# أخو (أ-خ-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AE%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan her birine ehv denir

- Harfler: أ - خ - و
- Kur'an'da: 96 geçiş · 80 ayet · 51 sîga
- 9 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءخو · اخو

## Sîgalar (51)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَخِيهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%90.md) | فَعْلِهِ | Onun erkek kardeşi | 10 | 9 | [2:178](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/2:178.md) |
| [أَخَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلَهُمْ | Onların erkek kardeşi | 8 | 8 | [7:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/7:65.md) |
| [أَخَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | فَعْلَهُ | Erkek kardeşi | 4 | 4 | [12:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:69.md) |
| [أَخُوهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلُهُمْ | Onların erkek kardeşi | 4 | 4 | [26:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/26:106.md) |
| [أَخِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%90%D9%8A.md) | فَعْلُنِي | Erkek kardeşim | 4 | 4 | [5:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/5:31.md) |
| [إِخْوَانِهِنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%87%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فِعْلَانِهِنَّ | Onların erkek kardeşleri | 4 | 2 | [24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/24:31.md) |
| [وَأَخِيهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%90.md) | وَفَعْلِيهِ | Ve onun erkek kardeşi | 4 | 4 | [10:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/10:87.md) |
| [فَإِخْوَانُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَفِعْلَانُكُمْ | Öyleyse erkek kardeşleriniz | 3 | 3 | [2:220](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/2:220.md) |
| [لِإِخْوَانِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%84%D9%90%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | لِفِعْلَانِهِمْ | Onların erkek kardeşlerine | 3 | 3 | [3:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/3:156.md) |
| [وَأَخَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | وَفَعْلَهُ | Ve onun erkek kardeşi | 3 | 3 | [7:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/7:111.md) |
| [أَخٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8C.md) | فَعْلٌ | Erkek kardeş | 2 | 2 | [4:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/4:12.md) |
| [أَخَانَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلَنَا | Erkek kardeşimiz | 2 | 2 | [12:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:63.md) |
| [أَخَوَاتِهِنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فَعَلَاتِهِنَّ | Onların kız kardeşleri | 2 | 2 | [24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/24:31.md) |
| [أُخْتٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%AA%D9%8C.md) | فُعْلَتٌ | Kız kardeş | 2 | 2 | [4:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/4:12.md) |
| [إِخْوَانًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8B%D8%A7.md) | فِعْلَانًا | Erkek kardeşler | 2 | 2 | [3:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/3:103.md) |
| [إِخْوَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فِعْلَةٌ | Erkek kardeşler | 2 | 2 | [4:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/4:11.md) |
| [وَأَخَوَاتُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفَعَلَاتُكُمْ | Ve sizin kız kardeşleriniz | 2 | 1 | [4:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/4:23.md) |
| [وَأَخِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%90%D9%8A.md) | وَفَعْلِي | Ve erkek kardeşim | 2 | 2 | [5:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/5:25.md) |
| [أَخَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلَ | Erkek kardeş | 1 | 1 | [46:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/46:21.md) |
| [أَخَوَاتِكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلَاتِكُمْ | Kız kardeşleriniz | 1 | 1 | [24:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/24:61.md) |
| [أَخَوَيْكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلَيْكُمْ | Sizin iki erkek kardeşiniz | 1 | 1 | [49:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/49:10.md) |
| [أَخُوكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8F%D9%88%D9%83%D9%8E.md) | فَعْلُكَ | Erkek kardeşin | 1 | 1 | [12:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:69.md) |
| [أُخْتَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فُعْلَتَهَا | Kardeşi | 1 | 1 | [7:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/7:38.md) |
| [أُخْتُكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%83%D9%8E.md) | فُعْلَتُكَ | Kız kardeşin | 1 | 1 | [20:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/20:40.md) |
| [أُخْتِهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فُعْلَتِهَا | Onun kız kardeşi | 1 | 1 | [43:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/43:48.md) |
| [إِخْوَانَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8E.md) | فِعْلَانَ | Erkek kardeşler | 1 | 1 | [17:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/17:27.md) |
| [إِخْوَانَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فِعْلَانَهُمْ | Onların erkek kardeşleri | 1 | 1 | [58:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/58:22.md) |
| [إِخْوَانِكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فِعْلَانِكُمْ | Erkek kardeşleriniz | 1 | 1 | [24:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/24:61.md) |
| [إِخْوَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فِعْلَةً | Erkek kardeşler | 1 | 1 | [4:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/4:176.md) |
| [إِخْوَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | فِعْلَةُ | Erkek kardeşler | 1 | 1 | [12:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:58.md) |
| [إِخْوَتِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | فِعْلَتِكَ | Erkek kardeşlerin | 1 | 1 | [12:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:5.md) |
| [إِخْوَتِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%8A.md) | فِعْلَتِي | Erkek kardeşlerim | 1 | 1 | [12:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:100.md) |
| [الْأَخِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Erkek kardeş | 1 | 1 | [4:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/4:23.md) |
| [الْأُخْتَيْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%90.md) | الْفُعْلَتَيْنِ | İki kız kardeş | 1 | 1 | [4:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/4:23.md) |
| [الْأُخْتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%AA%D9%90.md) | الْفُعْلَتِ | Kız kardeş | 1 | 1 | [4:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/4:23.md) |
| [بِأَخٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8D.md) | بِفَعْلٍ | Erkek kardeş | 1 | 1 | [12:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:59.md) |
| [بِأَخِيكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%90%D9%8A%D9%83%D9%8E.md) | بِفَعْلِكَ | Kardeşinle | 1 | 1 | [28:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/28:35.md) |
| [لِأَخِيهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%84%D9%90%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%90.md) | لِفَعْلِهِ | Erkek kardeşine | 1 | 1 | [7:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/7:142.md) |
| [لِأُخْتِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%84%D9%90%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90.md) | لِفُعْلَتِهِ | Kız kardeşi | 1 | 1 | [28:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/28:11.md) |
| [لِإِخْوَانِهِمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%84%D9%90%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%8F.md) | لِفِعْلَانِهِمْ | Onların erkek kardeşlerine | 1 | 1 | [59:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/59:11.md) |
| [وَأَخُوكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8F%D9%88%D9%83%D9%8E.md) | وَفَعْلُكَ | Ve erkek kardeşin | 1 | 1 | [20:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/20:42.md) |
| [وَأَخُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | وَفَعْلُهُ | Ve onun erkek kardeşi | 1 | 1 | [12:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:8.md) |
| [وَإِخْوَانَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفِعْلَانَكُمْ | Ve sizin erkek kardeşleriniz | 1 | 1 | [9:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/9:23.md) |
| [وَإِخْوَانُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8F.md) | وَفِعْلَانُ | Ve erkek kardeşler | 1 | 1 | [50:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/50:13.md) |
| [وَإِخْوَانُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفِعْلَانُكُمْ | Ve sizin erkek kardeşleriniz | 1 | 1 | [9:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/9:24.md) |
| [وَإِخْوَانُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفِعْلَانُهُمْ | Ve onların erkek kardeşleri | 1 | 1 | [7:202](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/7:202.md) |
| [وَإِخْوَانِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | وَفِعْلَانِهُمْ | Ve onların erkek kardeşleri | 1 | 1 | [6:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/6:87.md) |
| [وَإِخْوَتِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90.md) | وَفِعْلَتِهِ | Ve onun erkek kardeşleri | 1 | 1 | [12:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:7.md) |
| [وَلِأَخِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%90%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%90%D9%8A.md) | وَلِفَعْلِي | Ve erkek kardeşimi | 1 | 1 | [7:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/7:151.md) |
| [وَلِإِخْوَانِنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%90%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَلِفِعْلَانِنَا | Ve bizim erkek kardeşlerimizi | 1 | 1 | [59:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/59:10.md) |
| [يَاأُخْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | يَافُعْلَتَ | Ey kız kardeş | 1 | 1 | [19:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/19:28.md) |

## Mücavir kökler — 135 mücavir (399 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 15 ortak ayet · G² 50 · Bab kapı demektir
2. [يوسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81.md) — 9 ortak ayet · G² 46 · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
3. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 43 ortak ayet · G² 38 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
4. [هارون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 36 · Harun
5. [كيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 27 · Kile ölçü birimidir
6. [مدين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 22 · Medyen
7. [جهز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Cihaz yola çıkan kimsenin yol için aldığı gereklerdir
8. [نصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 17 · Yarısı
9. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 9 ortak ayet · G² 17 · Oğullar
10. [عاد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A7%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · Âd
11. [عمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · “An” ve “ma”dan oluşmuştur
12. [شعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · Ağacın dalı demektir
13. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 4 ortak ayet · G² 13 · Sülle çokluk demektir
14. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 13 · Dane, inek yavrusuna denir
15. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 12 · Emam ön demektir
16. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 12 · Kadınlar
17. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 12 · Dahl: Kuytu yer demektir
18. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 8 ortak ayet · G² 12 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
19. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Kanat demektir
20. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 11 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
21. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
22. [خول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Hal bir işte çalışanları gözetleyen kimsedir
23. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 10 ortak ayet · G² 10 · Ana kapının önündeki bekçidir
24. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 17 ortak ayet · G² 10 · Hayvanların ön ayaklarına denir
25. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 8 ortak ayet · G² 10 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
26. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Hafız çanta demektir
27. [حظظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B8.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Huzve atışlardaki hedef demektir
28. [سرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Çaldı
29. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
30. [ثمود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Semûd
31. [قصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%B5.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Anlatırız
32. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 8 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
33. [أنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
34. [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · “On” demektir
35. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 16 ortak ayet · G² 8 · Evye kuş yuvası demektir
36. [رجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Recv kuyunun çevresi demektir
37. [كفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Üstüne oturulan keçe demektir
38. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Açığa çıkarırsınız
39. [هود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · “Hidayet”in değişik söylenişidir
40. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 13 ortak ayet · G² 7 · Beyn topraktaki yarık demektir
41. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · Musa
42. [سدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · سندس Hint kumaşıdır
43. [ورث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…
44. [غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ğille, İç gömlek demektir
45. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
46. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Eveye yuva demektir
47. [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Tan demektir
48. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 9 ortak ayet · G² 5 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
49. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Yumruk demektir
50. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
51. [ربع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
52. [وزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Terazi demektir
53. [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
54. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Baid uzak demektir
55. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
56. [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Sena yaka demektir
57. [لوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Liyat” sıva harcı demektir
58. [خلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Haliy : Boş arı kovanıdır
59. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
60. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AE%D9%88/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أخو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli ve hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md), [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md), [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Hayvanı bağlamak üzere yere çakılan kazık, sabit bağ, ortak kökene veya ipe tutunarak bağlanma |
| Çekirdek Özet 2 | Aynı kökten neşet eden nesep bağı ile ortak inanç, hedef ve ahlakta kenetlenen iradi dayanışma bağı |
| Çekirdek Özet 3 | Karşılıklı hak ve hukuku doğuran, tarafları birbirine karşı koruma ve gözetimle yükümlü kılan sarsılmaz irtibat |
| Kritik Hata Riski | Kökün anlamını yalnızca biyolojik soy bağına indirgeyerek Kur'an'ın kurduğu akidevi, kavmi ve ahlaki sorumluluk kardeşliğini göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أخ | Tutma, raptetme, yakalama ve bir merkezde birleşme; bu çekirdek [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) kökünde nesneyi el ile kavramayı, [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) kökünde ise peşi sıra gelip merkeze eklemlenmeyi ifade eder. | و | Çekirdeğin tutma ve bağlanma hareketine esneklik, süreklilik, iki taraf arasında karşılıklı uzanan bir bağ ve ahit niteliği katarak kavramı organik veya iradi bir ortaklık bağına dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Birincil kaynak ve gücü, ortak bir kökten veya atadan çıkışı simgeler. |
| خ | Çit, duvar (türetme imge); koruma, çevreleme, bölme ve perdeleme | İki unsuru dış tehlikelere karşı aynı çatı ve koruma dairesi içine almayı ifade eder. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki ayrı varlığı birbirine kenetleyen, sabitleyen ve bağı kopmaz kılan rabıtayı temsil eder. |
| أخو | Başlangıçtaki kökten çıkanların koruyucu bir çit içinde çengelle birbirine bağlanması | Ortak bir kaynaktan veya ilkeden beslenen fertlerin, koruyucu bir sınır içinde birbirlerine çadır kazığı gibi kenetlenerek sarsılmaz bir bağ oluşturması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Binek hayvanını sabitlemek amacıyla yere çakılan ya da duvara monte edilen sağlam kazık veya ip halkası (el-āḫiyyeh). İki hayvanın aynı ipe veya kazığa bağlanması durumu. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Amr b. Kulsûm ve çağdaşları tarafından soydaş, kabiledaş ve sadık yoldaş anlamında kullanılmış; şahsın arkasını dayadığı, zor günde desteğini aldığı müttefik için metaforlaşmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimseyle dostluk kurmak, ahitleşmek ve hedef birliği yapmak anlamında fiil olarak kullanılmıştır. Bir kimsenin yanında sarsılmaz yeri olan kişi hakkında da bu kökten mecazlar üretilmiştir: لفلان عند الأمير آخية ثابتة |

Kaynak: Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Luğa, Esâsü'l-Belâga, Lisânü'l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin en arkaik ve müşterek akrabalık terimlerinden biridir. Kök biçimi Proto-Semitik evrede *ʾaḫ- (erkek kardeş) olarak yeniden kurulur ve neredeyse bütün Doğu, Kuzeybatı ve Güney Sami kollarında düzenli ses denkliğiyle korunmuştur. Akadcada ahu(m) biçiminde erkek kardeş, eş veya ortak anlamındadır; Ugarit dilinde ảḫ, İbranicede āḥ (אָח), Aramice ve Süryanicede ʾaḥā (ܐܚܐ), Ge'ez dilinde ʾəḫw biçiminde yaşamaktadır. Bu leksikal süreklilik, kavramın ilksel aile ve kabile teşekkülünün merkezinde yer aldığını gösterir. Arapçada kökün üçüncü radikali olarak beliren illetli harf (و), Proto-Semitik ikili çekirdeğin çekim esnasında aldığı eklemlenmenin (üçlü kök sistemine intibakının) ve bağlama, raptetme, çadır kazığına iliştirme eylemleriyle kurulan anlamsal genişlemenin bir tezahürüdür. İbranice ve Aramicede kelime hem biyolojik kardeşi hem de aynı kabileye, birliğe mensup yoldaşı karşılayarak Arapçadaki semantik çeşitliliğin köklerini doğrular.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the Chicago (CAD).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أخو / [وخي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AE%D9%8A.md) / أخي | Kazık çakıp hayvanı bağlama (el-āḫiyyeh) ve bir amaca yönelip kastetme (tevaḫḫî) ile aynı kökten gelenlerin ortak bağı. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Semitik *ʾaḫ- | Akadca ahu(m), İbranice āḥ, Süryanice ʾaḥā ile ortak ata kökten türeyen düzenli akrabalık terimi. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik hipotezi | Antik Mısır dilindeki snw (kardeş/çift) ile doğrudan kökdeş olmasa da kavramsal alan Afro-Asyatik ailede benzer ikili bağ mantığıyla gelişmiştir. | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT, Lisânü'l-Arab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أخو | Anlamlı | Bağlanma, kardeşlik, kazık | Soy veya inanç bağıyla birbirine raptolunma hali | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [أوخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D8%AE.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| خأو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [خوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%A3.md) | Anlamlı | Boşluk, açlık, çöküntü | Karnın boşalması, yerin ıssız kalması, yıldızın yağmursuz batması | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt çağrışım taşır |
| وأخ | Anlamlı | Bir hedefe kastetme, uyum sağlama | Yolunda gitme, birinin adımlarına uyarak peşinden yürüme | Kur'an'da geçmez; [وخي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AE%D9%8A.md) ile dönüşümlü kullanım |
| وخأ | Anlamlı | Ayak basma, ezme | Yere basıp iz bırakma veya çiğneme | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أخو | Merkez | Kardeşlik ve sarsılmaz bağ | Ortak bir kökten (biyolojik, manevi veya kavmi) neşet eden zorunlu veya iradi eşitlik bağı | Taraflar arasında hiyerarşisiz bir kader, hak ve himaye ortaklığı kurar. |
| [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) | Komşu | Birliktelik, arkadaşlık | Mekânsal veya zamansal refakat; yol ve süreç ortaklığı | Süreç bittiğinde sona erebilir, kardeşlik gibi ontolojik bir bağ şart koşmaz. |
| [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) | Komşu | Yakınlık, dostluk, hamiyet | Yardım, yetki, himaye ve hiyerarşik veya hukuki arka çıkma | İçinde sahiplenme, tasarruf ve öncelik hakkı barındırır. |
| [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) | Komşu | Sosyal kaynaşma, muaşeret | Bir arada yaşama, karışıp görüşme ve toplumsal temas | Duygusal veya akidevi derinlik olmaksızın sadece bir arada bulunmayı da kapsar. |
| [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) | Zıt | Düşmanlık, haddi aşma | Sınırı çiğneyerek karşı tarafa zarar verme kastı ve kopukluk | Birlikte tutan bağı kopararak çatışma ve ayrışma üretir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أخو | Kardeşlik bağı | Biyolojik nesep, akide ortaklığı ve kavmi müttefikliği kapsayan organik rabıta | Kesin |
| Latince | Frater, germanus | Kardeş, öz kardeş, tarikat yoldaşı | Frater hem kan kardeşliğini hem de dini/kurumsal cemaat üyeliğini karşılar; germanus ise biyolojik özlüğü vurgular. | Güçlü |
| İngilizce | Brother, brethren, kin | Erkek kardeş, dindaş, hısım | Brother biyolojik bağı; çoğul formu brethren ise inanç ve cemiyet kardeşliğini iyi karşılar. | Kesin |
| Almanca | Bruder, Glaubensbruder | Kardeş, dindaş | Bruder biyolojik ve manevi bağı kapsar; mecazi toplumsal dayanışma için kullanılır. | Kesin |
| Fransızca | Frère, confrère | Kardeş, meslektaş, tarikat mensubu | Frère biyolojik ve genel kardeşliktir; confrère ortak amaçtaki kurumsal birlikteliği karşılar. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Dictionnaire Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَخ / إِخْوَة | Öz veya üvey nesep kardeşi | Miras hükümleri, aile hukuku, nikâh engelleri ve kıssa bağlamları (Nisâ [4:11](https://lisan.digital/tr/ayet/4:11.md), [4:23](https://lisan.digital/tr/ayet/4:23.md); Yûsuf [12:7](https://lisan.digital/tr/ayet/12:7.md)) |
| أَخ / إِخْوَان | İman ve akide kardeşliği | Müminlerin birbirine karşı hukuku, iç barış, kalplerin kaynaşması ve cennet ehlinin tasviri (Âl-i İmrân [3:103](https://lisan.digital/tr/ayet/3:103.md); el-Hucurât [49:10](https://lisan.digital/tr/ayet/49:10.md); el-Hicr [15:47](https://lisan.digital/tr/ayet/15:47.md)) |
| أَخُو... | Kavmiyet, soydaşlık ve hemşehrilik | Peygamberlerin tebliğ yaptıkları kavimle olan beşeri ve nesep bağı (el-A'râf [7:65](https://lisan.digital/tr/ayet/7:65.md), [7:73](https://lisan.digital/tr/ayet/7:73.md), [7:85](https://lisan.digital/tr/ayet/7:85.md); Hûd [11:50](https://lisan.digital/tr/ayet/11:50.md)) |
| إِخْوَان | Fikir, yol ve kötülük yoldaşlığı | İnkârda, israfta veya şeytani amellerde birbirine destek olma durumu (el-İsrâ [17:27](https://lisan.digital/tr/ayet/17:27.md); el-Haşr [59:11](https://lisan.digital/tr/ayet/59:11.md); el-A'râf [7:202](https://lisan.digital/tr/ayet/7:202.md)) |
| أُخْت | Kız kardeş (biyolojik veya nispet) | Meryem'in Harun'a nispeti veya kan bağıyla mirasçı kız kardeş (Meryem [19:28](https://lisan.digital/tr/ayet/19:28.md); Nisâ [4:12](https://lisan.digital/tr/ayet/4:12.md), [4:176](https://lisan.digital/tr/ayet/4:176.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman bağı ve tekfir meselesi | Büyük günah işleyenin dinden çıkıp çıkmadığı tartışmasında katil ile maktulün velisi arasındaki uhuvvetin sürdüğünü belirten ayetin yorumu (el-Bakara [2:178](https://lisan.digital/tr/ayet/2:178.md)). | Kardeşliğin küfürle bozulup günahla büsbütün yok olmadığı, akidenin asgari müşterekinde varlığını koruduğu vurgusu. |
| Fıkıh | Miras, evlenme yasakları ve kısas | Asabe ve ashâb-ı ferâiz olarak kardeşlerin terekeye intikali; süt kardeşliği ve mahremiyet sınırları. | Şahsi iradeden bağımsız olarak doğan, devredilemez hukuki ve mali yükümlülükler manzumesi. |
| Tefsir | Peygamberlerin kavimlerine kardeş kılınması | Kavimlerine hitap eden peygamberler için kullanılan "kardeşleri" ifadesinin nesep mi yoksa tebliğ şefkati mi olduğu. | Ortak beşeri zemini, soydaşlığı ve peygamberin tebliğ ettiği kitleye yabancı olmadığını gösteren bağ. |
| Hadis | Müslümanların toplumsal dayanışması | Müslümanın Müslümana zulmetmeyeceğini, onu terk etmeyeceğini bildiren kardeşlik nebevi ilkesi. | Birbirine kenetlenmiş kurşun perçinli bina metaforuyla somutlaşan ahlaki ve hukuki koruma kalkanı. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid eksenli cemaatleşme | İman Kardeşliği | Birleştirici Eksen | Biyolojik bağların ötesinde vahye dayalı üst kimlik inşa eder (el-Hucurât [49:10](https://lisan.digital/tr/ayet/49:10.md)). | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı ve epistemik cemaat | Fikir ve Yöntem Yoldaşlığı | Doğrulama ve Müzakere | Aynı aksiyomatik ilkeleri benimseyen ilim ehlinin ortak mesaisi ve müzakeresi. | Muhtemel |
| Siyasi | Hukuk önünde eşit vatandaşlık ve ittifak | Eşit Hak Sahipliği | Sosyal Barış ve Tahkim | Hiyerarşik tahakküm yerine eşitler arası adil uzlaşma ve dayanışma modeli getirir. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin paylaşımı ve teavün | İnfak ve Miras Hukuku | Kaynak Dağılımı | Terekenin adil paylaşımı ve yardımlaşma ile servetin tek elde tekelleşmesini önler. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düğümler arası paralel bağ / Simetrik graf (Undirected Graph) | İki düğüm (node) arasında yön bağımlılığı olmaksızın çift taraflı bilgi, enerji veya kuvvet aktarımı sağlayan eşdeğer ilişki yapısı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yatay dayanışma / Sosyal sermaye (Social Capital) | Dikey hiyerarşi ve tahakküme dayanmayan, güven ve ortak normlar üzerinden üyelerine karşılıklı güvence sunan kurumsal yapı. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca romantik bir hissiyata, duygusal bir muhabbete ya da katı kan bağına (etnik/biyolojik) indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Biyolojik soyu tanıdığı gibi; peygamberin kavmiyle olan insani-kavmi bağını, müminlerin akidevi bağını ve hatta sapanların bâtıldaki suç ortaklığını da aynı kökle açıklar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kardeşliği sadece kan bağı sanmak Kur'an'ın miras dışındaki tüm ahlaki ve siyasi adalet teorisini işlevsiz kılar; salt duygusal algılamak ise kardeşliği getirdiği hukuki yükümlülük ve sorumluluklardan arındırarak içi boş bir slogana dönüştürür. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inşa ettiği toplum nizamının omurgasını oluşturur. Dikey otorite ve tahakküm ilişkisi yerine yatay, eşitlikçi, birbirini gözeten ve koruyan bir toplumsal dokunun anahtar kavramıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kısas ve miras hükümlerinin belirlendiği ahkâm ayetlerinde, peygamber kıssalarındaki tebliğ süreçlerinde ve Medine toplumunda inşa edilen müminler arası hukukun açıklandığı pasajlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Üstünlüğü soylulukta, kabile gücünde veya kan bağı tahakkümünde gören cahiliye asabiyetini yıkar; biyolojik bağı inanç ve ahlak bağıyla tahkim veya tasfiye eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Hayvanların ve nesnelerin güvenliğini temin etmek üzere yere çakılan sağlam kazık, ip halkası ve bu merkeze bağlanan varlıkların ortak tutunma noktası.
- Soyut anlam: Ortak bir kaynaktan, kökten veya inanç ekseninden neşet eden fertler arasında kurulan, hiyerarşisiz, eşitlikçi, koruma ve sorumluluk doğuran organik rabıta.
- Sistematik karşılık: Toplumsal, hukuki ve dini düzlemde taraflara karşılıklı hak, gözetim, savunma ve adalet yükümlülüğü yükleyen yatay dayanışma matrisi.
- LaTeX modeli: $$R_{ij} = \mathbb{I}(C_i \cap C_j \neq \emptyset) \cdot (H_{i \leftrightarrow j} \times S_{i \leftrightarrow j})$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $i$ ve $j$ iki ayrı ferdi simgeler. $\mathbb{I}$ gösterge fonksiyonu olup, iki ferdin ortak bir kök, ilke veya inanç kümesini ($C_i \cap C_j$) paylaşması durumunda $1$ değerini alır. Bu ortak zemin üzerinde iki taraf arasında karşılıklı ve simetrik haklar matrisi ($H_{i \leftrightarrow j}$) ile koruma-yardımlaşma sorumluluğu ($S_{i \leftrightarrow j}$) çarpımsal olarak devreye girerek kardeşlik rabıtasını ($R_{ij}$) eksiksiz inşa eder.

## Geçtiği ayetler (80 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AE%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:178](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/2:178.md) — أَخِيهِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْأُنْثَى بِالْأُنْثَى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; öldürmede size kısas farz kılındı. Hür; hür ile, köle; köle ile, dişi; dişi ile. Ama kim de kardeşi tarafından affedilirse, ma’ruf olan emre ittiba etmeli ve ona güzellikle ödemelidir. Bu, Rabbınız tarafından bir hafifletme ve rahmettir. Kim, bundan sonra da tecavüzde bulunursa; onun için pek acıklı bir azab vardır.

### [Bakara 2:220](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/2:220.md) — فَإِخْوَانُكُمْ

فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَى قُلْ إِصْلَاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ وَإِنْ تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَأَعْنَتَكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Dünya ve ahiret konusunda. Ve sana yetimlerden soruyorlar. De ki: Onlar için islahta bulunmak hayırlıdır. Eğer kendileriyle bir arada yaşarsanız, onlar sizin kardeşlerinizdir. Allah; bozguncularla islahçı olanları bilir. Eğer Allah dileseydi; sizi muhakkak zahmete sokardı. Şüphe yok ki Allah, Aziz’dir. Hakim’dir.

### [Ali İmran 3:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/3:103.md) — إِخْوَانًا

وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

Meal (IK): Topluca Allah’ın ipine sarılın, ayrılmayın. Ve Allah’ın üzerindeki nimetini hatırlayın. Hani, siz; düşman idiniz de O, kalblerinizin arasını uzlaştırdı da, O’nun nimeti sayesinde kardeş oldunuz. Siz; bir ateş uçurumunun tam kenarında iken, sizi oradan doğru yola eresiniz diye kurtardı. Alah ayetlerini size işte böylece açıklar.

### [Ali İmran 3:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/3:156.md) — لِإِخْوَانِهِمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَقَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ أَوْ كَانُوا غُزًّى لَوْ كَانُوا عِنْدَنَا مَا مَاتُوا وَمَا قُتِلُوا لِيَجْعَلَ اللَّهُ ذَلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; siz; küfredip de yeryüzünde dolaşan veya gazada bulunan kardeşleri hakkında: Onlar yanınızda olsalardı ölmezler veya öldürülmezlerdi, diyenler gibi olmayın. Allah; bunu, onların kalblerinde bir hasret olarak koydu. Halbuki öldüren de dirilten de Allah’tır. Ve Allah, yaptığınız şeyleri görendir.

### [Ali İmran 3:168](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/3:168.md) — لِإِخْوَانِهِمْ

الَّذِينَ قَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ وَقَعَدُوا لَوْ أَطَاعُونَا مَا قُتِلُوا قُلْ فَادْرَءُوا عَنْ أَنْفُسِكُمُ الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): Kendileri oturarak kardeşleri için: Bize uysalardı öldürülmezlerdi, diyenlere, de ki: Şayet sadıklardan iseniz, kendi nefislerinizden ölümü geri çevirin.

### [Nisa 4:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/4:11.md) — إِخْوَةٌ

يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ فَإِنْ كُنَّ نِسَاءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ وَإِنْ كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِنْ كَانَ لَهُ وَلَدٌ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلَدٌ وَوَرِثَهُ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Çocuklarınızın mirastaki durumu hakkında Allah, size şöyle emir buyuruyor: Erkeğe iki dişinin hissesi kadardır. Eğer kadınlar ikinin üstünde ise; bırakılan malların üçte ikisi onlarındır. Şayet kız tek ise, yarısı onundur. Ölenin çocuğu varsa; ana ve babadan herbirine bırakılan malın altıda biri; çocuğu olmayıp da ona ana ve babası mirasçı olduysa; üçte biri, anasınındır. Kardeşleri varsa; o vakit, altıda bir anasınındır. Bu hükümler ölenin borcu ödenip yaptığı vassiyetler yerine getirildikten sonradır. Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilmezsiniz. Allah’tan bir fariza olarak. Doğrusu Allah; Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/4:12.md) — أَخٌ · أُخْتٌ

وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ فَإِنْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَى بِهَا أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ وَصِيَّةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Çocukları yoksa; eşlerinizin geriye bıraktıklarının yarısı, sizindir. Çocukları varsa; bıraktıklarının dörtte biri, sizindir. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Çocuğunuz yoksa; sizin bıraktıklarınızın dörtte biri, eşlerinizindir. Şayet çocuğunuz varsa; bıraktıklarınızın sekizde biri, onlarındır. Ancak bu; yaptığınız vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Eğer miras bırakan erkek veya kadın çocuğu ve ana-babası olmayan bir kimse olur da bir erkek veya bir kız kardeşi bulunursa; bunlardan herbirine, altıda bir düşer. Eğer onlar bundan çoksalar; zarara uğratılmaksızın üçte birine ortak olurlar. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Allah’tan bir vasiyyet olarak, Allah; Alim’dir, Halim’dir.

### [Nisa 4:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/4:23.md) — وَأَخَوَاتُكُمْ · الْأَخِ · الْأُخْتِ · الْأُخْتَيْنِ

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالَاتُكُمْ وَبَنَاتُ الْأَخِ وَبَنَاتُ الْأُخْتِ وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ مِنَ الرَّضَاعَةِ وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَحَلَائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلَابِكُمْ وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Analarınız, kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, teyzeleriniz, kardeşlerinizin kızları, kız kardeşlerinizin kızları, sizi emziren süt anneleriniz, süt kardeşleriniz, karılarınızın anaları, gerdeğe girdiğiniz karılarınızdan evlerinizde bulunan üvey kızlarınız, size haram kılındı. Eğer üvey kızlarınızın anaları ile gerdeğe girmemişseniz, onlarla evlenmenizde bir vebal yoktur. Öz oğullarınızın karıları ile evlenmeniz ve iki kızkardeşi birlikte nikahlamanız da haramdır. Geçmişte olanlar artık geçmiştir. Şüphesiz ki Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/4:176.md) — أُخْتٌ · إِخْوَةً

يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلَالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا وَلَدٌ فَإِنْ كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِنْ كَانُوا إِخْوَةً رِجَالًا وَنِسَاءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Senden fetva isterler. De ki: Size babası ve çocuğu olmayanın mirası hakkında fetvayı Allah veriyor. Çocuğu olmayıp bir kız kardeşi bulunan erkek ölürse; bıraktığının yarısı kız kardeşine kalır. Fakat kız kardeşinin çocuğu yoksa; kendisi ona tamamen varis olur. Eğer iki kız kardeş kalmışsa; bıraktığının üçte ikisi onlaradır. Eğer erkekli kadınlı bir çok kardeşi varsa; erkeğe iki kadının hissesi kadar pay vardır. Şaşırasınız diye Allah, size açıklıyor. Allah; her şeyi hakkıyla bilendir.

