على  الواحدِ. وقوله: ومَنَاةَ الثالِثَةَ الأُخرى؛ تأْنيث الآخَر، ومعنى  آخَرُ شيءٌ غيرُ الأَوّلِ؛ وقولُ أَبي العِيالِ:  إِذا سَنَنُ الكَتِيبَة صَـ  ـدَّ، عن أُخْراتِها، العُصَبُ  قال السُّكَّريُّ: أَراد أُخْرَياتِها فحذف؛ ومثله ما أَنشده ابن  الأَعرابي:  ويتَّقي السَّيفَ بأُخْراتِه،  مِنْ دونِ كَفَّ الجارِ والمِعْصَمِ  قال ابن جني: وهذا مذهبُ البَغدادِيينَ، أَلا تَراهم يُجيزُون في تثنية  قِرْ قِرَّى قِرْ قِرَّانِ، وفي نحو صَلَخْدَى صَلَخْدانِ؟ إَلاَّ أَنَّ  هذا إِنَّما هو فيما طال من الكلام، وأُخْرَى ليست بطويلةٍ. قال: وقد  يمكنُ أَن تكون أُخْراتُه واحدةً إِلاَّ أَنَّ الأَلِفَ مع الهاءُ تكونُ  لغير التأْنيثِ، فإِذا زالت الهاءُ صارتِ الأَلفُ حينئذ للتأْنيثِ، ومثلُهُ  بُهْمَاةٌ، ولا يُنكرُ أَن تقدَّرَ الأَلِفُ الواحدةُ في حالَتَيْنِ  ثِنْتَيْنِ تقديرينِ اثنينِ، أَلاَ ترى إِلى قولهم عَلْقَاةٌ بالتاء؟ ثم قال  العجاج:  فَحَطَّ في عَلْقَى وفي مُكُور  فجعلها للتأْنيث ولم يصرِفْ. قال ابن سيده: وحكى أَصحابُنا أَنَّ أَبا  عبيدة قال في بعض كلامه: أُراهم كأَصحابِ التصريفِ يقولون إِنَّ علامة  التأْنيثِ لا تدخلُ على علامة التأْنيثِ؛ وقد قال العجاج:  فحط في علقى وفي مكور  فلم يصرِفْ، وهم مع هذا يقولون عَلْقَاة، فبلغ ذلك أَبا عثمانَ فقال:  إنَّ أَبا عبيدة أَخفى مِن أَن يَعرِف مثل هذا؛ يريد ما تقدَّم ذكرهُ من  اختلافِ التقديرين في حالَيْنِ مختلِفينِ. وقولُهُم: لا أَفْعلهُ أُخْرَى  الليالي أَي أَبداً، وأُخْرَى المنونِ أَي آخِرَ الدهرِ؛ قال:  وما القومُ إِلاَّ خمسةٌ أَو ثلاثةٌ،  يَخُوتونَ أُخْرَى القومِ خَوْتَ الأَجادلِ  أَي مَنْ كان في آخِرهم. والأَجادلُ: جمع أَجْدلٍ الصَّقْر. وخَوْتُ  البازِي: انقضاضُهُ للصيدِ؛ قال ابنُ بَرِّي: وفي الحاشية شاهدٌ على أُخْرَى  المنونِ ليس من كلام الجوهريّ، وهو لكعب بن مالِكٍ الأَنصارِيّ، وهو:  أَن لا تزالوا، ما تَغَرَّدَ طائِرٌ  أُخْرَى المنونِ، مَوالياً إِخوانا  قال ابن بري: وقبله:  أَنَسيِتُمُ عَهْدَ النَّبيِّ إِليكُمُ،  ولقد أَلَظَّ وأَكَّدَ الأَيْمانا؟  وأُخَرُ: جمع أُخْرَى، وأُخْرَى: تأْنيثُ آخَرَ، وهو غيرُ مصروفٍ. وقال  تعالى: قِعدَّةٌ من أَيامٍ أُخَرَ، لأَن أَفْعَلَ الذي معه مِنْ لا  يُجْمَعُ ولا يؤنَّثُ ما دامَ نَكِرَةً، تقولُ: مررتُ برجلٍ أَفضلَ منك  وبامرأَةٍ أَفضل منك، فإِن أَدْخَلْتَ عليه الأَلِفَ واللاَم أَو أَضفتَه  ثَنْيَّتَ وجَمَعَتَ وأَنَّثْت، تقولُ: مررتُ بالرجلِ الأَفضلِ وبالرجال  الأَفضلِينَ وبالمرأَة الفُضْلى وبالنساءِ الفُضَلِ، ومررتُ بأَفضَلهِم  وبأَفضَلِيهِم وبِفُضْلاهُنَّ وبفُضَلِهِنَّ؛ وقالت امرأَةٌ من العرب: صُغْراها  مُرَّاها؛ ولا يجوز أَن تقول: مررتُ برجلٍ أَفضلَ ولا برجالٍ أَفضَلَ  ولا بامرأَةٍ فُضْلَى حتى تصلَه بمنْ أَو تُدْخِلَ عليه الأَلفَ واللامَ  وهما يتعاقبان عليه، وليس كذلك آخَرُ لأَنه يؤنَّثُ ويُجْمَعُ بغيرِ مِنْ،  وبغير الأَلف واللامِ، وبغير الإِضافةِ، تقولُ: مررتُ برجل آخر وبرجال  وآخَرِين، وبامرأَة أُخْرَى وبنسوة أُخَرَ، فلما جاء معدولاً، وهو صفة،  مُنِعَ الصرفَ وهو مع ذلك جمعٌ، فإِن سَمَّيْتَ به رجلاً صرفتَه في  النَّكِرَة عند الأَخفشِ، ولم تَصرفْه عند سيبويه؛ وقول الأَعشى:  وعُلِّقَتْني أُخَيْرَى ما تُلائِمُني،  فاجْتَمَعَ الحُبُّ حُبٌّ كلُّه خَبَلُ  تصغيرُ أُخْرَى.  والأُخْرَى والآخِرَةُ: دارُ البقاءِ، صفةٌ غالبة. والآخِرُ بعدَ  الأَوَّلِ، وهو صفة، يقال: جاء أَخَرَةً وبِأَخَرَةٍ، بفتح الخاءِ، وأُخَرَةً  وبأُخَرةٍ؛ هذه عن اللحياني بحرفٍ وبغير حرفٍ أَي آخرَ كلِّ شيءٍ. وفي  الحديث: كان رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، يقولُ: بِأَخَرَةٍ إِذا أَراد  أَن يقومَ من المجلِسِ كذا وكذا أَي في آخِر جلوسه. قال ابن الأَثير:  ويجوز أَن يكون في آخِرِ عمرِه، وهو بفتح الهمزة والخاءُ؛ ومنه حديث أَبي  هريرة: لما كان بِأَخَرَةٍ وما عَرَفْتُهُ إِلاَّ بأَخَرَةٍ أَي أَخيراً.  ويقال: لقيتُه أَخيراً وجاء أُخُراً وأَخيراً وأُخْرِيّاً وإِخرِيّاً  وآخِرِيّاً وبآخِرَةٍ، بالمدّ، أَي آخِرَ كلِّ شيء، والأُنثى آخِرَةٌ، والجمع  أَواخِرُ. وأَتيتُكَ آخَر مرتينِ وآخِرَةَ مرتينِ؛ عن ابن الأَعرابي،  ولم يفسر آخَر مرتين ولا آخرَةَ مرتين؛ قال ابن سيده: وعندي أَنها المرَّةُ  الثانيةُ من المرَّتين.  