# أخ — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AE/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: أخ

- الأصل أخو، وهو: المشارك آخر في الولادة من الطرفين، أو من أحدهما أو من الرضاع.
ويستعار في كل مشارك لغيره في القبيلة، أو في الدين، أو في صنعة، أو في معاملة أو في مودة، وفي غير ذلك من المناسبات.
قوله تعالى: ﴿لاتكونوا كالذين كفروا وقالوا لإخوانهم﴾ [آل عمران/156]، أي: لمشاركيهم في الكفر، وقال تعالى: ﴿إنما المؤمنون إخوة﴾ [الحجرات/10]، ﴿أيحب أحدكم أن يأكل لحم أخيه ميتا﴾ [الحجرات/12]، وقوله: ﴿فإن كان له إخوة﴾ [النساء/11]، أي: إخوان وأخوات، وقوله تعالى: ﴿إخوانا على سرر متقابلين﴾ [الحجر/47]، تنبيه على انتفاء المخالفة من بينهم.
والأخت: تأنيث الأخ، وجعل التاء فيه كالعوض من المحذوف منه، وقوله تعالى: ﴿يا أخت هارون﴾ [مريم/28]، يعني: أخته في الصلاح لا في النسبة، وذلك كقولهم: يا أخا تميم. وقوله تعالى: ﴿أخا عاد﴾ [الأحقاب/21]، سماه أخا تنبيها على إشفاقه عليهم شفقة الأخ على أخيه، وعلى هذا قوله تعالى: ﴿وإلى ثمود أخاهم﴾ [الأعراف/73] ﴿وإلى عاد أخاهم﴾ [الأعراف/65]، ﴿وإلى مدين أخاهم﴾ [الأعراف/85]، وقوله: ﴿وما نريهم من آية إلا هي أكبر من أختها﴾ [الزخرف/48]، أي: من الآية التي تقدمتها، وسماها أختا لها لاشتراكهما في الصحة والإبانة والصدق، وقوله تعالى: ﴿كلما دخلت أمة لعنت أختها﴾ [الأعراف/38]، فإشارة إلى أوليائهم المذكورين في نحو قوله تعالى: ﴿أولياؤهم الطاغوت﴾ [البقرة/257]، وتأخيت أي: تحريت (انظر: مجمل اللغة 1/89؛ واللسان (أخو) 14/22) تحري الأخ للأخ، واعتبر من الإخوة معنى الملازمة فقيل: أخية الدابة (قال ابن منظور: والأخية والآخية: عود يعرض في الحائط ويدفن طرفاه فيه، ويصير وسطه كالعروة تشد إليه الدابة).

### Türkçe

- Asıl olan **أخو**’dur; o da: iki taraftan, yahut ikisinden birinden, yahut süt emmeden doğumda başka birine ortak olandır.
Ve kabilede, yahut dinde, yahut bir sanatta, yahut bir muamelede, yahut bir sevgide, ve bunun dışındaki münasebetlerden her birinde başkasına ortak olan her şey hakkında ödünç alınır (mecazen kullanılır).
Yüce Allah’ın sözü: ﴿لاتكونوا كالذين كفروا وقالوا لإخوانهم﴾ [Âl-i İmrân/156]; yani: küfürde kendilerine ortak olanlara. Ve Yüce Allah dedi: ﴿إنما المؤمنون إخوة﴾ [Hucurât/10], ﴿أيحب أحدكم أن يأكل لحم أخيه ميتا﴾ [Hucurât/12]. Ve O’nun sözü: ﴿فإن كان له إخوة﴾ [Nisâ/11]; yani: erkek kardeşler ve kız kardeşler. Ve O’nun sözü: ﴿إخوانا على سرر متقابلين﴾ [Hicr/47]; aralarında muhalefetin yokluğuna dikkat çekmedir.
Ve **الأخت**: **الأخ**’un müennesi (dişili)dir; ve ondaki **التاء** onun kendisinden hazfedilmiş olana karşılık (ivaz) gibi kılınmıştır. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿يا أخت هارون﴾ [Meryem/28]; yani: nisepte değil, salâhta onun kız kardeşi; bu da onların “Ey Temîm’in kardeşi” demeleri gibidir. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿أخا عاد﴾ [Ahkâf/21]; onu “kardeş” diye adlandırdı; onlara karşı, kardeşin kardeşine şefkati gibi şefkat göstermesine dikkat çekmek için. Ve bunun üzere Yüce Allah’ın sözü: ﴿وإلى ثمود أخاهم﴾ [A‘râf/73], ﴿وإلى عاد أخاهم﴾ [A‘râf/65], ﴿وإلى مدين أخاهم﴾ [A‘râf/85]. Ve O’nun sözü: ﴿وما نريهم من آية إلا هي أكبر من أختها﴾ [Zuhruf/48]; yani: ondan önce geçmiş olan âyetten; ve ikisini sıhhatte, açıklıkta ve doğrulukta ortak olmaları sebebiyle ona “kız kardeş” adını verdi. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿كلما دخلت أمة لعنت أختها﴾ [A‘râf/38]; şu halde, Yüce Allah’ın sözü gibi bir yerde zikredilen onların velîlerine bir işarettir: ﴿أولياؤهم الطاغوت﴾ [Bakara/257]. Ve **تأخيت**; yani: (bkz.: مجمل اللغة 1/89؛ واللسان (**أخو**) 14/22) kardeşin kardeş için araştırması gibi araştırdım. Ve kardeşlerden “mülâzemet” (ayrılmama/beraber bulunma) mânası itibara alındı da şöyle denildi: **أخية الدابة** (İbn Manzûr dedi: ve **الأخية** ve **الآخية**: duvarda enlemesine konulan bir ağaçtır; iki ucu onun içine gömülür; ortası halka gibi olur; binek hayvanı ona bağlanır).