### [Maide 5:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/5:25.md) — وَأَخِي

قَالَ رَبِّ إِنِّي لَا أَمْلِكُ إِلَّا نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): Demişti ki: Rabbım; ben, ancak kendime ve kardeşime sahibim. Artık bizimle fasıklar güruhunun arasını ayır.

### [Maide 5:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/5:30.md) — أَخِيهِ

فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ فَقَتَلَهُ فَأَصْبَحَ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Bunun üzerine kardeşini öldürmekte nefsine uydu ve onu öldürdü de hüsrana uğrayanlardan oldu.

### [Maide 5:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/5:31.md) — أَخِيهِ · أَخِي

فَبَعَثَ اللَّهُ غُرَابًا يَبْحَثُ فِي الْأَرْضِ لِيُرِيَهُ كَيْفَ يُوَارِي سَوْءَةَ أَخِيهِ قَالَ يَاوَيْلَتَا أَعَجَزْتُ أَنْ أَكُونَ مِثْلَ هَذَا الْغُرَابِ فَأُوَارِيَ سَوْءَةَ أَخِي فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِينَ

Meal (IK): Sonra Allah; kardeşinin ölüsünü nasıl gömeceğini göstermek için, ona yeri eşeleyen bir karga gösterdi. Yazıklar olsun bana, bu karga gibi bile olmaktna aciz kaldım da kardeşimin ölüsünü örtemedim, dedi. Pişmanlık duyanlardan oldu.

### [En'am 6:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/6:87.md) — وَإِخْوَانِهِمْ

وَمِنْ آبَائِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ وَإِخْوَانِهِمْ وَاجْتَبَيْنَاهُمْ وَهَدَيْنَاهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Onların babalarından, zürriyetlerinden, kardeşlerinden kimini de. Onları seçtik ve onları dosdoğru yola ilettik.

### [Araf 7:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/7:38.md) — أُخْتَهَا

قَالَ ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ فِي النَّارِ كُلَّمَا دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَهَا حَتَّى إِذَا ادَّارَكُوا فِيهَا جَمِيعًا قَالَتْ أُخْرَاهُمْ لِأُولَاهُمْ رَبَّنَا هَؤُلَاءِ أَضَلُّونَا فَآتِهِمْ عَذَابًا ضِعْفًا مِنَ النَّارِ قَالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَلَكِنْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Sizden önce geçmiş cinn ve insan topluluklarıyla girin ateşe. Her ümmet girdikçe; yoldaşına la’net eder. Nihayet hepsi birbiri ardından orada toplanınca; sonrakiler öncekiler için derler ki: Rabbımız; işte bizi bunlar saptırdı. Onun için bunlara katmerli azab ver. Buyurur ki: Hepiniz Evet, dediler. Bunun üzerine aralarında bir münadi: Allah’ın la’neti; zalimlerin üzerinedir, diye seslendi.

### [Araf 7:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/7:65.md) — أَخَاهُمْ

وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ أَفَلَا تَتَّقُونَ

Meal (IK): Ad’a da kardeşleri Hüd’u gönderdik. De ki: Ey kavmim Allah’a ibadet edin. Sizin için O’ndan başka ilah yoktur. Hala sakınmaz mısınız?

### [Araf 7:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/7:73.md) — أَخَاهُمْ

وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ قَدْ جَاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ هَذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Semud’a da kardeşleri Salih’i. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a ibadet edin, sizin için O’ndan başka hiç bir ilah yoktur. Size Rabbınızdan açık bir burhan gelmiştir. İşte size bir ayet olarak Allah’ın dişi devesi. Onu bırakın da Allah’ın toprağında otlasın. Ona bir kötülükle dokunmayın. Yoksa sizi elim bir azab yakalar.

### [Araf 7:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/7:85.md) — أَخَاهُمْ

وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ قَدْ جَاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka hiç bir ilahınız yoktur. Rabbınızdan size apaçık bir burhan gelmiştir. O halde ölçüyü ve tartıyı doğru tutun. İnsanların eşyasını eksik vermeyin. Ve o, ıslah olduktan sonra yeryüzünde fesad çıkarmayın. Bunlar, sizin için hayırlıdır, eğer mü’minlerden iseniz.

### [Araf 7:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/7:111.md) — وَأَخَاهُ

قَالُوا أَرْجِهْ وَأَخَاهُ وَأَرْسِلْ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِرِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Onu ve kardeşini alıkoy, şehirlere toplayıcılar yolla.

### [Araf 7:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/7:142.md) — لِأَخِيهِ

وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَقَالَ مُوسَى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Musa’ya otuz gece vade verdik. Sonra bunu on ile tamamladık. Böylece Rabbının ta’yin ettiği vakit, kırk gece olarak tamamlandı. Musa kardeşi Harun’a dedi ki: Kavmim içinde, benim yerime geç. Islah et ve fesadçıların yoluna uyma.

### [Araf 7:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/7:150.md) — أَخِيهِ

وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا قَالَ بِئْسَمَا خَلَفْتُمُونِي مِنْ بَعْدِي أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ وَأَلْقَى الْأَلْوَاحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُ إِلَيْهِ قَالَ ابْنَ أُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي وَكَادُوا يَقْتُلُونَنِي فَلَا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْدَاءَ وَلَا تَجْعَلْنِي مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Musa; kavmine kızgın ve üzgün dönünce; benden sonra arkamdan ne kötü işler yapmışsınız? Rabbınızın emrinin çabucak gelmesini mi istediniz? dedi ve levhaları attı. Kardeşinin başından tutup kendisine doğru çekiyordu: Ey anamın oğlu, bu kavim beni gerçekten zayıf gördüler. Az kalsın öldürüyorlardı. Sen de bana düşmanları sevindirecek harekette bulunma ve beni zalimler güruhu ile bir tutma, dedi.

### [Araf 7:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/7:151.md) — وَلِأَخِي

قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِأَخِي وَأَدْخِلْنَا فِي رَحْمَتِكَ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Rabbım, beni ve kardeşimi bağışla. Bizi rahmetinin içine al. Sen merhametlilerin en merhametlisisin.

### [Araf 7:202](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/7:202.md) — وَإِخْوَانُهُمْ

وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ

Meal (IK): Kardeşleri ise onları azgınlığa sürüklerler. Sonra da bırakmazlar.

### [Tevbe 9:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/9:11.md) — فَإِخْوَانُكُمْ

فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَنُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Eğer tevbe ederler, namaz kılarlar ve zekat verirlerse; onlar, artık dinde kardeşlerinizdir. Biz, ayetleri bilir bir kavim için açıklıyoruz.

### [Tevbe 9:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/9:23.md) — وَإِخْوَانَكُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا آبَاءَكُمْ وَإِخْوَانَكُمْ أَوْلِيَاءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْإِيمَانِ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; eğer küfrü imana tercih ediyorlarsa, babalarınızı, kardeşlerinizi dostlar edinmeyin. Sizden her kim onları dost edinirse; işte onlar, zalimlerin kendileridir.

### [Tevbe 9:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/9:24.md) — وَإِخْوَانُكُمْ

قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, kabileniz, elinize geçirdiğiniz mallar, durgunluğa uğramasından korktuğunuz ticaret, hoşunuza giden evler, size Allah’tan vve peygamberden ve Allah yolunda cihaddan daha sevimli ise; o zaman Allah’ın emri gelinceye kadar bekleyedurun. Ve Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

### [Yunus 10:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/10:87.md) — وَأَخِيهِ

وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى وَأَخِيهِ أَنْ تَبَوَّأَا لِقَوْمِكُمَا بِمِصْرَ بُيُوتًا وَاجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Musa ve kardeşine de vahyettik ki: Mısır’da kavminiz için evler hazırlayın; evlerinizi namazgah edinin namaz kılın. Ve mü’minlere müjdele.

### [Hud 11:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/11:50.md) — أَخَاهُمْ

وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا مُفْتَرُونَ

Meal (IK): Ad’a kardeşleri Hud’u gönderdik. O dedi ki: Ey kavmim; Allah’a ibadet edin, O’ndan başka ilahınız yoktur, yoksa sadece yalan uyduran kimseler olursunuz.

### [Hud 11:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/11:61.md) — أَخَاهُمْ

وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُجِيبٌ

Meal (IK): Semud’a da kardeşleri Salih’i, Ey kavmim; Allah’a kulluk edin, sizin O’ndan başka tanrınız yoktur. O’dur sizi yeryüzünden yaratıp orayı i’mar etmenizi isteyen. Mağfiret dileyin O’ndan, sonra da tevbe edin. Şüphesiz Rabbım, size yakındır, kabul edendir, dedi.

### [Hud 11:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/11:84.md) — أَخَاهُمْ

وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ وَلَا تَنْقُصُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ إِنِّي أَرَاكُمْ بِخَيْرٍ وَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ مُحِيطٍ

Meal (IK): Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a kulluk edin, O’ndan başka ilahınız yoktur. Ölçüyü tartıyı eksik tutmayın. Ben sizi, iyi bir halde, refah içinde görüyorum. Ve sizi azabla kuşatacak bir günden korkuyorum.

### [Yusuf 12:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:5.md) — إِخْوَتِكَ

قَالَ يَابُنَيَّ لَا تَقْصُصْ رُؤْيَاكَ عَلَى إِخْوَتِكَ فَيَكِيدُوا لَكَ كَيْدًا إِنَّ الشَّيْطَانَ لِلْإِنْسَانِ عَدُوٌّ مُبِينٌ

Meal (IK): Dedi ki: Oğulcuğum, rüyanı kardeşlerine anlatma, sonra sana tuzak kurarlar. Çünkü şeytan insan için apaçık bir düşmandır.

### [Yusuf 12:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:7.md) — وَإِخْوَتِهِ

لَقَدْ كَانَ فِي يُوسُفَ وَإِخْوَتِهِ آيَاتٌ لِلسَّائِلِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; Yusuf’da ve kardeşlerinde, soranlar için nice ayetler vardır.

### [Yusuf 12:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:8.md) — وَأَخُوهُ

إِذْ قَالُوا لَيُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَى أَبِينَا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّ أَبَانَا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Hani demişlerdi ki: Biz, güçlü bir topluluk olduğumuz halde Yusuf ve kardeşi, babamızın yanında daha sevgilidirler. Doğrusu babamız apaçık bir sapıklık içindedir.

### [Yusuf 12:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:58.md) — إِخْوَةُ

وَجَاءَ إِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ

Meal (IK): Yusuf’un kardeşleri gelip yanına girdiler. Onları tanıdı, ama onlar kendisini tanımıyorlardı.

### [Yusuf 12:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:59.md) — بِأَخٍ

وَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ قَالَ ائْتُونِي بِأَخٍ لَكُمْ مِنْ أَبِيكُمْ أَلَا تَرَوْنَ أَنِّي أُوفِي الْكَيْلَ وَأَنَا خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ

Meal (IK): Onların yüklerini hazırlatınca dedi ki: Bana baba bir kardeşinizi getirin. Görmüyormusunuz ki ben, ölçüyü tam ölçüyorum ve ben, konukseverlerin en iyisiyim.

### [Yusuf 12:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:63.md) — أَخَانَا

فَلَمَّا رَجَعُوا إِلَى أَبِيهِمْ قَالُوا يَاأَبَانَا مُنِعَ مِنَّا الْكَيْلُ فَأَرْسِلْ مَعَنَا أَخَانَا نَكْتَلْ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ

Meal (IK): Babalarına döndüklerinde dediler ki: Ey babamız; artık bize zahire verilmeyecek. Kardeşimizi bizimle beraber gönder de zahiremizi alalım. Biz herhalde onu koruruz.

### [Yusuf 12:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:64.md) — أَخِيهِ

قَالَ هَلْ آمَنُكُمْ عَلَيْهِ إِلَّا كَمَا أَمِنْتُكُمْ عَلَى أَخِيهِ مِنْ قَبْلُ فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Daha önce kardeşinizi size ne kadar inandıysam, bunu da ancak o kadar inanırım. Ama Allah, koruyucuların en hayırlısıdır ve o, merhametlilerin en merhametlisidir.

### [Yusuf 12:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:65.md) — أَخَانَا

وَلَمَّا فَتَحُوا مَتَاعَهُمْ وَجَدُوا بِضَاعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ قَالُوا يَاأَبَانَا مَا نَبْغِي هَذِهِ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ إِلَيْنَا وَنَمِيرُ أَهْلَنَا وَنَحْفَظُ أَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍ ذَلِكَ كَيْلٌ يَسِيرٌ

Meal (IK): Yüklerini açyıkları vakit; karşılık olarak götürdüklerinin kendilerine iade edilmiş olduğunu gördüler. Dediler ki: Ey babamız, daha ne isteriz, işte mallarımız da bize geri verilmiş, onunla ailemize yine zahire getiririz. Kardeşimizi koruruz ve bir deve yükü zahire artırırız. Esasen bu, az bir ölçektir.

### [Yusuf 12:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:69.md) — أَخَاهُ · أَخُوكَ

وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ قَالَ إِنِّي أَنَا أَخُوكَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Yusuf’un yanına girince; o, kardeşini yanına aldı ve: Ben senin kardeşinim, onların yapmış olduklarına artık üzülme, dedi.

### [Yusuf 12:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:70.md) — أَخِيهِ

فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ

Meal (IK): Onların yüklerini yüklettiğinde su kabını öz kardeşinin yüküne koydurdu. Sonra bir münadi: Ey kafile; siz gerçekten hırsızlarsınız, diye bağırdı.

### [Yusuf 12:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:76.md) — أَخِيهِ · أَخَاهُ

فَبَدَأَ بِأَوْعِيَتِهِمْ قَبْلَ وِعَاءِ أَخِيهِ ثُمَّ اسْتَخْرَجَهَا مِنْ وِعَاءِ أَخِيهِ كَذَلِكَ كِدْنَا لِيُوسُفَ مَا كَانَ لِيَأْخُذَ أَخَاهُ فِي دِينِ الْمَلِكِ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ نَرْفَعُ دَرَجَاتٍ مَنْ نَشَاءُ وَفَوْقَ كُلِّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Bunun üzerine kardeşinin kablarından evvel onlarınkini aramaya başladı. Sonra onu kardeşinin kabından çıkardı. İşte Biz, Yusuf için böyle bir tedbir kullandık. Yoksa o hükümdarın dinine göre; kardeşini tutabilecek değildi. Meğer ki Allah dileye. Dilediğimizi derecelerle yükseltiriz. Ve her bilgi sahibinin üstünde bir bilen vardır.

### [Yusuf 12:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:77.md) — أَخٌ

قَالُوا إِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ قَالَ أَنْتُمْ شَرٌّ مَكَانًا وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَصِفُونَ

Meal (IK): Dediler ki: O çalmışsa, daha evvel onun bir kardeşi de çalmıştı. Yusuf bunu içinde gizledi, onlara açılmadı. Sizin durumunuz daha kötüdür. Allah sizin anlatmakta olduğunuzu en iyi bilendir, dedi.

### [Yusuf 12:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:87.md) — وَأَخِيهِ

يَابَنِيَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلَا تَيْئَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لَا يَيْئَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكَافِرُونَ

Meal (IK): Ey oğullarım; haydi gidin, Yusuf’u ve kardeşini araştırın. Allah’ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin. Zira kafirler güruhundan başkası Allah’ın rahmetinden ümidini kesmez.

### [Yusuf 12:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:89.md) — وَأَخِيهِ

قَالَ هَلْ عَلِمْتُمْ مَا فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ وَأَخِيهِ إِذْ أَنْتُمْ جَاهِلُونَ

Meal (IK): Siz, cahiller iken Yusuf’a ve kardeşine neler yaptığınızı biliyor musunuz? dedi.

### [Yusuf 12:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:90.md) — أَخِي

قَالُوا أَئِنَّكَ لَأَنْتَ يُوسُفُ قَالَ أَنَا يُوسُفُ وَهَذَا أَخِي قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Yoksa sen gerçekten Yusuf musun? O da dedi ki: Ben, Yusuf’um, bu da kardeşim. Doğrusu Allah, size lutfetti. Çünkü kim sakınır ve sabrederse; muhakkak ki Allah, ihsan edenlerin ecrini zayi etmez.

### [Yusuf 12:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/12:100.md) — إِخْوَتِي

وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَاأَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Ana-babasını tahtın üzerine çıkarıp oturttu. Hepsi onun için secdeye kapandılar. Dedi ki: Babacığım; işte bu; vaktiyle gördüğüm rüyanın gerçekleşmesidir. Doğrusu Rabbım, onu gerçekleştirdi ve bana ihsan etti de; şeytan benimle kardeşlerimin arasını bozduktan sonra, beni zindandan çıkardı ve sizi çölden getirdi. Muhakkak ki Rabbım, dilediğine lütufkardır. Muhakkak ki O’dur O, Hakim, Alim.

### [Hicr 15:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/15:47.md) — إِخْوَانًا

وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْوَانًا عَلَى سُرُرٍ مُتَقَابِلِينَ

Meal (IK): Biz, onların gönüllerindeki kini söküp attık. Artık onlar kardeş olarak sedirler üzerinde karşılıklı otururlar.

### [İsra 17:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/17:27.md) — إِخْوَانَ

إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كَانُوا إِخْوَانَ الشَّيَاطِينِ وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِرَبِّهِ كَفُورًا

Meal (IK): Muhakkak ki saçıp savuranlar, şeytanlarla kardeş olmuşlardır. Şeytan ise Rabbına pek nankördür.

### [Meryem 19:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/19:28.md) — يَاأُخْتَ

يَاأُخْتَ هَارُونَ مَا كَانَ أَبُوكِ امْرَأَ سَوْءٍ وَمَا كَانَتْ أُمُّكِ بَغِيًّا

Meal (IK): Ey Harun’un kızkardeşi; baban kötü birisi değildi, annen de iffetsiz değildi, dediler.

### [Meryem 19:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/19:53.md) — أَخَاهُ

وَوَهَبْنَا لَهُ مِنْ رَحْمَتِنَا أَخَاهُ هَارُونَ نَبِيًّا

Meal (IK): Ve rahmetimizden ötürü ona; kardeşi Harun’u da bir peygamber olarak bağışladık.

### [Taha 20:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/20:30.md) — أَخِي

هَارُونَ أَخِي

Meal (IK): Kardeşim Harun’u.

### [Taha 20:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/20:40.md) — أُخْتُكَ

إِذْ تَمْشِي أُخْتُكَ فَتَقُولُ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى مَنْ يَكْفُلُهُ فَرَجَعْنَاكَ إِلَى أُمِّكَ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُهَا وَلَا تَحْزَنَ وَقَتَلْتَ نَفْسًا فَنَجَّيْنَاكَ مِنَ الْغَمِّ وَفَتَنَّاكَ فُتُونًا فَلَبِثْتَ سِنِينَ فِي أَهْلِ مَدْيَنَ ثُمَّ جِئْتَ عَلَى قَدَرٍ يَامُوسَى

Meal (IK): Hani kızkardeşin gidip diyordu ki: Ona bakacak birini size göstereyim mi? İşte böylece, annen üzülmesin de gözü aydın olsun diye seni ona geri vermiştik. Ve sen, bir cana kıymıştın da; seni üzüntüden kurtarmıştık. Hem seni bir çok musibetlerle denemiştik. Böylece Medyen halkı arasında yıllarca kalmıştın. Sonra da bir kader üzerine geldin ey Musa.

### [Taha 20:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/20:42.md) — وَأَخُوكَ

اذْهَبْ أَنْتَ وَأَخُوكَ بِآيَاتِي وَلَا تَنِيَا فِي ذِكْرِي

Meal (IK): Sen ve kardeşin ayetlerimle git. İkiniz de Beni zikretmede gevşek davranmayın.

### [Müminun 23:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/23:45.md) — وَأَخَاهُ

ثُمَّ أَرْسَلْنَا مُوسَى وَأَخَاهُ هَارُونَ بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Sonra Musa’yı ve kardeşi Harun’u ayetlerimizle ve apaçık delillerle gönderdik.

### [Nur 24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/24:31.md) — إِخْوَانِهِنَّ · أَخَوَاتِهِنَّ

وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Mü’min kadınlara da söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Görünen kısmı müstesna, zinetlerini göstermesinler. Başörtülerini yakalarının üstüne salsınlar. Zinetlerini; kocaları veye babaları veya kocalarının babaları veya oğulları veya kocalarının oğulları veya kardeşleri veya erkek kardeşlerinin oğulları veya kızkardeşlerinin oğulları veya kadınları veya cariyeleri veya erkekliği kalmamış hizmetçileri, yahut kadınların mahrem yerlerini henüz anlamayan çocuklardan başkasına göster mesinler. Gizledikleri zinetlerinin bilinmesi için de ayaklarını vurmasınlar. Ey mü’minler; hepiniz Allah’a tevbe edin ki felaha eresiniz.

### [Nur 24:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/24:61.md) — إِخْوَانِكُمْ · أَخَوَاتِكُمْ

لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَنْ تَأْكُلُوا مِنْ بُيُوتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ آبَائِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أُمَّهَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ إِخْوَانِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخَوَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَعْمَامِكُمْ أَوْ بُيُوتِ عَمَّاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخْوَالِكُمْ أَوْ بُيُوتِ خَالَاتِكُمْ أَوْ مَا مَلَكْتُمْ مَفَاتِحَهُ أَوْ صَدِيقِكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَأْكُلُوا جَمِيعًا أَوْ أَشْتَاتًا فَإِذَا دَخَلْتُمْ بُيُوتًا فَسَلِّمُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبَارَكَةً طَيِّبَةً كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Köre bir sorumluluk yoktur. Topala da bir sorumluluk yoktur. Hastaya da bir sorumluluk yoktur. Kendi evlerinizde veya babalarınızın evlerinde veya annelerinizin evlerinde veya erkek kardeşlerinizin evlerinde veya kızkardeşlerinizin evlerinde veya amcalarınızın evlerinde veya halalarınızın evlerinde veya dayılarınızın evlerinde veya teyzelerinizin evlerinde veya anahtarlarına malik olduğunuz yerlerde veya dostlarınızın evlerinde izinsiz yemek yemenizde bir sorumluluk yoktur. Bir arada veya ayrı ayrı yemenizde bir sorumluluk yoktur. Evlere girdiğiniz zaman, Allah katından bereket, sağlık ve güzellik dileyerek kendinize selam verin. Allah

### [Furkan 25:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/25:35.md) — أَخَاهُ

وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَجَعَلْنَا مَعَهُ أَخَاهُ هَارُونَ وَزِيرًا

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Musa’ya kitabı verdik. Kardeşi Harun’u da kendisine vezir yaptık.

### [Şuara 26:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/26:36.md) — وَأَخَاهُ

قَالُوا أَرْجِهْ وَأَخَاهُ وَابْعَثْ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِرِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Onu ve kardeşini alıkoy. Şehirlere toplayıcılar gönder.

### [Şuara 26:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/26:106.md) — أَخُوهُمْ

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ نُوحٌ أَلَا تَتَّقُونَ

Meal (IK): Hani onlara kardeşleri Nuh demişti ki: Siz sakınmaz mısınız?

### [Şuara 26:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/26:124.md) — أَخُوهُمْ

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ هُودٌ أَلَا تَتَّقُونَ

Meal (IK): Hani onlara kardeşleri Hud demişti ki: Siz, sakınmaz mısınız?

### [Şuara 26:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/26:142.md) — أَخُوهُمْ

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ صَالِحٌ أَلَا تَتَّقُونَ

Meal (IK): Hani onlara kardeşleri Salih demişti ki: Siz, sakınmaz mısınız?

### [Şuara 26:161](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/26:161.md) — أَخُوهُمْ

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ لُوطٌ أَلَا تَتَّقُونَ

Meal (IK): Hani onlara kardeşleri Lut demişti ki: Siz, sakınmaz mısınız?

### [Neml 27:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/27:45.md) — أَخَاهُمْ

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ فَإِذَا هُمْ فَرِيقَانِ يَخْتَصِمُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Semud’a da kardeşleri Salih’i; Allah’a ibadet edin, diye gönderdik. Hemen birbirleriyle çekişen iki grup oluverdiler.

### [Kasas 28:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/28:11.md) — لِأُخْتِهِ

وَقَالَتْ لِأُخْتِهِ قُصِّيهِ فَبَصُرَتْ بِهِ عَنْ جُنُبٍ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Onun kızkardeşine dedi ki: Onu izle, o da kimse farkına varmadan onu uzaktan gözetledi.

### [Kasas 28:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/28:34.md) — وَأَخِي

وَأَخِي هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِسَانًا فَأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدْءًا يُصَدِّقُنِي إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ

Meal (IK): Kardeşim Harun’un dili benimkinden daha düzgündür. Onu benimle beraber yardımcı olarak gönder ki beni tasdik etsin. Çünkü ben, tekzib etmelerinden endişe duyuyorum.

### [Kasas 28:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/28:35.md) — بِأَخِيكَ

قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَنَجْعَلُ لَكُمَا سُلْطَانًا فَلَا يَصِلُونَ إِلَيْكُمَا بِآيَاتِنَا أَنْتُمَا وَمَنِ اتَّبَعَكُمَا الْغَالِبُونَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Senin gücünü kardeşinle artıracağız. İkinize de öyle bir güç vereceğiz ki onlar, size erişemeyecekler. Ayetlerimizle ikiniz de, ikinize uyanlar da üstün geleceklerdir.

### [Ankebut 29:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/29:36.md) — أَخَاهُمْ

وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا فَقَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَارْجُوا الْيَوْمَ الْآخِرَ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

Meal (IK): Medyen halkına da kardeşleri Şuayb’ı: Ey kavmim; Allah’a ibadet edin, ahiret gününe ümid bağlayın ve yeryüzünde bozgunculuk yaparak karışıklık çıkarmayım, dedi.

### [Ahzab 33:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/33:5.md) — فَإِخْوَانُكُمْ

ادْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آبَاءَهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُمْ بِهِ وَلَكِنْ مَا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Onları babalarına nisbet ederek çağırın. Allah katında en doğru olan budur. Eğer babalarını bilmezseniz; o takdirde, onlar sizin din kardeşleriniz ve dostlarınızdır. Kalbinizden kasdederek yaptıklarınız dışında hatalarınızda size bir vebal yoktur. Ve Allah; Gafur, Rahim olandır.

### [Ahzab 33:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/33:18.md) — لِإِخْوَانِهِمْ

قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الْمُعَوِّقِينَ مِنْكُمْ وَالْقَائِلِينَ لِإِخْوَانِهِمْ هَلُمَّ إِلَيْنَا وَلَا يَأْتُونَ الْبَأْسَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Doğrusu Allah; içinizden sizi alıkoyanları ve kardeşlerine; bize gelin, diyenleri bilir. Bunlar harbe pek az iştirak ediyorlardı.

### [Ahzab 33:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/33:55.md) — إِخْوَانِهِنَّ · أَخَوَاتِهِنَّ

لَا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ فِي آبَائِهِنَّ وَلَا أَبْنَائِهِنَّ وَلَا إِخْوَانِهِنَّ وَلَا أَبْنَاءِ إِخْوَانِهِنَّ وَلَا أَبْنَاءِ أَخَوَاتِهِنَّ وَلَا نِسَائِهِنَّ وَلَا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ وَاتَّقِينَ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا

Meal (IK): Peygamber’in eşlerine; babaları, oğulları, kardeşleri, erkek kardeşlerinin oğulları, kız kardeşlerinin oğulları, hizmetçi kadınları ve sağ ellerinin malik oldukları hususunda vebal yoktur. Ve Allah’tan korkun. Muhakkak ki Allah; her şeye şahid olandır.

### [Sad 38:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/38:23.md) — أَخِي

إِنَّ هَذَا أَخِي لَهُ تِسْعٌ وَتِسْعُونَ نَعْجَةً وَلِيَ نَعْجَةٌ وَاحِدَةٌ فَقَالَ أَكْفِلْنِيهَا وَعَزَّنِي فِي الْخِطَابِ

Meal (IK): Gerçekten bu, kardeşimdir. Onun doksan dokuz dişi koyunu, benim de bir tek dişi koyunum var. Onu bana ver, dedi ve söyleşmede beni yendi.

### [Zuhruf 43:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/43:48.md) — أُخْتِهَا

وَمَا نُرِيهِمْ مِنْ آيَةٍ إِلَّا هِيَ أَكْبَرُ مِنْ أُخْتِهَا وَأَخَذْنَاهُمْ بِالْعَذَابِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Onlara biri diğerinden daha büyük olmayan hiç bir ayet göstermedik. Doğru yola dönmeleri için onları azaba uğrattık.

### [Ahkaf 46:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/46:21.md) — أَخَا

وَاذْكُرْ أَخَا عَادٍ إِذْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ بِالْأَحْقَافِ وَقَدْ خَلَتِ النُّذُرُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Ad’ın kardeşini de hatırla. Hani kavmini; Allah’tan başkasına ibadet etmeyin, diyen nice uyarıcılar gelip geçmişken Ahkaf ile uyarıp; doğrusu ben, sizin için büyük günün azabından korkarım, diye korkutmuştu.

### [Hucurat 49:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/49:10.md) — إِخْوَةٌ · أَخَوَيْكُمْ

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

Meal (IK): Mü’minler; ancak kardeştirler. Öyle ise iki kardeşinizin arasını düzeltin ve Allah’tan korkun ki; esirgenesiniz.

### [Hucurat 49:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/49:12.md) — أَخِيهِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; zannın bir çoğundan kaçının. Çünkü bazı zan günahtır. Birbirinizin kusurunu araştırmayın, kiminiz kiminizi arkasından çekiştirmesin. Hangi biriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır? Bundan tiksindiniz değil mi? Allah’tan korkun, şüphesiz ki Allah; Tevvab’dır, Rahim’dir.

### [Kaf 50:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/50:13.md) — وَإِخْوَانُ

وَعَادٌ وَفِرْعَوْنُ وَإِخْوَانُ لُوطٍ

Meal (IK): Ad, Firavun kavmi ve Lut’un kardeşleri de.

### [Mücadele 58:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/58:22.md) — إِخْوَانَهُمْ

لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ أُولَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Allah’a ve ahiret gününe iman eden bir kavmin; kendi babaları, oğulları, kardeşleri veya akrabaları da olsa Allah ve Peygamberine muhalefet eden kimselere sevgi beslediğini göremezsin. İşte onların kalbine Allah, iman yazmış ve katından bir ruh ile onları desteklemiştir. Onları altlarından ırmaklar akan cennetlere sokacaktır. Bunlar orada ebediyyen kalacaklardır. Allah; onlardan razı olmuştur, onlar da Allah’tan hoşnud olmuşlardır. İşte onlar; Allah’ın hizbidir. Dikkat edin; Allah’ın hizbi, felaha erenlerin kendileridir.

### [Haşr 59:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/59:10.md) — وَلِإِخْوَانِنَا

وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Onlardan sonra gelenler ise derler ki: Rabbımız, bizi ve bizden önce iman etmiş olan kardeşlerimizi bağışla. Ve iman etmiş olanlar için kalblerimizde kin bırakma. Rabbımız, muhakkak ki Sen; Rauf’sun, Rahim’sin.

### [Haşr 59:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/59:11.md) — لِإِخْوَانِهِمُ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نَافَقُوا يَقُولُونَ لِإِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَكُمْ وَلَا نُطِيعُ فِيكُمْ أَحَدًا أَبَدًا وَإِنْ قُوتِلْتُمْ لَنَنْصُرَنَّكُمْ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Münafıklık etmiş olanlara bakmadın mı ki; Ehl-i Kitab’dan küfretmiş olan kardeşlerine: Eğer siz çıkarılırsanız andolsun ki; biz de sizinle beraber çıkarız. Ve sizin aleyhinizde asla kimseler itaat etmeyiz. Eğer savaşa tutuşursanız; muhakkak size yardım ederiz, derler. Allah şehadet eder ki; onlar yalancıdırlar.