وسْقَّ ثوبَه أُخُراً ومن أُخُرٍ أَي من خلف؛ وقال امرؤ القيس يصفُ  فرساً حِجْراً:  وعينٌ لها حَدْرَةٌ بَدْرَةٌ،  شقَّتْ مآقِيهِما مِنْ أُخُرْ  وعين حَدْرَةٌ أَي مُكْتَنِزَةٌ صُلْبة. والبَدْرَةُ: التي تَبْدُر  بالنظر، ويقال: هي التامة كالبَدْرِ. ومعنى شُقَّتْ من أُخُرٍ: يعني أَنها  مفتوحة كأَنها شُقَّتْ من مُؤْخِرِها. وبعتُه سِلْعَة بِأَخِرَةٍ أَي  بنَظِرَةٍ وتأْخيرٍ ونسيئة، ولا يقالُ: بِعْتُه المتاعَ إِخْرِيّاً. ويقال في  الشتم: أَبْعَدَ اللهُ الأَخِرَ،بكسر الخاء وقصر الأَلِف، والأَخِيرَ ولا  تقولُه للأُنثى. وحكى بعضهم: أَبْعَدَ اللهُ الآخِرَ، بالمد، والآخِرُ  والأَخِيرُ الغائبُ. شمر في قولهم: إِنّ الأَخِرَ فَعَلَ كذا وكذا، قال  ابن شميل: الأَخِرُ المؤُخَّرُِ المطروحُ؛ وقال شمر: معنى المؤُخَّرِ  الأَبْعَدُ؛ قال: أُراهم أَرادوا الأَخِيرَ فأَنْدَروا الياء.  وفي حديث ماعِزٍ: إِنَّ الأَخِرَ قد زنى؛ الأَخِرُ، بوزن الكِبِد، هو  الأَبعدُ المتأَخِّرُ عن الخير. ويقال: لا مرحباً بالأَخِر أَي بالأَبعد؛  ابن السكيت: يقال نظر إِليَّ بِمُؤُخِرِ عينِه. وضَرَبَ مُؤُخَّرَ رأْسِه،  وهي آخِرَةُ الرحلِ. والمِئخارُ: النخلةُ التي يبقى حملُها إلى آخِرِ  الصِّرام: قال:  ترى الغَضِيضَ المُوقَرَ المِئخارا،  مِن وَقْعِه، يَنْتَثِرُ انتثاراً  ويروى: ترى العَضِيدَ والعَضِيضَ. وقال أَبو حنيفة: المئخارُ التي يبقى  حَمْلُها أَلى آخِرِ الشتاء، وأَنشد البيت أَيضاً. وفي الحديث: المسأَلةُ  أَخِرُ كَسْبِ المرءِ أَي أَرذَلُه وأَدناهُ؛ ويروى بالمدّ، أَي أَنّ  السؤالَ آخِرُ ما يَكْتَسِبُ به المرءُ عند العجز عن الكسب.
مقاييس اللغة:
(أخر) الهمزة والخاء والراءُ أصل واحدٌ إليه ترجع فروعُه، وهو خلاف التقدُّم. وهذا قياسٌ أخذْناه عن الخليل فإنّه قال: الآخِر نقيض المتقدّم. والأُخُر نقيض القُدُم، تقول مضى قُدُما وتأخَّرَ أُخُراً. وقال: وآخِرَة الرحل وقادمته ومُؤَخّر الرّحْل ومقَدّمه. قال: ولم يجئْ مُؤْخِر مخفّفة في شيء من كلامهم إلا في مُؤْخِر العين ومُقْدم العين فقط. ومن هذا القياس بِعتُك بيعاً بِأَخِرَةٍ أي نَظِرَة، وما عرفته إلا بأَخَرَة. قال الخليل: فعل الله بالأَخِرِ أي بالأَبْعد. وجئت في أُخْرَياتهم وأُخْرَى القوم. قال:
* أنا الذي وُلِدْتُ في أُخرَى الإبِلْ([7]) *
وابن دريد يقول: الآخِر تَالٍ للأوَّل. وهو قريبٌ ممّا مضى ذكره، إلاّ أنّ قولنا قال آخِر الرّجُلين وقال الآخِر، هو لقول ابن دريد أشد مُلاءمةً وأحسَنُ مطابقة. وأُخَرُ: جماعة أُخْرَى.
القاموس المحيط:
الْأُخُرُ، بضمَّتينِ ضِدُّ القُدُمِ. وتأخَّرَ وأخَّرَ تأخيراً اسْتَأخَرَ، وأخَّرْتُهُ، لازِمٌ مُتَعَدٍّ. وآخِرَةُ العينِ،ومُؤْخِرَتُها ما وَلِيَ اللِّحاظَ، كمْؤْخِرِها، من الرَّحْلِ خِلافُ قادِمَتِهِ، كآخِرِهِ ومُؤَخَّرِهِ ومُؤَخَّرَتِهِ، وتكسرُ خاؤُهُما مُخَفَّفَةً ومُشَدَّدَةً. والآخِرانِ من الأَخْلافِ يَلِيانِ الفَخِذَيْنِ.والآخِرُ خِلافُ الْأَوَّلِ، وهي بهاءٍ، والغائِبُ، كالْأَخير، وبفتح الخاءِ بمعنَى غيرٍ،ج بالواوِ والنونِ، وأُخَرُ، والْأُنْثَى أُخْرَى وأُخْراةٌ، ج أُخْرَياتٌ وأُخَرُ. والآخِرَةُ والْأُخْرَى دارُ البَقاءِ. وجاءَ أخَرَةً وبأخَرَةٍ، محرَّكتينِ وقد يُضَمُّ أوَّلُهُما، وأخيراً وأُخُراً، بضمَّتينِ، وأُخْرِّياً، بالكَسْرِ والضَّمْ. إخرياً بكسرتين وآخْرِيّاً، أي آخِرَ كُلِّ شيءٍ. وأتَيْتُكَ آخِرَ مَرَّتَيْنِ وآخِرَةَ مَرَّتَيْنِ، أي المَرَّةَ الثانيةَ. وشَقَّهُ أُخُراً، بضمَّتينِ،ومن أُخُرٍ من خَلْفٍ. وبِعْتُهُ بأَخِرَةٍ، بكسر الخاءِ بِنَظِرَةٍ. والمِئْخارُ نَخْلَةٌ يَبْقَى حَمْلُها إلى آخِرِ الشِّتاءِ والصِّرامِ. وآخُرُ، كآنُكٍ د بِدُهُسْتانَ، منه إسماعيلُ بنُ أحمدَ، والعباسُ بنُ أحمدَ بنِ الفَضْلِ.ولا أفْعَلُهُ أُخْرى اللَّيالي، أو أخرى المَنُونِ، أي أبداً.وأُخْرى القومِ مَنْ كان في آخِرِهم. وقد جاءَ في أُخْرَياتِهم أواخِرِهِم.
تاج العروس:
أ خ ر
الأُخُرُ بضمَّتَيْن : ضِدُّ القُدُمِ . تقولُ : مَضَى قُدُماً وتَأَخَّرَ أُخُراً . التَّأَخُّرُ : ضِدُّ التَّقَدُّمِ وقد تَأَخَّر عنه تَأَخُّراً وتَأَخُّرَةً واحدةً عن اللِّحْيَانِيِّ وهذا مُطَّردٌ وإنما ذَكَرناه لأن اطِّرادَ مثلِ هذا ممّا يجهلُه مَن لا دُرْبَةَ له بالعربيَّة
