# أذي — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B0%D9%8A/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: ءذي

ءذي
أَذِيَ - يَأْذَى
أَذِيَ - يَأْذَى - أَذَى
آذى - يُؤْذِي، أوذِيَ - يُؤْذَى
أذِيَ  - يَأْذَى + الكائن: يشعر بالألم وعدم الرضاة والقبول من ضر وتخرب وسوء في جسمه وبنائه وفعله وعمله: يكون فيه حالة من سوء البنية المادية أو النفسية، تولد فيه عدم الرضا والقبول والألم الجسمي أو النفسي
أَذَى: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " أذِيَ  - يَأْذَى": وهو كذلك ما يكون بفعل " أذِيَ  - يَأْذَى": الشعور بعدم الرضى والقبول والألم الجسمي أو النفسي بتأثير آخر عليه
آذى - يُؤْذِي + كائن + كائناً : أصلها " أأذى  - يُؤْذي": على وزن " أقعلَ" من " أذِيَ  - يَأْذَى ": جعله " يَأْذَى ": أثر عليه مادياً أو نفسياً فأحدث فيه ألماً نفسياً  أو جسدياً : يحدث في آخر حالة من سوء البنية المادية أو النفسية ، تولد فيه عدم الرضا والقبول والألم الجسمي أو النفسي
أوذِيَ - يُؤْذَى: مبني للمجهول من " آذى - يُؤْذِي "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالألم والبأس "، وهي:
جَأَرَ - يَجْأَرُ ، شَكا - يَشْكوْ، أَلِمَ - يَألَمُ، شَقيَ - يَشْقى، بَئِسَ - يَبْأَسُ، أذِيَ  - يَأْذَى
آذى - يؤذي - أوذي - أوذوا
أنواع الأذى
أوذوا في الله 1) الإخراج من الديار       2) بالفتنة 3) والعذاب	﴿فاستجاب لهم ربهم أني لا أضيع عمل عامل منكم من ذكر أو أنثى بعضكم من بعض فالذين هاجروا وأخرجوا من ديارهم وأوذوا في سبيلي وقاتلوا وقتلوا لأكفرن عنهم سيئاتهم ولأدخلنهم جنات تجري من تحتها الأنهار ثوابا من عند الله والله عنده حسن الثواب(195)﴾ آل عمران ﴿قالوا أوذينا من قبل أن تأتينا ومن بعد ما جئتنا قال عسى ربكم أن يهلك عدوكم ويستخلفكم في الأرض فينظر كيف تعملون(129)﴾ الأعراف ﴿ومن الناس من يقول آمنا بالله فإذا أوذي في الله جعل فتنة الناس كعذاب الله ولئن جاء نصر من ربك ليقولن إنا كنا معكم أوليس الله بأعلم بما في صدور العالمين(10)﴾ العنكبوت
الصبر على الأذى	﴿ولقد كذبت رسل من قبلك فصبروا على ما كذبوا وأوذوا حتى أتاهم نصرنا ولا مبدل لكلمات الله ولقد جاءك من نبإ المرسلين(34)﴾ الأنعام ﴿وما لنا ألا نتوكل على الله وقد هدانا سبلنا ولنصبرن على ما آذيتمونا وعلى الله فليتوكل المتوكلون (12)﴾ إبراهيم
يؤذون الله ورسوله 4) بالقول عليهما غير الحق	﴿إن الذين يؤذون الله ورسوله لعنهم الله في الدنيا والآخرة وأعد لهم عذابا مهينا(57)﴾ الأحزاب
يؤذون النبي 5) بقول معيب 6) بالبقاء في بينه على حساب راحته	﴿ومنهم الذين يؤذون النبي ويقولون هو أذن قل أذن خير لكم يؤمن بالله ويؤمن للمؤمنين ورحمة للذين آمنوا منكم والذين يؤذون رسول الله لهم عذاب أليم(61)﴾ التوبة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تدخلوا بيوت النبي إلا أن يؤذن لكم إلى طعام غير ناظرين إناه ولكن إذا دعيتم فادخلوا فإذا طعمتم فانتشروا ولا مستأنسين لحديث إن ذلكم كان يؤذي النبي فيستحي منكم والله لا يستحي من الحق وإذا سألتموهن متاعا فاسألوهن من وراء حجاب ذلكم أطهر لقلوبكم وقلوبهن وما كان لكم أن تؤذوا رسول الله ولا أن تنكحوا أزواجه من بعده أبدا إن ذلكم كان عند الله عظيما(53)﴾ الأحزاب
7) آذوا موسى بالبهتان	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تكونوا كالذين آذوا موسى فبرأه الله مما قالوا وكان عند الله وجيها(69)﴾ الأحزاب ﴿وإذ قال موسى لقومه ياقوم لم تؤذونني وقد تعلمون أني رسول الله إليكم فلما زاغوا أزاغ الله قلوبهم والله لا يهدي القوم الفاسقين(5)﴾ الصف
يؤذون المؤمنين والمؤمنات بالبهتان	﴿والذين يؤذون المؤمنين والمؤمنات بغير ما اكتسبوا فقد احتملوا بهتانا وإثما مبينا(58)﴾ الأحزاب
 	﴿ياأيها النبي قل لأزواجك وبناتك ونساء المؤمنين يدنين عليهن من جلابيبهن ذلك أدنى أن يعرفن فلا يؤذين وكان الله غفورا رحيما(59)﴾ الأحزاب
9) عقوبة عذاب نفسي أو جسدي	﴿واللذان يأتيانها منكم فآذوهما فإن تابا وأصلحا فأعرضوا عنهما إن الله كان توابا رحيما(16)﴾ النساء
أذى
10) أذى المحيض	﴿ويسألونك عن المحيض قل هو أذى فاعتزلوا النساء في المحيض ولا تقربوهن حتى يطهرن فإذا تطهرن فأتوهن من حيث أمركم الله إن الله يحب التوابين ويحب المتطهرين(222)﴾ البقرة
11) بالقول بالمن	﴿الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله ثم لا يتبعون ما أنفقوا منا ولا أذى لهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون(262)﴾ البقرة ﴿قول معروف ومغفرة خير من صدقة يتبعها أذى والله غني حليم(263)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى كالذي ينفق ماله رئاء الناس ولا يؤمن بالله واليوم الآخر فمثله كمثل صفوان عليه تراب فأصابه وابل فتركه صلدا لا يقدرون على شيء مما كسبوا والله لا يهدي القوم الكافرين(264)﴾ البقرة
