# أرب — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%A8/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B1%D8%A8/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%A8.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: ارب

أَرُبَ
1 أَرُبَ ذ , aor. اَرُبَ , (T, S, M, K,) inf. n. أَرَابَةٌ (AZ, T, S, M, K) and اِرَبٌ, like صِغَرٌ, (S, K,) He was, or became, cunning, characterized by intelligence with craft and forecast, or simply intelligent, excellent in judgment, sagacious, (T, [in which it is said that As is related to have assigned this signification to أَرِبَ, aor. اَرَبَ , inf. n. أَرَبٌ,] S, M, K,) and knowing in affairs. (M.) [The TA assigns the former inf. n. to it when it signifies simply intelligence, and the latter when it has the more comprehensive signification of cunning.] ― -b2- أَرِبَ بِالشَّىْءِ, [aor. اَرَبَ ,] He became expert, or skilful, in the thing: (M:) or he became accustomed to, or practised or exercised in, the thing, (S, K, *) and became knowing, or skilful [therein]. (S.) ― -b3- أَرِبَ, inf. n. أَرَبٌ, is also syn. with أَنِسَ [app. as meaning He became familiar with a person or thing]. (M.) ― -b4- And أَرِبَ بِالشَّىْءِ also signifies He devoted, or addicted, himself, or clave, or kept, to the thing: (T, K:) and he was, or became, niggardly, avaricious, or tenacious, of the thing. (T, M, TA.) ― -b5- And أَرِبَ فِى الأَمْرِ, and فِيهِ ↓ تأرّب, He exerted, or employed, his power and ability in the affair, and understood it: (ISh, T:) or تأرّب signifies he exerted his strength, force, or energy; or strained himself; (As, S, M;) فِي الشَّىْءِ [in the thing]; (As, S;) and فِى حَاجَتِهِ [in his needful affair, or in the accomplishment of his want]. (As, S, M.) ― -b6- أَرِبَ عَلَيْهِ He had, or obtained, power over him, or it. (M.) -A2- أَرِبَ, aor. اَرَبَ , (T, S, K,) inf. n. أَرَبٌ, (T, S,) He was, or became, in want, or need. (T, S, K.) [See أَرِبْتَ عَنْ ذِى يَدَيْكَ, and two other phrases following it, in a later part of this paragraph.] ― -b2- أَرِبَ اِلَيْهِ, (M, Msb,) or بِهِ (T,) aor. and inf. n. as above, He wanted it; was, or became, in want, or need, of it; (T, M, Msb;) and sought it, or desired it; (T;) namely, a thing. (T, Msb.) ― -b3- أَرِبَ الدَّهْرُ Fortune was, or became, hard, or adverse: (T, S, K:) as though it wanted something of us, for which it pressed hard. (M, TA.) And أَرِبَ عَلَيْهِ He was, or became, hard upon him in his demand. (TA, from a trad.) -A3- أَرَبَهُ, [from اِرَبٌ,] He struck upon a member, or limb, belonging to him. (K, * TA.) ― -b2- أَرِبَ, (T, S, K, TA,) His member, or limb, (generally meaning the arm, or hand, M,) was cut off: (M, K:) or dropped off: (T:) and his members, or limbs, (generally relating to [the members, or fingers, of] the arm, or hand, TA,) dropped off, one after another, (S, K, TA,) in consequence of his being affected by the disease termed جُذَام: (TA:) and it (said of a member, or limb,) dropped off. (TA.) The phrase, أَرِبْتَ عَنْ ذِى يَدَيْكَ, (T, TA,) or مِنْ ذى يديك, (S, TA, [and said in the latter to be likewise found in the T, but I have consulted two copies of the T and found only عن,]) or فِى ذى يديك, (IAar, as related by Sh,) or مِنْ يَدَيْكَ, (K,) but MF says that من in this phrase is a mistranscription, (TA,) means, May the members [or fingers] of thy hands, or arms, drop off: (S, K, TA:) or it means, may what is in thy hands depart from thee, so that thou shalt be in want: occurring in a trad. (IAar, T, TA.) And أَرِبَ مَا لَهُ, said by Mohammad on the occasion of a man's coming to him and asking him to acquaint him with some work that should introduce him into Paradise, means, accord. to Kt, May his members, or limbs, drop off, or be cut off: what aileth him? (TA:) or, accord. to IAar, may he become in want: what aileth him? (T, TA:) but IAth says that this has been related in three different ways: first, أَرِبَ, signifying an imprecation, [as rendered above,] and used as expressive of wonder: secondly, مَّا لَهُ ↓ أَرَبٌ; i. e. حَاجَةٌ لَهُ; مَا being [syntactically] redundant, denoting littleness; the meaning being, he has some little want: or, as some say, a want hath brought him: what aileth him? thirdly, ↓ أَرِبٌ; i. e. هُوَ أَرِبٌ; meaning he is intelligent, or sagacious, or skilful, [as is said in the T,] and perfect: what aileth him? or what is his affair? the inchoative being suppressed. (TA.) مَا لَهُ أَرِبَتْ يَدُهُ, (M, K, *) another form of imprecation, (M,) means What aileth him? may his arm, or hand, be cut off: or, may he become poor, and want what is in the hands of others. (M, K. *) ― -b3- [Hence, perhaps,] أَرِبَتْ مَعِدَتُهُ His stomach became vitiated, disordered, or in an unsound state. (K.) ― -b4- أَرِبَ also signifies He prostrated himself firmly, or fixedly, upon his [seven] members [mentioned in the explanations of the word اِرْبٌ]. (T.)