في حديثِ عُمَرَ رضيَ اللهُ عنه : " أنَّ النبيّ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم قال له : " أَخِّرْ عنِّي يا عُمَر "
يُقَال : أَخَّر تأْخيراً وتَأَخَّر وقَدَّم وتقَدَّم بمعنىً كقوله تعالى : " لا تُقَدِّمُوا بين يَدَي اللهِ ورَسُولِه " أي لا تَتَقدَّمُوا وقيل : معناه أَخِّرْ عنّي رأْيَكَ . واختُصِرَ إيجازاً وبلاغةً والتَّأْخِيرُ ضِدُّ التَّقدِيم
واستأْخَرَ كتَأَخَّر وفي التَّنْزِيل : " لا يَسْتَأْخِرُون ساعةً ولا يَسْتَقْدِمُون " وفيه أيضاً : " ولقد عَلِمْنَا المُسْتَقْدِمِينَ منكُم ولقد عَلِمْنَا المُسْتَأْخِرينَ " قال ثَعْلَبٌ : أي عَلِمْنَا مَن يَأْتِي منكم إلى المَسْجِد مُتَقِّدماً ومَن يَأْتِي مُسْتَأْخراً . وأَخَّرْتُه فتَأَخَّرَ واسْتَاْخَرَ كتَأَخَّرَ لازمٌ مُتعدٍّ قال شيخُنَا : وهي عبارةٌ قَلِقَةٌ جاريةٌ على غيرِ اصطلاحِ الصَّرفِ ولو قال : وأَخَّر تأْخِيراً اسْتَأْخَرَ كتَأَخَّر وأخَّرْتُه لازمٌ متعدٍّ لكان أعذَبَ في الذَّوْق وأَجْرَى على الصِّناعة كما لا يَخْفَى وفيه استعمالُ فَعَّلَ لازماً كقَدَّم بمعنَى تَقَدَّمَ وبَرَّزَ على أَقرانِه أي فاقَهم
وآخِرَةُ العَيْنِ ومُؤْخِرَتُها ما وَلِىَ اللِّحَاظَ كمُؤْخِرِهَا كمُؤْمِنٍ ومُؤْمِنَةٍ وهو الذي يَلِي الصُّدْغَ ومُقْدِمُها الذي يَلِي الأنْفَ يقال : نَظَر إليه بمُؤْخِرِ عَيْنِه وبمُقْدِمِ عَيْنِه . ومُؤْخِرُ العَيْنِ ومُقْدِمُها جاءَ في العَين بالتَّخْفِيف خاصَّةً نَقَلَه الفَيُّومِيُّ عن الأزْهريِّ وقال أبو عُبَيْد : مُؤْخِرُ العَيْنِ الأجْوَدُ التَّخْفِيفُ . قلتُ : ويُفهم منه جَواز التَّثْقِيلَ على قِلَّة
الآخِرَةُ من الرَّحْلِ : خِلافُ قادِمَتِه وكذا مِن السَّرْجِ وهي التي يَستنِدُ إليها الرّاكبُ والجمْع الأواخِرُ وهذه أفصحُ اللُّغاتِ كما في المِصباحِ وقد جاءَ في الحديث : " إذا وَضَعَ أحدُكم بين يَدَيْهِ مِثْلَ آخِرَةِ الرَّحْلِ فلا يُبَالِي مَنْ مَرَّ ورَاءَه " . كآخِرِه من غير تاءٍ ومُؤَخَّرِه كمُعَظَّم ومُؤخَّرتِه بزيادة التّاءِ وتُكسَر خاؤُهما مخفَّفةً ومشدَّدةً . أما المُؤْخِرُ كمُؤْمنٍ فهي لغة قليلةٌ وقد جاءَ في بَعْضِ رواياتِ الحديث وقد مَنَعَ منها بعضُهُم والتَّشْدِيدُ مع الكَسْر أنْكَرَه ابنُ السِّكِّيت وجَعَلَه في المِصْباح من اللَّحْن
للنَّاقَة آخِرَانِ وقادِمَانِ فخَلِفَاها المُقَدَّمَان : قادِمَاها وخَلِفَاهَا . المُؤَخَّرَان : آخِرَاهَا . والآخِرَانِ مِنَ الأخْلافِ اللَّذَانِ يَليَانِ الفَخِذَيْن وفي التَّكْمِلَة : آخِرَا النّاقَةِ خِلْفاها المُؤَخَّرَانِ وقادِمَاها خِلْفاها المُقَدَّمانِ . والآخِرُ : خلافُ الأوَّلِ . في التَّهذيب قال اللهُ عزَّ وجلَّ : " هو الأوَّلُ والآخِرُ والظاهرُ والباطِنُ " ورَوِيَ عن النّبيِّ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم أنه قال وهو يُمَجِّد اللهَ : " أنتَ الأوَّلُ فليس قبلَكَ شَيْءٌ وأنتَ الآخِرُ فليس بعدَكَ شَيْءٌ . وفي النهاية : الآخِرُ من أسماءِ اللهِ تعالَى هو الباقِي بعدَ فَناءِ خَلْقِه كلِّه ناطِقِه وصامِتِه . وهي أي الأُنْثَى الآخِرَة بهاءٍ قال اللِّيْث : نَقِيضُ المتقدِّمَة وحَكَى ثعلبٌ : هُنَّ الأوَّلاتُ دُخُولاً والآخِرَاتُ خُرُوجاً
ويقال : في الشَّتْم : أبْعَدَ اللهُ الآخِرَ كما حكَاه بعضُهُم بالمدِّ وكسرِ الخاءِ وهو الغائبُ كالأخِير والمشهورُ فيه الأخِرُ بوزْنِ الكَبِدِ كما سيأْتِي في المُسْتَدرَكَات
الآخَر بفَتْحِ الخاءِ : أحَدُ الشَّيْئين وهو اسمٌ على أَفْعَلَ إلا أن فيه معْنَى الصِّفَةِ لأنّ أفْعَلَ مِن كذا لا يكونُ إلا في الصِّفة كذا في الصّحاح . والآخَرُ بمعنى غَيْرٍ كقولكَ : رجلٌ آخَرُ وثَوْبٌ آخَرُ : وأصلُه أفْعَلُ من أخَّر أي تَأَخَّر فمعناه أشَدُّ تَأَخُّراً ثم صار بمعنَى المُغَايِرِ
وقال الأخْفَشُ : لو جعلتَ في الشِّعر آخِر مع جابِر لجازَ قال ابنُ جِنِّي : هذا هو الوجْهُ القويُّ لأنه لا يُحقِّقُ أحدٌ هَمزةَ آخِر ولو كان تَحقيقُها حَسناً لكان التحقيقُ حقيقاً بأن يُسمعَ فيها وغذا كان بدلاً البتَّةَ وَجبَ أنْ يُجْرى على ما أجْرَتْه عليه العربُ مَن مُراعاةِ لَفْظِه وتَنزيلُ هذه الهمزةِ مَنزِلةَ الألفِ الزائِدةِ التي لا حظَّ فيها للهَمْزِ نحو عالِمٍ وصابِرٍ ألا تراهم لمّا كَسَّرُوا قالوا : آخِرٌ وأوَاخِرُ كما قالوا : جابِرٌ وجَوابِرُ . وقد جَمَعَ امرؤُ القَيْسِ بين آخَرَ وقَيْصرَ بِوَهْمِ الألفِ هَمزةً فقال :
