# أذربيجان (أ-ذ-ر-ب-ي-ج-ا-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%AC%D8%A7%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%AC%D8%A7%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: أ - ذ - ر - ب - ي - ج - ا - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%AC%D8%A7%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!أَذْرَبِيْجان ، بفتحٍ فسكونٍ وفتحِ الرَّاء وكسْرِ الموحَّدَةِ وياءٍ ساكِنَةٍ وجِيمٍ هكذا جاءَ في شعْرِ الشمَّاخِ :
( تذكَّرْتها وهْناً وقد حالَ دونَهاقُرَى أَذْرَبِيجانَ المسالحُ والخالوقد فَتَحَ قومٌ الذَّال وسكَّنوا الرَّاء ؛ ومَدَّ آخَرُون الهَمْزةَ مع ذلِكَ .
ورُوِي بمدِّ الهَمْزةِ سكونِ الذالِ فيَلْتَقي سَاكِنان ، وكسْرِ الرَّاء ، وهو إِقْليمٌ واسِعٌ مِن مَشْهور مُدُنة تَبْرِيز ، والنِّسْبَةُ إليها

*!أَذَرِيٌّ ، محرَّكة ، *!وأَذربيّ ، وهو اسْمٌ اجْتَمَعَتْ فيه خَمْسُ مَوانِع مِن الصَّرْف : العُجْمةُ والتَّعْريفُ والتَّأْنيثُ والتَّرْكيبُ ولحوقُ الأَلِفِ والنُّون ، ومع ذلِكَ فإنَّه إنْ زالَتْ منه إحْدَى المَوانِع وهو التَّعْريفُ صُرِفَ ، لأنَّ هذه الأَسْبابَ لا تكونُ مَوانِع مِن الصَّرْف إلاَّ مع العِلْميَّة ، فإنْ زالَتِ العِلْميَّة بَطلَ حُكْم البَواقي ، ولولا ذلِكَ لكانَ مِثْل قائِمَة ومانِعَة ومطيقَة غَيْر مُنْصرف لأنَّ فيه التَّأْنِيث والوَصْف ، ولكانَ مِثْل الفِرنِد واللِّجام غَيْر مُنْصرف لاجْتِماع العُجْمةِ والوَصْفِ ، وكَذلِكَ الكُتْمان لأنَّ فيه الأَلِفَ والنُّونَ ، والوَصْفَ ، فاعْرِفْ ذلِكَ ، وقد ذَكَرْناه أَيْضاً في الموحَّدَةِ .

##### Türkçe

: (**أَذْرَبِيْجان**; bir fetha ile sonra bir sükûn ile; ve **الرَّاء**’ın fethası ve **الموحَّدَةِ**’nin kesrası ve sâkin bir **ياء** ve bir **جِيم**; Şemmâh’ın şiirinde böyle gelmiştir:

(“Onu zayıflık hâlinde hatırladım; onunla arama, **أَذْرَبِيجان** köyleri, karakollar ve çorak yerler girdi.”)

Bir kavim **الذَّال**’ı fethalı okudu ve **الرَّاء**’ı sâkin kıldı; başkaları da bununla birlikte **الهَمْزة**’yi uzattı.

**الهَمْزة**’nin uzatılması, **الذال**’ın sükûnu ve **الرَّاء**’ın kesrası ile rivayet edildi; böylece iki sâkin birleşir. O, meşhur şehirlerinden **تَبْرِيز** olan geniş bir iklimdir; ona nisbet:

**أَذَرِيٌّ**, harekeli; ve **أَذربيّ**. O, içinde sarftan men‘in beş engelinin toplandığı bir isimdir: acemlik, marifelik, müenneslik, terkib ve **الأَلِفِ** ile **النُّون**’un bitişmesi. Bununla birlikte, ondan engellerden biri—o da marifelik—giderse, sarf olunur; çünkü bu sebepler, ancak alemiyet ile birlikte sarftan men‘ engelleri olurlar; alemiyet giderse, geri kalanların hükmü bâtıl olur. Böyle olmasaydı, **قائِمَة** ve **مانِعَة** ve **مطيقَة** gibi, içinde müenneslik ve vasıflık bulunduğu için gayr-i munsarif olurdu; ve **الفِرنِد** ve **اللِّجام** gibi, acemlik ve vasfın toplanması sebebiyle gayr-i munsarif olurdu; aynı şekilde **الكُتْمان** da; çünkü onda **الأَلِفَ** ve **النُّونَ** ve vasıf vardır. Öyleyse bunu bil; bunu **الموحَّدَةِ**’de de zikretmiştik.