أرّب
2 أرّب ذ , inf. n. تَأرِيبٌ, He, or it, [made, or rendered, cunning, or intelligent, excellent in judgment, sagacious, and knowing in affairs; (see أَرُبَ;)] made to have knowledge, or skill; or made to understand. (M, TA.) -A2- He was, or became, avaricious; [in a state of vehement want of a thing;] eagerly desirous. (A'Obeyd, TA.) [See also 1.] -A3- He cut up, or cut into pieces, (T, A, Mgh,) a sheep, or goat, (A, Mgh,) limb by limb. (T, A, Mgh.) ― -b2- He cut off a member, or limb, entire. (M, TA.) ― -b3- He made entire, or complete, (T, S, M, K,) a thing, (S,) a lot, or portion, (T, TA,) or anything. (M.)

آربهُ
3 آربهُ آربه آربة , (S, A,) inf. n. مُؤَارَبَةٌ, (M, A,) He strove, or endeavoured, to outwit, deceive, beguile, or circumvent, him; syn. دَاهَاهُ. (S, M, * A. *) It is said in a trad., (TA,) مُؤَارَبَةُ الأَرِيبِ جَهْلٌ وَعَنَآءٌ [The striving to outwit the cunning, or intelligent, or sagacious, is ignorance, and labour without profit]: (A, TA:) i. e., the intelligent is not to be outwitted. (TA.) And آرب بِهِ signifies He practised an artifice, a stratagem, or a fraud, upon him. (TA, from a trad.)

آرب عَلَيْهِمْ
4 آرب عَلَيْهِمْ آرب عليهم , (T, S, M, K,) of the measure أَفْعَلَ, (T,) inf. n. اِيرَابٌ [originally اِئْرَابٌ], (K,) He was successful against them, and overcame them. (T, S, M, K.)

تأرّب
5 تأرّب ذ He affected, or endeavoured to acquire, (تَكَلَّفَ,) cunning, or intelligence, and excellence of judgment, (K, TA,) and deceit, guile, or artifice, and wickedness, mischievousness, or malignity. (TA.) [See اِرْبٌ.] ― -b2- تأرّب فِي الأَمْرِ: see 1.

أَرْبٌ
أَرْبٌ ذ : see what next follows, in two places.

اِرْبٌ
اِرْبٌ أراب أرب أربى اـرب ارب راب رب ربا ربى آرب Cunning, intelligence with craft and forecast, or simply intelligence, excellence of judgment, sagacity, (T, S, M, L, K,) and knowledge in affairs; (M, L;) as also ↓ اِرْبَةٌ and ↓ أُرْبَةٌ (M, K) and ↓ أَرَبٌ, (M, A,) or ↓ أَرْبٌ. (L.) You say, هُوَ ذُو اِرْبٍ [He is a possessor of cunning, or intelligence, &c.]. (S.) ― -b2- Intelligence and religion. (Th, M, K.) ― -b3- Deceit, gv?? artifice, or fraud; syn. مَكْرٌ: so in the L and other lexicons: in the K, نُكْرٌ [i. e. “cunning,” &c., as above]: (TA:) and so ↓ اِرْبَةٌ; syn. حِيلَةٌ. (K.) ― -b4- Wickedness, mischievousness, or malignity; hidden rancour, malevolence, or malice. (K, TA.) [In a trad. it occurs in this sense written, in the TA, ↓ أَرْب.] -A2- See also أَرَبٌ, in four places. -A3- Also A member; a distinct and complete part of an animal body; a limb; (T, S, M, Mgh, Msb, K;) or such as is made complete, or entire, not wanting anything: (M:) pl. آرَابٌ (S, M, Mgh, Msb) and أَرْآبٌ; (S, Mgh;) the latter formed by transposition. (Mgh.) You say, قَطَّعْتُهُ اِرْبًا اِرْبًا I cut him up, member by member, or limb by limb. (TA.) And السُّجُودُ عَلَى سَبْعَةِ آرَابٍ or أَرْآبٍ Prostration [in prayer] is [performed] on seven members; (S, Mgh;) namely, the. forehead, the hands, the knees, and the feet. (TA.) ― -b2- Also The membrum genitale; the pudendum; syn. فَرْجٌ: (M, K:) but some say that this signification is not known: [see أَرَبٌ:] in some copies of the K, the explanation is written فَرَحٌ, with the unpointed ح. (TA.) ― -b3- آرَابٌ [the pl.] also signifies Pieces of flesh, or of flesh-meat. (M.)