### [Mearic 70:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/70:12.md) — وَأَخِيهِ

وَصَاحِبَتِهِ وَأَخِيهِ

Meal (IK): Eşini ve kardeşini,

### [Abese 80:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/ayet/80:34.md) — أَخِيهِ

يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ

Meal (IK): Kişinin kaçacağı gün; kardeşinden,

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan her birine ehv denir. Sonra aynı anneden veya aynı babadan doğmuş kimseler eh olarak adlandırılmışdır. Kur’an’ da dinde kardeşli tabiri de geçmektedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللفيف من الخاء

خ و خ، و خ وخ، خ و ي، أ خ و، و خ ي، خ ي و، أ خ خ مستعملات
خوخ:
الخَوْخَةُ: مفترق بين بيتين أو دارين لم ينصب عليهما باب، بلغة أهل الحجاز. وناس يسمون هذه الأبواب التي يسميها الفرس بنجرقات: خَوْخات.
والخَوْخَة ثمرةٌ، والجميع الخَوْخُ، وأهل مكْةَ يُسَمُّون ضَرباً من الثّياب أخضَرَ: الخَوْخَةَ.
وخوخ: الوَخْوَخَةُ: حكاية أصوات الطير.
والوَخواخ: الكسل الثقيل، وقال:
ليس بَوخْواخٍ ولا مسنطل
والخَوْخاء: الرجل الأحمق، ويجمع الخَوْخاؤون خوي: الخَواءُ: خَلاء البطن.
وخَوَى يَخوي خوىً وأصابه ذاك من الخَواء.
وفي الحديث: "ذا صلى أحدكم فَلْيُخَوِّ ما بين عَضُدَيْهِ وجَنبيهِ" أي يَنْفَتِخُ ويتجافَى.
وخَوَتِ الدّارُ: باد أهلها، وهي قائمةٌ بلا عامرٍ، قالت الخنساء:
كان أبو حسان عرشاً خوَىَ		مما بناه الدهر دانٍ ظليل
يصفه بالكرم والسخاء.
وتقول: خَوَّى أي: تهدم ووقع.
وخَوَّى البعير تَخْويةً أي: برك، ثم مكن لثفناته في الأرض. ومُخَوّاهُ: موضعُ تَخْويَتِه، وجمعه مُخَوَّيات، قال العجاج:
خَوَّى على مستوياتٍ خَمْسِ
وقال آخر:
كأنَّ مُخَوّاها على ثفناتها
والخَوِيَّةُ: مفرجُ ما بين الضَّرْع والقبلِ للناقة وغيرها من النَّعَمِ.
أخو: أَخٌ وأَخَوانِ وإِخوةٌ وإِخوانٌ. وبيني وبينه أُخُوَّةٌ وإِخاءُ.
وتقول: آخَيْتُه، ولغة طيء: واخَيْتُه.
وهذا رجل من آخائي، بوزن أفعالي، وتقول: آخَيْتُ على أصل التأسيس، ومن قال: واخَيْتُ، بلغة طيء، أخذه من الوِخاء.
وتأنيث الأَخ: أُخْتٌ، وتاؤها هاءٌ. وتقول: أُخْتٌ وأُخْتانِ وأَخَواتٌ.
والأَخِيَّةُ: عودٌ يعرضُ في الحائط، تشد إليه الدابة، وتجمع على الأَواخيُّ. ولفلانٍ عند الأمير أَخِيَّةٌ ثابتةٌ. والفعل: أَخَّيْتُ تَأْخِيَةً وتَأَخَّيْتُ أنا، واشتقاقه من آخِيَّةِ العود، وهي في تقدير الفعل: فاعُولة. ويقال: آخِيَةٌ، بالتخفيف في كل ذلك.
وخي: التَوَخِّي: أن تيمم أمراً فتقصد قصده.
وتقول: وَخىَّ يُوَخِّي تَوخيةً، من قولك: تَوَخَّيْتُ أمر كذا أي تيممته من دون ما سواه، وإذا قلت: وَخَّيْتُ فقد عديت الفعل إلى غيره.
وحد تأليف الخاءِ مع الهمزة: الأخ، وكان أصل تأليف بنائه على بناء فعل بثلاث حركات، وكذلك: الأب، فاستثقلوا ذلك وفيها ثلاثة أشياء: حرف وصوت وصرف، فربما ألقوا الواو والياء لصرفها وابقوا منها الصوت فاعتمد الصوت على حركة ما قبله فإذا كانتِ الحركة فتحةٌ صار الصوت معها ألفاً ليفة، وإن كانت ضمة صار معها واو لينة، وإن كانت كسرةً صار معها ياءً لينةً، فاعتمد صوت واو الأخ على فتحةٍ فصار معها ألفاً لينة: أخا، وكذلك أبا كألف رمى وغزا ونحوهما.
ثم ألقوا الألفَ استخفافاً لكثرة استعمالهم إياها وبقيت الخاء على حركتها فَجَرَتْ على وجوه النحو لقصر الأسم.
فإذا لم يُضيفوه قَوَّوْه بالتنوين، وإذا أضافُوه لم يحسن التنوين فقوَّوْه بالمد في حالات الإضافة، فإذا ثنوا قالوا أَخَوان وأَبَوان، لأن الأسم متحرك الحشو فلو تصر حركته خلفاً من الواو والساقطة كما صارت حركة الدالِ في اليد، وحركة الميم في الدم، فقالوا يدانِ ودمانِ، لأن حشوهما ساكن فصار تحرك الدال والميم خلفاً من الحرف الساقط، فقالوا: دَمان ويدان، وجاء في الشعر دميان، قال:
فلو أنّا على حَجَر ذَبْحـنـا		جَرَى الدَّمَيان بِالخَبَرِ اليَقينِ
وإنما قالوا: دَمَيان على الدِّماء كقولك: دَمِيَ وَجْهُ فلانٍ أشد الدِّماء، فحرك الحشو، وكذلك قالوا إخوان، وهم الإخوةُ إذا كانوا لأبٍ، وهم الإخوانُ إذا لم يكونوا لأبٍ. وفي القرآن: "فأصلحوا بينَ أَخَوَيْكُم".
والتَّآخي: اتَّخاذُ الأخَوانِ بينهما إخاءً وأُخُوَّةً.
والأخْتُ: كانَ حَدُّها أَخَة والأعرابُ على الهاء والخاء في موضع الرفعِ ولكنها انفتحت لحال هاء التأنيث، لأنها لا تعتمد إلا على حرفٍ متحركٍ بالفتحة، وأسكنت الخاء فحول صرفها على الألف، وصارت الهاء تاء كانها من أصلِ الكلمة، ووقع الإعراب على التاء، وألزمت الضمة التي كانت في الخاء الألف، وكذلك نحو ذلك.
أخخ: أخّ: فارسيةٌ يتوجع بها عند التوجع من شيء.

##### Türkçe

باب **اللفيف** من **الخاء**

**خ و خ**، و **خ و خ**، **خ و ي**، **أ خ و**، **و خ ي**، **خ ي و**، **أ خ خ** استعمالdadırlar.
**خوخ**:
**الخَوْخَةُ**: iki ev yahut iki hâne arasında, üzerine kapı dikilmemiş; bilakis Hicaz ehlinin dilinde (böyle). Ve birtakım insanlar, Farsların **بنجرقات** diye adlandırdığı bu kapılara: **خَوْخات** derler.
Ve **الخَوْخَة** bir meyvedir; hepsi **الخَوْخُ**tur. Ve Mekke ehli, elbiselerden yeşil bir türü: **الخَوْخَةَ** diye adlandırırlar.
Ve **خوخ**: **الوَخْوَخَةُ**: kuş seslerinin taklidi.
Ve **الوَخواخ**: ağır (ve) katı tembellik; ve dedi ki:
ليس بَوخْواخٍ ولا مسنطل
Ve **الخَوْخاء**: ahmak adam; ve **الخَوْخاؤون** cem‘ edilir.

**خوي**: **الخَواءُ**: karın boşluğu.
Ve **خَوَى** **يَخوي** **خوىً**; ve ona bu, **الخَواء**dan isabet etti.
Ve hadiste: "ذا صلى أحدكم فَلْيُخَوِّ ما بين عَضُدَيْهِ وجَنبيهِ" yani şişer ve (yanlardan) uzaklaşır.
Ve **خَوَتِ الدّارُ**: ahalisi yok oldu; o ise, içinde oturan olmaksızın ayakta durandır. Hansâ dedi ki:
كان أبو حسان عرشاً خوَىَ		مما بناه الدهر دانٍ ظليل
Onu kerem ve cömertlikle vasfeder.
Ve dersin: **خَوَّى** yani: yıkıldı ve düştü.
Ve **خَوَّى البعير** **تَخْويةً** yani: çöktü; sonra dizlerinin nasırlarına yerde yer verdi. Ve onun **مُخَوّاهُ**: onun **تَخْويَتِه**nin yeridir; ve cem‘i **مُخَوَّيات**tır. A‘câc dedi ki:
خَوَّى على مستوياتٍ خَمْسِ
Ve bir başkası dedi ki:
كأنَّ مُخَوّاها على ثفناتها
Ve **الخَوِيَّةُ**: deve ve diğer davarlarda meme ile ön taraf arasının açıklığıdır.

**أخو**: **أَخٌ** ve **أَخَوانِ** ve **إِخوةٌ** ve **إِخوانٌ**. Ve benimle onun arasında **أُخُوَّةٌ** ve **إِخاءُ** vardır.
Ve dersin: **آخَيْتُه**; ve Tayy dilinde: **واخَيْتُه**.
Ve bu, **آخائي**mdan bir adamdır; **أفعالي** vezninde. Ve dersin: **آخَيْتُ** kuruluşun aslı üzere; ve kim **واخَيْتُ** derse, Tayy dilinde, onu **الوِخاء**dan almıştır.
Ve **الأَخ**ın müennesi: **أُخْتٌ**; ve onun **تاء**sı **هاء**dır. Ve dersin: **أُخْتٌ** ve **أُخْتانِ** ve **أَخَواتٌ**.
Ve **الأَخِيَّةُ**: duvarda enlemesine duran bir ağaçtır; hayvan ona bağlanır; ve **الأَواخيُّ** üzerine cem‘ edilir. Ve falanın emîr yanında sabit bir **أَخِيَّةٌ**si vardır. Ve fiil: **أَخَّيْتُ** **تَأْخِيَةً** ve ben **تَأَخَّيْتُ**; ve onun اشتقاقı, ağaç **آخِيَّة**sindendir; ve o, fiilin تقديرinde: **فاعُولة**dur. Ve denilir: **آخِيَةٌ**, bütün bunlarda hafifletmeyle.

**وخي**: **التَوَخِّي**: bir işi hedefleyip ona yönelmen, böylece onun kastını kastetmendir.
Ve dersin: **وَخىَّ** **يُوَخِّي** **تَوخيةً**, senin sözünden: **تَوَخَّيْتُ** أمر كذا yani onu, ondan başkasının dışında hedefledim; ve eğer **وَخَّيْتُ** dersen, fiili başkasına geçişli kılmış olursun.
Ve **الخاء**ın hemze ile telifinin sınırı: **الأخ**tır; ve onun binasının telifinin aslı, üç harekeli **فعل** binası üzere idi; ve yine: **الأب**. Sonra bunu ağır buldular; ve onda üç şey vardır: harf ve ses ve sarf. Bu yüzden bazen **الواو** ve **الياء**yı, sarf için atarlar; ve onlardan sesi bırakırlar; böylece ses, kendinden öncekinin harekesine dayanır: eğer hareke fetha ise, ses onunla birlikte yumuşak bir **ألف** olur; eğer damme ise, onunla birlikte yumuşak bir **واو** olur; eğer kesra ise, onunla birlikte yumuşak bir **ياء** olur. Böylece **الأخ**ın **واو** sesi bir fethaya dayandı da onunla birlikte yumuşak bir **ألف** oldu: **أخا**; ve yine **أبا**, **رمى** ve **غزا** ve benzerlerinin **ألف**ı gibi.
Sonra onu, onu çok kullanmaları sebebiyle hafifletme olarak **الألف**ı attılar; ve **الخاء** kendi harekesi üzerinde kaldı; böylece ismin kısalığından dolayı nahvin vecihleri üzere cereyan etti.
Artık onu izafe etmediklerinde, tenvin ile kuvvetlendirdiler; izafe ettiklerinde, tenvin güzel olmaz; izafe hâllerinde med ile kuvvetlendirdiler. İkili yaptıklarında **أَخَوان** ve **أَبَوان** dediler; çünkü isim içi harekelidir; eğer onun harekesi, düşmüş **الواو**dan bedel olarak tasarruf etseydi, **اليد**de **الدال**ın harekesi ve **الدم**de **الميم**in harekesi gibi olurdu; böylece **يدانِ** ve **دمانِ** dediler; çünkü ikisinin içi sâkindir; böylece **الدال** ve **الميم**in harekelenmesi, düşmüş harften bedel oldu; böylece **دَمان** ve **يدان** dediler. Şiirde **دميان** geldi; dedi ki:
فلو أنّا على حَجَر ذَبْحـنـا		جَرَى الدَّمَيان بِالخَبَرِ اليَقينِ
Ancak **الدِّماء** üzerine **دَمَيان** dediler; senin sözün gibi: **دَمِيَ** وجه فلانٍ, **أشد الدِّماء**; böylece içi harekeledi. Ve yine böylece **إخوان** dediler; ve onlar, baba bir olduklarında **الإخوةُ**dur; baba bir olmadıklarında **الإخوانُ**dur. Ve Kur’ân’da: "فأصلحوا بينَ **أَخَوَيْكُم**".
Ve **التَّآخي**: iki **الأخَوان**ın aralarında **إخاءً** ve **أُخُوَّةً** edinmesidir.
Ve **الأخْتُ**: onun sınırı **أَخَة** idi; ve Araplar, رفع yerinde **الهاء** ve **الخاء** üzerinedir; fakat o, müenneslik **هاء**sının hâli sebebiyle fethalandı; çünkü o, ancak fetha ile harekeli bir harfe dayanır. Ve **الخاء**yı sâkin kıldı; böylece onun sarfını **الألف** üzerine çevirdi; ve **الهاء**, kelimenin aslındanmış gibi bir **تاء** oldu; ve i‘rab **التاء** üzerine vuku buldu; ve **الخاء**da olan dammeyi **الألف**a ilzam etti; ve bunun benzeri (de böyledir).

**أخخ**: **أخّ**: bir şeyden acı duyulduğunda acı duyma esnasında onunla inlenilen Farsçadır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهمزة والخاء وما معهما في الثلاثي)
(أخذ) الهمزة والخاء والذال أصل واحد تتفرّع منه فروعٌ متقاربة في المعنى. [أمّا] أخذ فالأصل حَوْز الشيء وجبْيُه([1]) وجمعه. تقول أخذت الشيء آخُذه أخذاً. قال الخليل: هو خلاف العطاء، وهو التناول. قال: والأُخْذَةُ رُقْيَةٌ تَأْخُذُ العينَ ونحوَها. والمؤَخَّذ: الرجل الذي تؤخِّذه المرأة عن رأْيه وتُؤَخّذُه عن النّساء، كأنه حُبِس عنهن. والإخَاذة - وأبو عبيد يقول الإخاذ بغير هاء -: مجمع الماء شبيه بالغدير. قال الخليل: لأنّ الإنسان يأخذه لنفسه. وجائزٌ أن يسمّى إخاذاً، لأخْذِه من ماء. وأنشد أبو عُبيدٍ وغيره لعديّ بن زيد يصف مطراً:
فآضَ فيه مثلُ العُهُون من  *** الرَّوضِ وما ضَنَّ بالإخَاذِ غُدُرْ([2])وجمع الإخاذ أُخُذ. قال الأخطل:
فظل مرتبِئاً والأُخْذ قد حَمِيَتْ *** وظَنَّ أنَََّ سَبِِيلَ الأُخْذِ مَثْمُودُ([3])
وقال مسروق بن الأجدع: "ما شبَّهت بأصحاب محمدٍ صلى الله عليه وآله وسلم إلا الإخاذَ، تكفي الإخاذةُ الرّاكبَ وتكفي الإخاذةُ الراكبَينِ وتكفي الإخاذة الفِئَامَ من الناس". ويستعمل هذا القياس في أدواءٍ تأخذ في الأشياء، وفي غير الأدواء، إلا أنّ قياسها واحد. قال الخليل: الآخِذُ من الإبل الذي أخَذَ فيه السمن، وهُنّ الأواخذ. قال: وأخِذَ البعيرُ يَأخَذُ أخَذاً فهو أَخِذٌ، خفيف، وهو كهيئة الجنون يأخذه، ويكون ذلك في الشّاءِ([4]) أيضاً. فإنْ قال قائل: فقد مضى القياسُ في هذا النقاء صحيحاً إلى هذا المكان فما قولك في الرَّمَد، فقد قيل: إنّ الأُخُذَ الرَّمدُ والأَخِذُ الرَّمِدُ؟ قيل لـه: قد قُلْنَا إنّ الأدواء تسمَّى بهذا لأخْذها الإنسان وفيه. وقد قال مفسِّرُو شعرِ هذيلٍ في قول أبي ذؤيب:
يَرْمي الغُيوب بعينَيهِ ومَطْرِفُه  *** مُغْضٍ كما كَسَفَ المستأخَذُ الرَّمِدُ([5])يريد أنّ الحمار يرمي بعينيه كلَّ ما غاب عنه ولم يره، وطرفُه مُغْضٍ،
*كما كَسف المستأخَذ الذي قد اشتدّ رمدُه أي اشتدّ أَخْذُه لـه، واستأخذ الرَّمد فيه فكسَفَ نكّس رأسه، ويقال غَمّض. فقد صحّ بهذا ما قلناه أنه سمّي أُخُذاً لأنه يستأخِذ فيه. وهذه لفظةٌ معروفة، أعني استأخذ، قال ابن أبي ربيعة:
إليْهم متى يَسْتأخِذُ النَّوْمُ فيهمُ *** ولي مجلسٌ لولا اللُّبَانَةُ أَوْعَرُ
فأمّا نجوم الأخْذ فهي منازل القمر، وقياسها ما قد ذكرناه، لأنّ القمر يأخُذ كلَّ ليلةٍ في منزلٍ منها. قال شاعر:
وأَخْوَتْ نُجومُ الأَخْذِ إلا أَنِضَّةً *** أَنِضَّةَ مَحْلٍ ليس قاطرها يُثْرِي([6])
(أخر) الهمزة والخاء والراءُ أصل واحدٌ إليه ترجع فروعُه، وهو خلاف التقدُّم. وهذا قياسٌ أخذْناه عن الخليل فإنّه قال: الآخِر نقيض المتقدّم. والأُخُر نقيض القُدُم، تقول مضى قُدُما وتأخَّرَ أُخُراً. وقال: وآخِرَة الرحل وقادمته ومُؤَخّر الرّحْل ومقَدّمه. قال: ولم يجئْ مُؤْخِر مخفّفة في شيء من كلامهم إلا في مُؤْخِر العين ومُقْدم العين فقط. ومن هذا القياس بِعتُك بيعاً بِأَخِرَةٍ أي نَظِرَة، وما عرفته إلا بأَخَرَة. قال الخليل: فعل الله بالأَخِرِ أي بالأَبْعد. وجئت في أُخْرَياتهم وأُخْرَى القوم. قال:
* أنا الذي وُلِدْتُ في أُخرَى الإبِلْ([7]) *
وابن دريد يقول: الآخِر تَالٍ للأوَّل. وهو قريبٌ ممّا مضى ذكره، إلاّ أنّ قولنا قال آخِر الرّجُلين وقال الآخِر، هو لقول ابن دريد أشد مُلاءمةً وأحسَنُ مطابقة. وأُخَرُ: جماعة أُخْرَى.
(أخو) الهمزة والخاء والواو ليس بأصلٍ، لأنّ الهمزة عندنا مبدلة من واو، وقد ذكرت في كتاب الواو بشرحها، وكذلك الآخِيَّة.
--------------ــــ
([1]) في الأصل: "وحيه" والجبي هو أصل قولهم "الإخاذ" التالية.
([2]) أنشده في اللسان (5:5)
([3]) حميت، من الشمس. والمثمود: الذي فيه بقية من ماء. والبيت محرف في اللسان (5: 5) صوابه ما هنا، وما هنا يطابق الديوان ص149.
([4]) في الأصل: "الشتاء" صوابه في اللسان (5: 6).
([5]) ديوان أبي ذؤيب 125 واللسان (أخذ، كسف). وفي الجمهرة (3: 237): "ويروى المستأخذ الرمد. وهو الجيد"، يعني بفتح الخاء.
 ([6]) اللسان(أخذ، نضض، خوى) والأزمنة والأمكنة للمرزوقي (1: 185). ويثرى: يبل الثرى. وفي الأصل: "نترى" تحريف. وسيأتي في (خوي) .
([7]) اللسان (5: 69).

ـ

##### Türkçe

(همze, خ ve onlarla birlikte olanların üçlüdeki bâbı)

(**أخذ**) **الهمزة** ve **الخاء** ve **الذال** tek bir asıldır; ondan manada birbirine yakın dallar türeyip ayrılır. **[أمّا]** **أخذ** ise asıl, şeyin zaptı ve toplanması([1]) ve bir araya getirilmesidir. “Şeyi aldım; onu alırım; alma” dersin. **الخليل** dedi: O, vermenin zıddıdır; o, ele almadır. Dedi: **والأُخْذَةُ** gözü ve benzerini alan bir rukyedir. Ve **المؤَخَّذ**: kadının onu görüşünden alıkoyduğu ve onu kadınlardan alıkoyduğu erkektir; sanki onlardan hapsedilmiş gibidir. Ve **الإخَاذة** - **أبو عبيد** **الإخاذ** (ه olmaksızın) der -: gölete benzer su birikim yeridir. **الخليل** dedi: çünkü insan onu kendisi için alır. Ve **إخاذاً** diye adlandırılması câizdir; sudan alması sebebiyle. **أبو عُبيدٍ** ve başkaları, **عديّ بن زيد**’den yağmuru vasfederek şu beyti okudu:
فآضَ فيه مثلُ العُهُون من  *** الرَّوضِ وما ضَنَّ بالإخَاذِ غُدُرْ([2])
Ve **الإخاذ**’ın çoğulu **أُخُذ**’dür. **الأخطل** dedi:
فظل مرتبِئاً والأُخْذ قد حَمِيَتْ *** وظَنَّ أنَََّ سَبِِيلَ الأُخْذِ مَثْمُودُ([3])
Ve **مسروق بن الأجدع** dedi: “Muhammed’in (Allah’ın salâtı ve âli üzerine olsun) ashabına ancak **الإخاذ**’ı benzettim: **الإخاذة** biniciye yeter; **الإخاذة** iki biniciye yeter; **الإخاذة** insanlardan kalabalık bir topluluğa yeter.” Bu kıyas, şeylerde tutan hastalıklarda ve hastalık olmayanlarda kullanılır; ancak kıyasları birdir. **الخليل** dedi: develerden **الآخِذُ**, onda yağın tuttuğu (yerleştiği)dir; onlar **الأواخذ**’dir. Dedi: ve deve **أخِذَ** olur; **يَأخَذُ** **أخَذاً**; o hâlde o **أَخِذٌ**’dir; hafif; onu tutan bir delilik hâli gibidir; bu, **الشّاءِ**([4])’da da olur. Eğer bir söyleyen derse: “Bu temizlikte kıyas buraya kadar sahih geçti; peki **الرَّمَد** hakkında sözün nedir? Çünkü denilmiştir ki: **الأُخُذَ** **الرَّمدُ**’dur ve **الأَخِذُ** **الرَّمِدُ**’dur.” Ona denir ki: Biz, hastalıkların, insanı alıp onda tutmaları sebebiyle bununla adlandırıldığını söyledik. Ve **هذيل** şiirinin müfessirleri, **أبو ذؤيب**’in şu sözünde dedi:
يَرْمي الغُيوب بعينَيهِ ومَطْرِفُه  *** مُغْضٍ كما كَسَفَ المستأخَذُ الرَّمِدُ([5])
Yani: eşek, gözleriyle kendisinden gizli olan ve görmediği her şeye bakıp atar; ve göz kapağı **مُغْضٍ**’dır,
*şiddetli göz ağrısı olan **المستأخَذ** gibi; yani onun **رمدُه** şiddetlendi, yani ona **أَخْذُه** şiddetlendi; ve **الرَّمد** onda **استأخذ** etti de **كسَفَ** oldu: başını eğdi; ve “gözünü kapadı” denir. Böylece, onda **يستأخِذ** ettiği için **أُخُذاً** diye adlandırıldığına dair söylediğimiz sahih oldu. Bu, bilinen bir lafızdır; yani **استأخذ**. **ابن أبي ربيعة** dedi:
إليْهم متى يَسْتأخِذُ النَّوْمُ فيهمُ *** ولي مجلسٌ لولا اللُّبَانَةُ أَوْعَرُ
أما **نجوم الأخْذ** ise onlar ayın menzilleridir; ve kıyası, zikrettiğimiz şeydir; çünkü ay her gece onlardan bir menzilde **يأخُذ** eder. Bir şair dedi:
وأَخْوَتْ نُجومُ الأَخْذِ إلا أَنِضَّةً *** أَنِضَّةَ مَحْلٍ ليس قاطرها يُثْرِي([6])

(**أخر**) **الهمزة** ve **الخاء** ve **الراءُ** tek bir asıldır; dalları ona döner; o, ilerlemenin zıddıdır. Bu, **الخليل**’den aldığımız bir kıyastır; çünkü o dedi: **الآخِر** ilerleyenin karşıtıdır. Ve **الأُخُر** **القُدُم**’un karşıtıdır; “**قُدُما** geçti ve **أُخُراً** geri kaldı” dersin. Dedi: ve **آخِرَة الرحل** ve onun önü, ve **مُؤَخّر الرّحْل** ve onun önü. Dedi: Onların sözlerinden hiçbir şeyde hafifletilmiş **مُؤْخِر** gelmedi; yalnız **مُؤْخِر العين** ve **مُقْدم العين**’de. Ve bu kıyastandır: “Sana **بِأَخِرَةٍ** bir satışla sattım” yani bir mühlet; ve onu ancak **بِأَخَرَة** ile bildim. **الخليل** dedi: Allah **بالأَخِرِ** ile yaptı; yani en uzak ile. Ve onların **أُخْرَيات**’ında ve kavmin **أُخْرَى**’sında geldim. Dedi:
* أنا الذي وُلِدْتُ في أُخرَى الإبِلْ([7]) *
Ve **ابن دريد** der ki: **الآخِر** **الأوَّل**’in ardılıdır. Bu, geçen zikre yakındır; ancak bizim “iki adamın **آخِر**’i dedi” ve “**الآخِر** dedi” sözümüz, **ابن دريد**’in sözüne daha şiddetle uygun ve daha güzel mutabıktır. Ve **أُخَرُ**: **أُخْرَى**’nın cemaatidir.

(**أخو**) **الهمزة** ve **الخاء** ve **الواو** bir asıl değildir; çünkü **الهمزة** bize göre bir **واو**’dan بدل edilmiştir; onun şerhiyle **الواو** kitabında zikrettim; aynı şekilde **الآخِيَّة**.

--------------ــــ
([1]) Asılda: “وحيه”; ve **الجبي** onların “**الإخاذ**” sözünün aslındandır, aşağıdaki.
([2]) Onu **اللسان**’da (5:5) okuttu.
([3]) **حميت**: güneşten. Ve **المثمود**: içinde sudan bir kalıntı olan. Beyit **اللسان**’da (5: 5) tahrif edilmiştir; doğrusu buradaki gibidir; ve buradaki, divan s149 ile mutabıktır.
([4]) Asılda: “الشتاء”; doğrusu **اللسان**’da (5: 6)’dır.
([5]) **ديوان أبي ذؤيب** 125 ve **اللسان** (**أخذ**، **كسف**). Ve **الجمهرة**’de (3: 237): “**ويروى المستأخذ الرمد. وهو الجيد**”, yani **الخاء**’ın fethasıyla.
([6]) **اللسان**(**أخذ**، **نضض**، **خوى**) ve **الأزمنة والأمكنة** **للمرزوقي** (1: 185). Ve **يثرى**: toprağı ıslatır. Asılda: “نترى” tahriftir. Ve (**خوي**)’de gelecektir.
([7]) **اللسان** (5: 69).