إذَا نَحنُ صِرْنَا خَمْسَ عَشْرَةَ لَيْلَةً ... وَرَاءِ الحِسَاءِ مِن مَدافِعِ قَيْصَرَا
إذا قُلتُ هذا صاحبٌ قدْ رَضيتُه ... وقَرَّتْ به العَيْنَانِ بُدِّلْتُ آخَرَا . وتصغيرُ آخَرَ أُوَيْخِر جرتِ الألْفُ المخفَّفةُ عن الهمزِة مَجْرى ألفِ ضارِبٍ . وقوله تعالى : " فآخَرانِ يَقُومانِ مَقامَهما " فَسَّره ثعلبٌ فقال : فمُسْلِمَان يَقُومانِ مَقَامَ النَّصْرانِيَّيْنِ يَحْلِفَان أنَّهُمَا اخْتَانَا ثم يُرْتَجَعُ على النَّصْرَانِيَّيْن . وقال الفَرَّاءُ : معناه : أو آخرَانِ مِن غيرِ دِينِكم مِن النَّصارَى واليَهُود وهذا للسَّفَر والضَّرَورة لأنه لا تَجُوز شهادةُ كافِرٍ على مُسْلم في غيرِ هذا
" ج الآخَرُونَ " بالواو والنُّونِ وأُخَرُ وفي التنزيل العزيز : " فعِدَّةٌ مِن أيّامٍ أُخَرَ "
والأُنْثَى أُخْرَى وأُخْرَاةٌ قال شيخُنَا : الثّانِي في الأُنْثَى غيرُ مشهورٍ . قلتُ : نَقَلَه الصّاغَانيّ فقال : ومِن العَرَبِ مَن يقول : أُخْرَاتِكم بَدَلَ أُخْرَاكم وقد جاءَ في قولِ أبي العِيَالِ الهُذَلِيِّ :
إِذا سَنَنَ الكَتِيبَةِ صدَّ ... عَنْ أُخْرَاتِهَا العُصَبُ . وأنشد ابنُ الأعرابيّ :
ويَتَّقِي السَّيْفَ بأُخْراتِه ... مِنْ دُونِ كَفِّ الجارِ والمِعْصَمِ . وقال الفَرّاءُ في قولِه تعالَى : " والرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ في أُخْرَاكُمْ " : مِن العربَ مَن يقولُ : في أُخْراتِكُم ولا يجوزُ في القراءَة . ج أُخْرَيَاتٌ وأُخَرُ قال اللَّيْثُ : يُقال : هذا آخَرُ وهذه أُخْرَى في التَّذكيرِ والتَّأْنيثِ قال : وأُخَرُ : جماعةٌ أُخْرَى . قال الزَّجّاج في قوله تعالى : " وأُخَرُ مِنْ شَكْلِه أَزْوَاجٌ " . أُخَرُ لا ينصرفُ لأن وُحْدَانَها لا ينصرفُ وهو أُخْرَى وآخَرُ وكذلك كلُّ جَمْعٍ على فُعَل لا يَنصرفُ إذا كان وُحْدانُه لا ينصرفُ مثل كُبَرَ وصُغَرَ وإذَا كان فُعَلٌ جمعاً لفُعْلَةٍ فإنه ينصرفُ نحو سُتْرَةٍ وسُتَرٍ وحُفْرَةٍ وحُفَرٍ وإذا كان فُعَل اسماً مصروفاً عن فاعل لم ينصرفْ في المَعْرفةِ ويَنصرفُ في النَّكِرة وإذا كان اسماً لطائرٍ أو غَيْرِه فإنه ينْصَرِف نحو سُبَدٍ ومُرَعٍ وما أشبَهها وقُرِئَ : " وآخَرُ مِنْ شَكْلِه أزْوَاجٌ " على الواحدِ
وفي اللِّسان : قال اللهُ تعالَى : " فعِدَّةٌ مِنْ أيّامٍ أُخَرَ " وهو جمعُ أُخْرَى وأُخْرَى تأْنيثُ آخَر وهو غيرُ مصْرُوفٍ لأن أفْعَلَ الذي معه مِنْ لا يُجْمعُ ولا يُؤَنَّثُ ما دام نَكِرةً تقولُ : مررتُ برجلٍ أفْضَلَ منكَ وبامرأَةٍ أفضلَ منكَ فإن أدخلْتَ عليه الألفَ واللامَ أو أضَفْتَه ثَنَّيْتَ وجَمعْتَ وأنَّثْتَ تقولُ : مَرَرتُ بالرَّجلِ الأفضلِ وبالرِّجالِ الأفْضَلِين وبالمرأَةِ الفُضْلَى وبالنِّساءِ الفُضَل ومررتُ بأَفْضَلِهِم وبأَفضَلِيهم وبفُضْلاهُنّ وبفُضَلِهِنَّ ولا يجوزُ أن تقول : مررتُ برجلٍ أفضلَ ولا برجالٍ أفضَلَ ولا بامرأَةٍ فُضْلَى حتى تَصِلَه بِمنْ أو تُدْخِلَ عليهم الألفَ واللامَ وهما يتَعاقَبانِ عليه وليس كذلك آخَرُ لأنَّه يُؤَنَّث ويُجْمَع بغير مِنْ وبغير الألفِ واللام وبغير الإضافَةِ تقول : مررت برجلٍ آخَرَ وبرجالٍ أُخَرَ وآخَرِينَ وبامرأَةٍ أُخْرَى وبنسوةٍ أُخَرَ فلمّا جاءَ مَعْدُولاً وهو صِفَةٌ مُنِعَ الصَّرْف وهو مع ذلك جَمْعٌ وإن سَمَّيْتَ به رجلاً صَرَفْتَه في النَّكِرة عند الأخْفشِ ولم تصرفْه عند سِيبَوَيْهِ
والآخِرَةُ والأُخْرَى : دارُ البَقَاءِ صفةٌ غالبةٌ قاله الزَّمخشريّ . وجاءَ أَخَرةً وبأَخَرَةٍ محرَّكتَينِ وقد يُضَمّ أوَّلُهما وهذهِ عن اللِّحْيَانِيِّ بحَرْفٍ وبغير حَرْفٍ يقال : لَقِيتُه أَخيراً وجاء َأُخُراً بضَمَّتَين وأَخيراً وإِخِريّاً بكسْرتَيْن وإخْرِيّاً بكسرٍ فسكونٍ وآخِرِيّاً وبآخِرَةٍ بالمدّ فيهما أيْ آخِرَ كلِّ شيْءٍ . في الحديث : " كان رسولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم يقولُ بأَخَرَةٍ إذا إرادَ أنْ يقومَ مِن المجلِس كذا وكذا " أي في آخِرِ جُلُوسِه قال ابنُ الأَثِير : ويجوزُ أن يكونَ في آخِرِ عُمرِه وهو بفَتح الهمزِة والخاءِ ومنه حديثُ : " لمّا كان بِأَخَرَةٍ " . وماعَرَفتُه إلا بأَخَرَةٍ أي أخيراً . وأتَيتُكَ آخِرَ مَرَّتَيْنِ وآخِرَةَ مَرَّتَيْنِ عن ابن الأعرابيِّ ولم يُفَسِّر آخِرَ مَرَّتَين ولا آخِرَةَ مَرَّتَيْن وقال ابنُ سِيدَه : وعندي : أي المَرَّةَ الثّانِيَةَ مِن المَرَّتَيْنِ . وشَقَّه أي الثَّوْبَ أُخُراً بضمَّتَيْن ومِن أُخُرٍ أي من خَلْفٍ وقال امرؤُ القَيْس يصفُ فَرَساً حِجْراً :
