# أرش — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B4/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B1%D8%B4/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B4.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أرش

أَرَّش بينهم: حَمَل بعضَهم على بعض وحَرَّش. والتَّأْرِيش: التَّحْرِيشُ؛ قال رؤبة:
أَصْبَحْت من حِرْصٍ على التَّأْرِيش
وأَرَّشْتُ بين القوم تَأْرِيشاً: أَفسدت. وتَأْرِيش الحرْب والنار: تَأْرِيثُهما.
والأَرْش من الجراحات: ما ليس له قدر معلوم، وقيل: هو دِيَةُ الجراحات، وقد تكرر في الحديث ذكر الأَرْشِ المشروع في الحُكومات، وهو الذي يأْخذه المشتري من البائع إِذا اطَّلَع على عيب في المَبيع، وأُرُوش الجنايات والجراحات جائزة لها عما حصل فيها من النَّقْص، وسُمِّي أَرْشاً لأَنه من أَسباب النزاع. يقال: أَرَّشْت بين القوم إِذا أَوقعت بينهم؛ وقول رؤبة: أَصْبِحْ، فَمَا من بَشَرٍ مَأْرُوشِ
يقول: إِن عِرضي صحيح لا عيب فيه. والمَأْرُوش: المَخْدوش؛ وقال ابن الأَعرابي: يقول انْتَظِرْ حتى تَعْقِل فليس لك عندنا أَرْش إِلا الأَسِنَّة، يقول: لا نَقْتل إِنساناً فَنَدِيه أَبداً. قال: والأَرْش الدِّيَةُ. شمر عن أَبي نَهْشلٍ وصاحبِه: الأَرْشُ الرشْوَة، ولم يعرفاه في أَرْش الجراحات، وقال غيرهما: الأَرْش من الجراحات كالشَّجَّة ونحوِها. وقال ابن شميل: ائْتَرِشْ من فلان خُماشَتَك يا فلانُ أَي خُذ أَرْشَها. وقد ائْتَرَشَ للخُماشة واسْتَسْلم للقِصاص. وقال أَبو منصور: أَصل الأَرْش الخَدْش، ثم قيل لما يؤخذ دِيَةً لها: أَرْش، وأَهل الحجاز يسمونه النَّذْر، وكذلك عُقْر المرأَة ما يؤخذ من الواطئ ثمناً لبُضْعها، وأَصله من العَقْر كأَنه عَقَرها حين وطئها وهي بكر فاقْتَضَّها، فقيل لما يؤخذ بسبب العَقْر: عُقْر. وقال القتيبي: يقال لما يدفع بين السلامة والعيب في السِّلْعة أَرْش، لأَن المُبْتاع للثوب على أَنه صحيح إِذا وقف فيه على خَرْق أَو عيب وقع بينه وبين البائع أَرْش أَي خصومة واختلاف، من قولك أَرَّشْت بين الرجلين إِذا أَغْرَيت أَحدهما بالآخر وأَوقعت بينهما الشَّرَّ، فسمي ما نَقَص العيبُ الثوبَ أَرْشاً إِذا كان سبباً للأَرْش.

### Türkçe

**أَرَّش** بينهم: bazılarını bazılarının üzerine حمل etti ve **حَرَّش** etti. Ve **التَّأْرِيش**: **التَّحْرِيش**tir; Rü’be dedi ki:

أَصْبَحْت من حِرْصٍ على **التَّأْرِيش**

Ve **أَرَّشْتُ** بين القوم **تَأْرِيشاً**: ifsat ettim. Ve **تَأْرِيش** **الحرْب** ve **النار**: ikisinin **تَأْرِيث**idir.

Ve **الأَرْش** yaralardan: kendisi için معلوم bir قدر olmayan şeydir; ve denildi ki: o, yaraların **دِيَة**sidir. Ve hadiste, **الحُكومات**ta meşru olan **الأَرْش**in zikri tekrar etmiştir; o, alıcının satıcıdan aldığı şeydir; satılan malda bir ayıp üzerine muttali olunca. Ve cinayetlerin ve yaraların **أُرُوش**u, onda meydana gelen **النَّقْص** sebebiyle onun için caiz bir karşılıktır; ve **أَرْش** diye adlandırıldı; çünkü o, nizâın sebeplerindendir. Denir ki: **أَرَّشْت** بين القوم, aralarına vaki kıldığın zaman; ve Rü’be’nin sözü:

أَصْبِحْ، فَمَا من بَشَرٍ **مَأْرُوشِ**

der ki: benim ırzım sahihdir, onda ayıp yoktur. Ve **المَأْرُوش**: **المَخْدوش**tur; ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: “**انْتَظِرْ** حتى **تَعْقِل**; bizde senin için **أَرْش** yoktur, إلا **الأَسِنَّة**”; der ki: bir insanı asla öldürmeyiz de onun diyetini veririz. Dedi ki: ve **الأَرْش** **الدِّيَة**dir.

Şemmer, Ebû Nehşel’den ve arkadaşından: **الأَرْش** **الرشْوَة**dir; ve ikisi, yaraların **أَرْش**inde onu tanımadılar. Ve başkaları dedi ki: yaralardan **الأَرْش**, **الشَّجَّة** ve benzeri gibidir. Ve İbn Şümeyl dedi ki: “Ey falan, falandan **خُماشَتَك**ını **ائْتَرِشْ** et”; yani onun **أَرْش**unu al. Ve **ائْتَرَشَ** etti **للخُماشة** için ve **القِصاص**a teslim oldu. Ve Ebû Mansûr dedi ki: **الأَرْش**in aslı **الخَدْش**tir; sonra onun için diyet olarak alınana **أَرْش** denildi. Ve Hicaz ehli ona **النَّذْر** der; ve كذلك kadının **عُقْر**u: vâti’den onun بُضْعı için bir bedel olarak alınan şeydir; ve onun aslı **العَقْر**dandır; sanki o, onu vâti olduğu zaman عَقَر etti; o bakire iken onu افتضّ etti; bu sebeple **العَقْر** sebebiyle alınana **عُقْر** denildi.

Ve Kuteybî dedi ki: “**السِّلْعة**da selamet ile ayıp arasında ödenene **أَرْش** denir”; çünkü elbiseyi sahih olduğu üzere satın alan, onda bir yırtık yahut ayıp üzerine durunca, onunla satıcı arasında **أَرْش** vaki olur; yani husumet ve ihtilaf; senin “iki adam arasında **أَرَّشْت**” sözünden: birini diğeriyle **أَغْرَيت** ettiğin ve aralarına **الشَّرَّ**i vaki kıldığın zaman. Böylece ayıbın elbiseyi eksilttiği şeye, **أَرْش** diye isim verildi; eğer **الأَرْش** için bir sebep olduysa.