12) بالقول السوء   13) بالضرر	﴿لتبلون في أموالكم وأنفسكم ولتسمعن من الذين أوتوا الكتاب من قبلكم ومن الذين أشركوا أذى كثيرا وإن تصبروا وتتقوا فإن ذلك من عزم الأمور(186)﴾ آل عمران ﴿لن يضروكم إلا أذى وإن يقاتلوكم يولوكم الأدبار ثم لا ينصرون(111)﴾ آل عمران
بالفعل الضار	﴿ولا تطع الكافرين والمنافقين ودع أذاهم وتوكل على الله وكفى بالله وكيلا(48)﴾ الأحزاب
14) أذى بالرأس : مرض         15) أذى من المطر : البلل أو البرد	﴿وأتموا الحج والعمرة لله فإن أحصرتم فما استيسر من الهدي ولا تحلقوا رءوسكم حتى يبلغ الهدي محله فمن كان منكم مريضا أو به أذى من رأسه ففدية من صيام أو صدقة أو نسك فإذا أمنتم فمن تمتع بالعمرة إلى الحج فما استيسر من الهدي فمن لم يجد فصيام ثلاثة أيام في الحج وسبعة إذا رجعتم تلك عشرة كاملة ذلك لمن لم يكن أهله حاضري المسجد الحرام واتقوا الله واعلموا أن الله شديد العقاب(196)﴾ البقرة ﴿وإذا كنت فيهم فأقمت لهم الصلاة فلتقم طائفة منهم معك وليأخذوا أسلحتهم فإذا سجدوا فليكونوا من ورائكم ولتأت طائفة أخرى لم يصلوا فليصلوا معك وليأخذوا حذرهم وأسلحتهم ود الذين كفروا لو تغفلون عن أسلحتكم وأمتعتكم فيميلون عليكم ميلة واحدة ولا جناح عليكم إن كان بكم أذى من مطر أو كنتم مرضى أن تضعوا أسلحتكم وخذوا حذركم إن الله أعد للكافرين عذابا مهينا(102)﴾ النساء
مختار الصحاح
● [أذى] أ ذ ى: آذاه يؤذيه أذَّى و أذَاةً و أذِيَّة و تَأذَّى به
الراغب
أذى
- الأذى: ما يصل إلى الحيوان من الضرر إما في نفسه أو جسمه أو تبعاته دنيويا كان أو أخرويا، قال تعالى: }لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى﴿[البقرة/264]، قوله تعالى:﴾فآذوهما﴿[النساء/16] إشارة إلى الضرب، ونحو ذلك في سورة التوبة:﴾ومنهم الذين يؤذون النبي ويقولون: هو أذن﴿[التوبة/61]،﴾والذين يؤذون رسول الله لهم عذاب أليم﴿[التوبة/61]، و﴾لا تكونوا كالذين آذوا موسى﴿[الأحزاب/69]،﴾وأوذوا حتى أتاهم نصرنا﴿[الأنعام/34]، وقال:﴾لم تؤذونني﴿[الصف/5]، وقوله:﴾يسألونك عن المحيض قل: هو أذى{ [البقرة/222]، فسمى ذلك أذى باعتبار الشرع وباعتبار الطب على حسب ما يذكره أصحاب هذه الصناعة.
يقال: آذيته أو أذيته إيذاءا وأذية وأذى، ومنه: الأذي، وهو الموج المؤذي لركاب البحر.
ملخص اللسان
1.	1. آذاه يُؤذِيه أَذىً وأَذاةً وأَذِيَّةً وتَأَذَّيْت به. الأَذَى: كل ما تأَذَّيْتَ به.
2.	إماطةُ الأَذَى عن الطريق، وهو ما يؤْذِي فيها كالشوك والحجر والنجاسة ونحوها.
3.	كلُّ مُؤْذٍ في النار، وهو وعيد لمن يُؤْذِي الناس في الدنيا بعقوبة النار في الآخرة،
4.	وناقة أَذِيَةٌ: لا تستقر في مكان من غير وجع ولكن خِلْقَةً كأَنها تشكو أَذىً.
5.	وَدَعْ أَذاهم؛ تأْويلُه أَذى المنافقين لا تُجازِهِمْ عليه إلى أَن تُؤْمَرَ فيهم بأَمر.
6.	وأَذِيتُ آذى أَذىً، وآذى الرجلُ: فَعَل الأَذى
7.	والآذيُّ: المَوْجُ؛
8.	الآذيُّ: المَوْجُ الشديد.
9.	وإذا وإذْ: ظَرْفان من الزمان،
لسان العرب
● -    أذي: الأَذَى: كل ما تأَذَّيْتَ به. آذاه يُؤذِيه أَذىً وأَذاةً   وأَذِيَّةً وتَأَذَّيْت به. قال ابن بري: صوابه آذاني إيذاءً، فأَما أَذىً فمصدر   أَذِيَ أَذىً، وكذلك أَذاة وأَذِيَّة. يقال: أَذِيْت بالشيء آذَى أَذىً   وأَذاةً وأَذِيَّةً فأَنا أَذٍ؛ قال الشاعر:   لقَدْ أَذُوا بِكَ وَدُّوا لو تُفارِقُهُم،   أَذَى الهَراسةِ بين النَّعلِ والقَدَم   وقال آخر:   وإذا أَذِيتُ ببَلْدَةٍ فارَقْتُها،   ولا أُقيم بغَيرِ دَارِ مُقام   ابن سيده: أَذِيَ به أَذىً وتَأَذّى؛ أَنشد ثعلب:   تَأَذِّيَ العَوْدِ اشْتكى أن يُرْكَبا   والاسم الأَذِيَّةُ والأَذاة؛ أَنشد سيبويه:   ولا تَشْتُم المَوْلى وتَبْلُغْ أَذاتَهُ،   فإنَّك إن تَفْعَلْ تُسَفَّهْ وتَجْهَل   وفي حديث العَقيقة: أَمِيطوا عنه الأَذى، يريد الشعر والنجاسة وما يخرج   على رأْس الصبي حين يولد يُحْلَق عنه يوم سابعه. وفي الحديث: أَدْناها   إماطةُ الأَذَى عن الطريق، وهو ما يؤْذِي فيها كالشوك والحجر والنجاسة   ونحوها. وفي الحديث: كلُّ مُؤْذٍ في النار، وهو وعيد لمن يُؤْذِي الناس في   الدنيا بعقوبة النار في الآخرة، وقيل: أَراد كلّ مُؤذٍ من السباع والهوام   يُجْعَل في النار عقوبةً لأَهلها. التهذيب: ورجل أَذيٌّ إذا كان شديد   التأَذِّي، فِعْلٌ له لازمٌ، وبَعيرٌ أَذيٌّ. وفي الصحاح: بَعيرٌ أَذٍ على   فَعِلٍ، وناقة أَذِيَةٌ: لا تستقر في مكان من غير وجع ولكن خِلْقَةً كأَنها   تشكو أَذىً. والأَذِيُّ من الناس وغيرهم: كالأَذِي؛ قال:   يُصاحِبُ الشَّيطانَ مَنْ يُصاحِبُه،   فَهْوَ أَذيٌّ حَمَّةٌ مَصاوِبُه   (* قوله «حمة» كذا في الأصل بالحاء المهملة مرموزاً لها بعلامة   الإهمال).