أَرَبٌ
أَرَبٌ ذ : see اِرْبٌ. -A2- Want, or need; (T, S, M, Mgh, Msb, K;) as also ↓ اِرْبٌ and ↓ اـرْبَةٌ (the same, and A) and ↓ أُرْبَةٌ (K) and ↓ مَأْرَبَةٌ and ↓ مَأْرُبَةٌ (T, S, M, A, Msb, K) and ↓ مَأْرِبَةٌ (K) and ↓ مَأْرَبٌ: (M, A:) the pl. [of أَرَبٌ or اِرْبٌ] is آرَابٌ, and [of اِرْبَةٌ, and perhaps of the other sings. commencing with ا] اِرَبٌ; (M;) and the pl. of مأربة is مَآرِبُ. (T, Msb.) It is said in a trad., respecting Mo- hammad, كَانَ أَمْلَكَكُمْ لاربه He had the most power, of you, over his want, and desire: (M, * Mgh, * Msb, * TA:) IAth says that the most common reading is لِأَرَبِهِ, meaning لِحَاجَتِهِ: but some read ↓ لِاْربِهِ, [as in the M and Mgh,] i. e., either the same as above, [and so in the Mgh,] or لِعُضْوِهِ, by which is specially meant the membrum genitale: (TA:) but this is not known. (M.) Respecting the phrase أَرَبَ مَّا لَهُ, see 1. You say also, أِلَي هٰذَا ↓ مَا اِرْبُكَ What is [the reason of] thy want of this? (A.) And مَا لِى ↓ فِيهِ اِربٌ I have no want of it. (A.) By غَيْرِ ↓ أُولِي الأَرْبَةِ, in the Kur [xxiv. 31], are meant Idiots; or persons deficient in intellect: [from اِرْبَةٌ as meaning “intelligence:”] (Sa'eed Ibn-Jubeyr, S:) or not such as have need of women. (Jel.) لَا حَفَاوَةٌ ↓ مَأَرَبَةٌ, (S, A,) or لَا حَفَاوَةٌ ↓ مَأْرَبٌ, (M,) is a proverb, (S, A,) meaning He only honours thee for the sake of something which he wants of thee; not for love of thee: (A, Meyd:) or only thy want brought thee; not the object of paying extraordinary honour to me. (M.) [See also Freytag's Arab. Prov., ii. 690.] You say also, مِنَ الأَرْضِ ↓ أَلْحِقْ بِمَأْرَبِكَ, meaning, Go thou whither thou wilt [so as to attain thy want]. (A.)

أَرِبٌ
أَرِبٌ ذ : see أَرِيبٌ. ― -b2- Also [Expert; skilful: (see أَرِبَ, of which it is the part. n.:) or] accustomed to, or practised or exercised in, a thing, and knowing, or skilful. (S, TA.) See also 1, in the latter part of the paragraph. -A2- أَرِبٌ بِشَىْ ءٍ, [or اِلَي شَىْءٍ, (see أَرِبَ,)] or ↓ آرِبٌ, of the measure فَاعِلٌ, (Msb,) Wanting, needing, or desiring, a thing. (Msb, * TA in art. مهر, &c.)

أُرْبَةٌ
أُرْبَةٌ ذ : see اِرْبٌ: -A2- and أَرَبٌ.

اِرْبَةٌ
اِرْبَةٌ أراب أرب أربى أربه أربة اـرب اـربه اربه اربة راب ربا ربى آرب آربه : see اِرْبٌ, in two places: -A2- and أَرَبٌ, in two places.