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

أ خ و
إخوان الوداد أقرب من إخوة الولاد‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ بيـن السماحة والحماسة تآخٍ ولقيته بأخي الشر أي بخير وبأخي الخير أي بشر‏.‏
وله عنـد الأميـر آخيـة ثابتـة‏.‏
وشـددت لـه آخيـة لا يحلها المهر الأرن‏.‏
وشد الله بينكما أواخي الإخاء وحل أواري الرياء‏.‏

##### Türkçe

أ خ و
**إخوان الوداد**: sevginin kardeşleri, **إخوة الولاد**’dan (doğumun kardeşlerinden) daha yakındır.‏
Ve mecazdandır: cömertlik ile hamaset arasında **تآخٍ** vardır; ve onu **بأخي الشر** ile, yani hayır ile; ve **بأخي الخير** ile, yani şer ile karşıladım.‏
Onun, emir nezdinde sabit bir **آخية**si vardır.‏
Onun için bir **آخية**yi sıkılaştırdım; onu **المهر الأرن** çözmez.‏
Allah ikinizin arasında **أواخي الإخاء**’ı sıkılaştırdı ve **أواري الرياء**’ı çözdü.‏

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* أ خ و * * الأخُ * أصله أخو بفتح الخاء لأنه يجمع على * آخاء ٍ * مثل آباءٍ والذاهب منه واو لأنك تقول في التثنية أخوان وبعض العرب يقول أخان على النقص ويجمع أيضا على * إخْوان * مثل خرب وخربان قلت الخرب ذكر الحبارى وعلى * إِخْوَة * بكسر الهمزة وضمها أيضا على الفراء وقد تسع فيه فيراد به الاثنان كقوله تعالى ﴿فإن كان له إخوة﴾ وهذا قولك أنا فعلنا ونحن فعلنا وأنتما اثنان وأكثر ما يستعمل * الإخْوانُ * في الأصدقاء و * الإخْوةُ * في الولادة وقد جمع بالواو والنون قال الشاعر % وكنت لهم كشر بني الأخينا % و * أخٌ * بين * الأُخْوَةُ * و * أُخْتُ * بين الإخوة أيضا و * آخاهُ مُؤَاخاةً * وإخاء والعامة تقول وأخاه و * تآخَيَا * على تفاعلا و * تَأخَّيْتُ * أخا أي اتخذت أخا و * تَأَخَّيْتُ * الشيء أيضا مثل تحريته و * الآخِيَّةُ * بالمد والتشديد واحدة * الأَوَاخِي * وهو مثل عروة تشد إليها الدابة وهي أيضا الحرمة والذمة

##### Türkçe

* أ خ و * * **الأخُ** * aslı, **الخاء**’ın fethasıyla **أخو**’dur; çünkü **آخاء ٍ** üzerine cem‘ olunur; **آباءٍ** gibi. Ondan giden **واو**’dur; çünkü tesniyede **أخوان** dersin. Bazı Araplar noksan üzere **أخان** der. Yine **إخْوان** üzerine de cem‘ olunur; **خرب** ve **خربان** gibi. Dedim ki: **الخرب** hubârâ erkeğidir. Ve **إِخْوَة** üzerine; **الهمزة**’nin kesriyle ve onun zammıyla da, **الفراء**’a göre. Ve onda genişlik olmuştur; böylece onunla iki kastedilir; Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿فإن كان له إخوة﴾; ve bu, senin “biz yaptık” ve “biz yaptık” sözündür; hâlbuki siz ikisiniz. Ve çoğunlukla **الإخْوانُ** dostlarda, **الإخْوةُ** ise doğumda kullanılır. Ve **الواو** ve **النون** ile cem‘ olunmuştur. Şair dedi ki:
% وكنت لهم كشر بني الأخينا %
Ve **أخٌ** **الأُخْوَةُ** arasında; ve **أُخْتُ** da **الإخوة** arasında. Ve **آخاهُ مُؤَاخاةً** ve **إخاء**; avam ise “وأخاه” der. Ve **تآخَيَا** “تفاعلا” üzere. Ve **تَأخَّيْتُ** bir **أخا**; yani bir kardeş edindim. Ve **تَأَخَّيْتُ** şeyi de; onu araştırdığım gibi. Ve **الآخِيَّةُ** med ve teşdîd ile, **الأَوَاخِي**’nin bir tanesidir; o, bir halka gibidir; ona binek hayvanı bağlanır. Ve o, ayrıca hürmet ve zimmettir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!الأَخِيَّةُ ، كأَبِيَّةٍ ، مَقْصورٌ ( ويُشَدُّ ، صَوابُه ويُمَدُّ .
ثم راجَعْتُ التّكمِلَةَ فوَجَدْتُ فيه :

قالَ اللَّيْثُ : *!الآخِيَةُ كآنِيَةٍ لُغَةٌ في *!الآخيَّةِ مُشَدَّدَةً ؛ فظَهَرَ أنَّ الذي في النسخِ كأبيَّةٍ غَلَطٌ ، وصَوابُه كآنِيَةٍ . وقَوْلُه : ويُشَدُّ صَحِيحٌ ، فتأَمَّلْ .
( ويُخَفَّفُ ، أَي مع المدِّ ؛ واقْتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ على المدِّ والتَّشْديدِ : ( عُودٌ يُعَرَّضُ ( في حائِطٍ أَو في حَبْلٍ يُدْفَنُ طَرَفاهُ في الأرضِ ويُبْرَزُ طَرَفُهُ كالحَلْقَةِ تُشَدُّ فيها الدَّابَّةُ .
وقالَ ابنُ السِّكّيتُ : هو أن يُدْفَنَ طَرَفا قِطْعَةٍ مِن الحَبْلِ في الأرضِ وفيه عُصَيَّةٌ أَو حُجَيْر ويظهرُ منه مثْلُ عُرْوَةٍ تُشَدُّ إليه الدابَّةُ .
وقالَ الأَزْهَرِيُّ : سَمِعْت ( بَعْضَ ) العَرَبِ يقولُ للحَبْل الذي يُدْفَن في الأرضِ مَثْنِيّاً ويَبْرُزُ طَرَفاه الآخَرَان شِبْه حَلْقةٍ وتُشَدُّ به الدابَّةُ *!آخِيَةٌ .
وقالَ أَعْرابيٌّ لآخَر : *!أَخِّ لي *!آخِيَّة أَرْبُط إليها مُهْرِي ؛ وإنَّما *!تُؤَخَّى الآخِيَّةُ في سُهولَةِ الأرضِ لأنَّها أَرْفَقَ بالخَيْل مِن الأَوْتَادِ الناشِزَةِ عن الأَرضِ ، وهي أَثْبَتُ في الأرضِ السَّهْلةِ مِن الوَتِدِ .
ويقالُ *!للآخِيَّة : الإِدْرَوْنُ ، والجَمْعُ الأَدارِينُ .
وفي حدِيثِ أبي سعيدٍ الخُدْرِيّ : ( مَثَلُ المُؤْمِنِ والإِيمانِ كمَثَل الفَرَسِ في *!آخِيَّتِه يَجولُ ثم يَرْجِعُ إلى آخِيَّتِه ، وإنَّ المُؤْمنَ يَسْهو ثم يَرْجِعُ إلى الإِيمانِ ) .
( ج *!أَخايَا ، على غيرِ قِياسِ ، مثْلُ خَطِيَّةٍ وخَطَايا وعِلَّتُها كعِلَّتِها ؛ ومنه الحدِيثُ : ( لا تَجْعَلُوا ظُهورَكُم *!كأَخَايا الدوابِّ ) . أَي في الصَّلاةِ ، أَي لا تُقَوِّسُوها فيها حتى تَصيرَ كهذه العُرى .
( *!وأواخِيُّ ، مُشَدَّدَة الياءِ .
( *!والأخِيَّةُ ، بالتَّشديدِ : ( الطُّنُبُ .
( وأَيْضاً : ( الحُرْمَةُ والذِّمَّةُ ؛

ومنه حدِيثُ عُمَر : أنَّه قالَ للعبَّاسِ : ( أَنْتَ *!أخِيَّةُ آباءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ؛ أَرَادَ *!بالأخِيَّةِ البَقِيَّةِ .
يقالُ : له عنْدِي آخِيَّة ، أَي متانةٌ قَوِيَّةٌ ووَسِيلةٌ قَرِيبةٌ ، كأنَّه أَرادَ : أَنْتَ الذي يُسْتَنَدُ إليه مِن أَصْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ويُتَمَسَّكُ به .
ويقالُ : لفلانٍ عنْدَ الأميرِ آخِيَّةٌ ثابِتَةٌ .
وله أَواخٍ وأسْبابٌ تُرْعى .
( *!وأَخَّيْتُ للدَّابَّةِ *!تأْخِيَةً : عَمِلْتُ لها آخِيَّةٌ .
قالَ أعْرابيٌّ لآخر : أَخِّ لي *!أخِيَّةً أَرْبُط إليها مُهْرِي .
( *!والأَخُ : أَحَدُ الأَسْماءِ السِّتَّةِ المُعْرَبةِ بالواوِ والألفِ والياءِ .
قالَ الجَوْهَرِيُّ : ولا تكونُ مُوحَّدَةً إلا مُضافَةً .
قالَ ابنُ بَرِّي : ويجَوزُ أَنْ لا تُضافَ وتُعْربَ بالحَرَكاتِ نَحْو : هذا *!أَخٌ وأَبٌ وحَمٌ وفَمٌ ، ما خَلا قَوْلهم : ذُو مالٍ فإنَّه لا يكونُ إلاَّ مُضافاً .
( *!والأَخُّ ، مُشَدَّدَةً ، وإنَّما شُدِّدَ لأنَّ أَصْلُه *!أَخو ، فزَادُوا بدَلَ الواوِ خاءً ، كما مَرَّ في الأَبِ ؛
( *!والأَخُوُّ : لُغَةٌ فيه حَكَاها ابنُ الأَعْرابيِّ ؛
( *!والأَخَا ، مَقْصوراً ، حَكَاها ابنُ الأَعْرابيِّ أَيْضاً ؛ ومنه : مُكْرَهٌ *!أَخَاك لا بَطَل .
( *!والأَخوُ ، كدَلْوٍ ؛ عن كُراعٍ ؛ ومنه قَوْلُ الشاعِرِ :
ما المرء *!أخُوك إن لم تلفه وزراً عند الكريهةِ معواناً على النُّوبِقالَ الخَلِيلُ : أَصْلُ تَأْسِيسِ بناءِ *!الأَخِ على فَعَل بثلاثِ مُتِحرِّكاتٍ ، فاسْتَثْقلُوا ذلك ، وأَلقوا الواوَ ، وفيها ثلاثَةُ أَشْياءٍ : حرْف وصَرْف وصَوْت ، فرُبَّما أَلْقَوا الواوَ والياءَ

بصَرْفها فأَبْقوا منها الصَّوْت فاعتَمدَ الصَّوْتُ على حَرَكَةِ ما قَبْله ، فإن كانتِ الحَركَةُ فَتْحةً صارَ الصَّوْتُ معها أَلِفاً لَيِّنةً ، وإن كانتْ ضمَّةً صارَ مَعَها واواً لَيِّنةً ، وإن كانتْ كَسْرَةً صارَ مَعها ياءً لَيِّنَةً ، واعْتَمدَ صَوْتُ واوِ الأَخِ على فتْحَةِ الخاءِ فصارَ مَعها أَلِفاً لَيِّنةً *!أَخَا ؛ ثمَّ أَلقَوا الأَلِفَ اسْتِخْفافاً لكَثْرةِ اسْتعْمالِهم وبَقِيت الخاءُ على حَرَكَتِها فَجَرَتْ على وُجُوهِ النحْو لقِصَر الاسْمِ ، فإذا لم يُضِيفُوه قَوَّوْهُ بالتَّنْوين ، وإذا أَضافُوا لم يَحْسُنِ التَّنْوين في الإِضافَةِ فقَوَّوْهُ بالمدِّ .
( مِن النَّسَبِ م مَعْروفٌ ، وهو مَن وَلدَه أَبُوك وأُمُّكَ أَو أَحدهما ، ويُطْلَقُ أَيْضاً على الأَخِ مِنَ الرِّضاع ، والتَّثْنيةِ أَخْوان ، بسكونِ الخاءِ ، وبعضُ العَرَبِ يقولُ : *!أَخانِ ، على النَّقْصِ .
وحكَى كُراعٌ : *!أخُوانِ ، بِضمِّ الخاءِ .
قالَ ابنُ سِيدَه : ولا أَدْرِي كيْفَ ذَلِكَ .
وقالَ ابنُ بَرِّي : هو في الشِّعْرِ ، وأَنْشَدَ لخُليجٍ الأَعْيَويّ :
*!لأَخْوَيْنِ كانا خيرَ *!أَخَوَيْنِ شِيمةًوأَسْرَعَهُ في حاجةٍ لي أُرِيدُهاوَجَعَلَهُ ابنُ سِيدَه : مُثنَّى *!أَخُو ، بضمِّ الخاءِ ، وأَنْشَدَ بيتَ خُلَيْجَ .
( وقد يكونُ الأَخُ : ( الصَّدِيقُ والصَّاحِبُ ؛ ومنه قَوْلُهم : ورُبَّ أَخٍ لم تَلِدْهُ أُمُّك ؛ ( ج *!أخونَ ؛ أَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ لعَقِيلِ بنِ عُلَّفَة المُرِّيّ :

وكان بَنُو فَزَارَةَ شَرَّ قوْمٍ وكُنْتُ لهم كَشَرِّ بَني *!الأَخِينا قالَ ابنُ بَرِّي : صَوابُه : شَرَّ عَمَ ؛ قالَ : ومِثْلهُ قَوْلُ العباسِ بنِ مِرْداسٍ :
فَقُلْنا أَسْلموا إِنَّا *!أَخُوكُم ْفقد سَلِمَتْ من الإحَنِ الصُّدورُ ( *!وآخاءٌ ، بالمدِّ ، كآباءٍ ، حكَاهُ سِيْبَوَيْه عن يونُسَ ؛ وأَنْشَدَ أَبو عليَ :
وَجَدْتُم بَنيكُم دُونَنا إذ نُسِبْتُمُوأَيُّ بَني *!الآخاءِ تَنْبُو مَناسِبُهُ ( ويُجْمَعُ أَيْضاً على ( *!إخْوانٍ ، بالكسْرِ ، مِثْل خَرَبٍ وخِرْبان ؛ ( *!وأُخْوانٌ ، بالضَّمِّ ؛ عن كُراعٍ والفرَّاء ؛ ( *!وإِخْوَةٌ بالكسْرِ .
قالَ الأَزْهَرِيُّ : هُم *!الإِخْوةُ إذا كانوا لأبٍ ، وهُم *!الإخْوان إذا لم يكونوا لأبٍ .
قالَ أَبو حاتِم : قالَ أَهْلُ البَصْرَةِ أَجْمَعونَ : الإخْوةُ في النَّسَبِ ، *!والإِخْوان في الصَّداقَةِ .
قالَ الأزْهرِيُّ : وهذا غَلَطٌ ، يقالُ للأَصْدِقاءِ ، وغَيْر الأَصْدِقاءِ *!إخْوةٌ *!وإخْوان ؛ قالَ اللَّهُ ، عزَّ وجلَّ : ﴿إِنَّما المُؤْمِنُونَ *!إخْوةٌ﴾ ، ولم يَعْنِ النَّسَبَ ؛ وقالَ ﴿أَو بُيُوتِ *!إخْوانِكم﴾ ، وهذا في النَّسَبِ .
( *!وأُخْوَةٌ ، بالضَّمِّ . عن الفَّراء . وأَمَّا سِيْبِوَيْه فقالَ : هو اسمٌ للجَمْعِ وليسَ بجَمْعٍ ، لأنَّ فَعْلاً ليسَ ممَّا يُجْمَع على فُعْلة .
( *!وأُخُوَّةٌ *!وأُخُوٌّ ، مُشَدَّدَيْنِ مَضْمومينِ ، الأُولى حَكَاها اللَّحْيانيُّ .
قالَ ابنُ سِيدَه : وعنْدِي أنَّه *!أُخُوٌّ على مثَالِ فُعُول ، ثم لَحِقَت الهاءُ

لتَأْنيثِ الجَمْعِ كالبُعُولةِ والفُحُولَةِ .
( *!والأُخْتُ : للأُنْثى ، صيغَةٌ على غيرِ بناءِ المُذَكَّر ، ( والتَّاءُ بَدَلٌ مِن الواوِ ، وزنها فَعَلَة فَنقلُوها إلى فُعْل وأَلحَقَتْها التَّاءُ المُبْدَلةُ من لامِها بوزْنِ فُعْل ، فقالوا *!أُخْت . و ( ليسَ للتَّأْنيثِ كما ظَنَّ مَنْ لا خبْرَةَ له بهذا الشأْنِ ، وذلِكَ لسكونِ ما قَبْلها ؛ هذا مَذْهَبُ سِيْبَوَيْهِ ، وهو الصَّحيح ، وقد نَصَّ عليه في بابِ ما لا يَنْصرِفُ فقالَ : لو سمَّيت بها رَجُلاً لصَرَفْتها مَعْرِفة ، ولو كانتْ للتَّأْنيثِ لمَا انْصَرَفَ الاسمُ ، على أنَّ سِيْبَوَيْه قد تسمَّح في بعضِ أَلْفاظِه في الكِتابِ فقالَ : هي علامَةُ تأْنِيثٍ ، وإِنَّما ذلكَ تَجوُّزٌ منه في اللَّفْط لأنَّه أَرْسَلَه غُفْلاً ، وقد قيَّده في بابِ ما لا يَنْصَرِف ، والأخْذُ بقَوْلِه المُعلَّل أَقْوى مِنَ الأَخْذ بقَولِه الغُفْل المُرْسَلِ ، ووَجْه تجوُّزه أنَّه لمَّا كانتِ التاءُ لا تُبْدَلُ مِن الواوِ فيها إلاَّ مع المُؤَنَّث صارَتْ كأنَّها علامَةُ تأْنيثٍ ، وأعْنِي بالصِّيغَةِ فيها بتائِها على فُعْل وأَصْلُها فَعَل ، وإِبْدالُ الواوِ فيها لازِمٌ لأنَّ هذا عَمَلٌ اخْتصَّ به المُؤَنَّث ، ( ج *!أَخوَاتٌ .
وقالَ الخَليلُ : تأْنِيثُ الأَخِ أُخْتٌ ، وتَاؤُها هاء ، *!وأُخْتان *!وأَخَوات .
وقالَ اللَّيْثُ : *!الأُخْتُ كانَ حَدُّها *!أَخَةٌ ، فصارَ الإعْرابُ على الخاءِ والهاءِ في مَوْضِع رَفْعٍ ، ولكنها انْفَتَحَتْ بحالِ هاءِ التأْنِيثِ فاعْتَمدَتْ عليه لأنَّها لا تَعْتمدُ على حَرْفٍ تحرَّكَ بالفتْحَةِ وأُسْكِنَتْ الخاءُ فحوِّل صَرْفُها على الأَلِفِ ، وصارَتِ الهاءُ تاءً كأَنَّها مِن أَصْلِ الكَلِمَةِ ، وَوَقَعَ

الإعْرابُ على التاءِ وأُلْزِمَت الضمةُ التي كانتْ في الخاءِ الأَلفَ .
وقالَ بعضُهم : أَصْلُ الأُخْت *!أَخْوة فحُذِفَتِ الواوُ كما حُذِفَتْ مِن الأَخِ ، وجُعِلَتِ الهاءُ تاءً فننُقِلَتْ ضمَّةُ الواوِ المَحْذوفَةِ إلى الأَلفِ فقيلَ أُخْت ، والواوُ أُخْتُ الضمَّةِ .
( وما كنْتَ *!أَخاً ، ولقد *!أَخَوْتَ *!أُخُوَّةً ، بالضمِّ وتَشْديدِ الواوِ ، ( *!وآخَيْتُ ، بالمدِّ ، ( *!وتأَخَّيْتُ : صِرْتُ أَخاً .
ويقالُ : *!أَخَوْتُ عشرةً : أَي كنتُ لهم أَخاً .
( *!وآخاهُ *!مُؤاخاةً *!وإخاءً *!وإخاوَةً ، وهذه عن الفرَّاء ، ( *!ووِخاءً ، بكسْرِهنَّ ، ( *!ووَاخاهُ ، بالواوِ لُغَةٌ ( ضَعيفَةٌ قيلَ : هي لُغَةُ طيِّيءٍ .
قالَ ابنُ بَرِّيِ : وحَكَى أَبو عبيدٍ في غرِيبِ المصنَّفِ ، ورَوَاهُ عن اليَزِيدي : *!آخَيْتَ *!ووَاخَيْتَ وآسَيْتَ ووَاسَيْتَ وآكَلْتَ ووَاكَلْتَ ، ووَجْهُ ذَلِكَ مِن جهَةِ القِياسِ هو حَمْلُ الماضِي على المُسْتَقْبلِ إذ كانوا يَقولُونَ : *!تُواخِي ، بقَلْبِ الهَمْزةِ واواً على التَّخْفيفِ ، وقيل : هي بَدَلٌ .
قالَ ابنُ سِيدَه : وأَرَى *!الوِخاءَ عليها والاسمُ *!الأُخُوَّةُ ، تقولُ : بَيْني وبَيْنه أُخُوَّةٌ وإِخاءٌ .
وفي الحدِيثِ : *!آخَى بينَ المُهاجِرِين والأَنْصَار ، أَي أَلَّفَ بينهم *!بأُخُوَّةِ الإسْلامِ والإِيمانِ .
وقالَ اللَّيْثُ : *!الإِخاءُ *!والمُؤاخاةُ *!والتأَخِّي *!والأُخُوَّةُ قَرابَةُ الأَخِ .
( *!وتأَخَّيْتُ الشَّيءَ : تَحَرَّيْتُهُ ) تَحَرِّي

الأَخِ *!لأَخِيهِ ؛ ومنه حدِيثُ ابنِ عُمَر : ( *!يتَأَخَّى *!مُتأَخ رَسُولِ اللَّهِ ) ، أَي يَتَحرَّى ويَقْصِدُ ، ويقالُ فيه بالواوِ أَيْضاً وهو الأكْثَرُ .
( (و)*!تأَخَّيْتُ ( أَخاً : اتَّخَذْتُهُ أَخاً ، ( أَو دَعَوْتُهُ أَخاً .
( وقَوْلُهم : ( لا أَخَا لَكَ بفلانٍ ، أَي ( ليسَ لَكَ *!بأَخٍ ؛ قالَ النابِغَةُ :
أَبْلغْ بَني ذُبيانَ أنْ لا أخا لَهُمْبعبْسٍ إذا حَلّو الدِّماخَ فأَظْلَمَا ( ويقالُ : ( تَرَكْتُه بأَخِ الخَيْرِ ) ، أَي ( بشَرَ ) ؛ *!وبأَخِ الشَرِّ : أَي بَخيرٍ ؛ وهو مجازٌ .
وحَكَى اللَّحْيانّي عن أَبي الدِّينارِ وأَبي زِيادٍ : القوْمُ بأَخِي الشَّرِّ ، أي بشَرَ .
( *!وأُخَيَّانِ ، كعُلَيَّانِ : جَبَلانِ في حقِ ذي العرْجاءِ ، على الشبيكةِ ، وهو ماءٌ في بَطْنِ وادٍ فيه رَكايَا كَثيرَةٌ ؛ قالَهُ ياقوتُ .
وممَّا يُسْتَدركُ عليه :
قالَ : بعضُ النّحويِّين : سمِّي الأَخُ أَخاً لأنَّ قَصْده قصد *!أَخِيهِ ، وأَصْلُه مِن وَخَى أَي قَصَدَ فقُلِبَتِ الواوُ هَمْزةً .
والنِّسْبةُ إلى الأَخِ *!أَخَوِيٌّ ، وكَذَلِكَ إلى *!الأُخْت لأنَّك تقولُ *!أَخَوات ؛ وكانَ يونُسُ يقولُ *!أُخْتِيٌّ ، وليسَ بِقياسٍ .
وقالوا : الرُّمْحُ *!أَخُوكَ ورُبَّما خانَكَ .
وقالَ ابنُ عرفَةَ : الإخْوَةُ إذا كانتْ في غيرِ الوِلادَةِ كانت المُشاكَلَةُ ، والاجتماعُ في الفعْلِ ، نَحْو هذا الثّوْبُ *!أَخُو هذا ؛ ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿كانوا *!إخْوان الشَّياطِيْنِ﴾ ، أَي هُمْ مُشاكِلُوهُم .
وقَوْلُه تعالى : { إلاّ

هي أَكْبَر مِن *!أُخْتها } .
قالَ السَّمين : جَعَلَها أُخْتها لمُشارَكَتِها لها في الصحَّةِ والصدْقِ والإنابَةِ ، والمعْنَى أنَّهنَّ أَي الآيات مَوْصُوفات بكبْر لا يكدن يَتفَاوَتْن فيه .
وقَوْلُه تعالى : ﴿لعنت أختها﴾ إشارَةٌ إلى مُشارَكتِهم في الوِلايَةِ .
وقوُلُه تعالى : ﴿إِنَّما المُؤْمنُونَ إخْوَةٌ﴾ ، إشارَةً إلى اجْتِماعِهم على الحقِّ وتَشارِكهم في الصفَّةِ المُقْتضيةِ لذلِكَ .
وقالوا : رَمَاهُ اللَّهُ بلَيْلةٍ لا أُخْتَ لها ، وهي لَيْلَة يَمُوت .
*!وتآخَيَا على تَفاعَلا : صارَ *!أَخَوَيْن .
*!والخُوَّةُ ، بالضمِّ : لُغَةٌ في الأُخُوَّةِ ؛ وبه رُوِي الحدِيثُ : ( لو كنتُ مُتَّخِذاً خليلاً لاتَّخَذْتُ أَبا بكْرٍ خَليلاً ) ، ولكن خُوَّة الإسلامِ .
قالَ ابنُ الأثيرِ : هكذا رُوِي الحدِيثُ .
وقالَ الأَصْمَعيُّ في قوْلِهم : لا أُكَلِّمهُ إلاَّ أَخا السِّرارِ ، أَي مثْل السِّرار .
ويقالُ : لَقِيَ فلانٌ *!أَخا المَوْتِ ، أَي مثل المَوْتِ .
ويقالُ : سَيْرُنا *!أَخُو الجَهْدِ ، أَي سَيْرُنا جاهِدٌ .
ويقالُ : *!آخَى فلانٌ في فلانٍ *!آخِيَة فكَفَرَها ، إذا اصْطَنَعه وأَسْدَى إليه ؛ قالَ الكُمَيْت :
سَتَلْقَوْن ما *!آخِيّكُمْ في عَدُوِّكُمْعليكم إذا ما الحَرْبُ ثارَ عَكُوبُها *!والأَخِيَّةُ : البَقِيَّةُ .
وبينَ السَّماحَةِ والحَماسَةِ *!تآخٍ ؛ وهو مجازٌ .
*!والإِخْوانُ : لُغَةٌ في الخِوَانِ ؛ ومنه

الحدِيثُ : ( حتى أن أَهْلَ *!الإخْوَان ليَجْتَمِعُونَ ) ، وأَنْشَدَ السَّمين للعريان :
ومنحر مئناثٍ يخر خَوارُهاوموضع *!إخْوان إلى جنب إخْوان *!ِوأُخَّى ، كرُبى : ناحِيَةٌ مِن نواحِي البَصْرةِ في شرْقي دجْلَةَ ذات أنْهارٍ وقُرىً ؛ عن ياقوت .
ويوم *!أُخِيَّ ، مُصَغَّراً : من أَيَّامِ العَرَبِ ، أَغارَ فيه أَبو بِشْرٍ العُذْرِيُّ على بَني مُرَّةَ ؛ عن ياقوت .
*!والإِخِيّةُ كعليّةٍ : لُغَةٌ في *!الأَخِيَّةِ *!والآخِيَةِ .

##### Türkçe

: ( ve **الأَخِيَّةُ** , **أَبِيَّةٍ** gibi, maksûr’dur (ve şeddelenir; doğrusu ise ve uzatılırdır).
Sonra **التّكمِلَةَ**’yi yeniden gözden geçirdim de onda şunu buldum:

**اللَّيْثُ** dedi: **الآخِيَةُ** , **آنِيَةٍ** gibi, şeddeli **الآخيَّةِ** hakkında bir dildir; böylece nüshalarda **أبيَّةٍ** gibi olanın hata olduğu, doğrusunun **آنِيَةٍ** gibi olduğu ortaya çıktı. Ve onun “ve şeddelenir” sözü doğrudur; öyleyse düşün.
( Ve hafifletilir; yani med ile birlikte; **الجَوْهَرِيُّ** med ve teşdîd ile yetindi: ( bir değnek ki ( bir duvarda yahut bir ipte enlemesine konur; iki ucu toprağa gömülür ve ucu halka gibi dışarı çıkar; binek hayvanı onun içinde bağlanır.
**ابنُ السِّكّيتُ** dedi: O, ipin bir parçasının iki ucunun toprağa gömülmesidir; onda bir küçük değnek yahut küçük taş vardır ve ondan bir ilmek gibi bir şey görünür; binek hayvanı ona bağlanır.
**الأَزْهَرِيُّ** dedi: Arapların (bazılarını) işittim; toprağa iki katlı olarak gömülen ve öteki iki ucu halka benzeri olarak dışarı çıkan ve binek hayvanının onunla bağlandığı ipe **آخِيَةٌ** derler.
Bir bedevî diğerine dedi: Bana bir **آخِيَّة** yap, tayımı ona bağlayayım; ancak **الآخِيَّةُ** yerin düzlüğünde yapılır; çünkü o, yerden çıkıntılı kazıklardan atlar için daha yumuşaktır ve düz toprakta kazıktan daha sağlamdır.
Ve **للآخِيَّة** denir: **الإِدْرَوْنُ**; çoğulu **الأَدارِينُ**’dir.
Ebû Saîd el-Hudrî’nin hadîsinde: ( Mümin ve iman misali, **آخِيَّتِه**’sindeki atın misali gibidir; dolaşır sonra **آخِيَّتِه**’sine döner; ve muhakkak mümin gaflet eder sonra imana döner ).
( Çoğulu **أَخايَا**’dır, kıyasa göre olmaksızın; **خَطِيَّةٍ** ve **خَطَايا** gibi; ve onun illeti onun illeti gibidir; ve ondan hadîs: ( Sırtlarınızı binek hayvanlarının **كأَخَايا**’sı gibi yapmayın ). Yani namazda; yani onları onda bükmeyin ki bu ilmekler gibi olsun.
( **وأواخِيُّ**; yâ’sı şeddelidir.
( **والأخِيَّةُ** , teşdîd ile: ( çadır ipi.
( Ve ayrıca: ( hürmet ve zimmet;

Ve ondan Ömer’in hadîsi: Abbas’a dedi ki: ( Sen, Allah’ın Resûlü’nün صلى الله عليه وسلم babalarının **أخِيَّةُ**’sisin ); **بالأخِيَّةِ** ile “bakiye”yi kastetti.
Denir: Onun bende bir **آخِيَّة**’si vardır; yani güçlü bir metanet ve yakın bir vesile; sanki kastetti: Sen, Allah’ın Resûlü’nün صلى الله عليه وسلم aslından dayanılan ve tutunulan kimsesin.
Ve denir: Falanın emîr yanında sabit bir **آخِيَّةٌ**’si vardır.
Ve onun gözetilen **أَواخٍ**’ı ve sebepleri vardır.
( **وأَخَّيْتُ** binek hayvanı için **تأْخِيَةً**: Ona bir **آخِيَّةٌ** yaptım.
Bir bedevî diğerine dedi: Bana bir **أخِيَّةً** yap, tayımı ona bağlayayım.
( **والأَخُ**: vav, elif ve yâ ile i‘rab olunan altı isimden biridir.
**الجَوْهَرِيُّ** dedi: Tekil olarak ancak muzaf olduğu halde olur.
**ابنُ بَرِّي** dedi: Muzaf olmaması ve harekelerle i‘rab edilmesi caizdir; şu gibi: Bu bir **أَخٌ** ve **أَبٌ** ve **حَمٌ** ve **فَمٌ**’dur; “ذُو مالٍ” sözleri hariç; çünkü o ancak muzaf olur.
( **والأَخُّ** , şeddeli: ancak aslı **أَخو** olduğu için şeddelendi; vavın bedeli olarak bir hâ eklediler; **الأَبِ**’de geçtiği gibi;
( **والأَخُوُّ**: onda bir dildir; **ابنُ الأَعْرابيِّ** onu nakletti;
( **والأَخَا** , maksûr olarak: **ابنُ الأَعْرابيِّ** onu da nakletti; ve ondan: **مُكْرَهٌ أَخَاك لا بَطَل**.
( **والأَخوُ** , **دَلْوٍ** gibi; **كُراعٍ**’dan; ve ondan şairin sözü:
İnsan, eğer onu sıkıntıda yük taşıyan, musibetlere yardım eden bulmazsan, senin **أخُوك** değildir
**الخَلِيلُ** dedi: **الأَخِ** binasının **فَعَل** üzerine, üç harekeli olarak tesisinin aslıdır; bunu ağır buldular, vavı attılar; onda üç şey vardır: harf, sarf ve ses; bazen vavı ve yâyı

sarfıyla atarlar da ondan sesi bırakırlar; ses, kendinden öncekinin harekesine dayanır: eğer hareke fetha ise ses onunla yumuşak bir elif olur; eğer damme ise onunla yumuşak bir vav olur; eğer kesra ise onunla yumuşak bir yâ olur. **الأَخِ**’in vavının sesi hâ’nın fethasına dayandı da onunla yumuşak bir elif oldu: **أَخَا**; sonra elif’i, kullanımlarının çokluğundan dolayı hafifletme için attılar; hâ kendi harekesi üzere kaldı da ismin kısalığından dolayı nahiv vecihleri üzere cereyan etti: onu muzaf etmediklerinde tenvin ile kuvvetlendirdiler; muzaf ettiklerinde ise izafede tenvin güzel olmadı, onu med ile kuvvetlendirdiler.
( Nesebden m ma‘rûftur; o, babanın ve annenin yahut ikisinden birinin doğurduğu kimsedir; ayrıca süt kardeş için de kullanılır. Tesniyesi **أَخْوان**’dır, hâ sâkin olarak; Arapların bazısı noksan üzere **أَخانِ** der.
**كُراعٌ** nakletti: **أخُوانِ** , hâ’nın dammesiyle.
**ابنُ سِيدَه** dedi: Bunun nasıl olduğunu bilmiyorum.
**ابنُ بَرِّي** dedi: Bu şiirdedir; **خُليجٍ الأَعْيَويّ**’den şu beyti okudu:
İki **أَخْوَيْنِ** için; huyca iki **أَخَوَيْنِ**’in en hayırlısı idiler
Ve benim istediğim bir işte ona en çabuk olanı
**ابنُ سِيدَه** onu, hâ’nın dammesiyle **أَخُو**’nun tesniyesi yaptı ve **خُلَيْجَ**’in beytini okudu.
( Ve **الأَخُ** olabilir: ( dost ve arkadaş; ve ondan onların sözü: Nice bir kardeş vardır ki onu annen doğurmamıştır; ( çoğulu **أخونَ**; **الجَوْهرِيُّ** **عَقِيلِ بنِ عُلَّفَة المُرِّيّ**’den okudu:

Ve **بَنُو فَزَارَةَ** en kötü kavimdi; ben de onlara **بَني الأَخِينا**’nın en kötüsü gibi idim
**ابنُ بَرِّي** dedi: Doğrusu: **شَرَّ عَمَ**’dır; dedi: ve onun benzeri **العباسِ بنِ مِرْداسٍ**’ın sözü:
Dedik: Müslüman olun; muhakkak biz sizin **أَخُوكُم**’uz
Böylece göğüsler kinlerden selâmet buldu
( **وآخاءٌ** , med ile, **آباءٍ** gibi; **سِيْبَوَيْه** onu **يونُسَ**’tan nakletti; **أَبو عليَ** okudu:
Nisbet edildiğinizde, siz oğullarınızı bize karşı buldunuz
Ve hangi **الآخاءِ** oğullarının nesebleri uzak durur?
( Ayrıca ( **إخْوانٍ** üzerine de cem‘ olunur, kesra ile; **خَرَبٍ** ve **خِرْبان** gibi; ( **وأُخْوانٌ** , damme ile; **كُراعٍ** ve **الفرَّاء**’dan; ( **وإِخْوَةٌ** kesra ile.
**الأَزْهَرِيُّ** dedi: Babadan iseler onlar **الإِخْوةُ**’dir; babadan değil iseler onlar **الإخْوان**’dır.
**أَبو حاتِم** dedi: Basra ehlinin hepsi dedi ki: **الإخْوةُ** nesebdedir, **والإِخْوان** dostluktadır.
**الأزْهرِيُّ** dedi: Bu hatadır; dostlara ve dost olmayanlara **إخْوةٌ** ve **إخْوان** denir; Allah, عزّ وجلّ, dedi: ﴿Muhakkak müminler **إخْوةٌ**’dir﴾, nesebi kastetmedi; ve dedi: ﴿yahut **إخْوانِكم**’ın evleri﴾, bu ise nesebdedir.
( **وأُخْوَةٌ** , damme ile; **الفَّراء**’dan. **سِيْبِوَيْه**’e gelince dedi ki: O, cem‘ için bir isimdir, cem‘ değildir; çünkü **فَعْلاً** , **فُعْلة** üzerine cem‘ olunanlardan değildir.
( **وأُخُوَّةٌ** ve **أُخُوٌّ** , ikisi de şeddeli ve dammeli; birincisini **اللَّحْيانيُّ** nakletti.
**ابنُ سِيدَه** dedi: Bana göre o, **فُعُول** misali üzere **أُخُوٌّ**’dur; sonra hâ ona eklendi.