وقد يكون الأَذِيٌّ. وقوله عز وجل: وَدَعْ أَذاهم؛ تأْويلُه أَذى   المنافقين لا تُجازِهِمْ عليه إلى أَن تُؤْمَرَ فيهم بأَمر. وقد آذَيْتُه   إيذاءً وأَذِيَّةً، وقد تَأَذَّيْتُ به تَأَذِّياً، وأَذِيتُ آذى أَذىً، وآذى   الرجلُ: فَعَل الأَذى؛ ومنه قوله، صلى الله عليه وسلم، للذي تَخَطَّى   رِقاب الناس يَوْم الجُمُعَة: رأَيْتُك آذَيْتَ وآتَيْتَ.   والآذيُّ: المَوْجُ؛ قال امرؤ القيس يصف مطراً:   ثَجَّ، حَتَّى ضاق عن آذِيِّه   عَرْضُ خِيمٍ فحِفاف فَيُسُر   ابن شميل: آذيُّ الماء الأَطباق التي تراها ترفعها من مَتْنهِ الريحُ   دونَ المَوْج. والآذيُّ: المَوْجُ؛ قال المُغِيرة بن حَبْناء:   إذا رَمى آذِيُّهُ بالطِّمِّ،   تَرى الرِّجالَ حَوْلَه كالصُّمِّ،   من مُطْرِقٍ ومُنْصِتٍ مُرِمِّ   الجوهري: الآذيُّ مَوْجُ البحر، والجمع الأَواذيُّ؛ وأَنشد ابن بري   للعَجّاج:   طَحْطَحَهُ آذيُّ بَحْرٍ مُتْأَقِ   وفي حديث ابن عباس في تفسير قوله تعالى: وإذ أَخَذَ رَبُّك من بَني آدم   من ظُهورهم ذُرِّيَّاتِهم، قال: كأَنَّهم الذَّرُّ في آذِيِّ الماء.   الآذيُّ، بالمد والتشديد: المَوْجُ الشديد. وفي خُطْبَة علي، عليه السلام:   تَلْتَطِمُ أَو اذيُّ مَوْجِها. وإذا وإذْ: ظَرْفان من الزمان، فإذا لِمَا   يأْتي، وإذْ لِمَا مضى وهي محذوفة من إذا.
مقاييس اللغة:
(أذي) الهمزة والذال والياء أصل واحد، وهو الشيء تتكرّهُه ولا تَقَِرُّ عليه. تقول: آذَيْتُ فلاناً أُوذِيهِ. ويقال بعير أَذٍ وناقةٌ أَذِيَةٌ إذا كان لا يَقَِرّ في مكانٍ من غير وجع، وكأنه يَأْذَى بمكانه.
القاموس المحيط:
ي أَذِيَ به، كَبَقِيَ، بالكسر أَذًى وتأذَّى، والاسمُ الْأَذِيَّةُ والْأَذاةُ وهي المَكْرُوهُ اليسيرُ. والأَذِيُّ، كغَنِيٍّ الشديدُ التَّأَذِّي، ويُخَفَّفُ، والشديدُ الإِيذاءِ، ضِدٌّ. والآذِيُّ المَوْجُ. وآذَى فَعَلَ الْأَذَى،
و صاحِبَهُ أذًى وأَذاةً وأَذِيَّةً، ولا تَقُلْ: إيذاءً. وناقةٌ أذِيَةٌ، مُخَفَّفَةً، وبعيرٌ أذٍ: لا يَقَرُّ في مكانٍ بلا وَجَعٍ ولا مَرَضٍ، بَلْ خِلْقَةً.
تاج العروس:
ى ( أذي به كبقي ) وقوله ( بالكسر ) زيادة تأكيد ودفع لما عسى يتوهم في بقي من فتح القاف ( إذا ) هكذا هو بالالف في النسخ وهو نص ابن بري وفي المحكم رسمه بالياء وفي التنزيل ودع إذا هم وفي الحديث أميطوا عنه الاذي وكذا أدناها اماطة الاذي عن الطريق وقال الشاعر : لقد أذوابك ودوالو تفارقهم * أذي الهراسة بين النعل والقدم وقال آخر : وإذا أذيت ببلدة فارقتها * أولا أقيم بغير دار مقام ( وتأذي ) أنشد ثعلب * تأذي العود اشتكي أن يركبا * ( والاسم الاذية والاذاة ويقال هما مصدران وأنشد سيبويه : ولا تشتم المولى وتبلغ أذاته * فانك ان تفعل تسفه وتجهل ( وهي المكروه اليسير ) وقال الخطابي الاذي الشر الخفيف فان زاد فهو ضرر ( والاذي كغنى الشديد التأذي ) فعل لازم ( ويخفف ) فيقال رجل اذو شاهد التشديد قول الراجز : يصاحب الشيطان من يصاحبه * فهو اذي حمة مصاو به
( و ) قد يكون الاذي ( الشديد الايذاء ) فهو ( ضد ) وقوله الشديد الايذاء ينافي قوله ولا تقل ايذاء ( ولاذي ) بالمد والتشديد ( الموج وقال أو الشديد منه وفي الصحاح موج البحر وقال ابن شميل آذي الماء الاطباق التي تراها ترفعها من متنه الريح دون الموج وقال امرؤ القيس يصف مطرا : ثج حتى ضاق عن آذيه * عرض خيم فحفاف فيسر وقال المغيرة بن حبناء إذا رمي آذيه بالطم * ( وآذي ) بالمد ( فعل الاذي ) ومنه حديث تخطي الرقاب يوم الجمعة رأيتك آذيت وآنيت ( و ) آذي ( صاحبه ) يؤديه ( اذي واذاة واذية ) هكذا هو في الصحاح ( ولا تقل ايذاء ) ورده ابن بري فقال صوابه آذاني ايذاء فاما أذي فمصدر اذي به وكذلك اذاة واذية قال شيخنا وقد ردوا على المصنف قوله ولا تقل ايذاء وتعقبوا عليه وقالوا انه مسموع منقول والقياس يقتضيه فلا موجب لنفيه وكان أبو السعود العمادي المفسر يقول قولوا الايذاء ايذاء لصاحب
القاموس وأطال الشهاب في الرد عليه أيضا قال شخينا ثم اني أخذت في استقراء كلام العرب وتتبع نثرهم ونظمهم فلم أقف على هذا اللفظ في كلامهم فلعل المصنف أخذه بالاستقراء أو وقف على كلام لبعض من استقرى والا فالقياس يقتضيه ( وناقة اذية مخففة وبعير أذ ) على فعل نقلهما الجوهري عن الاموي وقال غيره بعير اذي وناقة اذية إذا كان ( لا يقر في مكان ) واحد ( بلا وجع ولا مرض بل خلقة ) كأنها تشكو أذي هكذا احكاه أبو عبيدة عن الاموي * ومما يستدرك عليه الاواذي أمواج البحر من الجوهري أو هي أطباق الماء ومنه حديث على تلتطم أواذي أمواجها وإذا بالكسر ظرف لما يأتي من الزمان وقد تقدم في حرف الذال

