# أرش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B1%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أرش

الأرش: الدية، أي دية الجراحات، سمي أرشا؛ لأنه من أسباب النزاع، وقيل: إن أصله الهرش، نقله ابن فارس، ومنه قول ابن الأعرابي: يقول انتظرني حتى تعقل، فليس لك عندنا أرش إلا الأسنة، أي لا نقتل إنسانا فنديه أبدا. وقال أبو منصور: أصل الأرش الخدش، ثم يقال لما يؤخذ دية لها: أرش، وأهل الحجاز يسمونه النذر، وقد أرشته أرشا: خدشته، قال رؤبة:
  فقل لذاك المزعج المحنوش                      أصبح فما من بشر مأروش

  المحنوش: الملدوغ، أي فقل لذاك الذي أزعجه الحسد، وبه مثل ما باللديغ. وقوله: أصبح، أي ارفق بنفسك فإن عرضي صحيح لا عيب فيه، ولا خدش، والمأروش: المخدوش. والأرش: طلب الأرش، وقد أرش الرجل، كعنى: طلب بأرش الجراحة. قاله الصاغاني. وعن أبي نهشل: الأرش: الرشوة، رواه عنه شمر، ولم يعرفه في أرش الجراحات. وقد تكرر ذكر الأرش المشروع في الحكومات، وهو ما نقص العيب من الثوب، سمي لأنه سبب للأرش والخصومة والنزاع، يقال: بينهما أرش، أي اختلاف وخصومة. وقال القتيبي: الأرش: ما يدفع بين السلامة والعيب في السلعة، لأن المبتاع للثوب على أنه صحيح إذا وقف فيه على خرق أو عيب وقع بينه وبين البائع أرش، أي خصومة واختلاف، وهو من الأرش بمعنى الإغراء، تقول: أرشت بين الرجلين، إذا أغريت أحدهما بالآخر وأوقعت بينهما الشر، فسمى ما نقص العيب من الثوب أرشا؛ إذ كان سببا للأرش. والأرش: الإعطاء، وقد أرشه أرشا: أعطاه أرش الجراحة. وقال ابن عباد: الأرش: الخلق، بمنزلة الطمش، يقال: ما أدري أي الأرش هو، أي الخلق. ومنه المأروش: المخلوق. وآرش، كصاحب: جبل، نقله الصاغاني في العباب. وتأريش النار: تأريثها، وكذلك تأريش الحرب، نقله الجوهري. وقال ابن شميل: يقال: ائترش منه خماشتك يا فلان، أي خذ أرشها، وقد ائترش للخماشة، كاستسلم للقصاص. ومما يستدرك عليه: التأريش: التحريش والإفساد. وأرشوه أرشا: باعوا ألبان إبلهم بماء قليبه، نقله الصاغاني. وإراشه، بالكسر: أبو قبيلة من بلى، وهو إراشة بن عامر بن عبيلة بن قسميل بن قران بن عمرو بن بلى. وأريش، كزبير: بطن، وقال ابن حبيب: في لخم جدس بن أريش بن إراش، بالكسر، وإراش هو ابن لحيان بن الغوث، وقيل إراش: هو ابن عمرو بن الغوث، وهو والد أنمار، أبو بجيلة من خثعم. وإراشة: بطن من خثعم. وإراشة: أيضا: من العماليق مذكور في نسب فرعون صاحب مصر، ذكره السهيلي. قلت: وأبو الحرام بن العمرط بن غنم بن أريش، كأمير، هكذا ضبطه الحافظ: قال: وأبو محمد الإراشي، بالكسر: راجز حكى عنه أبو علي القالي في أماليه، بالضم في أزد، وفي قضاعة. ومما يستدرك عليه: أريش، كأمير، بلد، عن الخارزنجي.

### Türkçe

**الأرش**: diyet; yani yaralamaların diyeti; ona **أرش** adı verildi; çünkü o, çekişmenin sebeplerindendir. Ve denildi ki: aslının **الهرش** olduğu; bunu İbn Fâris nakletti. Ve ondan, İbnü’l-A‘râbî’nin sözü: “der ki: bekle beni, ta ki akledilsin; zira senin için bizim yanımızda **أرش** yoktur, ancak **الأسنة** (mızrak uçları) vardır”; yani: biz bir insanı öldürmeyiz de onun diyetini ebediyen ödemeyiz. Ebû Mansûr dedi: **الأرش**’in aslı **الخدش** (çizik)tir; sonra onun için alınan diyete: **أرش** denir. Hicaz ehli onu **النذر** diye adlandırır. Ve “onu **أرش** ile **أرش** ettim”: onu çizdim. Rü’be dedi:
  “De ki o (şeye), o tahrik eden **المحنوش**’a:
  sabahladı; artık hiçbir insan **مأروش** değildir.”