Topluluğun müennesliği için; **البُعُولةِ** ve **الفُحُولَةِ** gibi.

( *!Ve **الأُخْتُ**: dişi için; müzekkerin binası üzere olmayan bir sîga; ( ve **التَّاءُ** **الواوِ**’dan bedeldir; vezni **فَعَلَة**’dir; onu **فُعْل**’e naklettiler ve lâm’ından bedel kılınmış **التَّاءُ** onu **فُعْل** vezniyle ilhak etti; böylece *!**أُخْت** dediler. Ve ( te’nîs için değildir; bu işten haberi olmayanın zannettiği gibi; bu, ondan öncekinin sâkin oluşundandır; bu, Sîbeveyh’in mezhebidir ve o sahîhtir; ve bunu “mâ lâ yansarif” bâbında açıkça belirtmiştir; şöyle dedi: “Eğer onunla bir erkeği isimlendirsen onu ma‘rife olarak sarf ederdim; eğer te’nîs için olsaydı isim munsarif olmazdı.” Şu da var ki Sîbeveyh, Kitap’ta bazı lafızlarında müsamaha gösterip “o, te’nîs alâmetidir” dedi; fakat bu, lafızda ondan bir tecâvüzdür; çünkü onu kayıtsız salıvermiştir; onu “mâ lâ yansarif” bâbında kayıtlamıştır; onun illetli sözüyle almak, onun kayıtsız salıverilmiş sözüyle almaktan daha kuvvetlidir. Tecâvüzünün yönü şudur: **التاءُ** onda ancak müennesle birlikte **الواوِ**’dan ibdâl olunduğu için, sanki te’nîs alâmeti gibi oldu; ve ben, onda tâ’sıyla **فُعْل** üzere olan sîgayı kastediyorum; aslîsi **فَعَل**’dir; onda **الواوِ**’nun ibdâli lâzımdır; çünkü bu, müennese mahsus bir ameldir. ( Çoğulu: *!**أَخوَاتٌ**.

Ve Halîl dedi: **الأَخِ**’in te’nîsi **أُخْتٌ**’tur; onun tâ’sı hâ’dır; *!**وأُخْتان** ve *!**وأَخَوات**.

Ve Leys dedi: *!**الأُخْتُ**’un haddi *!**أَخَةٌ** idi; böylece i‘râb, ref‘ mevkiinde **الخاءِ** ve **الهاءِ** üzerine oldu; fakat o, te’nîs hâ’sının hâliyle fetha oldu; ona dayandı; çünkü o, fetha ile harekelenip sonra sükûn verilen bir harfe dayanmaz; **الخاءُ** sâkin kılındı; böylece sarfı **الأَلِفِ** üzerine çevrildi; ve **الهاءُ** tê oldu; sanki kelimenin aslındanmış gibi; ve vâki oldu:

i‘râb **التاءِ** üzerine; ve **الخاءِ**da olan damme **الأَلِفَ**e ilzâm olundu.

Bazıları dedi: **الأُخْت**’un aslı *!**أَخْوة**’dir; böylece **الأَخِ**’den hazfedildiği gibi **الواوُ** hazfedildi; ve **الهاءُ** tê kılındı; sonra hazfedilmiş **الواوِ**’nun dammesi **الأَلِفِ**e nakledildi; böylece **أُخْت** denildi; ve **الواوُ** dammenin kızkardeşidir.

( Ve sen *!**أَخاً** olmadın; hâlbuki *!**أَخَوْتَ** *!**أُخُوَّةً**; damme ile ve **الواوِ**’yu şeddeli kılarak; ( *!**وآخَيْتُ**; med ile; ( *!**وتأَخَّيْتُ**: bir kardeş oldum.

Ve denilir: *!**أَخَوْتُ** on kişiyi: yani onlara kardeş oldum.

( *!**وآخاهُ** *!**مُؤاخاةً** *!**وإخاءً** *!**وإخاوَةً**; ve bu, Ferrâ’dan ( *!**ووِخاءً**; bunları kesre ile; ( *!**ووَاخاهُ**; **الواوِ** ile; bir lügattir ( zayıftır; denildi: o, Tayy lügatidir.

İbn Berrî dedi: Ebû Ubeyd, Garîbü’l-Musannef’te hikâye etti ve onu Yezîdî’den rivayet etti: *!**آخَيْتَ** *!**ووَاخَيْتَ** ve **آسَيْتَ** ve **ووَاسَيْتَ** ve **آكَلْتَ** ve **ووَاكَلْتَ**; bunun kıyâs cihetinden yönü, mâzîyi müstakbele hamletmektir; zira onlar “*!**تُواخِي**” derlerdi; tahfîf için hemzeyi **واواً**a çevirerek; ve denildi: o, bedeldir.

İbn Sîde dedi: Ben *!**الوِخاءَ**’ı onun üzerine görüyorum; isim ise *!**الأُخُوَّةُ**’dir; dersin ki: benimle onun arasında **أُخُوَّةٌ** ve **إِخاءٌ** vardır.

Hadîste: *!**آخَى** muhâcirlerle ensâr arasında; yani onları *!**بأُخُوَّةِ الإسْلامِ والإِيمانِ** ile ülfetlendirdi.

Leys dedi: *!**الإِخاءُ** ve *!**المُؤاخاةُ** ve *!**التأَخِّي** ve *!**الأُخُوَّةُ**: kardeşin akrabalığıdır.

( *!**وتأَخَّيْتُ** şeyi: onu araştırdım ) kardeşin *!**لأَخِيهِ** araştırması; ondan İbn Ömer hadîsi: ( *!**يتَأَخَّى** *!**مُتأَخ** Resûlullah ), yani araştırır ve kasteder; onda **الواوِ** ile de söylenir; ve o daha çoktur.

( (و)*!**تأَخَّيْتُ** ( bir kardeş: onu kardeş edindim, ( yahut ona kardeş diye seslendim.

( Ve onların sözü: ( “falanca ile sana kardeş yok”, yani ( senin için *!**بأَخٍ** yoktur; Nâbiga dedi:
أَبْلغْ بَني ذُبيانَ أنْ لا أخا لَهُمْبعبْسٍ إذا حَلّو الدِّماخَ فأَظْلَمَا

( Ve denilir: ( “onu **أَخِ الخَيْرِ** ile bıraktım” ), yani ( şer ile ); *!**وبأَخِ الشَرِّ**: yani hayır ile; ve bu mecazdır.

Lahyânî, Ebû’d-Dînâr ve Ebû Ziyâd’dan hikâye etti: kavim **بأَخِي الشَّرِّ**’dir; yani şer iledir.

( *!**وأُخَيَّانِ**; **عُلَيَّانِ** gibi: Zî’l-Arcâ’nın hakkında, Şebîke üzerinde iki dağdır; o, bir vâdî karnında, içinde çokça kuyular bulunan bir sudur; bunu Yâkût söyledi.

Üzerine istidrâk olunanlardandır:
Dedi ki: bazı nahivciler: kardeş, **أَخاً** diye adlandırıldı; çünkü onun kastı *!**أَخِيهِ**’nin kastıdır; aslîsi **وَخَى**’dandır; yani kastetti; böylece **الواوُ** hemzeye çevrildi.

Ve kardeşe nisbet *!**أَخَوِيٌّ**’dir; aynı şekilde *!**الأُخْت**’e de; çünkü sen *!**أَخَوات** dersin; Yûnus *!**أُخْتِيٌّ** derdi; ve bu kıyâs üzere değildir.

Ve dediler: mızrak *!**أَخُوكَ**’tur; ve belki sana hıyanet eder.

İbn Arafe dedi: **الإخْوَةُ** doğumdan başka bir yerde olursa, o, müşâkele ve fiilde birleşmedir; şu elbise, bunun *!**أَخُو**’sudur gibi; ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿كانوا *!**إخْوان الشَّياطِيْنِ**﴾ yani onlar, onlara müşâkildirler.

Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿إلاّ هي أَكْبَر مِن *!**أُخْتها**﴾.

Semîn dedi: Onu, sıhhatte, doğrulukta ve inâbede onunla ortaklığı sebebiyle onun kızkardeşi kıldı; ve mânâ: onların, yani âyetlerin, büyüklükle vasıflı olmalarıdır; onda neredeyse birbirlerinden ayrışmazlar.

Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿لعنت أختها﴾ onların velâyette ortaklıklarına işarettir.

Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿إِنَّما المُؤْمنُونَ إخْوَةٌ﴾ onların hak üzere toplanmalarına ve bunu gerektiren sıfatta ortaklıklarına işaret olarak.

Ve dediler: Allah onu, kızkardeşi olmayan bir gece ile attı; o, öldüğü gecedir.

*!**وتآخَيَا** **تَفاعَلا** üzere: *!**أَخَوَيْن** oldular.

*!**والخُوَّةُ**; damme ile: **الأُخُوَّةِ**’de bir lügattir; ve onunla hadîs rivayet olundu: ( “Eğer bir halîl edinecek olsaydım Ebû Bekir’i halîl edinirdim” ), fakat İslâmın **خُوَّة**’si.

İbnü’l-Esîr dedi: hadîs böyle rivayet olundu.

Asma‘î, onların sözü hakkında dedi: “Ona ancak **أَخا السِّرارِ** konuşurum”; yani **السِّرار** gibi.

Ve denilir: falanca *!**أَخا المَوْتِ** ile karşılaştı; yani ölüm gibi.

Ve denilir: bizim yürüyüşümüz *!**أَخُو الجَهْدِ**’dir; yani bizim yürüyüşümüz zorludur.

Ve denilir: falanca, falanca hakkında *!**آخَى** bir *!**آخِيَة**; sonra onu örttü; onu kendine mahsus kılıp ona ihsanda bulunduğu zaman; Kumeyt dedi:
سَتَلْقَوْن ما *!**آخِيّكُمْ** في عَدُوِّكُمْعليكم إذا ما الحَرْبُ ثارَ عَكُوبُها

*!**والأَخِيَّةُ**: bakiye.

Ve cömertlik ile hamâse arasında *!**تآخٍ** vardır; ve o mecazdır.

*!**والإِخْوانُ**: **الخِوَانِ**’da bir lügattir; ondan:

Hadis: “Hatta **الإخْوَان** ehli mutlaka toplanırlar.”; ve es-Semîn, el-‘Uryân için inşad etti:

Ve bir **مئناثٍ**’ın boğazlanma yeri; onun böğürtüsü düşer,
ve **إخْوان**’ın yeri, **إخْوان**’ın yanı başınadır.

Ve **أُخَّى**, **رُبى** gibi: Dicle’nin doğusunda, ırmaklar ve köyler sahibi, Basra’nın nahiyelerinden bir nahiye; Yâkūt’tan.

Ve **أُخِيَّ** günü, küçültme olarak: Arapların günlerindendir; onda Ebû Bişr el-‘Uẕrî, Benî Murra üzerine akın yaptı; Yâkūt’tan.

Ve **الإِخِيّةُ** ( **عليّةٍ** gibi): **الأَخِيَّةِ** ve **الآخِيَةِ** hakkında bir lugattır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: اخو

أَخَوْتَ
1 أَخَوْتَ ذ , [third pers. أَخَا,] (S, K,) aor. تَأْخُو, (S,) inf. n. أُخُوَّةٌ; (S, K, &c.;) and ↓ آخَيْتَ, (K, TA,) [in the CK اَخَيْتُ, which is wrong in respect of the pers., and otherwise, for it is correctly] with medd, (TA,) inf. n. اِخَآءٌ and مُؤَاخَاةٌ; (Lth;) and ↓ تَأَخَّيْتَ; (K;) Thou becamest a brother [in the proper sense of this word, and also as meaning a friend, or companion, or the like]. (S,* K,* TA.) ↓أُخُوَّةٌ is also [used as] a simple subst., (TA,) signifying Brotherhood; fraternity; the relation of brother; as also ↓اِخَآءٌ and مُؤَاخاةٌ; and ↓تَأَخٍ: (Lth, TA:) and the relation of sister. (S.) You say, بَيْنِى وَبَيْنَهُ أُخُوَّةٌ and ↓اِخَآءٌ [&c., meaning] Between me and him is brotherhood. (JK, TA.) And ↓بَيْنَ السَّمَاحَةِ وَالحَمَاسَةِ تَأَخٍ (assumed tropical:) [Between liberality and courage is a relation like that of brothers]. (TA.) And خُوَّةٌ is a dial. var. of أُخُوَّةٌ, occurring in a trad. (IAth, TA.) -A2- [It is also trans.] You say, أَخَوْتُ عَشَرَةً I was, or became, a brother to ten. (TA.)

أَخَّيْتُ لِلدَّابَّةِ
2 أَخَّيْتُ لِلدَّابَّةِ ذ , (S, K,) or الدَّابَّةَ, (Msb, [so accord. to a copy of that work, but probably this is a mistranscription,]) inf. n. تَأْخِيَةٌ, (S, Msb, K,) I made an آخِيَّة [q. v.] for the beast, (Msb, K,) and tied the beast therewith; (Msb;) [and so, app., ↓ آخَيْتُ (which, if correct, is probably of the measure أَفْعَلْتُ); for it is related that] an Arab of the desert said to another, لِى آخِيَّةً ↓ آخِ أَرْبِطُ اـَلَيْهَا مُهْرِى [Make thou for me an آخيّة to which I shall tie my colt]. (TA.) And you say, فُلَانٌ فِى فُلَانٍ آخِيَّةً فَكَفَرَهَا ↓ آخِى (assumed tropical:) Such a one did a benefit to such a one, and he was ungrateful for it. (TA.) [But perhaps آخِ and آخَى in these two exs. are mistranscriptions for أَخِّ and أَخَّى.]

آخاهُ
3 آخاهُ آخاه آخاة , (S, K,) vulgarly وَاخَاهُ, (S,) or the latter is a dial. var. of weak authority, (K,* TA,) said by some to be of the dial. of Teiyi, (TA,) inf. n. مُؤَاخَاةٌ and اِخآءٌ (S, K) and وِخَآءٌ, (K) and [quasi-inf. n.] ↓ اِخَاوَةٌ (Fr, K) and وِخَاوَةٌ, (CK,) He fraternized with him; acted with him in a brotherly manner: (S,* K,* PS, TK:) A'Obeyd mentions, on the authority of Yz, آخَيْتُ and وَاخَيْتُ, and آسَيْتُ and وَاسَيْتُ, and آكَلْتُ and وَاكَلْتُ: the pret. is said to be thus assimilated to [a form of] the fut.; for they used [sometimes] to say, يُوَاخِى, changing the hemzeh into و. (IB, TA.) ― -b2- It is said in a trad., آخَى بَيْنَ المُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ, meaning He united the emigrants [to El-Medeeneh] with the assistants [previously dwel-ling there] by the brotherhood of El-Islám and of the faith. (TA.) You say also, آخَيْتُ بَيْنَ الشَّيْئَنْنِ [I united the two things as fellows, or pairs]; and sometimes one says, وَاخَيْتُ, like as one says, وَاسَيْتُ, for آسَيْتُ; mentioned by ISk. (Msb.) ― -b3- See also 1, in three places.

4 آخَوَ see 2, in three places.

تَأَخَّيْتَ
5 تَأَخَّيْتَ ذ , and the inf.n. تَأَخٍ: see 1, in three places. -A2- تَأَخَّيْتُ أَخًا I adopted a brother: (S, K:) or [تَأَخَّيْتُهُ signifies] I called him brother. (K.) ― -b2- تَأَخَّيْتُ الشَّىْءَ, (S, K, TA,) or بِالشَّىْ, (Msb,) I sought, endeavoured after, pursued, or endeavoured to reach or attain or obtain, the thing; (S, Msb, K, TA;) as the brother does the brother; and in the same manner the verb is used with a man for its object: but تَوَخَّيْتُ, in the same sense, is more common. (TA.) You say, تَأَخَّيْتُ مَحَبَّتَكَ I sought, &c., thy love, or affection. (TA in art. وخى.)

تَآخَيَا
6 تَآخَيَا تآخيا They became brothers, or friends or companions or the like, to each other. (S,* TA.)

أَخٌ
أَخٌ ذ , (S, Msb, K,) originally أَخَوٌ, (Kh, S, Msb,) as is shown by the first of its dual forms mentioned below, and by its having a pl. like آبَآءٍ, (S,) and أَخٌّ, (K,) with the second letter doubled to compensate for the و suppressed, as is the case in أَبٌّ, (TA,) and ↓ أَخًا, [like أَبًا,] and ↓ أَخُو, (IAar, K, TA, [the last, with the article prefixed to it, erroneously written in the CK الاُخُوٌّ,]) and ↓ أَخْوٌ, like دَلْوٌ, (Kr, K,) a well-known term of relationship, (K, TA,) i. e. A brother; the son of one's father and mother, or of either of them: and also applied to a foster-brother: (TA:) and (assumed tropical:) a friend; and a companion, an associate, or a fellow: (K:) derived from آخِيَّةٌ [q. v.]; as though one أَخ were tied and attached to another like as the horse is tied to the آخيّة: (Har p. 42 :) or, accord. to some of the grammarians, it is from وَخَى meaning قَصَدَ; because the أَخ has the same aim, endeavour, or desire, as his أَخ: (TA:) when أَخ is prefixed to another noun, its final vowel is prolonged: (Kh:) you say, هذَا أَخُوكَ [This is thy brother, &c.], and مَرَرْتُ بِأَخِيكَ [I passed by thy brother, &c.], and رَأَيْتُ أَخَاكَ [I saw thy brother, &c.] : (S: [in which it is also asserted that one does not say أَخُو without prefixing it to another noun; but this is inconsistent with the assertion of IAar and F, that الأَخُو is a syn. of الأَخُ:]) the dual is أَخَوَانِ, (S, Msb, Kur xlix. 10, Ham p. 434,) or أَخْوَانِ, with the خ quiescent, (TA, [but this I have found nowhere else,]) and some of the Arabs say أَخَانِ, (S, Msb,) and Kr mentions أَخُوَانِ, with damm to the خ, said by IB to occur in poetry, and held by ISd to be dual of أَخُو, with damm to the خ: (TA:) the pl. is اِخْوَةٌ and اِخْوَانٌ, (S, Msb, K, &c.,) the former generally applied to brothers, and the latter to friends [or the like], (T, S,*) but not always, as in the Kur xlix. 10, where the former does not denote relationship, and in xxiv. 60 of the same, where the latter does denote relationship, (T, TA,) and sometimes the former is applied to a [single] man, as in the Kur iv. 12, (S,) and أُخْوَةٌ, (Fr, S, Msb, K, [in the CK اَخْوَةٌ,]) or this is a quasi-pl. n., (Sb, TA,) and أُخْوَانٌ, (Kr, Msb, K,) and آخَآءٌ, (S, K,) like آبَآءٌ, (S,) and أُخُوٌّ, and أُخُوَّةٌ, (ISd, K,) the last mentioned by Lh, and thought by ISd to be formed from the next preceding by the addition of ة characterizing the pl. as fem., (TA,) and أَخُونَ, (S, Msb, K,) and اخاوون. (Msb: [there written without any syll. signs, and I have not found it elsewhere.]) The fem. of أَخٌ is ↓ أُخْتٌ [meaning A sister: and (assumed tropical:) a female friend, &c.]: (S, Msb, K, &c. :) written with damm to show that the letter which has gone from it is و; (S;) the ت being a substitute for the و; (TA;) not to denote the fem. gender, (K, TA,) because the letter next before it is quiescent: this is the opinion of Sb, and [accord. to SM] it is the correct opinion: for Sb says that if you were to use it as a proper name of a man, you would make it perfectly decl.; and if the ت were to denote the fem. gender, the name would not be perfectly decl.; though in one place he incidentally says that it is the sign of the fem. gender, through inadvertence: Kh, however, says that its ت is [originally] ه [meaning ة]: and Lth, that أُخْتٌ is originally أَخَةٌ: and some say that it is originally أَخْوَةٌ: (TA:) the dual. is أُخْتَانِ: (Kh:) and the pl. is أَخَوَاتٌ. (Kh, S, Msb, K.) The saying لَا أَخَالَكَ بِفُلَانٍ [Thou hast no brother, or (assumed tropical:) friend, in such a one] means لَيْسَ لَكَ بِأَخٍ [such a one is not a brother, or friend, to thee]. (S, K.) It is said in a prov., مَنْ لَكَ بِأَخِيكَ كُلِّهِ [Who will be responsible to thee for thy brother, or (assumed tropical:) thy friend, altogether? i. e., for his always acting to thee as a brother, or friend]. (JK.) And in another, رُبَّ أَخٍ لَكَ لَمْ تَلِدْهُ أُمُّكَ [(assumed tropical:) There is many a brother to thee whom thy mother has not brought forth]. (TA.) And in another, أَخُوكَ أَمِ الذَّئْبُ [Is it thy brother, or the wolf?]; said in suspecting a thing: as also أَخُوكَ أَمِ اللَّيْلُ [Is it thy brother, or is it the night that deceives thee?]. (Har p. 554.) And another saying is, الرُّمْحُ أَخُوكَ وَرُبَّمَا خَانَكَ [(assumed tropical:) The spear is thy brother, but sometimes, or often, it is unfaithful to thee]. (TA.) ― -b2- Ibn-'Arafeh says that when أُخُوَّةٌ does not relate to birth, it means conformity, or similarity; and combination, agreement, or unison, in action: hence the saying, هذَا الثَّوْبُ أَخُو هذَا [(assumed tropical:) This garment, or piece of cloth, is the like, or fellow, of this] : and hence the saying in the Kur [xvii. 29], كَانُوا اِخْوَانَ الشَّيَاطِينِ (assumed tropical:) They are the likes, or fellows, of the devils: and in the same [xliii. 47], ↓ اِلَّا هِىَ أَكْبَرُ مِنْ أُخْتِهَا (assumed tropical:) But it was greater than its like, or fellow; i. e., than what was like to it in truth &c. (TA.) It is said in a trad., النَّوْمُ أَخُ المَوْتِ [Sleep is the like of death]. (El-Jámi' es-Sagheer.) One says also, لَقِىَ فُلَانٌ أَخَا المَوْتِ (assumed tropical:) Such a one met with the like of death. (Msb, TA.) And they said, لَهَا ↓ وَمَاهُ آللّٰهُ بِلَيْلَپٍ لَا أُخْتَ [(assumed tropical:) God afflicted him with a night having none like to it], i. e., a night in which he should die. (TA.) And لَا أُكَلِّمُهُ اِلَّا أَخَا السِّرارِ (assumed tropical:) I will not speak to him save the like of secret discourse. (As, TA.) [And hence,] سُهَيْلٍ ↓ أُخْتَا [(assumed tropical:) The two sisters of Canopus;] the two stars called الشّعْرَى العَبُورُ and الشّعْرَى الغُمَيْصَآءُ. (S and K in art. شعر, q. v.) ― -b3- يَاَ أَخَا بَكْرٍ, or تَمِيمٍ, means (assumed tropical:) O thou of [the tribe of] Bekr, or Temeem. (Ham p. 284.) ― -b4- Lh mentions, on the authority of Abu-d-Deenár and Ibn-Ziyád, the saying, القُمْمُ بِأَخِى الشَّرَّ, as meaning (assumed tropical:) The people, or company of men, are in an evil state or condition. (TA.) [But accord. to others,] one says, تَرَكْتُهُ بِأَخِى الخَيْرِ, meaning (tropical:) I left him in an evil state or condition: (JK, * Msb, K, TA:) and بِأَخِى الشَّرِّ (tropical:) in a good state or condition. (TA.) ― -b5- You say also, هُوَأَخُو الصَّدْقِ (assumed tropical:) He is one who cleaves, or keeps, to veracity. (Msb.) ― -b6- [أِخُو, as a prefixed noun, is also used in the sense of أَهْلُ, meaning (assumed tropical:) Worthy, or deserving, of a thing: and meet, fit, or fitted, for it. So in the phrase أَخُو ثِقَةٍ (assumed tropical:) Worthy, or deserving, of trust, or confidence; expl. by W (p. 91) as meaning a person in whom one trusts, or confides. And so in the prov., لَيْسَ أَخُو الكِظَاظِ مَنْ يَسْأَمُهُ (assumed tropical:) He who is fit, or fitted, for vehement striving for the mastery is not he who turns away from it with disgust: see art. كظ.] ― -b7- It is also used in the sense of ذُو: as in the phrase, هُوَأَخُو الغِنَى [(assumed tropical:) He is possessed, or a possessor, of wealth, or competence, or sufficiency]. (Msb.) [So too in the phrase, أَخُو الخَيْرِ (assumed tropical:) Possessed, or a possessor, of good, or of what is good. And in like manner,] أَخُو الخَنَعِ means [ذُو الخَنَعِ, i. e. ذُو الذِّلَّةِ, i. e.] الّذَّلِيلُ [(assumed tropical:) The low, base, or abject]. (Ham p. 44.) [So too] سَيْرُنَا أَخُو الجِيْدِ means [سَيْرُنَا ذُوالجَيْدِ, i. e.] سَيْرُنَا جَاهِدٌ [(assumed tropical:) Our journeying is laborious: see an ex. in the first paragraph of art. غدر]. (TA.) ― -b8- حُمَّى الأَخَوَيْنِ (assumed tropical:) A fever that affects the patient two days, and quits him two days; or that attacks on Saturday, and quits for three days, and comes [again] on Thursday; and so on. (Msb.) ― -b9- دَمُ الأَخَوَيْنِ: see دَمٌ, in art. دمى.

أَخًا
أَخًا ذ :see أَخٌ.

أَخْوٌ
أَخْوٌ ذ :see أَخٌ.

أَخُو
أَخُو ذ :see أَخٌ.

أُخْتٌ
أُخْتٌ ذ : see أَخٌ, in four places.

أُخَيٌّ
[ أُخَيٌّ ذ and أُخَيَّةٌ dims. of أَخٌ and أُخْتٌ.]

أَخَوِيٌّ
أَخَوِيٌّ ذ Brotherly; fraternal; of, or relating to, a brother, and a friend or companion: and also, sisterly; of, or relating to, a sister; because you say أَخَوَاتٌ [meaning “sisters”]; but Yoo used to say ↓ أُخْتِىُّ, which is not agreeable with analogy. (S, TA.)

أُخْتِىُّ
أُخْتِىُّ ذ : see أَخَوِىُّ.

اِخْوَانٌ
اِخْوَانٌ أخ أخوان اـخوان اخوان , besides being a pl. of أَخٌ, q. v., is a dial. var. of خِوَانٌ. (TA. [See art. خون.])

اِخَاوَةٌ
اِخَاوَةٌ أخاوه اـخاوة اخاوه اخاوة خاوى : see 3.

أُخُوَّهٌ
أُخُوَّهٌ ذ an inf. n. of 1: and also [used as] a simple subst. (TA.) See 1. ― -b2- When it does not relate to birth, it means (assumed tropical:) Conformity, or similarity; and combination, agreement, or unison, in action. (Ibn-'Arafeh, TA.)

آخِيَّةٌ
آخِيَّةٌ آخيه آخية , (Lth, S, Msb, K, &c.,) originally of the measure فَاعُولَةٌ, [i. e. آخُويَةٌ,] (Msb,) and آخِيَةٌ, (Lth, Msb, K,) and أَخِيَّةٌ, (JK, K, TA, [but in the K the orthography of these three words is differently expressed in different copies, and somewhat obscurely in all that I have seen,]) A piece of rope of which the two ends are buried in the ground, (ISk, JK, S,) with a small staff or stick, or a small stone, attached thereto, (ISK, S,) a portion thereof, resembling a loop, being apparent, or exposed, to which the beast is tied; (ISk, JK, S;) it is made in soft ground, as being more commodious to horses than pegs, or stakes, protruding from the ground, and more firm in soft ground than the peg, or stake: (TA:) or a loop tied to a peg, or stake, driven [into the ground], to which the beast is attached: (Msb:) or a stick, or piece of wood, (K, TA,) placed crosswise (TA) in a wall, or in a rope of which the two ends are buried in the ground, the [other] end [or portion] protruding, like a ring, to which the beast is tied: (K, TA:) or a peg, or stake, to which horses are tied: (Har p. 42:) [see also آرِىُّ:] the pl. of the first is أَوَاخِىُّ; (JK, S, Msb, K;*) and of the second, أوَاخٍ; (Msb;) and of the third, أَخَايَا, (JK, K,*) like as خَطَايَا is pl. of خَطِيَّةٌ. (TA.) In a trad., the believer and belief are likened to a horse attached to his آخيّة; because the horse wheels about, and then returns to his آخيّة; and the believer is heedless, and then returns to believe. (TA.) And in another, men are forbidden to make their backs like the أَخَايَا of beasts; i. e., in prayer; meaning that they should not arch them therein, so as to make them like the loops thus called. (TA.) ― -b2- Also i. q. طُنُبٌ; (K;) i. e. The kind of tent-rope thus called. (TA in art. طنب, q. v.) ― -b3- And (assumed tropical:) A sacred, or an inviolable, right or the like; syn. حُرْمَةٌ and ذِمَّةٌ. (S, K.) You say, لِفُلَانٍ أَوَاخِىُّ وَأَسْبَابٌ تُرْعَى [(assumed tropical:) To such a one belong sacred, or inviolable, rights, and ties of relationship and love, to be regarded]. (S.) And لَهُ عِنْدِى آجِيَّةٌ (assumed tropical:) He has, with me, or in my estimation, a strong, sacred, or inviolable, right; and a near tie or connexion, or means of access or intimacy or ingratiation. (TA.) ― -b4- In a trad. of 'Omar, in which it is related that he said to El-'Abbás, أَنْتَ آخِيَّةُ آبَآءِ رَسُولِ اَللّٰهِ, it is used in the sense of بَقِيَّةَ; [and the words may therefore be rendered Thou art the most excellent of the ancestors of the Apostle of God;] as though he meant, thou art he upon whom one stays himself, and to whom one clings, of the stock of the Apostle of God. (TA.)