أُرَبَى
أُرَبَى ذ Calamity; misfortune: (T, S, M, A, K:) [said to be] the only word of this measure except أُرَمَى and شُعَبَى [names of two places]. (TA.)

أُرْبَانٌ
أُرْبَانٌ ذ (M, K): dial. vars. of عُرْبَانٌ and عُرْبُونٌ and عَرَبُونٌ. (M, * K, * TA.)

أُرْبُونٌ
أُرْبُونٌ ذ (TA): dial. vars. of عُرْبَانٌ and عُرْبُونٌ and عَرَبُونٌ. (M, * K, * TA.

أَرَبُونٌ
أَرَبُونٌ ذ (TA): عُرْبَانٌ (TA): dial. vars. of عُرْبُونٌ and عَرَبُونٌ. (M, * K, * TA.

أَرِيبٌ
أَرِيبٌ ذ Cunning, characterized by intelligence with craft and forecast, or simply intelligent [as in the S], excellent in judgment, sagacious, (T, S, * M, K,) and knowing in affairs; (M;) as also ↓ أَرِبٌ: (K:) pl. of the former أَرَبَآءُ. (T, M.) -A2- آرَبُ A wide, an ample, or a capacious, cooking-pot. (K.)

قِدْرٌ أَرِيبَةٌ
قِدْرٌ أَرِيبَةٌ ذ More, or most, cunning, or intelligent, excellent in judgment, or sagacious. (A.) [See أَرِيبٌ.]

آرِبٌ
آرِبٌ آرب : see أَرِبٌ.

مَأْرَبٌ
مَأْرَبٌ ذ : see أَرَبٌ, in three places.

مَأْرَبَةٌ
مَأْرَبَةٌ ذ and مَأْرُبَةٌ and مَأْرِبَةٌ: see أَرَبٌ, in four places.

مُؤَرَّبٌ
مُؤَرَّبٌ ذ A member, or limb, cut off entire: (T:) or an entire, unbroken, member, or limb: (S:) and anything made entire, complete, or perfect. (S, K.) You say, كَتِفٌ مُؤَرَّبَةٌ A shoulder cut off entire, (Mgh, TA,) having none of its flesh taken from it, (Mgh,) without any deficiency. (TA.)