### Türkçe

ءذي
**أَذِيَ** - **يَأْذَى**
**أَذِيَ** - **يَأْذَى** - **أَذَى**
**آذى** - **يُؤْذِي**، **أوذِيَ** - **يُؤْذَى**

**أذِيَ**  - **يَأْذَى** + varlık: bedeninde ve yapısında ve fiilinde ve işinde zarar, yıkım ve kötülükten dolayı acı ve hoşnutsuzluk ve kabul etmeme hisseder: onda maddî veya nefsî yapının kötülüğü hâli bulunur; onda hoşnutsuzluk ve kabul etmeme ile bedenî veya nefsî acı doğurur.

**أَذَى**: “**فـَعـْل**” vezninde, fiil adı “**أذِيَ  - يَأْذَى**”dır: yine “**أذِيَ  - يَأْذَى**” fiiliyle olan şeydir: başkasının ona etkisiyle bedenî veya nefsî acı ve hoşnutsuzluk ve kabul etmeme hissi.

**آذى** - **يُؤْذِي** + bir varlık + bir varlığı: aslı “**أأذى  - يُؤْذي**”dir: “**أذِيَ  - يَأْذَى**”dan “**أقعلَ**” vezninde: onu “**يَأْذَى**” kıldı: ona maddî veya nefsî olarak tesir etti de onda nefsî veya bedenî bir acı meydana getirdi: başkasında maddî veya nefsî yapının kötülüğü hâlini meydana getirir; onda hoşnutsuzluk ve kabul etmeme ile bedenî veya nefsî acı doğurur.