وعَيْنٌ لها حَدْرَةٌ بَدْرَةٌ ... شُقَّتْ مآقِيهِمَا مِن أُخُرْ . يَعْنِي أنها مفتوحةٌ كأنّها شُقَّتْ من مُؤْخِرِها
يقال : بِعْتُه سِلْعَةً بأَخِرَة بكَسْرِ الخاءِ أي بِنَظِرَةٍ ونَسِيئةٍ ولا يُقَال : بعتُه المتاعَ إخْرِياً
والمِئْخارُ بالكسرِ : نَخْلَةٌ يَبْقَى حَمْلُهَا إلى آخِرِ الشِّتَاءِ وهو نَصُّ عبارةِ أبِي حَنِيفَةَ وأنشد :
تَرَى الغَضِيضَ المُوقَرَ المِئْخَارَا ... مِن وَقْعِهِ يَنْتَشِرُ انْتِشَارَا . عبارةُ المُحكَم : إلى آخرِ الصِّرَامِ وأنشدَ البيتَ المذكورَ والمصنِّفُ جَمَعَ بين القَوْلَيْن . وفي الأسَاس : نَخْلَةٌ مِئْخارٌ ضِدُّ مِبْكار وبَكُورٍ مِن نَخْلٍ مآخِيرَ . وآخُرُ كآنُك : د بدُهُسْتانَ بضمِّ الدّالِ المهملةِ والهاءِ ويقال بفَتْحِ الدّالِ وكسرِ الهاءِ وهي مدينةٌ مشهورةٌ عند مازَنْدَرانَ منه أبو القاسم إسماعيلُ بنُ أحمدَ الآخُرِىّ الدّهسْتانِيُّ شيخُ حمزةَ بنِ يوسفَ السَّهْمِيِّ والعبّاسُ بنُ أحمدَ بنِ الفَضْلِ الزّاهِدُ عن ابن أبي حاتِمٍ
وفاتَه أبو الفَضْلِ محمّدُ بنُ عليِّ بنِ عبدِ الرَّحمنِ الآخُرِيُّ شيخٌ لابنِ السّمْعَانِيِّ وكان متكلِّماً على أُصُولِ المُعْتَزِلَةِ . وأبو عَمْروٍ ومحمّدُ بنُ حارثةَ الآخُرِىّ حَدَّثَ عن أبي مَسْعُودٍ البَجَلِيّ
قولُهم : لا أفعلُه أُخْرَى اللَّيَالِي أو أُخْرَى المَنُون أي أبداً أو آخِرَ الدَّهْرِ وأنشدَ ابنُ بَرِّيٍّ لكعبِ بنِ مالكٍ الأنصاريِّ :
أَنَسِيتُمُ عَهْدَ النَّبِيِّ إليكمُ ... ولقد ألَظَّ وأكَّدَ الأيْمَانَا
أنْ لا تَزالوا ما تَغَرَّدَ طائِرٌ ... أُخْرَى المَنُونِ مَوالِياً إخوانا . يقال : جاءَ في أُخْرَى القَومِ أي مَنْ كان في آخِرِهم . قال :
وما القَومُ إلا خَمْسَةٌ أو ثلاثَةٌ ... يَخُوتُونَ أُخْرَى القَومِ خَوْتَ الأجادِلِ . الأجادِلُ : الصُّقُور وخَوْتُها : انْقِضاضُها وأنشدَ غيرُه :
" أنا الَّذِي وُلِدتُ في أُخْرَى الإبِلْ . وقد جاءَ في أُخْرَيَاتِهم أي في أواخِرِهِم
وممّا يُستدرَكُ عليه : المُؤَخِّرُ من أسماءِ اللهِ تعالَى . وهو الذي يُؤَخِّر الأشياءَ فيضعُها في مواضِعِهَا وهو ضِدُّ المُقَدِّم . ومُؤَخَّرُ كلِّ شيْءٍ بالتَّشديدِ : خلافُ مُقَدَّمِه يقال : ضَرَبَ مُقَدَّمَ رأْسِه ومُؤَخَّرَه . ومن الكِنَاية : أبْعَدَ اللهُ الاخِرَ أي مَن غاب عنّا وهو بوزن الكَبِدِ وهو شَتْمٌ ولا تقولُه للأُنثَى . وقال شَمِرٌ في عِلَّةِ قَصْرِ قولِهم : أبْعَدَ اللهُ الأخِرَ : إنّ أصلَه الأخِيرُ أي المُؤخَّر المطروحُ فأَنْدَرُوا الياءَ وحكَى بعضُهم بالمدِّ وهو ابنُ سِيدَه في المُحكَم والمعروفُ القَصْرُ وعليه اقتصرَ ثعلبٌ في الفَصِيح وإيّاه تَبِعَ الجوهريُّ
قال ابن شُمَيل : المُؤَخَّرُ : المَطْرُوحُ . وقال شَمِرٌ : معنَى المُؤَخَّرِ : الأبْعَدُ قال : أُراهم أرادُوا الأخِيرَ . وفي حَدِيث ماعزٍ : " إنّ الأَخِرَ قد زَنَى . " هو الأبعدُ المتأَخِّر عن الخير . ويقال : لا مَرْحباً بالأخِرِ أي بالأبعَد وفي شُرُوح الفَصيح : هي كلمةٌ تقال عند حكاية أحَدِ المُتلاعِنَيْن للآخَر . وقال أبو جعفر اللَّبْليُّ : والأخِرُ فيما يقال كنايةٌ عن الشَّيْطَان وقيل كنايةٌ عن الأدْنَى والأرْذَل عن التَّدْمُرِيّ وغيرِه وفي نوادِر ثعلبٍ : أبْعَدَ اللهُ الأخِرَ أي الذي جاءَ بالكلام آخِراً وفي مشارق عياص : قولُه : الأخِرُزَنَي بقصر الهمزِة وكسرِ الخاءِ هنا كذا رَوَيْنَاه عن كافَّةِ شُيُوخِنَا وبعضُ المشايخِ يمدّ الهمزةَ وكذا رُوِيَ عن الأصِيليّ في المُوَطَّأ وهو خطأٌ وكذلك فتحُ الخاءِ هنا خطأٌ ومعناه الأبْعَد على الذّمِّ وقيل : الأرْذَلُ وفي بعض التفاسِير : الأخِرُ هو اللَّئيمُ وقيل : هو السّائِسُ الشَّقِيُّ
وفي الحديث : " المَسْاَلَةُ أَخِرُ كَسْب المرءِ " مقصورٌ أيضاً أي أرْذَلُه وأدْناه ورواه الخَطّابِيُّ بالمدِّ وحَمَله على ظاهرِه أي إنّ السُّؤالَ آخِرُ ما يَكْتَسِبُ به المرءُ عند العَجْز عن الكَسْب
وفي الأساس : جاؤُوا عن آخِرِهم والنَّهَارُ يَحِرُّ عن آخِرٍ فآخِرٍ أي ساعةً فساعةً والناسُ يَرْذُلُون عن آخِر فآخِرٍ . والمُؤِخرة من مياه بني الأضبط معدنُ ذَهَبٍ وجَزْع بِيض
والوَخْرَاءُ : من مياه بني نُمَيْر بأَرض الماشِيَةِ في غربيّ اليَمَامَة . ولَقِيتُه أُخْرِيّاً بالضّمِّ منسوباً أي بآخِرَةٍ لغةٌ في : إخْرِيّاً بالكسر