### Türkçe

**أَرُبَ**
1 **أَرُبَ** ذ , muzâri‘ **اَرُبَ** , (T, S, M, K,) mastar ismi **أَرَابَةٌ** (AZ, T, S, M, K) ve **اِرَبٌ**, **صِغَرٌ** gibi, (S, K,) O, kurnaz idi veya kurnaz oldu; hile ve öngörü ile birlikte zekâ ile nitelenmiş; yahut sadece zeki; hüküm vermede mükemmel; keskin anlayışlı, (T, [onda, As’ın bu anlamı **أَرِبَ**, muzâri‘ **اَرَبَ** , mastar ismi **أَرَبٌ**’e verdiğinin rivayet olunduğu söylenir,] S, M, K,) ve işlerde bilgili. (M.) [TA, bunun sadece zekâ anlamına geldiğinde önceki mastar ismini; daha kapsamlı olan kurnazlık anlamına geldiğinde ise sonraki mastar ismini ona verir.] ― -b2- **أَرِبَ بِالشَّىْءِ**, [muzâri‘ **اَرَبَ**,] O, şeyde uzman yahut mahir oldu: (M:) veya şeye alıştı, yahut şeyde pratik yaptı ya da alıştırma gördü, (S, K, *) ve [onda] bilen yahut mahir oldu. (S.) ― -b3- **أَرِبَ**, mastar ismi **أَرَبٌ**, ayrıca **أَنِسَ** ile eşanlamlıdır [görünüşe göre “bir kişi veya şeye ünsiyet etti” anlamında]. (M.) ― -b4- Ve **أَرِبَ بِالشَّىْءِ** ayrıca, şeye kendini adadı yahut düşkün oldu, yahut yapıştı, yahut şeye devam etti, anlamına gelir: (T, K:) ve o, şeyde cimri, açgözlü, yahut tutucu oldu. (T, M, TA.) ― -b5- Ve **أَرِبَ فِى الأَمْرِ**, ve **فِيهِ** ↓ **تأرّب**, O, işte gücünü ve kudretini sarf etti ve onu anladı: (ISh, T:) veya **تأرّب** onun kuvvetini, gücünü yahut enerjisini sarf etmesi; yahut kendini zorlaması demektir; (As, S, M;) **فِي الشَّىْءِ** [şeyde]; (As, S;) ve **فِى حَاجَتِهِ** [ihtiyaç işinde, yahut ihtiyacını gidermede]. (As, S, M.) ― -b6- **أَرِبَ عَلَيْهِ** O, ona yahut ona karşı (ona) güç sahibi oldu, yahut onun üzerinde güç elde etti. (M.) -A2- **أَرِبَ**, muzâri‘ **اَرَبَ** , (T, S, K,) mastar ismi **أَرَبٌ**, (T, S,) O, muhtaç idi veya muhtaç oldu. (T, S, K.) [Bk. **أَرِبْتَ عَنْ ذِى يَدَيْكَ**, ve onu izleyen iki başka ibare, bu paragrafın daha sonraki bir kısmında.] ― -b2- **أَرِبَ اِلَيْهِ**, (M, Msb,) veya **بِهِ** (T,) muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, O, onu istedi; ona muhtaç idi veya muhtaç oldu; (T, M, Msb;) ve onu aradı yahut arzuladı; (T;) yani bir şeyi. (T, Msb.) ― -b3- **أَرِبَ الدَّهْرُ** Zaman (talih) sert oldu yahut ters oldu: (T, S, K:) sanki bizden bir şeyi istiyormuş da onun için sıkıştırıyormuş gibi. (M, TA.) Ve **أَرِبَ عَلَيْهِ** O, talebinde ona karşı sert oldu yahut sertleşti. (TA, bir rivayetten.) -A3- **أَرَبَهُ**, [**اِرَبٌ**’den,] O, ona ait bir uzva yahut organa vurdu. (K, * TA.) ― -b2- **أَرِبَ**, (T, S, K, TA,) Onun uzvu yahut organı (genellikle kol yahut el kastedilir, M,) kesildi: (M, K:) veya düştü: (T:) ve onun uzuvları yahut organları (genellikle kolun yahut elin [uzuvları yahut parmakları] ile ilgili, TA,) **جُذَام** denilen hastalıktan etkilenmesi sebebiyle, birbiri ardınca düştü, (S, K, TA,): (TA:) ve o (bir uzuv yahut organ hakkında söylenir) düştü. (TA.) İbare **أَرِبْتَ عَنْ ذِى يَدَيْكَ**, (T, TA,) veya **مِنْ ذى يديك**, (S, TA, [ve ikincisinde bunun T’de de bulunduğu da söylenir; fakat ben T’nin iki nüshasını inceledim ve yalnız **عن** buldum,]) veya **فِى ذى يديك**, (IAar, Sh’nin rivayet ettiği üzere,) veya **مِنْ يَدَيْكَ**, (K,) fakat MF der ki bu ibaredeki **من** bir yanlış yazımdır, (TA,) şu demektir: Ellerinin yahut kollarının uzuvları [yahut parmakları] düşsün: (S, K, TA:) veya şu demektir: Ellerinde olan senden ayrılsın da muhtaç olasın: bir rivayette vârid olmuştur. (IAar, T, TA.) Ve **أَرِبَ مَا لَهُ**, Muhammed’in, bir adamın kendisine gelip onu Cennete sokacak bir işi kendisine bildirmesini istemesi münasebetiyle söylediği, Kt’ye göre şu demektir: Uzuvları yahut organları düşsün yahut kesilsin: ona ne oluyor? (TA:) veya IAar’a göre: Muhtaç olsun: ona ne oluyor? (T, TA:) fakat IAth der ki bu üç farklı şekilde rivayet edilmiştir: birincisi, **أَرِبَ**, beddua anlamında, [yukarıda çevrildiği gibi,] ve hayret ifade etmek için kullanılır: ikincisi, **مَّا لَهُ** ↓ **أَرَبٌ**; yani **حَاجَةٌ لَهُ**; **مَا** [nahivce] زائد olup azlığı bildirir; anlam: onun küçük bir ihtiyacı var: yahut bazılarına göre, bir ihtiyaç onu getirdi: ona ne oluyor? üçüncüsü, ↓ **أَرِبٌ**; yani **هُوَ أَرِبٌ**; anlam: o zeki, yahut keskin anlayışlı, yahut mahirdir, [T’de söylendiği gibi,] ve mükemmeldir: ona ne oluyor? yahut onun işi nedir? mübtedâ hazfedilmiştir. (TA.) **مَا لَهُ أَرِبَتْ يَدُهُ**, (M, K, *) bedduanın başka bir şekli, (M,) şu demektir: Ona ne oluyor? kolu yahut eli kesilsin: yahut fakir olsun ve başkalarının ellerinde olana muhtaç olsun. (M, K. *) ― -b3- [Bundan belki,] **أَرِبَتْ مَعِدَتُهُ** Onun midesi bozuldu, düzensizleşti, yahut sağlıksız bir hâlde oldu. (K.) ― -b4- **أَرِبَ** ayrıca, **اِرْبٌ** kelimesinin açıklamalarında zikredilen [yedi] uzvu üzerine sağlamca yahut sabitçe kapanması (secdeye kapanması) anlamına gelir. (T.)