**أوذِيَ** - **يُؤْذَى**: “**آذى - يُؤْذِي**”nin meçhulü olarak bina edilmiştir.

Lafız, “**الشعور بالألم والبأس**” (acı ve sıkıntıyı hissetme) lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَأَرَ** - **يَجْأَرُ** ، **شَكا** - **يَشْكوْ**، **أَلِمَ** - **يَألَمُ**، **شَقيَ** - **يَشْقى**، **بَئِسَ** - **يَبْأَسُ**، **أذِيَ  - يَأْذَى**

**آذى** - **يؤذي** - **أوذي** - **أوذوا**

**الأذى** türleri
Allah uğrunda eziyet edildiler: 1) diyarlarından çıkarılma 2) fitne ile 3) azap ile	﴿“Rableri onlara cevap verdi: ‘Sizden erkek olsun kadın olsun hiçbir çalışanın amelini zayi etmem; bazınız bazınızdandır. Hicret edenler, diyarlarından çıkarılanlar, yolumda eziyet edilenler, savaşanlar ve öldürülenler var ya; elbette onların kötülüklerini örteceğim ve elbette onları altlarından ırmaklar akan cennetlere sokacağım; Allah katından bir mükâfat olarak; güzel mükâfat Allah katındadır.’ (195)”﴾ Âl-i İmrân ﴿“Dediler ki: ‘Bize, sen bize gelmeden önce de geldikten sonra da eziyet edildi.’ Dedi ki: ‘Umulur ki Rabbiniz düşmanınızı helâk eder ve sizi yeryüzünde halife kılar da nasıl amel edeceğinize bakar.’ (129)”﴾ A‘râf ﴿“İnsanlardan kimi de der ki: ‘Allah’a iman ettik.’ Sonra Allah uğrunda eziyet edilince, insanların fitnesini Allah’ın azabı gibi kılar. Rabbin tarafından bir yardım gelirse mutlaka derler ki: ‘Biz sizinle beraberdik.’ Allah âlemlerin göğüslerinde olanı daha iyi bilen değil midir? (10)”﴾ Ankebût

Eziyete sabır	﴿“Senden önce de elçiler yalanlandı; yalanlandıklarına ve eziyet edildiklerine sabrettiler; nihayet yardımımız onlara geldi. Allah’ın kelimelerini değiştirecek yoktur. Elçilerin haberinden sana da geldi. (34)”﴾ En‘âm ﴿“Bize ne oluyor ki Allah’a tevekkül etmeyelim; oysa bize yollarımızı hidayet etti. Bize eziyet ettiğinize elbette sabredeceğiz. Tevekkül edenler Allah’a tevekkül etsin. (12)”﴾ İbrâhîm

Allah’a ve Resulüne eziyet ederler: 4) ikisine hak olmayan söz söylemekle	﴿“Allah’a ve Resulüne eziyet edenler var ya; Allah onları dünyada ve âhirette lânetledi ve onlar için aşağılayıcı bir azap hazırladı. (57)”﴾ Ahzâb

Peygambere eziyet ederler: 5) ayıplayıcı sözle 6) onun rahatını hesaba katmadan yanında kalmakla	﴿“Onlardan, peygambere eziyet edenler ve ‘O bir kulaktır’ diyenler vardır. De ki: ‘Sizin için hayır kulağıdır; Allah’a iman eder ve müminlere inanır; sizden iman edenler için bir rahmettir.’ Allah’ın Resulüne eziyet edenler için elem verici bir azap vardır. (61)”﴾ Tevbe ﴿“Ey iman edenler! Size izin verilmedikçe peygamberin evlerine girmeyin; yemeğe (çağrılmaya) da, onun pişmesini bekleyerek değil; fakat çağrıldığınızda girin; yediğinizde de dağılın; sohbet için ünsiyet etmeyin. Şüphesiz bu, peygambere eziyet ediyordu da sizden utanıyordu; Allah haktan utanmaz. Onlardan bir eşya istediğinizde, perde arkasından isteyin; bu, kalpleriniz ve onların kalpleri için daha temizdir. Allah’ın Resulüne eziyet etmeniz ve ondan sonra eşleriyle asla evlenmeniz size olmaz; şüphesiz bu, Allah katında büyük bir şeydir. (53)”﴾ Ahzâb

7) Mûsâ’ya iftira ile eziyet ettiler	﴿“Ey iman edenler! Mûsâ’ya eziyet edenler gibi olmayın; Allah onu söylediklerinden beri kıldı; o, Allah katında itibarlı idi. (69)”﴾ Ahzâb ﴿“Mûsâ kavmine dedi ki: ‘Ey kavmim! Bana niçin eziyet ediyorsunuz? Oysa benim size Allah’ın elçisi olduğumu biliyorsunuz.’ Sapınca Allah kalplerini saptırdı; Allah fasık kavmi hidayet etmez. (5)”﴾ Saff

Mümin erkeklere ve mümin kadınlara iftira ile eziyet ederler	﴿“Mümin erkeklere ve mümin kadınlara, kazanmadıkları bir şeyle eziyet edenler var ya; apaçık bir iftira ve günah yüklenmişlerdir. (58)”﴾ Ahzâb

﴿“Ey peygamber! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına söyle: üzerlerine cilbablarından salsınlar; bu, tanınmalarına daha yakındır; böylece eziyet edilmezler. Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir. (59)”﴾ Ahzâb

9) Ceza: nefsî veya bedenî azap	﴿“Sizden o ikisini yapan iki kişiye eziyet edin; eğer tevbe eder ve ıslah olurlarsa onlardan yüz çevirin; şüphesiz Allah çok tevbe kabul edici, çok merhametlidir. (16)”﴾ Nisâ

**أذى**
10) Hayız eziyeti	﴿“Sana hayızdan sorarlar. De ki: ‘O bir **أذى**dır.’ Hayızda kadınlardan uzak durun ve temizleninceye kadar onlara yaklaşmayın. Temizlendiklerinde, Allah’ın size emrettiği yerden onlara gelin. Şüphesiz Allah tevbe edenleri sever ve temizlenenleri sever. (222)”﴾ Bakara

11) başa kakma sözüyle	﴿“Mallarını Allah yolunda infak eden, sonra infak ettiklerinin ardından başa kakma ve **أذى** ile takip etmeyenler var ya; onların ecirleri Rableri katındadır; onlara korku yoktur ve onlar mahzun olmazlar. (262)”﴾ Bakara ﴿“Maruf bir söz ve bağışlama, ardından **أذى** gelen sadakadan hayırlıdır; Allah zengindir, halîmdir. (263)”﴾ Bakara ﴿“Ey iman edenler! Sadakalarınızı başa kakma ve **الأذى** ile boşa çıkarmayın; tıpkı malını insanlara gösteriş için infak eden ve Allah’a ve âhiret gününe iman etmeyen kimse gibi. Onun misali, üzerinde toprak bulunan kaygan bir kaya gibidir; ona sağanak isabet eder de onu çıplak bırakır. Kazandıklarından hiçbir şeye güç yetiremezler. Allah kâfir kavmi hidayet etmez. (264)”﴾ Bakara

