# أدد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AF%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AF%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AF%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أدد

الإد والإدة بكسرهما: العجب والأمر الفظيع العظيم والداهية. والأمر المنكر، كالأد، بالفتح هكذا في سائر النسخ، والذي في اللسان: وكذلك الآد، مثل فاعل فلينظر. ج أي جمع إد إداد، بالكسر، وجمع إدة إدد، بكسر ففتح. والأد، مثل فاعل: الغلبة والقهر والقوة، قال:
  نضون عني شـدة وإدا                      من ما كنت صملا نهدا

  وأمر إد. وصف به، كذا عن اللحياني. وفي التنزيل  لقد جئتم شيئا إدا  قراءة القراء إدا، بكسر الألف، إلا ما روي عن أبي عمر, أنه قرأ أدا، قال: ومن العرب من يقول: لقد جئت بشيء آد، مثل ماد، قال: وهو في الوجوه كلها بشيء: عظيم. وأد البعير يؤد أدا، إذا هدر. وأدت الناقة والإبل تؤد أدا، إذا رجعت الحنين في أجوافها، وعن كراع: أدت الناقة: حنت ومدت لصوتها. وأد الشيء والحبل يؤده أدا: مده. وأد في الأرض يؤد أدا: ذهب. وعن الليث أدته الداهية تؤده، بالضم، وتئده، بالكسر، والأول هو القياس والكسر غريب لا يعرف، قال ابن سيده: وأرى اللحياني حكى تأده، بالفتح، فإما أن يكون من باب أبي يأبى. وقد استغربه شيخنا جدا، لأنه لم يطلع على نص اللحياني. وكل ذلك معناه دهته. وكذا أده الأمر يؤده أدا ويئده، إذا دهاه. والتأدد: التشدد، كالأد. وأدد، كعمر، مصروفا، ولو قال كصرد لم يحتج للتطويل ببيان حكم إعرابه، وأدد، بضمتين، لغة فيه عن سيبويه: أبو قبيلة من حمير وهو أدد بن زيد بن كهلان بن سبإ بن حمير، وقيل أدد بن زيد بن يشجب بن عريب بن كهلان بن سبإ ابن يشجب بن يعرب بن قحطان. وأد بالضم ابن طابخة بن الياس بن مضر أبو قبيلة أخرى قال الشاعر:
  أد بن طابخة أبونا فانسبوا                      يوم الفخار أبا كأد تنفروا قال ابن ديد: أحسب أن الهمزة في أد واو، لأنه من الود، أي الحب، فأبدلت الواو همزة، كما قالوا أقتت وأرخ الكتاب. ومما يستدرك عليه: أدد الطريق: درره. والأد: صوت الوطء. قال الشاعر:
  يتبع أرضا جنها يهول                      أد وسجع ونهيم هتمل والأديد: الجلبة. وشديد أديد إتباع له. قال الأزهري: وكان لقريش صنم يدعونه ودا، ومنهم من يقول أد، وهي لغة. وأد البعير في سيره يئد أدا، إذا أسرع وسار سيرا شديدا.

### Türkçe

**الإد** ve **الإدة**, ikisi de kesre ile: hayret; korkunç büyük iş; musibet. Ve inkâr olunan iş; **الأد** gibi, fetha ile; bütün nüshalarda böyledir. Lisân’da olan ise: “ve yine **الآد**”, **فاعل** vezni gibi; öyleyse baksın. Çoğulu: **إد**’in çoğulu **إداد**, kesre ile; **إدة**’nin çoğulu **إدد**, kesre sonra fetha ile. Ve **الأد**, **فاعل** gibi: galebe, kahır ve kuvvet. Dedi ki:
  Benden bir şiddet ve bir **إدا** uzaklaştırırlar                      ben sert, göğüslü iken

Ve “**أمر إد**”. Onunla vasıflandırıldı; **اللحياني**’den böyle (nakledilmiştir). Ve tenzîlde: **لقد جئتم شيئا إدا**; kurrânın kıraati **إدا**, elifin kesresi ile; ancak **أبو عمر**’dan rivayet olunan müstesna: o **أدا** okudu. Dedi ki: Arap’tan kimi der: “**لقد جئت بشيء آد**”, **ماد** gibi. Dedi ki: O, bütün vecihlerde “bir şey” ile (beraber): büyük. **أد** deve, **يؤد** **أدا**, eğer böğürdüyse. Ve **أدت** dişi deve ve develer **تؤد** **أدا**, eğer inlemeyi karınlarının içinde geri çevirdilerse. **كراع**’dan: **أدت الناقة**: inledi ve sesini uzattı. Ve **أد** şey ve ip, onu **يؤده** **أدا**: onu uzattı. Ve **أد** yerde, **يؤد** **أدا**: gitti. **الليث**’ten: musibet onu **أدته**; onu **تؤده**, damme ile; ve **تئده**, kesre ile; birincisi kıyastır, kesre ise gariptir, bilinmez. **ابن سيده** dedi: **اللحياني**’nin **تأده**’yi fetha ile hikâye ettiğini görüyorum; artık ya **أبى يأبى** bâbındandır. Şeyhimiz onu pek çok garipsedi; çünkü **اللحياني**’nin nassına muttali olmadı. Bütün bunların manası: ona musibet isabet etti. Ve yine **أده** iş, onu **يؤده** **أدا** ve **يئده**, eğer ona musibet geldiyse. Ve **التأدد**: şiddetlenme; **الأد** gibi. Ve **أدد**, **عمر** gibi, munsarif olarak; eğer **صرد** gibi deseydi, i‘rab hükmünü beyan ile uzatmaya ihtiyaç duymazdı. Ve **أدد**, iki damme ile, onda bir lugat; **سيبويه**’den: **حمير**’den bir kabilenin babasıdır; o, **أدد بن زيد بن كهلان بن سبإ بن حمير**’dir. Ve denildi: **أدد بن زيد بن يشجب بن عريب بن كهلان بن سبإ ابن يشجب بن يعرب بن قحطان**. Ve **أد** damme ile: **طابخة بن الياس بن مضر**’in oğludur; başka bir kabilenin babasıdır. Şair dedi ki:
  **أد بن طابخة** babamızdır; öyleyse neseb edin                      övünme gününde, bir baba olarak **أد** gibi (olanı) kaçırmayın

**ابن ديد** dedi: Sanırım **أد**’deki hemze vavdır; çünkü o **الود**’dendir, yani sevgi; böylece vav hemzeye çevrildi; “**أقتت**” ve “**أرخ** الكتاب” dedikleri gibi. Ve ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır: **أدد الطريق**: onu (yolu) dereledi. Ve **الأد**: ayak basmanın sesi. Şair dedi ki:
  Bir yeri takip eder; cinleri onu korkutur                      **أد** ve sec‘ ve **نهيم** **هتمل**

Ve **الأديد**: gürültü. Ve “şiddetli **أديد**”: ona tâbidir. **الأزهري** dedi: **قريش**’in bir putu vardı; ona **ودا** derlerdi; onlardan kimi **أد** der; o bir lugattır. Ve **أد** deve yürüyüşünde, **يئد** **أدا**, eğer hızlandı ve şiddetli bir yürüyüşle yürüdüyse.