##### Türkçe

آخَرين - آخَرون
**أنشأنا قرنا أخرين**	﴿Sonra onların ardından başka bir nesil yarattık (31)﴾ Mü’minûn ﴿Sonra onların ardından başka nesiller yarattık (42)﴾ Mü’minûn ﴿Görmediler mi ki, onlardan önce yeryüzünde size sağlamadığımızı kendilerine sağladığımız nice nesli helâk ettik; üzerlerine göğü bol bol (yağmur) gönderdik; ırmakları altlarından akar kıldık; sonra onları günahları sebebiyle helâk ettik ve onların ardından başka bir nesil yarattık (6)﴾ En‘âm ﴿Zalim olan nice kasabayı kırıp geçirdik ve onun ardından başka bir kavim yarattık (11)﴾ Enbiyâ

﴿Eğer dilerse, ey insanlar, sizi giderir ve **بِآخَرِينَ** getirir; Allah buna kadirdir (133)﴾ Nisâ ﴿Rabbin zengindir, rahmet sahibidir; eğer dilerse sizi giderir ve sizden sonra dilediğini halife kılar; sizi başka bir kavmin zürriyetinden yarattığı gibi (133)﴾ En‘âm

قوم آخرون - آخرين	﴿İşte böyle; onu başka bir kavme miras bıraktık (28)﴾ Duhân ﴿Kâfir olanlar dedi ki: Bu, ancak onun uydurduğu bir iftiradır; ona başka bir kavim de yardım etmiştir; böylece zulüm ve yalanla geldiler (4)﴾ Furkân ﴿Ey resul, ağızlarıyla “inandık” deyip kalpleri inanmamış olanlardan ve Yahudilerden küfre koşuşanlar seni üzmesin; yalana kulak verenler, sana gelmemiş başka bir kavme kulak verenler; kelimeleri yerlerinden sonra tahrif ederler; “Eğer size bu verilirse alın; eğer verilmezse sakının” derler. Allah kimin fitnesini isterse, sen onun için Allah’tan hiçbir şeye malik olamazsın. İşte onlar, Allah’ın kalplerini temizlemeyi istemediği kimselerdir; onlar için dünyada rezillik, ahirette büyük azap vardır (41)﴾ Mâide   ﴿Rabbin zengindir, rahmet sahibidir; eğer dilerse sizi giderir ve sizden sonra dilediğini halife kılar; sizi başka bir kavmin zürriyetinden yarattığı gibi (133)﴾ En‘âm

﴿Sonra **الآخرين**’i boğduk (66)﴾ Şuarâ ﴿Sonra **الآخرين**’i boğduk (82)﴾ Sâffât

﴿Sonra **الآخرين**’i helâk ettik (172)﴾ Şuarâ ﴿Sonra **الآخرين**’i helâk ettik (136)﴾ Sâffât

آخرين	﴿Sizden emin olmak ve kavimlerinden emin olmak isteyen başka kimseler bulacaksınız; fitneye her döndürüldüklerinde onun içine baş aşağı çevrilirler. Eğer sizden uzak durmazlar, size barış (teslimiyet) atmazlar ve ellerini çekmezlerse, onları yakalayın ve onları bulduğunuz yerde öldürün; işte onlar üzerine size apaçık bir yetki kıldık (91)﴾ Nisâ ﴿Onlara karşı gücünüz yettiği kadar kuvvet ve bağlanmış atlar hazırlayın; bununla Allah’ın düşmanını ve sizin düşmanınızı ve onların dışında, sizin bilmediğiniz, Allah’ın bildiği **وَآخَرِينَ**’i korkutursunuz. Allah yolunda her ne harcarsanız size tam ödenir ve siz zulme uğratılmazsınız (60)﴾ Enfâl

﴿Ve onlardan, henüz onlara katılmamış **وَآخَرِينَ** (de vardır); O azizdir, hakimdir (3)﴾ Cum‘a

﴿Rabbin, senin gecenin üçte ikisine yakınını, yarısını, üçte birini ve seninle beraber olanlardan bir topluluğun (da) kalktığını bilir. Allah geceyi ve gündüzü takdir eder; onu sayamayacağınızı bildi de size tevbe etti. Öyleyse Kur’an’dan kolay geleni okuyun. İçinizden hastalar olacağını bildi; ve Allah’ın fazlından arayan, yeryüzünde vuran **وَآخَرُونَ**; ve Allah yolunda savaşan **وَآخَرُونَ** (olacağını bildi). Öyleyse ondan kolay geleni okuyun; namazı kılın, zekâtı verin ve Allah’a güzel bir borç verin. Kendiniz için hayırdan ne öne sürerseniz, onu Allah katında bulursunuz; o daha hayırlı ve ecirce daha büyüktür. Allah’tan bağışlanma dileyin; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhametlidir (20)﴾ Müzzemmil

﴿Ve **وَآخَرُونَ** günahlarını itiraf ettiler; salih bir ameli başka kötü bir (amele) karıştırdılar; umulur ki Allah onların tevbesini kabul eder; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhametlidir (102)﴾ Tevbe ﴿Ve **وَآخَرُونَ** Allah’ın emrine ertelenmişlerdir; ya onlara azap eder ya da onların tevbesini kabul eder; Allah bilendir, hakimdir (106)﴾ Tevbe

﴿Ve **وَآخَرِينَ** zincirlenmiş olarak prangalarda (38)﴾ Sâd

**أُخَر**
**عدة من أيام أُخر**	﴿Sayılı günler; sizden kim hasta olur veya yolculukta bulunursa, **فعدة من أيام أخر**; ona güç yetirenlerin üzerine bir fidye: bir miskini doyurmak. Kim gönüllü olarak hayır yaparsa, o kendisi için daha hayırlıdır; oruç tutmanız sizin için daha hayırlıdır, eğer bilirseniz (184)﴾ Bakara ﴿Ramazan ayı ki, Kur’an onda indirildi; insanlara hidayet, hidayetten apaçık deliller ve furkan olarak. Sizden kim aya şahit olursa onu oruç tutsun; kim hasta olur veya yolculukta bulunursa, **فعدة من أيام أخر**. Allah sizin için kolaylık ister, sizin için zorluk istemez; sayıyı tamamlamanız ve size hidayet ettiği üzere Allah’ı tekbir etmeniz ve umulur ki şükredersiniz diye (185)﴾ Bakara

**أُخر**	﴿O, sana kitabı indiren O’dur; ondan muhkem ayetler vardır, onlar kitabın anasıdır; ve **أخر** müteşabihler. Kalplerinde eğrilik olanlar, fitne istemek ve onun te’vilini istemek için ondan müteşabih olana uyarlar. Onun te’vilini Allah’tan başkası bilmez; ilimde kökleşmiş olanlar “Ona iman ettik; hepsi Rabbimiz katındandır” derler. Ancak akıl sahipleri öğüt alır (7)﴾ Âl-i İmrân

﴿Kral dedi ki: Ben yedi semiz ineği görüyorum; onları yedi zayıf yiyor; ve yedi yeşil başak ve **أخر** kuru. Ey ileri gelenler, eğer rüyayı tabir ediyorsanız, rüyam hakkında bana fetva verin (43)﴾ Yûsuf ﴿Yûsuf, ey doğru sözlü, bize yedi semiz ineği, onları yedi zayıfın yemesini; ve yedi yeşil başağı ve **أخر** kuru (başakları) haber ver; umulur ki insanlara dönerim, umulur ki bilirler (46)﴾ Yûsuf

**أَخَّر - يُؤَخِّر**
**إلى أجل قريب**	﴿Size rızık olarak verdiklerimizden infak edin; sizden birine ölüm gelmeden önce; sonra “Rabbim, beni **لولا أخرتني إلى أجل قريب** (yakın bir süreye) erteleyip de sadaka versem ve salihlerden olsam” der (10)﴾ Münâfikûn ﴿İnsanları, azabın kendilerine geleceği günle uyar; zulmedenler der ki: “Rabbimiz, bizi **أخرنا إلى أجل قريب** (yakın bir süreye) ertele; davetine icabet edelim ve resullere uyalım.” Daha önce, sizin için bir zeval olmadığını yemin etmemiş miydiniz? (44)﴾ İbrâhîm

**إلى أمة معدودة لأجل معدود**	﴿Andolsun, eğer azabı onlardan sayılı bir ümmete (süreye) ertelersek, mutlaka “Onu tutan nedir?” derler. Dikkat edin, onlara geldiği gün, onlardan geri çevrilecek değildir; alay etmekte oldukları şey onları kuşatmıştır (8)﴾ Hûd ﴿Biz onu ancak sayılı bir süre için erteleriz (104)﴾ Hûd