12) kötü sözle   13) zarar ile	﴿“Mallarınızda ve canlarınızda elbette imtihan edileceksiniz; sizden önce kendilerine kitap verilenlerden ve müşriklerden çok **أذى** işiteceksiniz. Sabreder ve sakınırsanız, şüphesiz bu işlerin azmindendir. (186)”﴾ Âl-i İmrân ﴿“Size, **أذى**dan başka zarar veremezler; sizinle savaşsalar size arkalarını dönerler; sonra yardım olunmazlar. (111)”﴾ Âl-i İmrân

Zarar verici fiille	﴿“Kâfirlere ve münafıklara itaat etme; onların **أذاهم**ını bırak; Allah’a tevekkül et; vekil olarak Allah yeter. (48)”﴾ Ahzâb

14) baş ile **أذى**: hastalık         15) yağmurdan **أذى**: ıslaklık veya soğuk	﴿“Haccı ve umreyi Allah için tamamlayın. Eğer alıkonursanız, kurbandan kolayınıza geleni (gönderin). Kurban yerine varıncaya kadar başlarınızı tıraş etmeyin. Sizden kim hasta olur veya başından **أذى** bulunursa, oruçtan veya sadakadan veya kurbandan fidye vardır. Güvene kavuştuğunuzda, umre ile hacca temettu eden kimseye kurbandan kolayına gelen vardır. Bulamayana, hacda üç gün, döndüğünüzde yedi gün oruç vardır; bu, tam ondur. Bu, ailesi Mescid-i Harâm’ın hazırları olmayan kimse içindir. Allah’tan sakının ve bilin ki Allah azabı şiddetli olandır. (196)”﴾ Bakara ﴿“İçlerinde bulunduğunda onlara namazı kıldırdığında, onlardan bir taife seninle dursun ve silahlarını alsın. Secde ettiklerinde arkanızda olsunlar; namaz kılmamış başka bir taife gelsin, seninle namaz kılsın; tedbirlerini ve silahlarını alsınlar. Kâfir olanlar isterler ki silahlarınızdan ve eşyalarınızdan gaflet edesiniz de üzerinize bir tek meyil ile meyletsinler. Eğer sizde yağmurdan **أذى** varsa veya hasta iseniz silahlarınızı bırakmanızda size günah yoktur; tedbirinizi alın. Şüphesiz Allah kâfirler için aşağılayıcı bir azap hazırladı. (102)”﴾ Nisâ

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**أذى**] ء ذ ى: **آذاه** **يؤذيه** **أذَّى** ve **أذَاةً** ve **أذِيَّة** ve **تَأذَّى** onunla.

Râgıb
**أذى**
- **الأذى**: hayvana ulaşan zarardır; ya nefsinde ya bedeninde ya da sonuçlarında; dünyaya ait de olsa âhirete ait de olsa. Yüce Allah dedi ki: ﴿“Sadakalarınızı başa kakma ve **الأذى** ile boşa çıkarmayın”﴾ [Bakara/264]. Yüce Allah’ın sözü: ﴿“**فآذوهما**”﴾ [Nisâ/16] dövmeye işarettir; bunun benzeri Tevbe sûresinde: ﴿“Onlardan, peygambere eziyet edenler ve ‘O bir kulaktır’ diyenler vardır”﴾ [Tevbe/61], ﴿“Allah’ın Resulüne eziyet edenler için elem verici bir azap vardır”﴾ [Tevbe/61], ve ﴿“Mûsâ’ya eziyet edenler gibi olmayın”﴾ [Ahzâb/69], ﴿“Eziyet edildiler, nihayet yardımımız onlara geldi”﴾ [En‘âm/34]. Ve dedi ki: ﴿“Bana niçin eziyet ediyorsunuz”﴾ [Saff/5]. Ve sözü: ﴿“Sana hayızdan sorarlar; de ki: o **أذى**dır”﴾ [Bakara/222]; onu, şeriat itibarıyla ve tıp itibarıyla, bu sanatın sahiplerinin zikrettiğine göre **أذى** diye adlandırdı.
Denir ki: **آذيته** veya **أذيته** **إيذاءا** ve **أذية** ve **أذى** (olarak). Ondandır: **الأذي**; o, deniz bineklerine eziyet eden dalgadır.

Lisân’ın özeti
1. 1. **آذاه** **يُؤذِيه** **أَذىً** ve **أَذاةً** ve **أَذِيَّةً** ve **تَأَذَّيْت** onunla. **الأَذَى**: kendisiyle eziyetlendiğin her şey.
2. Yoldan **الأَذَى**yı gidermek; o, onda diken, taş, necaset ve benzerleri gibi eziyet eden şeydir.
3. Her eziyet eden ateştedir; bu, dünyada insanlara eziyet edene âhirette ateş azabıyla tehdittir.
4. **ناقة أَذِيَةٌ**: acı olmaksızın bir yerde durmaz; fakat yaratılışça, sanki **أَذىً** şikâyet eder gibidir.
5. “**وَدَعْ أَذاهم**”; te’vili: münafıkların **أَذى**sı; onlar hakkında bir emirle emrolununcaya kadar onu onlara karşılık verme.
6. **وأَذِيتُ** **آذى** **أَذىً**; ve adam **آذى**: **الأَذى**yı yaptı.
7. **والآذيُّ**: dalga.
8. **الآذيُّ**: şiddetli dalga.
9. **وإذا** ve **وإذْ**: zaman zarfıdırlar.