##### Türkçe

**أَخَوْتَ**
1 **أَخَوْتَ** ذ , [üçüncü şahıs **أَخَا**,] (S, K,) muzâri‘ **تَأْخُو**, (S,) mastar **أُخُوَّةٌ**; (S, K, &c.;) ve ↓ **آخَيْتَ**, (K, TA,) [CK’de **اَخَيْتُ**, ki bu şahıs bakımından yanlıştır; ayrıca da yanlıştır; çünkü doğrusu] medd ile, (TA,) mastar **اِخَآءٌ** ve **مُؤَاخَاةٌ**; (Lth;) ve ↓ **تَأَخَّيْتَ**; (K;) Sen kardeş oldun [bu kelimenin asıl mânasında; ayrıca dost, yoldaş ve benzeri mânasında]. (S,* K,* TA.) ↓**أُخُوَّةٌ** ayrıca [kullanım olarak] yalın bir isimdir, (TA,) “kardeşlik; uhuvvet; kardeşlik bağı” mânasına gelir; yine ↓**اِخَآءٌ** ve **مُؤَاخاةٌ**; ve ↓**تَأَخٍ**: (Lth, TA:) ve kız kardeşlik bağı. (S.) Şöyle dersin: بَيْنِى وَبَيْنَهُ **أُخُوَّةٌ** ve ↓**اِخَآءٌ** [&c., mânası] “Benimle onun arasında kardeşlik vardır.” (JK, TA.) Ve ↓بَيْنَ السَّمَاحَةِ وَالحَمَاسَةِ **تَأَخٍ** (mecaz kabul edilerek:) [cömertlik ile yiğitlik arasında kardeşlik gibi bir bağ vardır]. (TA.) Ve **خُوَّةٌ**, bir rivayette geçen, **أُخُوَّةٌ**’nin lehçe varyantıdır. (IAth, TA.) -A2- [Ayrıca müteaddîdir.] Şöyle dersin: **أَخَوْتُ** عَشَرَةً “On kişiye kardeş oldum, yahut kardeş hâline geldim.” (TA.)

**أَخَّيْتُ لِلدَّابَّةِ**
2 **أَخَّيْتُ لِلدَّابَّةِ** ذ , (S, K,) yahut الدَّابَّةَ, (Msb, [o eserin bir nüshasına göre böyledir; fakat muhtemelen bu bir yanlış yazımdır,]) mastar **تَأْخِيَةٌ**, (S, Msb, K,) “binit için bir **آخِيَّة** [bkz.] yaptım” ve biniti onunla bağladım; (Msb;) [ve böylece, görünüşe göre, ↓ **آخَيْتُ** (ki doğru ise muhtemelen **أَفْعَلْتُ** veznindendir); zira rivayet edilmiştir ki] çölde yaşayan bir Arap bir başkasına şöyle dedi: لِى **آخِيَّةً** ↓ آخِ أَرْبِطُ اـَلَيْهَا مُهْرِى [“Benim için bir **آخِيَّة** yap ki tayımı ona bağlayayım”]. (TA.) Ve şöyle dersin: فُلَانٌ فِى فُلَانٍ **آخِيَّةً** فَكَفَرَهَا ↓ آخِى (mecaz kabul edilerek:) “Falanca, falancaya bir iyilik yaptı da o buna nankörlük etti.” (TA.) [Fakat belki bu iki örnekte **آخِ** ve **آخَى**, **أَخِّ** ve **أَخَّى** yerine yanlış yazımdır.]

**آخاهُ**
3 **آخاهُ** آخاه آخاة , (S, K,) halk arasında وَاخَاهُ, (S,) yahut ikincisi zayıf itimada sahip bir lehçe varyantıdır, (K,* TA,) bazılarınca bunun Tayy lehçesinden olduğu söylenmiştir, (TA,) mastar **مُؤَاخَاةٌ** ve **اِخآءٌ** (S, K) ve **وِخَآءٌ**, (K) ve [mastar benzeri] ↓ **اِخَاوَةٌ** (Fr, K) ve **وِخَاوَةٌ**, (CK,) “Onunla kardeşleşti; onunla kardeşçe davrandı.” (S,* K,* PS, TK:) A‘Obeyd, Yz’den rivayetle, **آخَيْتُ** ve **وَاخَيْتُ**, ve **آسَيْتُ** ve **وَاسَيْتُ**, ve **آكَلْتُ** ve **وَاكَلْتُ**’u zikreder: mâzînin, muzâri‘in [bir şekline] benzetilerek böyle yapıldığı söylenmiştir; çünkü onlar [bazen] **يُوَاخِى** derlerdi; hemzeyi **و**’ya çevirerek. (IB, TA.) ― -b2- Bir rivayette şöyle denilmiştir: آخَى بَيْنَ المُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ; mânası: “Muhacirleri [Medine’ye] Ensar ile, İslâm ve iman kardeşliğiyle birleştirdi.” (TA.) Yine şöyle dersin: **آخَيْتُ** بَيْنَ الشَّيْئَنْنِ [“İki şeyi yoldaşlar yahut çiftler olarak birleştirdim”]; ve bazen kişi **وَاخَيْتُ** der; tıpkı **آسَيْتُ** yerine **وَاسَيْتُ** denmesi gibi; ISk tarafından zikredilmiştir. (Msb.) ― -b3- Ayrıca 1’e bak, üç yerde.

4 **آخَوَ**: 2’ye bak, üç yerde.

**تَأَخَّيْتَ**
5 **تَأَخَّيْتَ** ذ , ve mastar **تَأَخٍ**: 1’e bak, üç yerde. -A2- **تَأَخَّيْتُ** أَخًا “Bir kardeş edindim.” (S, K:) yahut [**تَأَخَّيْتُهُ** mânası] “Ona kardeş dedim.” (K.) ― -b2- **تَأَخَّيْتُ** الشَّىْءَ, (S, K, TA,) yahut بِالشَّىْ, (Msb,) “Şeyi aradım; ona yöneldim; peşine düştüm; ona ulaşmaya yahut onu elde etmeye çalıştım;” (S, Msb, K, TA;) kardeşin kardeşi araması gibi; ve aynı şekilde fiil, mef‘ûlü insan olacak biçimde de kullanılır: fakat aynı mânada **تَوَخَّيْتُ** daha yaygındır. (TA.) Şöyle dersin: **تَأَخَّيْتُ** مَحَبَّتَكَ “Senin sevgini aradım, vb.” (TA, madde **وخى**’da.)

**تَآخَيَا**
6 **تَآخَيَا** تآخيا “Birbirlerine kardeş oldular; yahut dostlar, yoldaşlar ve benzeri oldular.” (S,* TA.)

**أَخٌ**
**أَخٌ** ذ , (S, Msb, K,) aslında **أَخَوٌ**, (Kh, S, Msb,) aşağıda zikredilen ikilinin ilk şekliyle ve **آبَآءٍ** gibi bir çoğulunun bulunmasıyla gösterildiği üzere, (S,) ve **أَخٌّ**, (K,) düşürülen **و**’yu telâfi için ikinci harfin şeddelenmesiyle; tıpkı **أَبٌّ**’de olduğu gibi, (TA,) ve ↓ **أَخًا**, [**أَبًا** gibi,] ve ↓ **أَخُو**, (IAar, K, TA, [sonuncusu, başına harf-i tarif getirilmiş hâliyle, CK’de yanlış olarak الاُخُوٌّ yazılmıştır,]) ve ↓ **أَخْوٌ**, **دَلْوٌ** gibi, (Kr, K,) bilinen bir akrabalık adıdır, (K, TA,) yani: “kardeş; kişinin baba ve annesinin oğludur, yahut ikisinden birinin oğludur:” ayrıca sütkardeş için de kullanılır: (TA:) ve (mecaz kabul edilerek:) “dost; ve yoldaş, ortak, arkadaş:” (K:) **آخِيَّةٌ**’den türetilmiştir [bkz.]; sanki bir **أَخ** diğerine, atın **آخيّة**’ye bağlanması gibi bağlanıp tutturulmuştur: (Har s. 42:) yahut bazı nahivcilere göre, **وَخَى**’dan olup mânası **قَصَدَ**’dır; çünkü **أَخ**’ın, kendi **أَخ**’ı ile aynı hedefi, gayreti yahut isteği vardır: (TA:) **أَخ** başka bir isme muzaf kılındığında son harekesi uzatılır: (Kh:) şöyle dersin: هذَا **أَخُوكَ** [“Bu senin kardeşindir, vb.”], ve مَرَرْتُ بِ**أَخِيكَ** [“Senin kardeşinin yanından geçtim, vb.”], ve رَأَيْتُ **أَخَاكَ** [“Senin kardeşini gördüm, vb.”] : (S: [orada ayrıca, başka bir isme muzaf kılmadan **أَخُو** denmeyeceği de ileri sürülür; fakat bu, IAar ve F’nin **الأَخُو**’nun **الأَخُ**’un eşanlamlısı olduğu iddiasıyla çelişir:]) ikili: **أَخَوَانِ**, (S, Msb, Kur xlix. 10, Ham s. 434,) yahut **أَخْوَانِ**, **خ** sâkin kılınarak, (TA, [fakat bunu başka hiçbir yerde bulmadım,]) ve Arapların bir kısmı **أَخَانِ** der, (S, Msb,) ve Kr, **أَخُوَانِ**’ı zikreder; **خ**’ya damme ile; IB’ye göre şiirde vâki olur; ISd’ye göre ise **أَخُو**’nun ikilisidir; **خ**’ya damme ile: (TA:) çoğul: **اِخْوَةٌ** ve **اِخْوَانٌ**, (S, Msb, K, &c.,) birincisi genellikle öz kardeşlere, ikincisi ise dostlara [ve benzerlerine] uygulanır, (T, S,*) fakat her zaman değil; Kur xlix. 10’da birincisi akrabalığı göstermez; aynı Kur’un xxiv. 60’ında ise ikincisi akrabalığı gösterir, (T, TA,) ve bazen birincisi tek bir erkeğe uygulanır; Kur iv. 12’de olduğu gibi, (S,) ve **أُخْوَةٌ**, (Fr, S, Msb, K, [CK’de اَخْوَةٌ,]) yahut bu mastar benzeri bir çoğul ismidir, (Sb, TA,) ve **أُخْوَانٌ**, (Kr, Msb, K,) ve **آخَآءٌ**, (S, K,) **آبَآءٌ** gibi, (S,) ve **أُخُوٌّ**, ve **أُخُوَّةٌ**, (ISd, K,) sonuncusu Lh tarafından zikredilmiştir; ISd’ye göre bir öncekinin sonuna çoğulu müennes kılan **ة** eklenerek yapılmıştır, (TA,) ve **أَخُونَ**, (S, Msb, K,) ve اخاوون. (Msb: [orada harekesiz yazılmıştır; başka yerde bulmadım.]) **أَخٌ**’un müennesi ↓ **أُخْتٌ**’tur [“kız kardeş” mânasında; ve (mecaz kabul edilerek:) kadın dost vb.]: (S, Msb, K, &c. :) **و**’nun düştüğünü göstermek için **أُخْتٌ**’ta damme ile yazılır; (S;) **ت**, **و**’nun bedelidir; (TA;) müenneslik alâmeti olmak için değildir, (K, TA,) çünkü ondan önceki harf sâkindir: bu, Sb’nin görüşüdür; [SM’ye göre] doğru görüş de budur: zira Sb der ki, eğer bunu bir erkeğin özel adı olarak kullansaydın, onu tam i‘rablı yapardın; eğer **ت** müenneslik alâmeti olsaydı, isim tam i‘rablı olmazdı; gerçi bir yerde sehven onun müenneslik alâmeti olduğunu da söyler: fakat Kh, onun **ت**’sinin [aslında] **ه** [yani **ة**] olduğunu söyler; Lth ise **أُخْتٌ**’un aslının **أَخَةٌ** olduğunu; bazıları da aslının **أَخْوَةٌ** olduğunu söyler: (TA:) ikilisi: **أُخْتَانِ**: (Kh:) çoğulu: **أَخَوَاتٌ**. (Kh, S, Msb, K.) لَا أَخَالَكَ بِفُلَانٍ [“Falancada senin için kardeş, yahut (mecaz kabul edilerek:) dost yoktur”] sözü, لَيْسَ لَكَ بِ**أَخٍ** [“Falanca sana kardeş/dost değildir”] demektir. (S, K.) Bir darbımeselde şöyle denir: مَنْ لَكَ بِ**أَخِيكَ** كُلِّهِ [“Kardeşinin, yahut (mecaz kabul edilerek:) dostunun, bütünüyle (tamamıyla) sana (daima) kardeş/dost gibi davranmasını kim üstlenir?”]. (JK.) Bir diğerinde: رُبَّ **أَخٍ** لَكَ لَمْ تَلِدْهُ أُمُّكَ [(mecaz kabul edilerek:) “Annenin doğurmadığı nice kardeşin vardır”]. (TA.) Bir diğerinde: **أَخُوكَ** أَمِ الذَّئْبُ [“Kardeşin mi, yoksa kurt mu?”]; bir şeyden şüphelenirken söylenir: yine **أَخُوكَ** أَمِ اللَّيْلُ [“Kardeşin mi, yoksa seni aldatan gece mi?”] da böyledir. (Har s. 554.) Bir başka söz: الرُّمْحُ **أَخُوكَ** وَرُبَّمَا خَانَكَ [(mecaz kabul edilerek:) “Mızrak senin kardeşindir; fakat bazen, yahut çoğu kez, sana hainlik eder”]. (TA.) ― -b2- İbn-‘Arafeh der ki: **أُخُوَّةٌ** doğuma bağlı olmadığında, mânası (mecaz kabul edilerek:) “uygunluk yahut benzerlik; ve fiilde birleşme, uyuşma yahut birlik”tir: buradan şu söz: هذَا الثَّوْبُ **أَخُو** هذَا [(mecaz kabul edilerek:) “Bu elbise/bez, bunun benzeridir/yoldaşıdır”] : ve buradan Kur’daki [xvii. 29] şu söz: كَانُوا **اِخْوَانَ** الشَّيَاطِينِ (mecaz kabul edilerek:) “Onlar şeytanların benzerleri/yoldaşlarıdır”: ve aynı [xliii. 47] şu söz: ↓ اِلَّا هِىَ أَكْبَرُ مِنْ **أُخْتِهَا** (mecaz kabul edilerek:) “Fakat o, kendi benzerinden/yoldaşından daha büyüktü; yani hakikatte vb. ona benzeyen şeyden.” (TA.) Bir rivayette şöyle denmiştir: النَّوْمُ **أَخُ** المَوْتِ [“Uyku, ölümün benzeridir”]. (El-Jâmi‘ es-Sagîr.) Yine şöyle denir: لَقِىَ فُلَانٌ **أَخَا** المَوْتِ (mecaz kabul edilerek:) “Falanca, ölümün benzeriyle karşılaştı.” (Msb, TA.) Ve şöyle dediler: لَهَا ↓ وَمَاهُ آللّٰهُ بِلَيْلَپٍ لَا **أُخْتَ** [(mecaz kabul edilerek:) “Allah onu benzeri olmayan bir gece ile musibetlendirdi”], yani öleceği bir gece. (TA.) Ve لَا أُكَلِّمُهُ اِلَّا **أَخَا** السِّرارِ (mecaz kabul edilerek:) “Onunla ancak gizli konuşmanın benzeri kadar konuşurum.” (As, TA.) [Ve buradan,] سُهَيْلٍ ↓ **أُخْتَا** [(mecaz kabul edilerek:) “Süheyl’in iki kız kardeşi”;] **الشّعْرَى العَبُورُ** ve **الشّعْرَى الغُمَيْصَآءُ** denilen iki yıldız. (S ve K, madde **شعر**’da, bkz.) ― -b3- يَاَ **أَخَا** بَكْرٍ, yahut تَمِيمٍ, (mecaz kabul edilerek:) “Ey Bekr kabilesinden olan; yahut Temîm’den olan” demektir. (Ham s. 284.) ― -b4- Lh, Abu-d-Deenâr ve Ibn-Ziyâd’dan rivayetle, القُمْمُ بِ**أَخِى** الشَّرَّ sözünü zikreder; mânası (mecaz kabul edilerek:) “Topluluk kötü bir hâl ve durumdadır.” (TA.) [Fakat başkalarına göre,] şöyle denir: تَرَكْتُهُ بِ**أَخِى** الخَيْرِ, mânası (mecaz:) “Onu kötü bir hâl ve durumda bıraktım”: (JK, * Msb, K, TA:) ve بِ**أَخِى** الشَّرِّ (mecaz:) “iyi bir hâl ve durumda.” (TA.) ― -b5- Yine şöyle dersin: هُوَ**أَخُو** الصَّدْقِ (mecaz kabul edilerek:) “O, doğruluğa yapışan/bağlı kalan kimsedir.” (Msb.) ― -b6- [**أِخُو**, muzaf bir isim olarak, **أَهْلُ** mânasında da kullanılır; mânası (mecaz kabul edilerek:) “bir şeye lâyık/ehil; onu hak eden; ona uygun.” Böylece **أَخُو** ثِقَةٍ (mecaz kabul edilerek:) “güvene lâyık/ehil”; W (s. 91) bunu “kendisine güvenilen kimse” diye açıklar. Ve darbımeselde: لَيْسَ **أَخُو** الكِظَاظِ مَنْ يَسْأَمُهُ (mecaz kabul edilerek:) “Şiddetli üstünlük mücadelesine uygun olan, ondan tiksinip yüz çeviren değildir”: bkz. madde **كظ**.] ― -b7- Ayrıca **ذُو** mânasında da kullanılır: şu sözde olduğu gibi: هُوَ**أَخُو** الغِنَى [(mecaz kabul edilerek:) “O, zenginlik sahibidir”]. (Msb.) [Yine şu sözde: **أَخُو** الخَيْرِ (mecaz kabul edilerek:) “hayır sahibi.” Ve aynı şekilde,] **أَخُو** الخَنَعِ, [**ذُو الخَنَعِ**, yani **ذُو الذِّلَّةِ**, yani] الّذَّلِيلُ [(mecaz kabul edilerek:) “zelil, alçak, hakir”] demektir. (Ham s. 44.) [Yine] سَيْرُنَا **أَخُو** الجِيْدِ, [سَيْرُنَا ذُوالجَيْدِ, yani] سَيْرُنَا جَاهِدٌ [(mecaz kabul edilerek:) “Yolculuğumuz zahmetlidir”] demektir: bkz. madde **غدر**’ın ilk paragrafındaki örnek. (TA.) ― -b8- حُمَّى الأَخَوَيْنِ (mecaz kabul edilerek:) “Hastayı iki gün tutup iki gün bırakan; yahut cumartesi gelip üç gün bırakıp perşembe [yeniden] gelen; böyle devam eden humma.” (Msb.) ― -b9- دَمُ الأَخَوَيْنِ: bkz. **دَمٌ**, madde **دمى**’de.

**أَخًا**
**أَخًا** ذ : **أَخٌ**’a bak.

**أَخْوٌ**
**أَخْوٌ** ذ : **أَخٌ**’a bak.

**أَخُو**
**أَخُو** ذ : **أَخٌ**’a bak.

**أُخْتٌ**
**أُخْتٌ** ذ : **أَخٌ**’a bak, dört yerde.

**أُخَيٌّ**
[ **أُخَيٌّ** ذ ve **أُخَيَّةٌ**, **أَخٌ** ve **أُخْتٌ**’un tasğîrleridir.]

**أَخَوِيٌّ**
**أَخَوِيٌّ** ذ “kardeşçe; uhuvvetle ilgili; bir kardeşe ve bir dosta/yoldaşa ait yahut onunla ilgili;” ayrıca “kız kardeşçe; bir kız kardeşe ait yahut onunla ilgili;” çünkü **أَخَوَاتٌ** [“kız kardeşler” mânasında] denir; fakat Yoo, ↓ **أُخْتِىُّ** derdi; bu kıyasa uygun değildir. (S, TA.)

**أُخْتِىُّ**
**أُخْتِىُّ** ذ : **أَخَوِىُّ**’a bak.

**اِخْوَانٌ**
**اِخْوَانٌ** أخ أخوان اـخوان اخوان , **أَخٌ**’un bir çoğulu olmasının yanı sıra (bkz.), **خِوَانٌ**’ın lehçe varyantıdır. (TA. [bkz. madde **خون**.])

**اِخَاوَةٌ**
**اِخَاوَةٌ** أخاوه اـخاوة اخاوه اخاوة خاوى : 3’e bak.

**أُخُوَّهٌ**
**أُخُوَّهٌ** ذ 1’in bir mastarıdır; ayrıca [kullanım olarak] yalın bir isimdir. (TA.) 1’e bak. ― -b2- Doğuma bağlı olmadığında, mânası (mecaz kabul edilerek:) “uygunluk yahut benzerlik; ve fiilde birleşme, uyuşma yahut birlik”tir. (Ibn-‘Arafeh, TA.)

**آخِيَّةٌ**
**آخِيَّةٌ** آخيه آخية , (Lth, S, Msb, K, &c.,) aslında فَاعُولَةٌ veznindendir, [yani **آخُويَةٌ**,] (Msb,) ve **آخِيَةٌ**, (Lth, Msb, K,) ve **أَخِيَّةٌ**, (JK, K, TA, [fakat K’da bu üç kelimenin yazımı farklı nüshalarda farklı verilmiştir; gördüklerimin hepsinde de biraz kapalıdır,]) “iki ucu toprağa gömülen bir ip parçası,” (ISk, JK, S,) ona bağlı küçük bir değnek yahut çubuk, yahut küçük bir taş ile birlikte, (ISK, S,) bir kısmı halka gibi görünür/açıkta kalır; binit ona bağlanır; (ISk, JK, S;) yumuşak toprakta yapılır; çünkü atlar için yerden çıkan kazıklardan daha elverişlidir; ve yumuşak toprakta kazıktan daha sağlamdır: (TA:) yahut yere çakılmış bir kazığa bağlanan bir halka; binit ona bağlanır: (Msb:) yahut bir çubuk yahut tahta parçası, (K, TA,) bir duvarda yahut iki ucu toprağa gömülü bir ipte enlemesine yerleştirilmiş; [öteki] ucu [yahut kısmı] halka gibi dışarı çıkar; binit ona bağlanır: (K, TA:) yahut atların bağlandığı kazık: (Har s. 42:) [bkz. ayrıca **آرِىُّ**:] birincinin çoğulu **أَوَاخِىُّ**’dir; (JK, S, Msb, K;*) ikincinin çoğulu **أوَاخٍ**; (Msb;) üçüncünün çoğulu **أَخَايَا**, (JK, K,*) tıpkı **خَطَايَا**’nın **خَطِيَّةٌ**’nin çoğulu olması gibi. (TA.) Bir rivayette, mümin ile iman, **آخيّة**’sine bağlanmış ata benzetilmiştir; çünkü at döner dolaşır sonra **آخيّة**’sine döner; mümin de gaflete düşer sonra imana döner. (TA.) Bir diğerinde, insanların sırtlarını binitlerin **أَخَايَا**’sı gibi yapmaları yasaklanmıştır; yani namazda; mânası: orada onları kemerleştirip bu adla anılan halkalar gibi yapmamalarıdır. (TA.) ― -b2- Ayrıca **طُنُبٌ** ile aynı mânadadır; (K;) yani: bu adla anılan çadır ipi türü. (TA, madde **طنب**’da, bkz.) ― -b3- Ve (mecaz kabul edilerek:) “dokunulmaz/saygıdeğer bir hak ve benzeri;” eşanlamlısı **حُرْمَةٌ** ve **ذِمَّةٌ**. (S, K.) Şöyle dersin: لِفُلَانٍ **أَوَاخِىُّ** وَأَسْبَابٌ تُرْعَى [(mecaz kabul edilerek:) “Falancanın gözetilecek dokunulmaz hakları ve akrabalık-sevgi bağları vardır”]. (S.) Ve لَهُ عِنْدِى **آجِيَّةٌ** (mecaz kabul edilerek:) “Benim yanımda/nezdimde onun güçlü, dokunulmaz bir hakkı; ve yakın bir bağ/irtibatı; yahut bir yaklaşma, ünsiyet yahut gönül alma vesilesi vardır.” (TA.) ― -b4- ‘Ömer’in bir rivayetinde, El-‘Abbâs’a şöyle dediği nakledilir: أَنْتَ **آخِيَّةُ** **آبَآءِ** رَسُولِ اَللّٰهِ; burada **آخِيَّةٌ**, **بَقِيَّةَ** mânasında kullanılmıştır; [buna göre sözler “Sen, Allah’ın Elçisi’nin atalarının en seçkin kalıntısısın” diye çevrilebilir;] sanki demek istemiştir ki: Allah’ın Elçisi’nin soyundan, kişinin kendisine dayandığı ve tutunduğu kimse sensin. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: ءخو

أَخَا
أَخَا U ( n. ac. أُخُوَّة 27t ),
a.  Was the brother of; became a brother to.

آخَوَ
آخَوَ III ,  آخَوَ IV ,
a.  Fraternised with, became a brother to.

تَأَخَّوَ
تَأَخَّوَ V ,
a.  Adopted as a brother.

b.  Endeavoured to obtain.

أَخَوِيّ
أَخَوِيّ 4yi ,
a.  Fraternal, brotherly.

أَخَوِيَّة
أَخَوِيَّة 4yit ,
a.  Confraternity, brotherhood.

اِخَاْو
اِخَاْو 23A ,  اِخَاْوَة 23t ,
a.  see 27t . -

أُخُوَّة
أُخُوَّة [ 27t ],
a.  Brotherliness, unison; good fellowship.

أَخ
أَخ [ 4 ] , ( pl. اِخْوَة 2t ,  أُخْوَة 3t ,  أُخَاْو 24A ,  أُخُوَّة 27t ,  اِخْوَاْن 34 ,

آخَآء
آخَآء [ 38 ] ),
a.  Brother; friend, companion ( declin. like âb father ).

أُخْت
أُخْت ( pl. أَخَوَات )
a.  Sister.

مُؤَاخَاة
مُؤَاخَاة ,  وِخَآء
a.  see 27t .

أَخُور
أَخُور P. ,
a.  Stable.

أَمِيْر أَخُوْر
أَمِيْر أَخُوْر
a.  Master of the Horse.

b.  Equerry.

##### Türkçe

أَخَا
**أَخَا** U ( n. ac. **أُخُوَّة** 27t ),
a. Birinin kardeşi idi; birine kardeş oldu.

آخَوَ
**آخَوَ** III ,  **آخَوَ** IV ,
a. Birisiyle kardeşleşti, birine kardeş oldu.

تَأَخَّوَ
**تَأَخَّوَ** V ,
a. Kardeş edindi.

b. Elde etmeye çabaladı.

أَخَوِيّ
**أَخَوِيّ** 4yi ,
a. Kardeşçe, kardeşlik (ile ilgili).

أَخَوِيَّة
**أَخَوِيَّة** 4yit ,
a. Kardeşlik cemiyeti, kardeşlik.

اِخَاْو
**اِخَاْو** 23A ,  **اِخَاْوَة** 23t ,
a. 27t’ye bak. -

أُخُوَّة
**أُخُوَّة** [ 27t ],
a. Kardeşlik hâli, birlik; iyi arkadaşlık.

أَخ
**أَخ** [ 4 ] , ( pl. **اِخْوَة** 2t ,  **أُخْوَة** 3t ,  **أُخَاْو** 24A ,  **أُخُوَّة** 27t ,  **اِخْوَاْن** 34 ,

آخَآء
**آخَآء** [ 38 ] ),
a. Kardeş; dost, arkadaş (çekimi âb “baba” gibi).

أُخْت
**أُخْت** ( pl. **أَخَوَات** )
a. Kız kardeş.

مُؤَاخَاة
**مُؤَاخَاة** ,  **وِخَآء**
a. 27t’ye bak.

أَخُور
**أَخُور** P. ,
a. Ahır.