**أرّب**
2 **أرّب** ذ , mastar ismi **تَأرِيبٌ**, O, yahut o (şey), [kurnaz yahut zeki, hükümde mükemmel, keskin anlayışlı ve işlerde bilgili kıldı; (**أَرُبَ**’a bak);] bilgi yahut maharet sahibi kıldı; yahut anlar kıldı. (M, TA.) -A2- O, açgözlü oldu; [bir şeye şiddetli ihtiyaç hâlinde oldu;] şiddetle arzulayıcı oldu. (A'Obeyd, TA.) [Ayrıca 1’e bak.] -A3- O, (T, A, Mgh,) bir koyunu yahut keçiyi, (A, Mgh,) uzuv uzuv parçaladı. (T, A, Mgh.) ― -b2- O, bir uzvu yahut organı bütünüyle kesti. (M, TA.) ― -b3- O, (T, S, M, K,) bir şeyi, (S,) bir payı yahut hissesi, (T, TA,) yahut herhangi bir şeyi, (M,) tam yahut eksiksiz yaptı. (M.)

**آربهُ**
3 **آربهُ** آربه آربة , (S, A,) mastar ismi **مُؤَارَبَةٌ**, (M, A,) O, onu alt etmeye, aldatmaya, kandırmaya, yahut dolap çevirmeye çalıştı; eşanlamlısı **دَاهَاهُ**. (S, M, * A. *) Bir rivayette şöyle denilmiştir, (TA,) **مُؤَارَبَةُ الأَرِيبِ جَهْلٌ وَعَنَآءٌ** [Kurnazın yahut zekînin yahut keskin anlayışlının alt edilmesine çalışmak cehalettir ve faydasız emektir]: (A, TA:) yani, zekî alt edilemez. (TA.) Ve **آرب بِهِ** şu anlama gelir: Ona karşı bir hile, bir düzen, yahut bir dolandırıcılık uyguladı. (TA, bir rivayetten.)

**آرب عَلَيْهِمْ**
4 **آرب عَلَيْهِمْ** آرب عليهم , (T, S, M, K,) **أَفْعَلَ** vezninde, (T,) mastar ismi **اِيرَابٌ** [aslında **اِئْرَابٌ**], (K,) O, onlara karşı başarılı oldu ve onları yendi. (T, S, M, K.)

**تأرّب**
5 **تأرّب** ذ O, kurnazlığı yahut zekâyı ve hükümde mükemmelliği, (K, TA,) ve aldatmayı, hileyi yahut düzeni, ve kötülüğü, fesatçılığı yahut habisliği edinmeye özen gösterdi yahut kendini zorladı (**تَكَلَّفَ**). (TA.) [**اِرْبٌ**’e bak.] ― -b2- **تأرّب فِي الأَمْرِ**: 1’e bak.