**إن أجل الله إذا جاء لا يؤخر**	﴿Allah, eceli geldiğinde hiçbir nefsi ertelemez; Allah yaptıklarınızdan haberdardır (11)﴾ Münâfikûn ﴿Günahlarınızdan bir kısmını bağışlar ve sizi belirlenmiş bir ecele erteler. Şüphesiz Allah’ın eceli geldiğinde ertelenmez; keşke bilseydiniz (4)﴾ Nûh

**إلى أجل مسمى**	﴿Eğer Allah insanları zulümleri sebebiyle yakalasaydı, onun üzerinde hiçbir canlı bırakmazdı; fakat onları belirlenmiş bir ecele erteler. Ecelleri geldiğinde ne bir saat geri kalırlar ne de ileri geçerler (61)﴾ Nahl ﴿Eğer Allah insanları kazandıkları sebebiyle yakalasaydı, onun sırtı üzerinde hiçbir canlı bırakmazdı; fakat onları belirlenmiş bir ecele erteler. Ecelleri geldiğinde, şüphesiz Allah kullarını görendir (45)﴾ Fâtır

﴿Günahlarınızdan bir kısmını bağışlar ve sizi belirlenmiş bir ecele erteler. Şüphesiz Allah’ın eceli geldiğinde ertelenmez; keşke bilseydiniz (4)﴾ Nûh ﴿Resulleri dedi ki: “Gökleri ve yeri yaratan Allah hakkında şüphe mi var? O sizi çağırıyor ki günahlarınızdan bir kısmını bağışlasın ve sizi belirlenmiş bir ecele ertelesin.” Dediler ki: “Siz ancak bizim gibi bir beşersiniz; bizi atalarımızın tapmakta olduklarından çevirmek istiyorsunuz; bize apaçık bir delil getirin” (10)﴾ İbrâhîm

**إلى يوم القيامة**	﴿Dedi ki: “Bana haber ver; bana üstün kıldığın şu (var ya), eğer beni **إلى يوم القيامة** ertelersen, onun zürriyetini mutlaka kökünden söküp kendime bağlayacağım; pek azı hariç” (62)﴾ İsrâ ﴿Sakın Allah’ı zalimlerin yaptıklarından gafil sanma; onları ancak gözlerin dikilip kalacağı bir güne erteler (42)﴾ İbrâhîm

﴿İnsan, o gün, ne öne sürdüğü ve ne geri bıraktığı ile haber verilir (13)﴾ Kıyâme ﴿Bir nefis, ne öne sürdüğünü ve ne geri bıraktığını bilir (5)﴾ İnfitâr

**تَأَخَّرَ**
﴿Allah, senin günahından öne geçenini ve **ما تأخر** (geri kalanını) bağışlasın; nimetini sana tamamlasın ve seni dosdoğru bir yola hidayet etsin (2)﴾ Fetih

﴿Sayılı günlerde Allah’ı zikredin; kim iki günde acele ederse ona günah yoktur; kim **تأخر** (geri kalırsa) ona da günah yoktur; sakınan kimse için. Allah’tan sakının ve bilin ki siz O’na toplanacaksınız (203)﴾ Bakara

﴿Sizden dileyen için: öne geçsin veya **يتأخر** (geri kalsın) (37)﴾ Müddessir

**يستأخر - يستأخرون**
**لكلٍ أجل لا يسأخرونه ولايستقدمونه**	﴿Her ümmet için bir ecel vardır; ecelleri geldiğinde ne bir saat **يستأخرون** (geri kalırlar) ne de ileri geçerler (34)﴾ A‘râf ﴿De ki: “Kendim için, Allah’ın dilediği dışında, ne bir zarar ne bir faydaya malikim.” Her ümmet için bir ecel vardır; ecelleri geldiğinde ne bir saat **يستأخرون** (geri kalırlar) ne de ileri geçerler (49)﴾ Yûnus

﴿Hiçbir ümmet ecelini ne öne alır ne de **يستأخرون** (geri bırakırlar) (5)﴾ Hicr ﴿Hiçbir ümmet ecelini ne öne alır ne de **يستأخرون** (geri bırakırlar) (43)﴾ Mü’minûn

﴿De ki: “Sizin için bir günün vaadi vardır; ondan ne bir saat **تستأخرون** (geri kalırsınız) ne de ileri geçersiniz” (30)﴾ Sebe’ ﴿Eğer Allah insanları zulümleri sebebiyle yakalasaydı, onun üzerinde hiçbir canlı bırakmazdı; fakat onları belirlenmiş bir ecele erteler. Ecelleri geldiğinde ne bir saat **يستأخرون** (geri kalırlar) ne de ileri geçerler (61)﴾ Nahl

**مستأخر - مستأخرين**
﴿Andolsun, sizden **المستقدمين**’i de bildik; andolsun sizden **المستأخرين**’i de bildik (24)﴾ Hicr

مختار الصحاح
● [**أخر**] **أ خ ر**: Onu **أخّره** (erteledi), o da **فتأخَّر** (geri kaldı); ayrıca **استأخَر** (da) (vardır). Ve **الآخِرُ** (خاء’nın kesresiyle) birinciden sonradır; o bir sıfattır; dersin ki: **جاء آخِرا** yani “son olarak”; onun takdiri fâildir. Dişisi **آخِرة**’dir; çoğulu **أواخر**’dir. Ve **الآخَر** (خاء’nın fethasıyla) iki şeyden biridir; o **أفعل** üzere bir isimdir; dişisi **أخْرَى**’dır; ancak onda sıfat manası vardır; çünkü “şundan **أفعل**” ancak sıfatta olur. Ve “insanların **أُخْرَيات**’ında” yani onların **أواخِر**’inde (sonlarında) geldi. Ve “**ولا أفعله أُخْرَى الليالي**” yani “asla”. Ve onu **بأَخِرةٍ** (خاء’nın kesresiyle) sattı; yani veresiye ile. Ve onu **بأَخَرَةٍ** (خاء’nın fethasıyla) tanıdı; yani en sonunda. Ve bize **أُخُراً** (ضم ile) geldi; yani en sonunda. Ve gözün **مُؤْخِرُ**’i, **مؤمن** vezninde, şakak tarafına bitişik olandır; onun **مقدم**’i ise burun tarafına bitişik olandır. Ve **مُؤْخِرَةُ الرجل** da, **آخِرةِ الرحل** hakkında az bir dildir; o, binicinin dayandığı şeydir. Ve **مُؤَخِّرةُ الرحل** deme. Ve **مُؤَخَّرُ الشيء** (teşdîd ile) onun **مقدم**’inin zıddıdır. Ve **أُخَرُ** “**أخرى**”nın çoğuludur. Ve **أُخْرى** “**آخر**”ın dişisidir; o gayr-i munsarıftır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**فعدة من أيام أخر**﴾ [s. 10]; çünkü beraberinde **من** bulunan **أفعل**, nekre olduğu müddetçe ne toplanır ne dişileştirilir. Dersin ki: “Senden daha üstün bir adamın yanından geçtim” ve “Senden daha üstün adamların yanından geçtim” ve “Senden daha üstün bir kadının yanından geçtim.” Eğer ona **الألف واللام**’ı sokarsan veya onu izafet edersen, ikilersin, toplarsın ve dişileştirirsin; dersin ki: “En üstün adamın yanından geçtim” ve “iki en üstün adamın yanından geçtim” ve “en üstün adamların yanından geçtim” ve “en üstün kadının yanından geçtim” ve “en üstün kadınların yanından geçtim.” Ve “onların en üstününün yanından geçtim” ve “onların iki en üstününün yanından geçtim” ve “onların en üstün kadınlarının yanından geçtim” ve “onların en üstünlerinin yanından geçtim.” Ve “**مررت برجل أفضل**” demen caiz değildir; ne “**برجال أفاضل**” ne de “**بامرأة فضلى**”; ta ki onu **من** ile bağlayıncaya veya ona **الألف واللام** sokuncaya kadar; ikisi onda birbirinin yerine geçer. Bu, **آخر** gibi değildir; çünkü o, **من** olmaksızın, **الألف واللام** olmaksızın ve izafet olmaksızın dişileştirilir ve toplanır. Dersin ki: “başka bir adamın yanından geçtim” ve “başka adamların yanından geçtim” ve “başkalarının (erkeklerin) yanından geçtim” ve “başka bir kadının yanından geçtim” ve “başka kadınların yanından geçtim.” Böylece, o ma‘dûl olarak geldiğinde—ki o bir sıfattır—sarfı men edildi; bununla beraber o bir çoğuldur. Eğer onunla bir adamı isimlendirirsen, Ahfeş’e göre nekrede onu sarf edersin; Sîbeveyh’e göre sarf etmezsin.