أَمِيْر أَخُوْر
**أَمِيْر أَخُوْر**
a. Atların âmiri.

b. Seyisbaşı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: ءخو

ءخو
أَخَا - يَأْخُو - أخ - أخَوَيْن - إخْوان - أخْت - أخَوات - إخْوة
أخا - يَأخو + كائن + كائناً : يكون له أخاً: ينتمي معه لذات الأصل والمرجع والمأوى: يعتبر أخ كل من يشترك مع آخر بالانتماء إلى مجموعة بشرية تكون لهم أماً: أي تكون لهم الأصل من جهة، والمأوى والمرجع الذي يرجعون إليه من جهة أخرى (راجع معنى لفظ " أم ")
معنى الأم : الوالدة التي ولدت ويدخل ضمن معناها معنى الأصل من جهة والمأوى والمرجع الذي يرجع إليه من جهة أخرى
أخ: أصلها " أخو" و " أخا" و "أخي" تبعاً للإعراب: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل " أخا - يأخو ": الذي يشترك مع فرد آخر بالانتماء إلى ذات الأصل والمرجع والمأوى: وهو اصطلاحاً الذكر الذي يشترك مع آخر بكونه  مولوداً من ذات الأم أو ذات الأب
أخَوَيْن مثنى " أخ"
إخْوان: جمع " أخ"
أخْت: مؤنث " أخ": التي تشترك مع فرد آخر بالانتماء إلى ذات الأصل والمرجع والمأوى: وهي اصطلاحاً الأنثى  التي تشترك مع آخر أو آخرين بكونهم  مولودون من ذات الأم أو ذات الأب
أخَوات : جمع " أخْت"
إخْوة: مجموع الإخوان والأخوات
وهذا اللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " النسب القريب"، وهي:
أَبَا - يَأْبُو- أب، أَمِمَ ( أمِمَتْ) - يَؤُمُّ (تؤُمُّ) - أُمّ - أ ُمّهات، بَنُوَ - يَبْنُو - ابْن، أَخَا - يَأْخُو - أخ، عَمَّ - يَعُمُّ- عَمّ، خَوَلَ - يَخْوِلُ - خَال
أخ - أخوين - إخوان
أخ شقيق	﴿فطوعت له نفسه قتل أخيه فقتله فأصبح من الخاسرين(30)﴾ المائدة
	﴿فبعث الله غرابا يبحث في الأرض ليريه كيف يواري سوأة أخيه قال ياويلتا أعجزت أن أكون مثل هذا الغراب فأواري سوأة أخي فأصبح من النادمين(31)﴾ المائدة
 	﴿إذ قالوا ليوسف وأخوه أحب إلى أبينا منا ونحن عصبة إن أبانا لفي ضلال مبين(8)﴾ يوسف ﴿ولما جهزهم بجهازهم قال ائتوني بأخ لكم من أبيكم ألا ترون أني أوفي الكيل وأنا خير المنزلين(59)﴾ يوسف
	﴿قال هل آمنكم عليه إلا كما أمنتكم على أخيه من قبل فالله خير حافظا وهو أرحم الراحمين(64)﴾ يوسف ﴿قال هل علمتم ما فعلتم بيوسف وأخيه إذ أنتم جاهلون(89)﴾ يوسف
	﴿ولما دخلوا على يوسف آوى إليه أخاه قال إني أنا أخوك فلا تبتئس بما كانوا يعملون(69)﴾ يوسف ﴿قالوا أئنك لأنت يوسف قال أنا يوسف وهذا أخي قد من الله علينا إنه من يتق ويصبر فإن الله لا يضيع أجر المحسنين(90)﴾ يوسف
	﴿فبدأ بأوعيتهم قبل وعاء أخيه ثم استخرجها من وعاء أخيه كذلك كدنا ليوسف ما كان ليأخذ أخاه في دين الملك إلا أن يشاء الله نرفع درجات من نشاء وفوق كل ذي علم عليم(76)﴾ يوسف
	﴿فلما جهزهم بجهازهم جعل السقاية في رحل أخيه ثم أذن مؤذن أيتها العير إنكم لسارقون(70)﴾ يوسف ﴿قالوا إن يسرق فقد سرق أخ له من قبل فأسرها يوسف في نفسه ولم يبدها لهم قال أنتم شر مكانا والله أعلم بما تصفون(77)﴾ يوسف ﴿يابني اذهبوا فتحسسوا من يوسف وأخيه ولا تيئسوا من روح الله إنه لا ييئس من روح الله إلا القوم الكافرون(87)﴾ يوسف
أخ من أبيه	﴿فلما رجعوا إلى أبيهم قالوا ياأبانا منع منا الكيل فأرسل معنا أخانا نكتل وإنا له لحافظون(63)﴾ يوسف ﴿ولما فتحوا متاعهم وجدوا بضاعتهم ردت إليهم قالوا ياأبانا ما نبغي هذه بضاعتنا ردت إلينا ونمير أهلنا ونحفظ أخانا ونزداد كيل بعير ذلك كيل يسير(65)﴾ يوسف
أخ في العائلة	﴿ولكم نصف ما ترك أزواجكم إن لم يكن لهن ولد فإن كان لهن ولد فلكم الربع مما تركن من بعد وصية يوصين بها أو دين ولهن الربع مما تركتم إن لم يكن لكم ولد فإن كان لكم ولد فلهن الثمن مما تركتم من بعد وصية توصون بها أو دين وإن كان رجل يورث كلالة أو امرأة وله أخ أو أخت فلكل واحد منهما السدس فإن كانوا أكثر من ذلك فهم شركاء في الثلث من بعد وصية يوصى بها أو دين غير مضار وصية من الله والله عليم حليم(12)﴾ النساء
	﴿وصاحبته وأخيه(12)﴾ المعارج ﴿يوم يفر المرء من أخيه(34)﴾ عبس
	﴿قال سنشد عضدك بأخيك ونجعل لكما سلطانا فلا يصلون إليكما بآياتنا أنتما ومن اتبعكما الغالبون(35)﴾ القصص ﴿وأخي هارون هو أفصح مني لسانا فأرسله معي ردءا يصدقني إني أخاف أن يكذبوني(34)﴾ القصص
	﴿ولقد آتينا موسى الكتاب وجعلنا معه أخاه هارون وزيرا(35)﴾ الفرقان ﴿واجعل لي وزيرا من أهلي(29) هارون أخي(30)﴾ طه
	﴿اذهب أنت وأخوك بآياتي ولا تنيا في ذكري(42)﴾ طه ﴿ثم أرسلنا موسى وأخاه هارون بآياتنا وسلطان مبين(45)﴾ المؤمنون
	﴿ووهبنا له من رحمتنا أخاه هارون نبيا(53)﴾ مريم
	﴿وأوحينا إلى موسى وأخيه أن تبوأا لقومكما بمصر بيوتا واجعلوا بيوتكم قبلة وأقيموا الصلاة وبشر المؤمنين(87)﴾ يونس
	﴿قالوا أرجه وأخاه وأرسل في المدائن حاشرين(111)﴾ الأعراف ﴿قالوا أرجه وأخاه وابعث في المدائن حاشرين(36)﴾ الشعراء
	﴿وواعدنا موسى ثلاثين ليلة وأتممناها بعشر فتم ميقات ربه أربعين ليلة وقال موسى لأخيه هارون اخلفني في قومي وأصلح ولا تتبع سبيل المفسدين(142)﴾ الأعراف ﴿ولما رجع موسى إلى قومه غضبان أسفا قال بئسما خلفتموني من بعدي أعجلتم أمر ربكم وألقى الألواح وأخذ برأس أخيه يجره إليه قال ابن أم إن القوم استضعفوني وكادوا يقتلونني فلا تشمت بي الأعداء ولا تجعلني مع القوم الظالمين(150)﴾ الأعراف ﴿قال رب إني لا أملك إلا نفسي وأخي فافرق بيننا وبين القوم الفاسقين(25)﴾ المائدة ﴿قال رب اغفر لي ولأخي وأدخلنا في رحمتك وأنت أرحم الراحمين(151)﴾ الأعراف
أخ في العشيرة	﴿وإلى عاد أخاهم هودا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره أفلا تتقون(65)﴾ الأعراف ﴿وإلى عاد أخاهم هودا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره إن أنتم إلا مفترون(50)﴾ هود
	﴿واذكر أخا عاد إذ أنذر قومه بالأحقاف وقد خلت النذر من بين يديه ومن خلفه ألا تعبدوا إلا الله إني أخاف عليكم عذاب يوم عظيم(21)﴾ الأحقاف
	﴿وإلى ثمود أخاهم صالحا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره قد جاءتكم بينة من ربكم هذه ناقة الله لكم آية فذروها تأكل في أرض الله ولا تمسوها بسوء فيأخذكم عذاب أليم(73)﴾ الأعراف ﴿وإلى ثمود أخاهم صالحا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره هو أنشأكم من الأرض واستعمركم فيها فاستغفروه ثم توبوا إليه إن ربي قريب مجيب(61)﴾ هود
	﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره قد جاءتكم بينة من ربكم فأوفوا الكيل والميزان ولا تبخسوا الناس أشياءهم ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها ذلكم خير لكم إن كنتم مؤمنين(85)﴾ الأعراف ﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره ولا تنقصوا المكيال والميزان إني أراكم بخير وإني أخاف عليكم عذاب يوم محيط(84)﴾ هود
	﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا فقال ياقوم اعبدوا الله وارجوا اليوم الآخر ولا تعثوا في الأرض مفسدين(36)﴾ العنكبوت
	﴿إذ قال لهم أخوهم نوح ألا تتقون(106)﴾ الشعراء ﴿إذ قال لهم أخوهم هود ألا تتقون(124)﴾ الشعراء ﴿إذ قال لهم أخوهم صالح ألا تتقون(142)﴾ الشعراء ﴿إذ قال لهم أخوهم لوط ألا تتقون(161)﴾ الشعراء
	﴿إن هذا أخي له تسع وتسعون نعجة ولي نعجة واحدة فقال أكفلنيها وعزني في الخطاب(23)﴾ ص
أخ في الدين أو الإقامة	﴿ياأيها الذين آمنوا كتب عليكم القصاص في القتلى الحر بالحر والعبد بالعبد والأنثى بالأنثى فمن عفي له من أخيه شيء فاتباع بالمعروف وأداء إليه بإحسان ذلك تخفيف من ربكم ورحمة فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم(178)﴾ البقرة
	﴿ياأيها الذين آمنوا اجتنبوا كثيرا من الظن إن بعض الظن إثم ولا تجسسوا ولا يغتب بعضكم بعضا أيحب أحدكم أن يأكل لحم أخيه ميتا فكرهتموه واتقوا الله إن الله تواب رحيم(12)﴾ الحجرات
أخوين - أخويكم
في الدين﴿إنما المؤمنون إخوة فأصلحوا بين أخويكم واتقوا الله لعلكم ترحمون(10)﴾ الحجرات
إخوان
إخوان في العائلة﴿ليس على الأعمى حرج ولا على الأعرج حرج ولا على المريض حرج ولا على أنفسكم أن تأكلوا من بيوتكم أو بيوت آبائكم أو بيوت أمهاتكم أو بيوت إخوانكم أو بيوت أخواتكم أو بيوت أعمامكم أو بيوت عماتكم أو بيوت أخوالكم أو بيوت خالاتكم أو ما ملكتم مفاتحه أو صديقكم ليس عليكم جناح أن تأكلوا جميعا أو أشتاتا فإذا دخلتم بيوتا فسلموا على أنفسكم تحية من عند الله مباركة طيبة كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تعقلون(61)﴾ النور ﴿ومن آبائهم وذرياتهم وإخوانهم واجتبيناهم وهديناهم إلى صراط مستقيم(87)﴾ الأنعام
إخوان المؤمنات في العائلة	﴿وقل للمؤمنات يغضضن من أبصارهن ويحفظن فروجهن ولا يبدين زينتهن إلا ما ظهر منها وليضربن بخمرهن على جيوبهن ولا يبدين زينتهن إلا لبعولتهن أو آبائهن أو آباء بعولتهن أو أبنائهن أو أبناء بعولتهن أو إخوانهن أو بني إخوانهن أو بني أخواتهن أو نسائهن أو ما ملكت أيمانهن أو التابعين غير أولي الإربة من الرجال أو الطفل الذين لم يظهروا على عورات النساء ولا يضربن بأرجلهن ليعلم ما يخفين من زينتهن وتوبوا إلى الله جميعا أيها المؤمنون لعلكم تفلحون(31)﴾ النور ﴿لا جناح عليهن في آبائهن ولا أبنائهن ولا إخوانهن ولا أبناء إخوانهن ولا أبناء أخواتهن ولا نسائهن ولا ما ملكت أيمانهن واتقين الله إن الله كان على كل شيء شهيدا(55)﴾ الأحزاب
إخوان في العائلة والعشيرة	﴿قل إن كان آباؤكم وأبناؤكم وإخوانكم وأزواجكم وعشيرتكم وأموال اقترفتموها وتجارة تخشون كسادها ومساكن ترضونها أحب إليكم من الله ورسوله وجهاد في سبيله فتربصوا حتى يأتي الله بأمره والله لا يهدي القوم الفاسقين(24)﴾ التوبة ﴿لا تجد قوما يؤمنون بالله واليوم الآخر يوادون من حاد الله ورسوله ولو كانوا آباءهم أو أبناءهم أو إخوانهم أو عشيرتهم أولئك كتب في قلوبهم الإيمان وأيدهم بروح منه ويدخلهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها رضي الله عنهم ورضوا عنه أولئك حزب الله ألا إن حزب الله هم المفلحون(22)﴾ المجادلة
إخوان في العائلة من المؤمنين الذين يتولون الكفار	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا آباءكم وإخوانكم أولياء إن استحبوا الكفر على الإيمان ومن يتولهم منكم فأولئك هم الظالمون(23)﴾ التوبة ﴿لا تجد قوما يؤمنون بالله واليوم الآخر يوادون من حاد الله ورسوله ولو كانوا آباءهم أو أبناءهم أو إخوانهم أو عشيرتهم أولئك كتب في قلوبهم الإيمان وأيدهم بروح منه ويدخلهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها رضي الله عنهم ورضوا عنه أولئك حزب الله ألا إن حزب الله هم المفلحون(22)﴾ المجادلة
إخوان اليتامى	﴿في الدنيا والآخرة ويسألونك عن اليتامى قل إصلاح لهم خير وإن تخالطوهم فإخوانكم والله يعلم المفسد من المصلح ولو شاء الله لأعنتكم إن الله عزيز حكيم(220)﴾ البقرة
إخوان في الإيمان والدين بنعمته إخوانا	﴿واعتصموا بحبل الله جميعا ولا تفرقوا واذكروا نعمة الله عليكم إذ كنتم أعداء فألف بين قلوبكم فأصبحتم بنعمته إخوانا وكنتم على شفا حفرة من النار فأنقذكم منها كذلك يبين الله لكم آياته لعلكم تهتدون(103)﴾ البقرة ﴿والذين جاءوا من بعدهم يقولون ربنا اغفر لنا ولإخواننا الذين سبقونا بالإيمانولا تجعل في قلوبنا غلا للذين آمنوا ربنا إنك رءوف رحيم(10)﴾ الحشر
فإخوانكم في الدين	﴿فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فإخوانكم في الدين ونفصل الآيات لقوم يعلمون(11)﴾ التوبة ﴿ادعوهم لآبائهم هو أقسط عند الله فإن لم تعلموا آباءهم فإخوانكم في الدين ومواليكم وليس عليكم جناح فيما أخطأتم به ولكن ما تعمدت قلوبكم وكان الله غفورا رحيما(5)﴾ الأحزاب
إخوان المعوقين من المؤمنين	﴿قد يعلم الله المعوقين منكم والقائلين لإخوانهم هلم إلينا ولا يأتون البأس إلا قليلا(18)﴾ الأحزاب
إخوان الذين نافقوا	﴿ألم ترى إلى الذين نافقوا يقولون لإخوانهم الذين كفروا من أهل الكتاب لئن أخرجتم لنخرجن معكم ولا نطيع فيكم أحدا أبدا وإن قوتلتم لننصرنكم والله يشهد إنهم لكاذبون(11)﴾ الحشر ﴿وإخوانهم يمدونهم في الغي ثم لا يقصرون(202)﴾ الأعراف
إخوان الذين كفروا	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تكونوا كالذين كفروا وقالوا لإخوانهم إذا ضربوا في الأرض أو كانوا غزى لو كانوا عندنا ما ماتوا وما قتلوا ليجعل الله ذلك حسرة في قلوبهم والله يحي ويميت والله بما تعملون بصير(156)﴾ آل عمران ﴿الذين قالوا لإخوانهم وقعدوا لو أطاعونا ما قتلوا قل فادرءوا عن أنفسكم الموت إن كنتم صادقين(168)﴾ آل عمران
أهل الجنة إخوان	﴿ونزعنا ما في صدورهم من غل إخوانا على سرر متقابلين(47)﴾ الحجر
إخوان لوط	﴿وعاد وفرعون وإخوان لوط(13)﴾ ق
إخوان الشياطين	﴿إن المبذرين كانوا إخوان الشياطين وكان الشيطان لربه كفورا(27)﴾ الإسراء
أخت - أختين - أخوات
أخت - الأخت
﴿حرمت عليكم أمهاتكم وبناتكم وأخواتكم وعماتكم وخالاتكم وبنات الأخ وبنات الأخت وأمهاتكم اللاتي أرضعنكم وأخواتكم من الرضاعة وأمهات نسائكم وربائبكم اللاتي في حجوركم من نسائكم اللاتي دخلتم بهن فإن لم تكونوا دخلتم بهن فلا جناح عليكم وحلائل أبنائكم الذين من أصلابكم وأن تجمعوا بين الأختين إلا ما قد سلف إن الله كان غفورا رحيما(23)﴾ النساء
	﴿ولكم نصف ما ترك أزواجكم إن لم يكن لهن ولد فإن كان لهن ولد فلكم الربع مما تركن من بعد وصية يوصين بها أو دين ولهن الربع مما تركتم إن لم يكن لكم ولد فإن كان لكم ولد فلهن الثمن مما تركتم من بعد وصية توصون بها أو دين وإن كان رجل يورث كلالة أو امرأة وله أخ أو أخت فلكل واحد منهما السدس فإن كانوا أكثر من ذلك فهم شركاء في الثلث من بعد وصية يوصى بها أو دين غير مضار وصية من الله والله عليم حليم(12)﴾ النساء ﴿يستفتونك قل الله يفتيكم في الكلالة إن امرؤ هلك ليس له ولد وله أخت فلها نصف ما ترك وهو يرثها إن لم يكن لها ولد فإن كانتا اثنتين فلهما الثلثان مما ترك وإن كانوا إخوة رجالا ونساء فللذكر مثل حظ الأنثيين يبين الله لكم أن تضلوا والله بكل شيء عليم(176)﴾ النساء
	﴿يا أخت هارون ما كان أبوك امرأ سوء وما كانت أمك بغيا(28)﴾ مريم
أخوات
أخوات   أخوات من الرضاعة﴿حرمت عليكم أمهاتكم وبناتكم وأخواتكم وعماتكم وخالاتكم وبنات الأخ وبنات الأخت وأمهاتكم اللاتي أرضعنكم وأخواتكم من الرضاعة وأمهات نسائكم وربائبكم اللاتي في حجوركم من نسائكم اللاتي دخلتم بهن فإن لم تكونوا دخلتم بهن فلا جناح عليكم وحلائل أبنائكم الذين من أصلابكم وأن تجمعوا بين الأختين إلا ما قد سلف إن الله كان غفورا رحيما(23)﴾ النساء
 	﴿لا جناح عليهن في آبائهن ولا أبنائهن ولا إخوانهن ولا أبناء إخوانهن ولا أبناء أخواتهن ولا نسائهن ولا ما ملكت أيمانهن واتقين الله إن الله كان على كل شيء شهيدا(55)﴾ الأحزاب
إخوة
إخوة تطلق على جمع من الرجال والنساء   إخوة لأب أو لأم      ﴿يستفتونك قل الله يفتيكم في الكلالة إن امرؤ هلك ليس له ولد وله أخت فلها نصف ما ترك وهو يرثها إن لم يكن لها ولد فإن كانتا اثنتين فلهما الثلثان مما ترك وإن كانوا إخوة رجالا ونساء فللذكر مثل حظ الأنثيين يبين الله لكم أن تضلوا والله بكل شيء عليم(176)﴾ النساء ﴿يوصيكم الله في أولادكم للذكر مثل حظ الأنثيين فإن كن نساء فوق اثنتين فلهن ثلثا ما ترك وإن كانت واحدة فلها النصف ولأبويه لكل واحد منهما السدس مما ترك إن كان له ولد فإن لم يكن له ولد وورثه أبواه فلأمه الثلث فإن كان له إخوة فلأمه السدس من بعد وصية يوصي بها أو دين آباؤكم وأبناؤكم لا تدرون أيهم أقرب لكم نفعا فريضة من الله إن الله كان عليما حكيما(11)﴾ النساء
إخوة من أب واحد وأمهات مختلفة	﴿قال يابني لا تقصص رؤياك على إخوتك فيكيدوا لك كيدا إن الشيطان للإنسان عدو مبين (5)﴾ يوسف ﴿لقد كان في يوسف وإخوته آيات للسائلين(7)﴾ يوسف ﴿وجاء إخوة يوسف فدخلوا عليه فعرفهم وهم له منكرون(58)﴾ يوسف ﴿ورفع أبويه على العرش وخروا له سجدا وقال ياأبت هذا تأويل رؤياي من قبل قد جعلها ربي حقا وقد أحسن بي إذ أخرجني من السجن وجاء بكم من البدو من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي إن ربي لطيف لما يشاء إنه هو العليم الحكيم(100)﴾ يوسف
إخوة في الإيمان	﴿إنما المؤمنون إخوة فأصلحوا بين أخويكم واتقوا الله لعلكم ترحمون(10)﴾ الحجرات
مختار الصحاح
● [أخا] أ خ ا: الأخُ أصله أخو بفتح الخاء لأنه يجمع على آخاء ٍ مثل آباءٍ والذاهب منه واو لأنك تقول في التثنية أخوان وبعض العرب يقول أخان على النقص ويجمع أيضا على إخْوان مثل خرب وخربان قلت الخرب ذكر الحبارى وعلى إِخْوَة بكسر الهمزة وضمها أيضا على الفراء وقد تسع فيه فيراد به الاثنان كقوله تعالى ﴿فإن كان له إخوة﴾ وهذا قولك أنا فعلنا ونحن فعلنا وأنتما اثنان وأكثر ما يستعمل الإخْوانُ في الأصدقاء و الإخْوةُ في الولادة وقد جمع بالواو والنون قال الشاعر وكنت لهم كشر بني الأخينا و أخٌ بين الأُخْوَةُ و أُخْتُ بين الإخوة أيضا و آخاهُ مُؤَاخاةً وإخاء والعامة تقول وأخاه و تآخَيَا على تفاعلا و تَأخَّيْتُ أخا أي اتخذت أخا و تَأَخَّيْتُ الشيء أيضا مثل تحريته و الآخِيَّةُ بالمد والتشديد واحدة الأَوَاخِي وهو مثل عروة تشد إليها الدابة وهي أيضا الحرمة والذمة
الراغب
أخ
- الأصل أخو، وهو: المشارك آخر في الولادة من الطرفين، أو من أحدهما أو من الرضاع.
ويستعار في كل مشارك لغيره في القبيلة، أو في الدين، أو في صنعة، أو في معاملة أو في مودة، وفي غير ذلك من المناسبات.
قوله تعالى: }لاتكونوا كالذين كفروا وقالوا لإخوانهم﴿[آل عمران/156]، أي: لمشاركيهم في الكفر، وقال تعالى:﴾إنما المؤمنون إخوة﴿[الحجرات/10]،﴾أيحب أحدكم أن يأكل لحم أخيه ميتا﴿[الحجرات/12]، وقوله:﴾فإن كان له إخوة﴿[النساء/11]، أي: إخوان وأخوات، وقوله تعالى:﴾إخوانا على سرر متقابلين{ [الحجر/47]، تنبيه على انتفاء المخالفة من بينهم.
والأخت: تأنيث الأخ، وجعل التاء فيه كالعوض من المحذوف منه، وقوله تعالى: }يا أخت هارون﴿[مريم/28]، يعني: أخته في الصلاح لا في النسبة، وذلك كقولهم: يا أخا تميم. وقوله تعالى:﴾أخا عاد﴿[الأحقاب/21]، سماه أخا تنبيها على إشفاقه عليهم شفقة الأخ على أخيه، وعلى هذا قوله تعالى:﴾وإلى ثمود أخاهم﴿[الأعراف/73]﴾وإلى عاد أخاهم﴿[الأعراف/65]،﴾وإلى مدين أخاهم﴿[الأعراف/85]، وقوله:﴾وما نريهم من آية إلا هي أكبر من أختها﴿[الزخرف/48]، أي: من الآية التي تقدمتها، وسماها أختا لها لاشتراكهما في الصحة والإبانة والصدق، وقوله تعالى:﴾كلما دخلت أمة لعنت أختها﴿[الأعراف/38]، فإشارة إلى أوليائهم المذكورين في نحو قوله تعالى:﴾أولياؤهم الطاغوت{ [البقرة/257]، وتأخيت أي: تحريت (انظر: مجمل اللغة 1/89؛ واللسان (أخو) 14/22) تحري الأخ للأخ، واعتبر من الإخوة معنى الملازمة فقيل: أخية الدابة (قال ابن منظور: والأخية والآخية: عود يعرض في الحائط ويدفن طرفاه فيه، ويصير وسطه كالعروة تشد إليه الدابة).
ملخص اللسان
1.     وأَخَوْت عشرةً أَي كنت لهم أَخاً.
2.     وتأَخَّى الرجلَ: اتَّخذه أَخاً أَو دعاه أَخاً
3.     وآخَى الرجلَ مُؤَاخاةً وإِخاءً ووخاءً. والعامَّة تقول وَاخاهُ،
4.     وتقول: آخَيْتُه على مثال فاعَلْته،
5.     الأَخُ من النسَب: معروف،
6.      وقد يكون الصديقَ والصاحِبَ، والأَخا، مقصور، والأَخْوُ لغتان فيهِ.
7.      أَخْو، بسكون الخاء، وتثنيته أَخَوان، بفتح الخاء
8.     الأَخُ الواحد، والاثنان أَخَوان، والجمع إِخْوان وإِخْوة.
9.     الأَخُ أَصله أَخَوٌ، بالتحريك، لأَنه جُمِع على آخاءٍ مثل آباء، والذاهب منه واوٌ لأَنك تقول في التثنية أَخَوان،
10.                        وبعض العرب يقول أَخانِ، على النقْص، ويجمع أَيضاً على   إِخْوان مثل خَرَب وخِرْبان، وعلى إِخْوةٍ وأُخْوةٍ؛
11.                        . ولا يقال أَخو وأَبو إِلاّ مُضافاً، تقول: هذا أَخُوك وأَبُوك ومررت بأَخِيك وأَبيك ورأَيت أَخاكَ وأَباكَ،
12.                        وقوله عز وجلّ: وإِخْوانُهُم يَمُدُّونَهم في الغَيِّ؛ يعني بإِخوانهم الشياطين لأَن الكفار إِخوانُ الشياطين.
13.                        وقوله: فإِخْوانكم في الدين أَي قد دَرَأَ عنهم إِيمانُهم وتوبتُِم إِثْمَ كُفْرهم ونَكْثِهم العُهودَ.
14.                        وإِلى عادٍ أَخاهم هُوداً؛ ونحوه
15.                        قيل في الأَنبياء أَخوهم وإِن كانوا كَفَرة، لأَنه إِنما يعني أَنه قد أَتاهم بشَر مثلهم من وَلَد أَبيهم آدم، عليه السلام، وهو أَحَجُّ، وجائز أَن يكون أَخاهم لأَنه من قومهم فيكون أَفْهَم لهم بأَنْ يأْخذوه عن رجُل منهم.
16.                        فلان أَخُو كُرْبةٍ وأَخُو لَزْبةٍ وما أَشبه ذلك أَي صاحبها.
17.                        إِخْوان العَزاء وإِخْوان العَمل وما أَشبه ذلك إِنما يريدون أَصحابه ومُلازِمِيه،
18.                        وأَكثرُ ما يستعمل   الإِخْوانُ في الأَصْدِقاء والإِخْوةُ في الوِلادة، وقد جمع بالواو   والنون
19.                        قال أَهلُ البَصْرة أَجمعون الإِخْوة في النسَب، والإخْوان في الصداقة.
20.                         تقول: قال رجل من إِخواني وأَصْدِقائي، فإِذا كان   أَخاه في النسَب قالوا إِخْوَتي، قال: وهذا غلَط، يقال للأَصْدِقاء وغير الأَصْدِقاء إِخْوة وإِخْوان. قال الله عز وجل: إِنَّما المُؤْمنون إِخْوةٌ، ولم يعنِ النسب، وقال: أَو بُيُوتِ إِخْوانِكم، وهذا في النسَب، وقال:  فإِخْوانُكم في الدين ومواليكمْ.
21.                        والأُخْتُ: أُنثى الأَخِ، صِيغةٌ على   غير بناء المذكر، والتاء بدل من الواو، وزنها فَعَلَة فنقلوها إِلى فُعْل وأَلحَقَتْها التاءُ المُبْدَلة من لامِها بوزن فُعْل، فقالوا
22.                        والجمع أَخَوات.
23.                        الإِخاءُ المُؤَاخاةُ والتأَخِّي، والأُخُوَّة قَرابة الأَخِ، والتأَخِّي اتّخاذُ الإِخْوان.
24.                        . ولا أَخا لَك بفلان أَي ليس لك بأَخٍ؛
25.                        وتأَخَّيْت الشيء: مثل تحَرَّيْتُه.
26.                        والآخِيَّة، بالمدّ والتشديد، واحدة الأَواخي: عُودٌ يُعَرَّض في الحائط ويُدْفَن طَرَفاه فيه ويصير وسَطه كالعُروة تُشدُّ إليه الدابَّة؛
27.                        آخى فلان في فُلان آخِيَة فكَفَرَها   إذا اصْطَنَعه وأَسدى إليه
28.                        ؛ وقال الكُمَيْت: سَتَلْقَوْن ما آخِيّكُمْ في عَدُوِّكُم عليكم، إذا ما الحَرْبُ ثارَ عَكُوبُها ما: صِلَةٌ، ويجوز أن تكون ما بمعنى أيّ كأَنه قال سَتَلْقَوْن أيُّ شيء آخِيُّكم في عَدوِّكم.
29.                        وقد أَخَّيْتُ للدابَّة تَأْخِيَة وتَأَخَّيْتُ الآخِيَّةَ. والأَخِيَّة لا غير: الطُّنُب.
30.                        والأَخِيَّة أَيضاً: الحُرْمة والذِّمَّة، تقول: لفلان أَواخِيُّ وأَسْبابٌ تُرْعى.
31.                        يتأَخَّى مُناخَ رسول الله أي يَتَحَرَّى ويَقْصِد، ويقال فيه بالواو أيضاً، وهو الأَكثر.
32.                        وفي حديث السجود: الرجل يُؤخِّي والمرأَة تَحْتَفِزُ؛ أَخَّى الرجلُ إذا جلس على قَدَمه اليُسرى ونَصَبَ اليُمْنى؛
33.                        والتَّخْويةُ: أَن يُجافي بطنَه عن الأَرض ويَرْفَعَها.
لسان العرب