**المحنوش**: sokulmuş (ısırılmış) olan; yani: de ki o kimseye ki onu haset rahatsız etti; ve onda, sokulmuş olana olanın benzeri vardır. Ve onun sözü: “**أصبح**” yani: kendine yumuşak davran; çünkü ırzım sağlamdır, onda ayıp yoktur ve çizik yoktur. Ve **المأروش**: çizilmiş olandır. Ve **الأرش**: **الأرش** talebi; ve adam **أرش** etti, **عنى** gibi: yara **أرش**’iyle talepte bulundu. Bunu es-Sağânî söyledi. Ebû Nehşel’den: **الأرش**: rüşvet; Şemmer onu ondan rivayet etti; ve onu yaraların **أرش**’inde bilmedi. Ve hükümetlerde meşru **الأرش**’in zikri tekrar etmiştir; o, ayıbın elbiseden eksilttiği şeydir; ona bu ad verildi, çünkü **الأرش**’e ve çekişmeye ve nizâa sebeptir. Denir: “ikisi arasında **أرش** vardır”; yani ihtilaf ve husumet. Kuteybî dedi: **الأرش**: malda sağlamlık ile ayıp arasında ödenen şeydir; çünkü elbiseyi sağlam olduğu üzere satın alan, onda bir yırtık veya ayıp üzerine vakıf olunca, onunla satıcı arasında **أرش** vuku bulur; yani husumet ve ihtilaf. Ve o, **الأرش**’ten, **الإغراء** (kışkırtma) manasınadır. Dersin: “iki adam arasında **أرشت** ettim”; birini ötekine karşı kışkırttığın ve aralarına şerri düşürdüğün zaman. Böylece ayıbın elbiseden eksilttiği şeye **أرش** adı verildi; zira **الأرش**’e sebep idi. Ve **الأرش**: verme; ve onu **أرش** ile **أرش** etti: ona yara **أرش**’ini verdi. İbn Abbâd dedi: **الأرش**: yaratılış (huy); **الطمش** menzilesinde; denir: “bilmiyorum hangi **الأرش** odur”; yani yaratılış. Ve ondan **المأروش**: yaratılmış olan. Ve **آرش**, **صاحب** gibi: bir dağ; es-Sağânî bunu **العباب**’da nakletti. Ve **تأريش** ateşin: onun **تأريث**’i; ve كذلك **تأريش** savaşın; el-Cevherî nakletti. İbn Şümeyl dedi: denir: “ey falan, ondan **خماشتك**’ni **ائترش** et”; yani onun **أرش**’ini al. Ve **الخماشة** için **ائترش** etti; **القصاص** için **استسلم** gibi. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **التأريش**: **التحريش** ve ifsâd. Ve onları **أرش** ile **أرش** ettiler: develerinin sütlerini kuyusunun suyu ile az bir su karşılığında sattılar; es-Sağânî nakletti. Ve **إراشه**, kesre ile: Belî’den bir kabilenin babasıdır; o, **إراشة بن عامر بن عبيلة بن قسميل بن قران بن عمرو بن بلى**’dir. Ve **أريش**, **زبير** gibi: bir batındır. İbn Habîb dedi: Lihm’de **جدس بن أريش بن إراش** vardır; kesre ile; ve **إراش** o, **لحيان بن الغوث**’un oğludur. Ve denildi: **إراش**: o, **عمرو بن الغوث**’un oğludur; ve o, **أنمار**’ın babasıdır; **خثعم**’dan **بجيلة**’nin babası. Ve **إراشة**: **خثعم**’dan bir batındır. Ve **إراشة**: ayrıca: **العماليق**’ten; Mısır sahibi Firavun’un nesebinde zikredilmiş; Süheylî onu zikretti. Dedim: ve **أبو الحرام بن العمرط بن غنم بن أريش**, **أمير** gibi; hâfız onu böyle ضبط etti. Dedi: ve **أبو محمد الإراشي**, kesre ile: bir râcizdir; Ebû Alî el-Kâlî ondan **أماليه**’sinde hikâye etti; damme ile **أزد**’de ve **قضاعة**’da. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **أريش**, **أمير** gibi: bir belde; el-Hârizencî’den.