**أَرْبٌ**
**أَرْبٌ** ذ : iki yerde, hemen ardından gelen şeye bak.

**اِرْبٌ**
**اِرْبٌ** أراب أرب أربى اـرب ارب راب رب ربا ربى آرب Kurnazlık; hile ve öngörü ile birlikte zekâ; yahut sadece zekâ; hükümde mükemmellik; keskin anlayışlılık, (T, S, M, L, K,) ve işlerde bilgi; (M, L;) bunun gibi ayrıca ↓ **اِرْبَةٌ** ve ↓ **أُرْبَةٌ** (M, K) ve ↓ **أَرَبٌ**, (M, A,) yahut ↓ **أَرْبٌ**. (L.) Sen dersin ki, **هُوَ ذُو اِرْبٍ** [O, kurnazlık yahut zekâ vb. sahibidir]. (S.) ― -b2- Zekâ ve din. (Th, M, K.) ― -b3- Aldatma, hile, yahut dolandırıcılık; eşanlamlısı **مَكْرٌ**: L’de ve diğer sözlüklerde böyledir: K’de **نُكْرٌ** [yani “kurnazlık” vb., yukarıdaki gibi]: (TA:) ve bunun gibi ↓ **اِرْبَةٌ**; eşanlamlısı **حِيلَةٌ**. (K.) ― -b4- Kötülük, fesatçılık, yahut habislik; gizli kin, düşmanlık, yahut kötülük. (K, TA.) [Bir rivayette bu anlamda TA’da ↓ **أَرْب** yazılı olarak geçer.] -A2- Ayrıca dört yerde **أَرَبٌ**’e bak. -A3- Ayrıca Bir uzuv; bir hayvan bedeninin ayrı ve tam bir parçası; bir organ; (T, S, M, Mgh, Msb, K;) yahut hiçbir şeyi eksik olmayacak şekilde tam yahut bütün yapılmış olan: (M:) çoğulu **آرَابٌ** (S, M, Mgh, Msb) ve **أَرْآبٌ**; (S, Mgh;) ikincisi yer değiştirme ile yapılmıştır. (Mgh.) Sen dersin ki, **قَطَّعْتُهُ اِرْبًا اِرْبًا** Onu uzuv uzuv, yahut organ organ parçaladım. (TA.) Ve **السُّجُودُ عَلَى سَبْعَةِ آرَابٍ** veya **أَرْآبٍ** Namazda secde yedi uzuv üzerine [yapılır]: (S, Mgh;) yani, alın, eller, dizler ve ayaklar. (TA.) ― -b2- Ayrıca Erkeklik uzvu; avret yeri; eşanlamlısı **فَرْجٌ**: (M, K:) fakat bazıları der ki bu anlam bilinmez: [**أَرَبٌ**’e bak:] K’nin bazı nüshalarında açıklama, noktasız **ح** ile **فَرَحٌ** yazılmıştır. (TA.) ― -b3- **آرَابٌ** [çoğul] ayrıca Et parçaları yahut et (yiyecek) parçaları anlamına gelir. (M.)

**أَرَبٌ**
**أَرَبٌ** ذ : **اِرْبٌ**’e bak. -A2- İhtiyaç; (T, S, M, Mgh, Msb, K;) bunun gibi ayrıca ↓ **اِرْبٌ** ve ↓ **اـرْبَةٌ** (aynısı, ve A) ve ↓ **أُرْبَةٌ** (K) ve ↓ **مَأْرَبَةٌ** ve ↓ **مَأْرُبَةٌ** (T, S, M, A, Msb, K) ve ↓ **مَأْرِبَةٌ** (K) ve ↓ **مَأْرَبٌ**: (M, A:) [**أَرَبٌ**’ün yahut **اِرْبٌ**’ün] çoğulu **آرَابٌ**’dır; ve [**اِرْبَةٌ**’nin, ve belki ا ile başlayan diğer tekillerin] çoğulu **اِرَبٌ**’dir; (M;) ve **مأربة**’nin çoğulu **مَآرِبُ**’dir. (T, Msb.) Muhammed hakkında bir rivayette denilmiştir: **كَانَ أَمْلَكَكُمْ لاربه** O, sizden, ihtiyacı ve arzusu üzerinde en çok güç sahibi olandı: (M, * Mgh, * Msb, * TA:) IAth der ki en yaygın okunuş **لِأَرَبِهِ**’dir; anlamı **لِحَاجَتِهِ**: fakat bazıları ↓ **لِاْربِهِ** okur, [M ve Mgh’de olduğu gibi,] yani ya yukarıdakiyle aynı, [ve Mgh’de de böyledir,] yahut **لِعُضْوِهِ**, bununla özellikle erkeklik uzvu kastedilir: (TA:) fakat bu bilinmez. (M.) **أَرَبَ مَّا لَهُ** ibaresi hakkında 1’e bak. Sen ayrıca dersin ki, **أِلَي هٰذَا** ↓ **مَا اِرْبُكَ** Bunun için ihtiyacın nedir? (A.) Ve **مَا لِى** ↓ **فِيهِ اِربٌ** Ona ihtiyacım yok. (A.) Kur’ân’da [xxiv. 31] **غَيْرِ** ↓ **أُولِي الأَرْبَةِ** ile kastedilen, ahmaklar; yahut akılda noksan kimselerdir: [**اِرْبَةٌ** “zekâ” anlamından]: (Sa'eed Ibn-Jubeyr, S:) yahut kadınlara ihtiyacı olmayan kimselerdir. (Jel.) ↓ **لَا حَفَاوَةٌ مَأَرَبَةٌ**, (S, A,) veya ↓ **لَا حَفَاوَةٌ مَأْرَبٌ**, (M,) bir darb-ı meseldir, (S, A,) şu demektir: O, seni ancak senden istediği bir şey için ikram eder; seni sevdiği için değil: (A, Meyd:) yahut ancak ihtiyacın seni getirdi; bana olağanüstü ikram etmenin konusu değil. (M.) Sen ayrıca dersin ki, **مِنَ الأَرْضِ** ↓ **أَلْحِقْ بِمَأْرَبِكَ**, yani, İhtiyacına erişmek için nereye istersen git. (A.)