الراغب
**آخر**
- Onunla **الأول** karşılanır; ve **آخر** onunla **الواحد** karşılanır. Ve ikinci yaratılış için **الدار الآخرة** ile ifade edilir; birinci yaratılış için **الدار الدنيا** ile ifade edildiği gibi; şu örnek gibi: }وإن الدار الآخرة لهي الحيوان﴿[Ankebût/64]. Ve bazen **الدار**’ın zikri terk edilir; Allah Teâlâ’nın sözü gibi:﴾أولئك الذين ليس لهم في الآخرة إلا النار{ [Hûd/16].
Ve bazen **الدار** **بالآخرة** ile sıfatlanır; bazen de ona izafet edilir; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: }وللدار الآخرة خير للذين يتقون﴿[En‘âm/32]﴾ولدار الآخرة خير للذين اتقوا﴿(yazmada:﴾ولأجر الآخرة أكبر لو كانوا يعلمون{ [Nahl/41]. Onda şahit yoktur) [Yûsuf/109].
İzafetin takdiri: **دار الحياة الآخرة**.
Ve (**أخر**) onda **الألف واللام** bulunan takdirden ma‘dûldür; onların sözünde onun bir benzeri yoktur. Çünkü “şundan **أفعل**”:
- Ya onunla birlikte **من** lafzen veya takdiren zikredilir; böylece ikilenmez, toplanmaz, dişileştirilmez.
- Ya da ondan **من** hazfedilir; böylece ona **الألف واللام** girer; ikilenir ve toplanır.
Bu lafız, kız kardeşleri arasından, **الألف واللام** olmaksızın da buna cevaz verilmiştir.
Ve **التأخير** **التقديم**’in karşıtıdır. Allah Teâlâ dedi ki: }بما قدم وأخر﴿[Kıyâme/13],﴾ما تقدم من ذنبك وما تأخر﴿[Fetih/2],﴾إنما يؤخرهم ليوم تشخص فيه الأبصار﴿[İbrâhîm/42],﴾ربنا أخرنا إلى أجل قريب{ [İbrâhîm/44].
Ve onu **بأخرة** sattım; yani eceli ertelemekle; “**بنظرة**” sözü gibi.
Ve onların sözü: “**أبعد الله الأخر**” yani faziletten ve hakkı aramaktan geri kalan (sövgüde söylenir: **أبعد الله الأخر**; **الخاء**’nın kesresiyle ve **الألف**’in kısaltılmasıyla; onu dişiye söyleme. İbn Şümeyl dedi ki: **الأخر**: ertelenmiş, atılmış olan **المؤخر**’dir).

ملخص اللسان
1. **أخر**: Allah Teâlâ’nın isimlerinde: **الآخِرُ** ve **المؤخِّرُ**.
2. **فالآخِرُ**: bütün yaratmasının—konuşanı ve susanı—tamamının yok oluşundan sonra kalan **الباقي**’dir.
3. **والمؤخِّرُ**: şeyleri erteleyen, onları yerlerine koyan kimsedir; o, **المُقَدَّمِ**’in zıddıdır.
4. **والأُخُرُ**: **القُدُمِ**’ün zıddıdır.
5. **وآخِرَةُ العينَ** ve **مُؤْخِرُها** ve **مؤْخِرَتُها**:
6. Ve **مُؤْخِرَة السرج**: onun **قادِمتِه**’nin hilafıdır.
7. **والآخِرُ**: **الأَوَّل**’in hilafıdır.
8. “İnsanların **أُخْرَيَاتِ**’ında” ve “kavmin **أُخرى**’sında” geldi; yani onların sonunda.
9. “**لا أَفْعلهُ أُخْرَى  الليالي**” yani “ebeden”.
10. “**وأُخْرَى المنونِ**” yani “dehrin sonu”.
11. “Kavmin **أُخْرَى**’sı” yani onların sonunda olan kimse.
12. **والأَجادلُ**: doğandır.
13. **والأُخْرَى والآخِرَةُ**: **دارُ البقاءِ**’dır.
14. “Onu ancak **بأَخَرَةٍ** ile tanıdım” yani “en sonunda”.
15. “En sonunda” ve “**أُخُراً** olarak geldi” ve “en sonunda” ve “**أُخْرِيّاً**” ve “**إِخرِيّاً**” ve “**آخِرِيّاً**” ve “**بآخِرَةٍ**”; yani her şeyin sonu.
16. Elbisesini **أُخُراً** ve **من أُخُرٍ** yani arkadan yardı.
17. “**شُقَّتْ من أُخُرٍ**”: yani sanki arkasından yarılmış gibi açık (yarık)tır.
18. Bir malı **بِأَخِرَةٍ** sattım; yani **بنَظِرَةٍ** ve erteleme ve veresiye ile.
19. **والأَخِيرُ**: gaiptir.
20. **المؤُخَّرِ**: hayırdan geri kalmış uzak olan **الأَبْعَدُ**’dır.
21. **بالأَخِر** yani **بالأَبعد** ile.
22. **والمِئخارُ**: yükü, hasadın sonuna kadar kalan hurma ağacıdır.
23. **والآخَرُ** “başka” manasındadır; “başka bir adam” ve “başka bir elbise” demen gibi. Aslı, **التَّأَخُّر**’den **أَفْعَلُ**’dır. Bir harfte iki hemze birleşince ağır görüldü; ikincisi, sükûnu ve öncesindeki birincinin fethası sebebiyle **ألف**e çevrildi.
24. **آخر**’ın küçültmesi **أُوَيْخِرٌ**’dir; hemzeden hafifletilmiş **الألف**, **ضَارِبٍ**’in **ألف**’i gibi yürütüldü.
25. Dişisi **أُخرى**’dır. Aziz ve celil olanın sözü: “**وليَ فيها مآربُ أُخرى**”;
26. Müzekker ve müennes için “bu **آخَرُ**” ve “bu **أُخْرَى**” denir.
27. **وأُخَرُ**: **أُخْرَى**’nın cemaatidir. “**وأُخَرُ من شكله أَزواجٌ**”: **أُخَرُ** sarf olunmaz; çünkü tekilleri sarf olunmaz; o **أُخْرًى** ve **آخَرُ**’dır.
28. “**ومَنَاةَ الثالِثَةَ الأُخرى**”: **الآخَر**’ın dişisi.
29. **آخَرُ**’ın manası: bir şey, birinciden başka olandır.
30. **وأُخَرُ**: **أُخْرَى**’nın çoğuludur; **وأُخْرَى**: **آخَرَ**’ın dişisidir; o gayr-i munsarıftır.
