# أخر — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AE%D8%B1/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: أخر

* أ خ ر * * أخّره فتأخَّر * و * استأخَر * أيضا و * الآخِرُ * بكسر الخاء بعد الأول وهو صفة تقول جاء * آخِرا * أي * أخيرا * وتقديره فاعل والأنثى * آخِرة * والجمع * أواخر * و * الآخَر * بفتح الخاء أحد الشيئين وهو اسم على أفعل والأنثى * أخْرَى * إلا أن فيه معنى الصفة لأن أفعل من كذا لا يكون إلا في الصفة وجاء في * أُخْرَيات * الناس أي في * أواخِرهم * ولا أفعله * أُخْرَى * الليالي أي أبدا وباعه * بأَخِرةٍ * بكسر الخاء أي بنسيئة وعرفه * بأَخَرَةٍ * بفتح الخاء أي أخيرا وجاءنا * أُخُراً * بالضم أي أخيرا و * مُؤْخِرُ * العين بوزن مؤمن ما يلي الصدغ ومقدمها ما يلي الأنف و * مُؤْخِرَةُ * الرجل أيضا لغة قليلة في * آخِرةِ * الرحل وهي التي يستند إليها الراكب ولا تقل مُؤَخِّرةُ * الرحل و * مُؤَخَّرُ * الشيء بالتشديد ضد مقدمه و * أُخَرُ * جمع أخرى و * أُخْرى * تأنيث آخر وهو غير مصروف قال الله تعالى ﴿فعدة من أيام أخر﴾ لأن أفعل الذي معه من لا يجمع ولا يؤنث ما دام نكرة تقول مررت برجل أفضل منك وبرجال أفضل منك وبامرأة أفضل منك فإن أدخلت عليه الألف واللام أو أضفته ثنيت وجمعت وأنثت تقول مررت بالرجل الأفضل وبالرجلين الأفضلين وبالرجال الأفضلين وبالمرأة الفضلى وبالنساء الفضل ومررت بأفضلهم وأبأفضليهم وبأفضليهم وبفضلاهن وبفضلهن ولا يجوز أن تقول مررت برجل أفضل ولا برجال أفاضل ولا بامرأة فضلى حتى تصله بمن أو تدخل عليه الألف واللام وهما يتعاقبان عليه وليس كذلك آخر لأنه يؤنث ويجمع بغير من وبغير الألف واللام وبغير الإضافة تقول مررت برجل آخر وبرجال أخر وآخرين وبامرأة أخرى وبنسوة أخر فلما جاء معدولا وهو صفة منع الصرف وهو مع ذلك جمع فإن سميت به رجلا صرفته في النكرة عند الأخفش ولم تصرفه عند سيبويه

### Türkçe

* أ خ ر * * **أخّره** ف**تأخَّر** * ve * **استأخَر** * da; ve * **الآخِرُ** * (خ harfinin kesriyle) birinciden sonra olan; o bir sıfattır; dersin ki: geldi * **آخِرا** * yani * **أخيرا** *; onun takdiri fâildir; müennesi * **آخِرة** *; cem‘i * **أواخر** *; ve * **الآخَر** * (خ harfinin fethasıyla) iki şeyden biri; o, “أفعل” vezni üzere bir isimdir; müennesi * **أخْرَى** *; ancak onda sıfat mânası vardır; çünkü “أفعل من كذا” ancak sıfatta olur. Ve “* **أُخْرَيات** * الناس” içinde geldi; yani onların * **أواخِرهم** *’inde. Ve “* **ولا أفعله** *” (denir): * **أُخْرَى** * الليالي; yani ebeden. Ve onu * **بأَخِرةٍ** * (خ harfinin kesriyle) sattı; yani veresiye ile. Ve onu * **بأَخَرَةٍ** * (خ harfinin fethasıyla) bildi; yani en son olarak. Ve bize * **أُخُراً** * (ضم ile) geldi; yani en son olarak. Ve * **مُؤْخِرُ** * العين, “مؤمن” vezninde, şakak tarafına bitişik olan (kısımdır); onun önü ise burun tarafına bitişik olandır. Ve * **مُؤْخِرَةُ** * الرجل da, * **آخِرةِ** * الرحل hakkında az bir lugattır; o, binicinin dayandığı şeydir; ve * **مُؤَخِّرةُ** * الرحل deme. Ve * **مُؤَخَّرُ** * الشيء (teşdîd ile), onun önünün zıddıdır. Ve * **أُخَرُ** *, “أخرى”nın cem‘idir. Ve * **أُخْرى** *, “آخر”ın te’nîsidir; o gayr-i munsarıftır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿فعدة من أيام أخر﴾; çünkü beraberinde “من” bulunan “أفعل”, nekre olduğu müddetçe ne cem‘ olunur ne de müennes yapılır. Dersin ki: senden daha faziletli bir adamın yanından geçtim; ve senden daha faziletli adamların yanından; ve senden daha faziletli bir kadının yanından. Şayet ona elif-lâmı dâhil edersen yahut onu izâfet edersen tesniye eder, cem‘ eder ve müennes yaparsın. Dersin ki: en faziletli adamın yanından; ve en faziletli iki adamın yanından; ve en faziletli adamların yanından; ve en faziletli kadının yanından; ve faziletli kadınların yanından. Ve “أَفْضَلُهُمْ”ün yanından; ve “أَبَأَفْضَلِيهم”in yanından; ve “بأفضليهم”in yanından; ve “بفضلاهن” ile; ve “بفضلهن” ile. Ve “من” ile bağlamadıkça yahut ona elif-lâmı dâhil etmedikçe “en faziletli bir adamın yanından geçtim” demen câiz değildir; ne de “faziletliler adamların” (demek); ne de “faziletli bir kadının” (demek); ta ki onu “من” ile bağlayasın yahut ona elif-lâmı dâhil edesin; ve bu ikisi onun üzerinde birbirinin yerine geçer. “آخر” böyle değildir; çünkü o, “من” olmaksızın, elif-lâm olmaksızın ve izâfet olmaksızın müennes yapılır ve cem‘ olunur. Dersin ki: başka bir adamın yanından geçtim; ve başka adamların, ve başkalarının; ve başka bir kadının; ve başka kadınların. Böylece o, ma‘dûl olarak geldiğinde—ve o bir sıfat iken—sarfı men olundu; bununla beraber o bir cem‘dir. Şayet onunla bir erkeği isimlendirirsen, Ahfeş’e göre nekrede onu sarf edersin; Sîbeveyh’e göre ise onu sarf etmezsin.