**أَرِبٌ**
**أَرِبٌ** ذ : **أَرِيبٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca [Uzman; mahir: (**أَرِبَ**’e bak, onun ism-i fâilidir:) yahut] bir şeye alışmış, yahut onda pratik yapmış ya da alıştırma görmüş, ve bilen yahut mahir. (S, TA.) Ayrıca paragrafın son kısmında 1’e bak. -A2- **أَرِبٌ بِشَىْ ءٍ**, [veya **اِلَي شَىْءٍ**, (**أَرِبَ**’e bak,)] yahut ↓ **آرِبٌ**, **فَاعِلٌ** vezninde, (Msb,) Bir şeyi isteyen, ona muhtaç olan, yahut onu arzulayan. (Msb, * TA, md. مهر, vb.)

**أُرْبَةٌ**
**أُرْبَةٌ** ذ : **اِرْبٌ**’e bak: -A2- ve **أَرَبٌ**.

**اِرْبَةٌ**
**اِرْبَةٌ** أراب أرب أربى أربه أربة اـرب اـربه اربه اربة راب ربا ربى آرب آربه : iki yerde **اِرْبٌ**’e bak: -A2- ve iki yerde **أَرَبٌ**.

**أُرَبَى**
**أُرَبَى** ذ Felâket; musibet: (T, S, M, A, K:) [denilmiştir ki] bu vezinde **أُرَمَى** ve **شُعَبَى** [iki yer adı] dışında tek kelimedir. (TA.)

**أُرْبَانٌ**
**أُرْبَانٌ** ذ (M, K): **عُرْبَانٌ** ve **عُرْبُونٌ** ve **عَرَبُونٌ**’un lehçe varyantlarıdır. (M, * K, * TA.)

**أُرْبُونٌ**
**أُرْبُونٌ** ذ (TA): **عُرْبَانٌ** ve **عُرْبُونٌ** ve **عَرَبُونٌ**’un lehçe varyantlarıdır. (M, * K, * TA.

**أَرَبُونٌ**
**أَرَبُونٌ** ذ (TA): **عُرْبَانٌ** (TA): **عُرْبُونٌ** ve **عَرَبُونٌ**’un lehçe varyantlarıdır. (M, * K, * TA.

**أَرِيبٌ**
**أَرِيبٌ** ذ Kurnaz; hile ve öngörü ile birlikte zekâ ile nitelenmiş; yahut sadece zeki [S’de olduğu gibi]; hükümde mükemmel; keskin anlayışlı, (T, S, * M, K,) ve işlerde bilgili; (M;) bunun gibi ayrıca ↓ **أَرِبٌ**: (K:) birincinin çoğulu **أَرَبَآءُ**. (T, M.) -A2- **آرَبُ** Geniş, büyük, yahut hacimli bir tencere. (K.)

**قِدْرٌ أَرِيبَةٌ**
**قِدْرٌ أَرِيبَةٌ** ذ Daha kurnaz, yahut en kurnaz; yahut daha zeki; hükümde daha mükemmel; yahut daha keskin anlayışlı. (A.) [**أَرِيبٌ**’e bak.]

**آرِبٌ**
**آرِبٌ** آرب : **أَرِبٌ**’e bak.

**مَأْرَبٌ**
**مَأْرَبٌ** ذ : üç yerde **أَرَبٌ**’e bak.

**مَأْرَبَةٌ**
**مَأْرَبَةٌ** ذ ve **مَأْرُبَةٌ** ve **مَأْرِبَةٌ**: dört yerde **أَرَبٌ**’e bak.

**مُؤَرَّبٌ**
**مُؤَرَّبٌ** ذ Bütünüyle kesilmiş bir uzuv yahut organ: (T:) veya tam, kırılmamış bir uzuv yahut organ: (S:) ve tam, eksiksiz, yahut kusursuz yapılmış herhangi bir şey. (S, K.) Sen dersin ki, **كَتِفٌ مُؤَرَّبَةٌ** Bütünüyle kesilmiş bir omuz, (Mgh, TA,) etinden hiçbir şey alınmamış olarak, (Mgh,) hiçbir eksiklik olmaksızın. (TA.)
