# أذ — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B0/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: إذ

إذْ: كلمة تدل على ما مضَى من الزمان. وهو اسمٌ مبنيُّ على السكون. وحقُّه أن يكون مضافاً إلى جملة، تقول: جئتك إذْ قام زيدٌ، وإذْ زيد قائم وإذ زيدٌ يقوم. فإذا لم تضَفْ نَوَّنْتَ. قال أبو ذؤيب:
نَهَيْتُكَ عن طِلابِكَ أمَُّ عَمْروبِعاقِبَةٍ وأَنْتَ إذٍ صَـحِـيحُ
أراد حينئذٍ، كما تقول: يومئذ ولَيْلتئذ. وهو من حروف الجزاء، إلاَّ أنه لا يجازى به إلاَّ معَ ما. تقول: إذْ ما تَأْتِني آتِكَ، كما تقول: إنْ تَأْتِني وقتاً آتِكَ. وقد تكون للشيء توافقه في حالٍ أنت فيها. ولا يليها إلا الفعل الواجب. تقول: بينما أنا كذا إذْ جاء زيد.

### Türkçe

**إذْ**: Geçmiş zamandan olan şeye delâlet eden bir kelime. Ve o, sükûn üzere mebnî bir isimdir. Ve onun hakkı, bir cümleye muzâf olmasıdır; dersin ki: Sana geldim, **إذْ** Zeyd kalktı; ve **إذْ** Zeyd ayaktadır; ve **إذ** Zeyd kalkıyor. Artık muzâf kılınmadığı zaman tenvinlersin. Ebû Züeyb dedi ki:

Seni, Amr’un anasını istemenden men ettim, bir âkıbet sebebiyle; hâlbuki sen o vakit sıhhatli idin

**حينئذٍ**’i murad etti; nitekim dersin: **يومئذ** ve **لَيْلتئذ**. Ve o, ceza harflerindendir; ancak onunla ceza verilmez, ancak **ما** ile beraber. Dersin: **إذْ ما** bana gelirsin, sana gelirim; nitekim dersin: **إنْ** bana bir vakitte gelirsin, sana gelirim. Ve bir hâlde sen içinde iken, onunla uyuşan şey için olabilir. Ve onun ardından, ancak vâcip fiil gelir. Dersin: Ben şöyle iken, **إذْ** Zeyd geldi.