● -    أخا: الأَخُ من النسَب: معروف، وقد يكون الصديقَ والصاحِبَ، والأَخا،   مقصور، والأَخْوُ لغتان فيهِ حكاهما ابن الأَعرابي؛ وأَنشد لخُليجٍ   الأَعْيَويّ:   قد قلتُ يوماً، والرِّكابُ كأَنها   قَوارِبُ طَيْرٍ حان منها وُرُودُها   لأَخْوَيْنِ كانا خيرَ أَخْوَيْن شِيمةً،   وأَسرَعه في حاجة لي أُريدُها   حمَل أَسْرَعه على معنى خَيْرَ أَخْوَين وأَسرَعه كقوله:   شَرّ يَوْمَيْها وأَغْواهُ لها   وهذا نادرٌ. وأَما كراع فقال: أَخْو، بسكون الخاء، وتثنيته أَخَوان،   بفتح الخاء؛ قال ابن سيده: ولا أَدري كيف هذا. قال ابن بري عند قوله تقول في   التثنية أَخَوان. قال: ويَجيء في الشعر أَخْوان، وأَنشد بيت خُلَيْج   أَيضاً: لأَخْوَيْن كانا خيرَ أَخْوَين. التهذيب: الأَخُ الواحد، والاثنان   أَخَوان، والجمع إِخْوان وإِخْوة. الجوهري: الأَخُ أَصله أَخَوٌ،   بالتحريك، لأَنه جُمِع على آخاءٍ مثل آباء، والذاهب منه واوٌ لأَنك تقول في   التثنية أَخَوان، وبعض العرب يقول أَخانِ، على النقْص، ويجمع أَيضاً على   إِخْوان مثل خَرَب وخِرْبان، وعلى إِخْوةٍ وأُخْوةٍ؛ عن الفراء. وقد يُتَّسَع   فيه فيُراد به الاثنان كقوله تعالى: فإِن كان له إِخْوةٌ؛ وهذا كقولك   إِنَّا فعلنا ونحن فعلنا وأَنتُما اثنان. قال ابن سيده: وحكى سيبويه لا   أَخا، فاعْلَمْ، لكَ، فقوله فاعْلم اعتراض بين المضاف والمضاف إِليه، كذا   الظاهر، وأَجاز أَبو علي أَن يكون لك خبراً ويكون أَخا مقصوراً تامّاً غير   مضاف كقولك لا عَصا لك، والجمع من كل ذلك أَخُونَ وآخاءٌ وإِخْوانٌ   وأُخْوان وإِخْوة وأُخوة، بالضم؛ هذا قول أَهل اللغة، فأَما سيبويه فالأُخْوة،   بالضم، عنده اسم للجمع وليس بِجَمْع، لأَن فَعْلاً ليس مما يكسَّر على   فُعْلة، ويدل على أَن أَخاً فَعَلَ مفتوحة العين جمعهم إِيَّاها على   أَفْعال نحو آخاء؛ حكاه سيبويه عن يونس؛ وأَنشد أَبو علي:   وَجَدْتُم بَنيكُم دُونَنا، إِذْ نُسِبْتُمُ،   وأَيٌّ بَني الآخاء تَنْبُو مَناسِبُهْ؟   وحكى اللحياني في جمعه أُخُوَّة، قال: وعندي أَنه أُخُوّ على مثال   فُعُول، ثم لحقت الهاء لتأْنيث الجمع كالبُعُولةِ والفُحُولةِ. ولا يقال أَخو   وأَبو إِلاّ مُضافاً، تقول: هذا أَخُوك وأَبُوك ومررت بأَخِيك وأَبيك   ورأَيت أَخاكَ وأَباكَ، وكذلك حَموك وهَنُوك وفُوك وذو مال، فهذه الستة   الأَسماء لا تكون موحَّدة إِلاَّ مضافة، وإِعرابُها في الواو والياء والأَلِف   لأَن الواو فيها وإِن كانت من نفْس الكلمة ففيها دليل على الرفع، وفي   الياء دليل على الخفض، وفي الأَلف دليل على النصْب؛ قال ابن بري عند قوله   لا تكون موحَّدة إِلاّ مضافة وإِعرابُها في الواو والياء والأَلِف، قال:   ويجوز أَن لا تضاف وتُعْرب بالحرَكات نحو هذا أَبٌ وأَخٌ وحَمٌ وفَمٌ ما   خلا قولهم ذو مالٍ فإِنه لا يكون إِلاَّ مضافاً، وأَما قوله عز وجل: فإِن   كان له إِخْوةٌ فَلأُمِّه السُّدُسُ، فإِنَّ الجمع ههنا موضوع موضِع   الاثنين لأَن الاثنين يُوجِبان لها السدُس. والنسبةُ إِلى الأَخِ أَخَوِيّ،   وكذلك إِلى الأُخت لأَنك تقول أَخوات، وكان يونس يقول أُخْتِيّ، وليس   بقياس. وقوله عز وجلّ: وإِخْوانُهُم يَمُدُّونَهم في الغَيِّ؛ يعني بإِخوانهم   الشياطين لأَن الكفار إِخوانُ الشياطين. وقوله: فإِخْوانكم في الدين أَي   قد دَرَأَ عنهم إِيمانُهم وتوبتُِم إِثْمَ كُفْرهم ونَكْثِهم العُهودَ.   وقوله عز وجل: وإِلى عادٍ أَخاهم هُوداً؛ ونحوه قال الزجاج، قيل في   الأَنبياء أَخوهم وإِن كانوا كَفَرة، لأَنه إِنما يعني أَنه قد أَتاهم بشَر   مثلهم من وَلَد أَبيهم آدم، عليه السلام، وهو أَحَجُّ، وجائز أَن يكون   أَخاهم لأَنه من قومهم فيكون أَفْهَم لهم بأَنْ يأْخذوه عن رجُل منهم.   وقولهم: فلان أَخُو كُرْبةٍ وأَخُو لَزْبةٍ وما أَشبه ذلك أَي صاحبها. وقولهم:   إِخْوان العَزاء وإِخْوان العَمل وما أَشبه ذلك إِنما يريدون أَصحابه   ومُلازِمِيه، وقد يجوز أَن يَعْنوا به أَنهم إِخْوانه أَي إِخْوَتُه الذين   وُلِدُوا معه، وإِن لم يُولَد العَزاء ولا العمَل ولا غير ذلك من   الأَغْراض، غير أَنَّا لم نسمعهم يقولون إِخْوة العَزاء ولا إِخْوة العمَل ولا   غيرهما، إِنما هو إِخْوان، ولو قالوه لجَاز، وكل ذلك على المثَل؛ قال   لبيد:إِنَّما يَنْجَحُ إِخْوان العَمَلْ   يعني من دَأَبَ وتحرَّك ولم يُقِمْ؛ قال الراعي:   على الشَّوْقِ إِخْوان العَزاء هَيُوجُ   أَي الذين يَصْبِرُون فلا يَجْزَعون ولا يَخْشعون والذين هم أَشِقَّاء   العمَل والعَزاء. وقالوا: الرُّمْح أَخوك وربما خانَك. وأَكثرُ ما يستعمل   الإِخْوانُ في الأَصْدِقاء والإِخْوةُ في الوِلادة، وقد جمع بالواو   والنون، قال عَقِيلُ بن عُلَّفَة المُرِّيّ:   وكان بَنُو فَزارةَ شَرَّ قوم،   وكُنْتُ لهم كَشَرِّ بَني الأَخِينا   قال ابن بري: وصوابه:   وكانَ بَنُو فَزارة شرَّ عَمّ   قال: ومثله قول العبَّاس بن مِرْداس السلميّ:   فقُلْنا: أَسْلموا، إِنَّا أَخُوكُمْ،   فقد سَلِمَتْ من الإِحَنِ الصُّدورُ   التهذيب: هُمُ الإِخْوةُ إِذا كانوا لأَبٍ، وهم الإِخوان إِذا لم يكونوا   لأَب. قال أَبو حاتم: قال أَهلُ البَصْرة أَجمعون الإِخْوة في النسَب،   والإخْوان في الصداقة. تقول: قال رجل من إِخواني وأَصْدِقائي، فإِذا كان   أَخاه في النسَب قالوا إِخْوَتي، قال: وهذا غلَط، يقال للأَصْدِقاء وغير   الأَصْدِقاء إِخْوة وإِخْوان. قال الله عز وجل: إِنَّما المُؤْمنون   إِخْوةٌ، ولم يعنِ النسب، وقال: أَو بُيُوتِ إِخْوانِكم، وهذا في النسَب، وقال:   فإِخْوانُكم في الدين ومواليكمْ. والأُخْتُ: أُنثى الأَخِ، صِيغةٌ على   غير بناء المذكر، والتاء بدل من الواو، وزنها فَعَلَة فنقلوها إِلى فُعْل   وأَلحَقَتْها التاءُ المُبْدَلة من لامِها بوزن فُعْل، فقالوا أُخْت،   وليست التاء فيها بعلامة تأْنيث كما ظنَّ مَنْ لاخِبْرَة له بهذا الشأْن،   وذلك لسكون ما قبلها؛ هذا مذهب سيبويه، وهو الصحيح، وقد نصَّ عليه في باب   ما لا ينصرف فقال: لو سمَّيت بها رجلاً لصَرَفْتها مَعْرِفة، ولو كانت   للتأْنيث لما انصرف الاسم، على أَن سيبويه قد تسمَّح في بعض أَلفاظه في   الكتاب فقال هي علامة تأْنيث، وإِنما ذلك تجوُّز منه في اللفظ لأَنه أَرْسَله   غُفْلاً، وقد قيَّده في باب ما لا ينصرف، والأخْذُ بقوله المعلّل أَقْوى   من الأَخْذ بقوله الغُفْل المُرْسَل، ووجه تجوُّزه أَنه لمَّا كانت   التاء لا تبدَل من الواو فيها إِلا مع المؤنث صارت كأَنها علامة تأْنيث،   وأَعني بالصيغة فيها بناءها على فُعْل وأَصلها فَعَل، وإِبدال الواو فيها   لازم لأَنَّ هذا عمل اختص به المؤنث، والجمع أَخَوات. الليث: تاء الأُخْت   أَصلُها هاء التأْنيث. قال الخليل: تأْنيث الأَخِ أُخْت، وتاؤها هاء،   وأُخْتان وأَخَوات، قال: والأَخُ كان تأْسِيس أَصل بنائه على فَعَل بثلاث   متحرِّكات، وكذلك الأَب، فاستثقلوا ذلك وأَلْقَوُا الواو، وفيها ثلاثة   أَشياء: حَرْف وصَرْف وصَوْت، فربَّما أَلْقَوُا الواو والياء بصرفها   فأَبْقَوْا منها الصوْت فاعتَمد الصوْت على حركة ما قبله، فإِن كانت الحركة فتحة   صار الصوت منها أَلفاً لَيِّنة، وإِن كانت ضمَّة صار معها واواً ليِّنَة،   وإِن كانت كسرة صار معها ياء لَيِّنة، فاعتَمد صوْتُ واوِ الأَخِ على   فتحة الخاء فصار معها أَلِفاً لَيِّنة أَخا وكذلك أَبا، فأَما الأَلف   الليِّنة في موضع الفتح كقولك أَخا وكذلك أَبا كأَلف رَبا وغَزا ونحو ذلك،   وكذلك أَبا، ثم أَلْقَوا الأَلف استخفافاً لكثرة استعمالهم وبقيت الخاء على   حركتها فجَرَتْ على وُجوه النحو لقِصَر الاسم، فإِذا لم يُضِيفُوه   قَوَّوْهُ بالتنوين، وإِذا أَضافوا لم يَحْسُن التنوين في الإِضافة فَقَوَّوْهُ   بالمدِّ فقالوا أَخو وأَخي وأَخا، تقول أَخُوك أَخُو صِدْقٍ وأَخُوك أَخٌ   صالحٌ، فإِذا ثَنَّوْا قالوا أَخَوان وأَبَوان لأَن الاسم متحرِّك   الحَشْو، فلم تَصِرْ حركتُه خَلَفاً من الواو الساقِط كما صارت حركةُ الدالِ   من اليَدِ وحركة الميم من الدَّمِ فقالوا دَمان ويَدان؛ وقد جاء في الشعر   دَمَيان كقول الشاعر:   فلَوْ أَنَّا على حَجَرٍ ذُبِحْنا،   جَرى الدَّمَيان بالخَبَر اليَقِينِ   وإِنما قال الدَّمَيان على الدَّمَا كقولك دَمِيَ وَجْهُ فلان أَشَدَّ   الدَّما فحرَّك الحَشْو، وكذلك قالوا أَخَوان. وقال الليث: الأُخْت كان   حدُّها أَخَةً، فصار الإِعراب على الهاء والخاء في موضع رفْع، ولكنها   انفتحت بِحال هاء التأْنيث فاعتَمدتْ عليه لأَنها لا تعتمد إِلا على حَرْف   متحرِّك بالفتحة وأُسكنت الخاء فحوِّل صَرْفُها على الأَلف، وصارتِ الهاء   تاء كأَنها من أَصل الكلمة ووقعَ الإِعرابُ على التاء وأُلزمت الضمةُ التي   كانت في الخاء الأَلفَ، وكذلك نحوُ ذلك، فافْهَمْ. وقال بعضهم: الأَخُ   كان في الأَصل أَخْوٌ، فحذفت الواوُ لأَنَّها وقعَتْ طَرَفاً وحرِّكت   الخاءُ، وكذلك الأَبُ كان في الأَصل أَبْوٌ، وأمَّا الأُخْتُ فهي في الأَصل   أَخْوة، فحذِفت الواو كما حُذِفَتْ من الأَخِ، وجُعِلتِ الهاءُ تاءً   فنُقلَتْ ضمَّة الواو المحذوفة إِلى الأَلف فقيل أُخْت، والواوُ أُختُ   الضمَّة. وقال بعضُ النحويِّين: سُمِّي الأَخُ أَخاً لأَنَّ قَصْده قَصْد   أَخيه، وأَصله من وَخَى أَي قَصَد فقلبت الواو همزة. قال المبرّد: الأَبُ   والأَخُ ذَهَبَ منهما الواوُ، تقول في التثنية أَبَوانِ وأَخوانِ، ولم   يسَكِّنوا أَوائلهما لئلاَّ تدخُل أَلفُ الوَصْل وهي همزة على الهمزة التي في   أَوائلهما كما فعلوا في الابْنِ والاسْمِ اللَّذَيْنِ بُنِيا على سكون   أَوائلهما فَدَخَلَتْهما أَلفُ الوَصْل. الجوهري: وأُخْت بَيِّنة   الأُخُوَّة، وإِنما قالوا أُخْت، بالضم، ليدلّ على أَن الذاهِبَ منه واوٌ، وصحَّ   ذلك فيها دون الأَخِ لأَجل التاء التي ثَبَتَتْ في الوَصْل والوَقف كالاسْم   الثلاثيّ. وقالوا: رَماه الله بلَيْلةٍ لا أُختَ لها، وهي ليلة يَموت.   وآخَى الرجلَ مُؤَاخاةً وإِخاءً ووخاءً. والعامَّة تقول وَاخاهُ، قال   ابن بري: حكى أَبو عبيد في الغَرِيب المصنَّف ورواه عن الزَّيْدِيِّين   آخَيْتَ وواخَيتَ وآسَيْتَ ووَاسَيْتَ وآكَلْتَ وواكَلْتَ، ووجه ذلك من جِهة   القِياس هو حَمْل الماضي على المُسْتقبل إِذ كانوا يقولون يُواخِي، بقلب   الهمزة واواً على التخفيف، وقيل: إِنَّ وَاخاهُ لغة ضعيفة، وقيل: هي بدل.   قال ابن سيده: وأَرَى الوِخاءَ عليها والاسم الأُخُوَّة، تقول: بيني   وبينه أُخوَّة وإِخاءٌ، وتقول: آخَيْتُه على مثال فاعَلْته، قال: ولغة طيِّء   واخَيْته. وتقول: هذا رجل من آخائي بوزن أَفْعالي أَي من إِخواني. وما   كنتَ أَخاً ولقد تأَخَّيْت وآخَيْت وأَخَوْت تَأْخُو أُخُوَّة وتآخَيا،   على تفاعَلا، وتأَخَّيْت أَخاً أَي اتَّخَذْت أَخاً. وفي الحديث: أَن   النبي، صلى الله عليه وسلم، آخَى بين المُهاجرين والأَنصار أَي أَلَّف بينهم   بأُخُوَّةِ الإِسلامِ والإِيمانِ. الليث: الإِخاءُ المُؤَاخاةُ   والتأَخِّي، والأُخُوَّة قَرابة الأَخِ، والتأَخِّي اتّخاذُ الإِخْوان. وفي صفة   أَبي بكر: لو كنتُ مُتَّخِذاً خليلاً لاتَّخَذت أَبا بكر خليلاً، ولكن   خُوَّة الإِسلام؛ قال ابن الأَثير: كذا جاءَ في رواية، وهِي لغة في   الأُخُوَّة. وأَخَوْت عشرةً أَي كنت لهم أَخاً. وتأَخَّى الرجلَ: اتَّخذه أَخاً   أَو دعاه أَخاً. ولا أَخا لَك بفلان أَي ليس لك بأَخٍ؛ قال النَّابغة:   وأَبْلغْ بني ذُبيان أَنْ لا أَخا لَهُمْ   بعبْسٍ، إِذا حَلُّوا الدِّماخَ فأَظْلَما   وقوله:   أَلا بَكَّرَ النَّاعِي بأَوْسِ بن خالدٍ،   أَخِي الشَّتْوَةِ الغَرَّاء والزَّمَن المَحْلِ   وقول الآخر:   أَلا هَلَك ابنُ قُرَّان الحَمِيدُ،   أَبو عمرو أَخُو الجُلَّى يَزِيدُ   قال ابن سيده: قد يجوز أَن يعنيا بالأَخ هنا الذي يَكْفِيهما ويُعِينُ   عليهما فيَعودُ إِلى معنى الصُّحْبة، وقد يكون أَنهما يَفْعَلان فيهما   الفِعْل الحسَن فَيُكْسِبانه الثناء والحَمْد فكأَنه لذلك أَخٌ لهما؛   وقوله:والخَمْرُ ليستْ من أَخيك ولـ   ـكنْ قد تَغُرُّ بآمِنِ الحِلْمِ   فَسَّره ابن الأَعرابي فقال: معناه أنَّها ليستْ بمحابيَتِك فتكفَّ عنك   بَأْسَها، ولكنَّها تَنْمِي في رأْسِك، قال: وعندي أَن أَخيك ههنا جمع   أَخ لأَنَّ التَّبعِيض يقتضي ذلك، قال: وقد يجوز أن يكون الأَخُ ههنا   واحداً يُعْنى به الجمعُ كما يَقَعُ الصديقُ على الواحد والجمع. قال تعالى:   ولا يسأَلُ حَمِيمٌ حَمِيماً يُبَصَّرونَهم؛ وقال:   دَعْها فما النَّحْوِيّ من صَدِيقِها   ويقال: تركتهُ بأَخِي الخيَر أي تركتهُ بِشَرٍّ. وحكى اللحياني عن أَبي   الدِّينار وأَبي زِىاد: القومُ بأَخِي الشَّرِّ أي بِشَرٍّ. وتأَخَّيْت   الشيء: مثل تحَرَّيْتُه. الأَصمعي في قوله: لا أُكَلِّمُه إلا أَخا   السِّرار أي مثل السِّرار. ويقال: لَقِي فلان أَخا الموت أَي مثل الموت؛   وأَنشد:لقَدْ عَلِقَتْ كَفِّي عَسِيباً بِكَزَّةٍ   صَلا آرِزٍ لاقَى أَخا الموتِ جاذِبُهْ   وقال امرؤ القيس:   عَشِيَّة جاوَزْنا حَماةَ، وسَيْرُنا   أَخُو الجَهْدِ لا يُلْوِي على مَن تَعذَّرا   أي سَيرنُا جاهِدٌ. والأَرْزُ: الضِّيقُ والاكْتِناز. يقال: دخَلْت   المسجد فكان مأْرَزاً أَي غاصّاً بأَهْلِه؛ هذا كله من ذوات الألف، ومن ذوات   الياء الأَخِيَة والأَخِيَّةُ، والآخِيَّة، بالمدّ والتشديد، واحدة   الأَواخي: عُودٌ يُعَرَّض في الحائط ويُدْفَن طَرَفاه فيه ويصير وسَطه   كالعُروة تُشدُّ إليه الدابَّة؛ وقال ابن السكيت: هو أن يُدْفَن طَرَفا قِطْعَة   من الحَبْل في الأَرض وفيه عُصَيَّة أو حُجَيْر ويظهر منه مثل عُرْوَةٍ   تُشدُّ إليه الدابة، وقيل: هو حَبْل يُدْفن في الأَرض ويَبْرُزُ طَرَفه   فيشَدُّ به. قال أَبو منصور: سمعت بعضَ العرب يقول للحبْل الذي يُدْفَن في   الأَرض مَثْنِيّاً ويَبْرُز طَرفاه الآخران شبه حلقة وتشدّ به الدابة   آخِيَةٌ. وقال أَعرابي لآخر: أَخِّ لي آخِيَّة أَربُط إليها مُهْرِي؛ وإنما   تُؤَخَّى الآخِيَّةُ في سُهولةِ الأَرَضِين لأنها أَرْفق بالخَيل من   الأَوتاد الناشزة عن الأَرض، وهي أَثبت في الأرض السَّهْلة من الوَتِد. ويقال   للأَخِيَّة: الإدْرَوْنُ، والجمع الأَدارِين. وفي الحديث عن أَبي سعيد   الخُدْرِي: مَثَلُ المؤمن والإيمان كمثَل الفَرس في آخِيَّتِه يحول ثم   يرجع إلى آخِيَّته، وإن المؤمن يَسْهو ثم يرجع إلى الإيمان؛ ومعنى الحديث   أَنه يبعُد عن رَبِّه بالذُّنوب، وأَصلُ إيمانه ثابت، والجمع أَخايَا   وأَواخِيُّ مشدّداً؛ والأَخايَا على غير قياس مثل خَطِيّة وخَطايا وعِلَّتُها   كعلَّتِها. قال أبو عبيد: الأَخِيَّة العُرْوة تُشَدُّ بها الدابة   مَثْنِيَّةً في الأرض. وفي الحديث: لا تَجْعَلوا ظهورَكم كأخايا الدوابِّ، يعني   في الصلاة، أي لا تُقَوِّسُوها في الصلاة حتى تصير كهذه العُرى. ولفُلان   عند الأمير آخِيَّةٌ ثابتة، والفعل أخَّيْت آخِيَّة تأْخِيةً. قال:   وتأَخَّيْتُ أنا اشتقاقُه من آخِيَّة العُود، وهي في تقدير الفعل فاعُولة،   قال: ويقال آخِيَةٌ، بالتخفيف، ويقال: آخى فلان في فُلان آخِيَة فكَفَرَها   إذا اصْطَنَعه وأَسدى إليه؛ وقال الكُمَيْت:   سَتَلْقَوْن ما آخِيّكُمْ في عَدُوِّكُم   عليكم، إذا ما الحَرْبُ ثارَ عَكُوبُها   ما: صِلَةٌ، ويجوز أن تكون ما بمعنى أيّ كأَنه قال سَتَلْقَوْن أيُّ شيء   آخِيُّكم في عَدوِّكم. وقد أَخَّيْتُ للدابَّة تَأْخِيَة وتَأَخَّيْتُ   الآخِيَّةَ. والأَخِيَّة لا غير: الطُّنُب. والأَخِيَّة أَيضاً: الحُرْمة   والذِّمَّة، تقول: لفلان أَواخِيُّ وأَسْبابٌ تُرْعى. وفي حديث عُمر:   أَنه قال للعباس أَنت أَخِيَّةُ آباءِ رسول الله، صلى الله عليه وسلم؛ أَراد   بالأَخِيَّةِ البَقِيَّةَ؛ يقال: له عندي أَخِيَّة أيب ماتَّةٌ   قَوِيَّةٌ ووَسِيلةٌ قَريبة، كأنه أراد: أَنت الذي يُسْتَنَدُ إليه من أَصْل رسول   الله، صلى الله عليه وسلم، ويُتَمَسَّك به. وقوله في حديث ابن عُمر:   يتأَخَّى مُناخَ رسول الله أي يَتَحَرَّى ويَقْصِد، ويقال فيه بالواو أيضاً،   وهو الأَكثر.   وفي حديث السجود: الرجل يُؤخِّي والمرأَة تَحْتَفِزُ؛ أَخَّى الرجلُ إذا   جلس على قَدَمه اليُسرى ونَصَبَ اليُمْنى؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في   بعض كتب الغريب في حرف الهمزة، قال: والرواية المعروفة إنما هو الرجل   يُخَوِّي والمرأَة تَحْتَفِزُ. والتَّخْويةُ: أَن يُجافي بطنَه عن الأَرض   ويَرْفَعَها.
القاموس المحيط:
و الْأَخِيَّةُ، كأبِيَّةٍ ويُشَدُّ ويُخَفَّفُ عُودٌ في حائِطٍ، أَو في حَبْلٍ يُدْفَنُ طَرَفَاهُ في الأرضِ، ويُبْرَزُ طَرَفُهُ، كالحَلْقَةِ تُشَدُّ فيها الدابَّةُ ج أخايَا وأَواخِيُّ. والآخِيَّةُ الطُّنُبُ، والحُرْمَةُ، والذِّمَّةُ.
وأخَّيْتُ للدابَّةِ تأَخِيَةً: عَمِلْتُ لَها أَخِيَّةً. والْأَخُ والْأَخُّ، مُشدَّدَةً، والْأَخُوُّ والْأَخَا والْأَخْوُ، كَدَلْوٍ، من النَّسَبِ: م، والصَّدِيقُ، والصاحِبُ ج: أخونَ وآخاءٌ وإخْوانٌ، بالكسر، وأُخْوانٌ، بالضم وإخْوَةٌ وأُخْوَةٌ، بالضم، وأُخُوَّةٌ وأُخُوٌّ، مُشَدَّدَيْنِ مضمومينِ.
والْأُخْتُ: للْأُنْثَى، والتاءُ ليس للتأنيثِ ج: أخَوَاتٌ، وما كنْتَ أخاً، ولقد أَخَوْتَ أُخُوَّةً، وآخَيْتُ وتأخَّيْتُ وآخاهُ مُؤَاخاةً وإخاءً وإخاوَةً ووخاءً، وواخاهُ ضعيفَةٌ. وتأخَّيْتُ الشيءَ: تَحَرَّيْتُهُ، و أخاً: اتَّخَذْتُهُ، أَو دَعَوْتُه أَخاً. ولا أخا لَكَ بفلانٍ: ليس لك بأَخٍ. وتَرَكْتُه بأَخِ الخَيْرِ: بشَرٍّ.
وأُخَيَّانِ، كعُلَيَّانِ: جَبَلانِ.
تاج العروس:
( والاخ ) أحد الاسماء الستة المعربة بالواو والالف والياء قال الجوهري ولا تكون موحدة الا مضافة قال ابن بري ويجوز أن لا تضاف وتعرب بالحركات نحو هذا أخ وأب وحم وفم ما خلا قولهم ذو مال لا يكون الا مضافا ( والاخ مشددة ) وانما شدد لان أصله أخو فزاد وابدل الواو خاء كما مر في الاب ( والاخو ) لغة فيه حكاها ابن الاعرابي ( والاخا ) مقصورا حكاها ابن الاعرابي أيضا ومنه مكره أخاك لابطل ( والاخو كدلو ) عن كراع ومنه قول الشاعر : ما المرة أخوك ان لم تلفه وزرا * عند الكريهة معوانا على النوب قال الخليل أصل تأسيس بناء الاخ على فعل بثلاث متحركات فاستثقلوا ذلك وألقوا الواو وفيها ثلاثة أشياء حرف وصرف وصوت فربما ألقوا الواو والياء بصرفها فألقوا منها الصوت فاعتمد الصوت على حركة ما قبله فان كانت الحركة فتحة صارا الصوت معها ألفا لينة وان كانت صمة صار معها واو الينة وان كانت كسرة صار معها ياء لينة واعتمد صوت واو الاخ على الخاء فصار معها ألفا لينة أخا ثم القوا الالف استخفافا لكثرة استعمالهم وبقيت الخاء على حركتها فجرت على وجوه النحو لقصر الاسم فإذا لم يضيفوه قووه بالتنوين وإذا أضافوا لم يحسن التنوين في الاضافة فقووه بالمد ( من النسب م ) معروف وهو من ولده أبوك وأمك أو أحدهما ويطلق أيضا على الاخ من الرضاع والتثنية اخوان بسكون الخاء وبعض العرب يقول أخان على النقص وحكي كراع اخوان بضم
الخاء قال ابن سيده ولا أدري كيف ذلك وقال ابن بري هو في الشعر وأنشد لخليج الاعيوي
لاخوين كانا خير اخوين شمة * وأسرعة حاجة أريدها وجعله ابن سيده مثني أخو بضم الخاء وأنشد بيت خليج ( و ) قد يكون الاخ ( الصديق والصاحب ) ومنه قولهم ورب أخ لم تلده أمك ( ج اخون ) أنشد الجوهري لعقيل بن علفة المري : وكان بنو فزارة شرقوم * وكنت لهم كشر بني الاخينا قال ابن بري صوابه شر عم قال ومثله قول العباس بن مرداس : فقلنا أسملوا انا أخوكم * فقد سلمت من الاحن الصدور ( وآخاء ) بالمد كآباء حكاه سيبويه عن يونس وأنشد أبو على : وجدتم بنيكم دوننا إذ نسبتم * وأي بني الاخاء تنبو مناسه ( و ) يجمع أيضا على ( اخوان بالكسر ) مثل خرب وخربان ( واخوان بالضم ) عن كراع والفراء ( واخوة ) بالكسر قال الازهري هم الاخوة إذا كانوا الاب وهم الاخوان إذا لم يكونوا لاب قال أبو حاتم قال أهل البصرة أجمعون الاخوة في النسب والاخوان في الصداقة قال الازهري وهذا غلط يقال للاصدقاء وغير الاصدقاء اخوة واخوان قال الله عز وجل انما المؤمنون اخوة ولم يعن النسب وقال أو بيوت اخوانكم وهذا في النسب ( واخوة بالضم ) عن الفراء وأما سيبويه فقال هو اسم للجمع وليس بجمع لان فعلا ليس مما يجمع على فعلة ( واخوة واخو مشددين مضمومين ) الاولى حكاها اللحيانى قال ابن سيده وعندي انه أخو على مثال فعول ثم لحقت الهاء لتأنيث الجمع كالبعولة والفحولة ( والاخت للانثى ) صيغة على غير بناء المذكر ( والتاء ) بدل من الواو وزنها فعلة فنقلوها الى فعل والحقتها التاء المبدلة من لامها بوزن فعل فقالوا أخت و ( ليس للتأيث ) كما ظن من لا خبرة له بهذا الشأن وذلك لسكون ما قبلها هذا مذهب سيبويه وهو الصحيح وقد نص عليه في باب ما لا ينصرف فقال لو سمعيت بها رجلا لصرفتها معرفة ولو كانت للتأنيث لما انصرف الاسم على ان سيبويه قد تسمح في بعض ألفاظه في الكتاب فقال هي علامة تأنيث وانما ذلك تجوز منه في اللفظ لانه أرسله غفلا وقد قيده في باب ما لا ينصرف والاخذ بقوله المعلل أقوي من الاخذ بقوله الغفل المرسل ووجه تجوزه انه لما كانت التاء لا تبدل من الواو فيها الا مع المؤنث صارت كأنها علامة تأنيث واعنى بالصيغة فيها بناءها على فعل وأصلها فعل وابدال الواو فيها لازم لان هذا عمل اختص به المؤنث ( ج أخوات ) وقال الخليل تأنيث الاخ أخت وتاؤها هاء وأختان وأخوات وقال الليث الاخت كان حدها أخه فصارا الاعراب على الخاء والهاء في موضع رفع ولكنها انفتحت بحال هاء التأنيث فاعتمدت عليه لانها لا تعتمد على حرف تحرك بالفتحة وأسكنت الخاء فحول صرفها على الالف وصارت الهاء تاء كأنها من أصل الكلمة ووقع الاعراب على التاء والزمت الضمة التي كانت في الخاء الالف وقال بعضهم أصل الاخت أخوة فحذفت الواو كما حذفت من الاخ وجعلت الهاء تاء فنقلت ضمة الواو المحذوفة الى الالف فقيل أخت الواو أخت الضمة ( وما كنت أخا ولقد أخوت اخوة ) بالضم وتشديد الواو ( وآخيت ) بالمد ( وتأخيت ) صرت أخا ويقال آخوت عشرة أي كنت لهم أخا ( وآخاه مؤاخاة واخاء واخاوة ) وهذه عن الفراء ( ووخاء ) بكسرهن ( وواخاه ) بالواو لغة ( ضعيفة ) قيل هي لغة طئ قال ابن بري وحكي أبو عبيد في غريب المصنف ورواه عن اليزيدي آخيت وواخيت وآسيت وواسيت وآكلت وواكلت ووجه ذلك من جهة القياس هو حمل الماضي على المسقبل إذ كانوا يقولون تواخي بقلب الهمزة واوا على التخفيف وقيل هي بدل قال ابن سيده وأري الوخاء عليها والاسم الاخوة تقول بيني وبينه اخوة واخاء وفي الحديث آخي بين المهاجرين والانصار أي ألف بينهم بأخوة الاسلام والايمان وقال الليث الاخاء والمواخاة والتأخي والاخوة قرابة الاخ ( وتأخيث الشئ تحريته ) تحري الاخ لاخيه ومنه حديث ابن عمر يتأخي متأخ رسول الله أي يحري ويقصد ويقال فيه بالواو أيضا وهو الاكثر ( و ) تأخيث ( أخا اتخذته ) أخا ( أو دعوته أخا و ) قولهم ( لا أخا لك بفلان ) أي ( ليس لك بأخ ) قال النابغة : ابلغ بني ذبيان ان لا اخالهم * بعبس إذا حلوا الدماخ فأظلما ( و ) يقال ( تركته يأخ الخير ) أي ( بشر ) وأخ الشر أي بخير وهو مجاز وحكي اللحياني عن أبي الدينار وأبي زياد القوم بأخي الشر أي بشر ( وأخيان كعليان جبلان ) في حق ذي العرجاء على الشبيكة وهو ماء في بطن واد فيه ركايا كثيرة قاله ياقوت * ومما يستدرك عليه قال بعض النحويين سمى الاخ أخان قصده قصد أخيه وأصله من وخي أي قصد فقلبت الواو همزة والنسبة الى الاخ أخوي وكذلك الى الاخت لانك تقول أخوات وكان يونس يقول أختى وليس بقياس وقالوا الرمح أخوك وربما خانك وقال ابن عرفة الاخوة إذا كانت في غير الولادة كانت المشاكلة والاجتماع في الفعل نحو هذا الثوب أخو هذا ومنه قوله تعالى كانوا اخوان الشياطين
أي هم مشاكلوهم وقوله تعالى الا هي أكبر من أختها قال السمين جعلها أختها المشاركتها لها في الصحة والصدق والانابة والمعنى انهن أي الايات موصوفات بكبر لا يكدن يتفاوتن فيه وقوله تعالى لعنت أختها اشارة الى مشاركتهم في الولاية وقوله تعالى انما المؤمنون اخوة اشارة الى اجتماعهم على الحق وتشاركهم في الصفة المتضية لذلك وقالوا رماه الله بليلة لا أخت لها وهي ليلة يموت وتآخيا
على تفاعلا صارا أخوين والخوة بالضم لغة في الاخوة وبه روي الحديث لو كنت متخذا خليلا لاتخذت أبا بكر خليلا ولكن خوة الاعلام قال ابن الاثير هكذا روي الحديث وقال الاصمعي في قولهم لا أكله الا أخا السرار أي مثل السرار ويقال فلان أخا الموت أي مثل الموت ويقال سيرنا أخو الجهد أي سيرنا جاهد ويقال آخي فلان في فلان آخية فكفوها إذا اصطنعه وأسدي إليه قال الكميت ؟ : ستلقون ما آخيكم في عدوكم * عليكم إذا ما الحرب ثار عكوبها والاخية البقية وبين السماحة تاخ وهو مجاز والاخوان لغة في الخوان ومنه الحديث حتى ان أهل الاخوان ليجتمعون وأنشد السمين للعريان : ومنحر مئناث يحر خوارها * وموضع اخوان الى جنب اخوان وأخي كبر ناحية من نواحي البصرة في شرق دجلة ذات انهار وقرى عن ياقوت ويوم أخي مصغرا من أيام العرب أغار فيه أبو بشر العذري على بني مرة عن ياقوت والاخيه كعلية لغة في الاخية والاخية

_Türkçe çeviri henüz yok_