Lisânü’l-‘Arab
● - **أذي**: **الأَذَى**: kendisiyle eziyetlendiğin her şey. **آذاه** **يُؤذِيه** **أَذىً** ve **أَذاةً** ve **أَذِيَّةً**; ve **تَأَذَّيْت** onunla. İbn Berrî dedi ki: doğrusu **آذاني** **إيذاءً**dır; ama **أَذىً** ise **أَذِيَ**nin masdarıdır: **أَذىً**; aynı şekilde **أَذاة** ve **أَذِيَّة**. Denir ki: **أَذِيْت** bir şeyle, **آذَى** **أَذىً** ve **أَذاةً** ve **أَذِيَّةً**; ben de **أَذٍ**im. Şair dedi ki:
لَقَدْ أَذُوا بِكَ وَدُّوا لو تُفارِقُهُم،
أَذَى الهَراسةِ بين النَّعلِ والقَدَم
Başka biri dedi ki:
وإذا أَذِيتُ ببَلْدَةٍ فارَقْتُها،
ولا أُقيم بغَيرِ دَارِ مُقام
İbn Sîde: **أَذِيَ** onunla **أَذىً** ve **تَأَذّى**; Sa‘leb okuttu:
تَأَذِّيَ العَوْدِ اشْتكى أن يُرْكَبا
Adı **الأَذِيَّةُ** ve **الأَذاة**dır; Sîbeveyh okuttu:
ولا تَشْتُم المَوْلى وتَبْلُغْ أَذاتَهُ،
فإنَّك إن تَفْعَلْ تُسَفَّهْ وتَجْهَل
**العَقيقة** hadîsinde: “Ondan **الأَذى**yı giderin”; saç, necaset ve çocuk doğduğunda başında çıkan şey kastedilir; yedinci gününde ondan tıraş edilir. Hadîste: “En aşağısı, yoldan **الأَذَى**yı gidermektir”; o, onda diken, taş, necaset ve benzerleri gibi eziyet eden şeydir. Hadîste: “Her eziyet eden ateştedir”; bu, dünyada insanlara eziyet edene âhirette ateş azabıyla tehdittir; denildi ki: yırtıcı hayvanlardan ve haşerelerden her eziyet edenin, ehline ceza olarak ateşte kılınmasını istedi. **التهذيب**: kişi **أَذيٌّ**dur, eğer eziyetlenmesi şiddetli ise; bu, ona lâzım bir fiildir; ve deve **أَذيٌّ**dur. **الصحاح**ta: deve **أَذٍ** “**فَعِل**” üzerinedir; ve **ناقة أَذِيَةٌ**: acı olmaksızın bir yerde durmaz; fakat yaratılışça, sanki **أَذىً** şikâyet eder gibidir. İnsanlardan ve başkalarından **الأَذِيُّ**: **الأَذِي** gibidir; dedi ki:
يُصاحِبُ الشَّيطانَ مَنْ يُصاحِبُه،
فَهْوَ أَذيٌّ حَمَّةٌ مَصاوِبُه
(“**حمة**” sözü: asılda böyle, ihmal işaretiyle işaretlenmiş). Ve **الأَذِيٌّ** olabilir. Yüce Allah’ın sözü: “**وَدَعْ أَذاهم**”; te’vili: münafıkların **أَذى**sı; onlar hakkında bir emirle emrolununcaya kadar onu onlara karşılık verme. Ve onu **آذَيْتُه** **إيذاءً** ve **أَذِيَّةً** (olarak); ve onunla **تَأَذَّيْتُ** **تَأَذِّياً**; ve **أَذِيتُ** **آذى** **أَذىً**; ve adam **آذى**: **الأَذى**yı yaptı. Ondandır, sallallahu aleyhi ve sellem’in, cuma günü insanların boyunlarını aşan kimseye sözü: “Seni gördüm; **آذَيْتَ** ve **آتَيْتَ**.”
**والآذيُّ**: dalga; İmru’ul-Kays yağmuru tasvir ederek dedi ki:
ثَجَّ، حَتَّى ضاق عن آذِيِّه
عَرْضُ خِيمٍ فحِفاف فَيُسُر
İbn Şümeyl: suyun **آذيُّ**si, rüzgârın, dalga olmaksızın, onun sırtından kaldırdığını gördüğün tabakalardır. **والآذيُّ**: dalga; el-Muğîre b. Habnâ dedi ki:
إذا رَمى آذِيُّهُ بالطِّمِّ،
تَرى الرِّجالَ حَوْلَه كالصُّمِّ،
من مُطْرِقٍ ومُنْصِتٍ مُرِمِّ
Cevherî: **الآذيُّ** denizin dalgasıdır; çoğulu **الأَواذيُّ**dir. İbn Berrî, el-‘Accâc’tan okuttu:
طَحْطَحَهُ آذيُّ بَحْرٍ مُتْأَقِ
İbn Abbâs’ın, yüce Allah’ın sözü “Ve Rabbin, Âdemoğullarından, sırtlarından zürriyetlerini aldığı zaman”ın tefsirinde hadîsinde: “Sanki onlar suyun **آذِيِّ**sinde zerreler gibidir.”
**الآذيُّ**: med ve teşdîd ile: şiddetli dalga. Ali’nin hutbesinde: “Onun dalgasının **أَو اذيُّ**si çarpışır.”
**وإذا** ve **وإذْ**: zaman zarfıdırlar; **فإذا** gelecek olana, **وإذْ** geçmiş olana; ve o, **إذا**dan hazfedilmiştir.

Mekâyîsü’l-luğa:
(**أذي**) hemze ve **الذال** ve **الياء** tek bir asıldır; o, kerih gördüğün ve üzerinde karar kılmadığın şeydir. Dersin ki: **آذَيْتُ** falanı, ona **أُوذِيهِ**. Ve denir ki: deve **أَذٍ** ve dişi deve **أَذِيَةٌ**, eğer acı olmaksızın bir yerde karar kılmıyorsa; sanki bulunduğu yerde **يَأْذَى** olur.

El-Kâmûsü’l-muhît:
**أَذِيَ** onunla, **كَبَقِيَ** gibi, kesre ile: **أَذًى** ve **تأذَّى**; adı **الْأَذِيَّةُ** ve **الْأَذاةُ**dur; o, az kerih olandır. Ve **الأَذِيُّ**, **كغَنِيٍّ** gibi: şiddetli eziyetlenendir; hafifletilir; ve şiddetli eziyet edendir; zıddır. Ve **الآذِيُّ** dalgadır. Ve **آذَى**: **الْأَذَى**yı yaptı; ve ona **أذًى** ve **أَذاةً** ve **أَذِيَّةً** ile arkadaş oldu; “**إيذاءً**” deme. Ve dişi deve **أذِيَةٌ**, hafifletilmiş; ve deve **أذٍ**: acı ve hastalık olmaksızın bir yerde karar kılmaz; bilakis yaratılışça.

Tâcü’l-‘arûs:
ى ( **أذي به كبقي** ) ve sözü ( **بالكسر** ) “**بقي**”de **القاف**ın fethinin vehmedilebileceğini defetmek ve teyit için ziyadedir. ( **إذا** ) nüshalarda elif ile böyledir; bu, İbn Berrî’nin nassıdır; **المحكم**de onu **الياء** ile resmetti; ve tenzilde: “**ودع إذا هم**”; ve hadîste: “Ondan **الاذي**yi giderin”; ve yine: “En aşağısı yoldan **الاذي**yi gidermektir.” Şair dedi ki: “**لقد أذوابك ودوالو تفارقهم * أذي الهراسة بين النعل والقدم**” ve başka biri dedi ki: “**وإذا أذيت ببلدة فارقتها * أولا أقيم بغير دار مقام**”. ( **وتأذي** ) Sa‘leb okuttu: “**تأذي العود اشتكي أن يركبا**”. ( **والاسم الاذية والاذاة** ) ve denir ki ikisi de iki masdardır; Sîbeveyh okuttu: “**ولا تشتم المولى وتبلغ أذاته * فانك ان تفعل تسفه وتجهل**”. ( **وهي المكروه اليسير** ) ve Hattâbî dedi ki: **الاذي** hafif şerdir; artarsa o zarardır. ( **والاذي كغنى الشديد التأذي** ) lâzım fiildir. ( **ويخفف** ) böylece “adam **اذو**” denir; teşdîdin şahidi, recez şairinin sözü: “**يصاحب الشيطان من يصاحبه * فهو اذي حمة مصاو به**”. ( **و** ) **الاذي** olabilir ( **الشديد الايذاء** ); o hâlde ( **ضد** )dır. “Şiddetli eziyet etme” sözü, “**ولا تقل ايذاء**” sözüyle çelişir. ( **ولاذي** ) med ve teşdîd ile ( **الموج**; yahut onun şiddetlisi). **الصحاح**ta: denizin dalgası. İbn Şümeyl dedi ki: suyun **آذي**si, rüzgârın, dalga olmaksızın, onun sırtından kaldırdığını gördüğün tabakalardır. İmru’ul-Kays yağmuru tasvir ederek dedi ki: “**ثج حتى ضاق عن آذيه * عرض خيم فحفاف فيسر**”. El-Muğîre b. Habnâ dedi ki: “**إذا رمي آذيه بالطم * ...**”. ( **وآذي** ) med ile ( **فعل الاذي** )dir; ondan, cuma günü boyunları aşma hadîsi: “Seni gördüm; **آذيت** ve **آنيت**.” ( **و** ) **آذي** ( **صاحبه** ) ona **يؤديه**: **اذي** ve **اذاة** ve **اذية** (olarak); **الصحاح**ta böyledir. ( **ولا تقل ايذاء** ) ve İbn Berrî onu reddetti; dedi ki: doğrusu **آذاني ايذاء**dır; ama **أذي** ise **أذي به**nin masdarıdır; aynı şekilde **اذاة** ve **اذية**. Şeyhimiz dedi ki: musannifin “**ولا تقل ايذاء**” sözünü reddettiler ve ona itiraz ettiler; dediler ki: o, işitilmiş nakledilmiş olup kıyas onu gerektirir; onu nefyetmeye gerek yoktur. Ebû’s-Suûd el-‘Imâdî müfessir derdi ki: “**الايذاء** deyin; bu, sahibine **ايذاء**dır.”
**القاموس** ve Şihâb da ona reddiyede uzattı. Şeyhimiz dedi ki: sonra ben, Arapların sözünü istikra etmeye ve nesirlerini ve nazımlarını takip etmeye başladım; onların sözünde bu lafza rastlamadım; belki musannif onu istikra ile aldı yahut istikra edenlerden birinin sözüne rastladı; yoksa kıyas onu gerektirir. ( **وناقه اذية مخففة وبعير أذ** ) “**فعل**” üzere; ikisini Cevherî, Ümeyyî’den nakletti. Başkası dedi ki: deve **أذي** ve dişi deve **اذية**; eğer ( **لا يقر في مكان** ) tek bir yerde ( **بلا وجع ولا مرض بل خلقة** ) acı ve hastalık olmaksızın karar kılmıyorsa; sanki **أذي** şikâyet eder gibidir; bunu Ebû Ubeyde, Ümeyyî’den böyle hikâye etti. * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الاواذي** denizin dalgalarıdır; Cevherî’den. Yahut suyun tabakalarıdır. Ondandır Ali hadîsi: “Onun dalgalarının **أواذي**si çarpışır.” Ve **إذا** kesre ile, zamandan gelecek olana zarf olup, **الذال** harfinde geçti.
