# أري — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D9%8A/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B1%D9%8A/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D9%8A.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: أري

أرْيُ السحاب: دِرَّتُهُ. والأرْيُ أيضاً: العسلُ. وعمل النحل أَرْيٌ أيضاً. وقد أرَتِ النحلُ تأْري أَرْياً، إذا عَمِلَتِ العسلَ. وأَرَتِ القِدْرُ تَأري أرْياً، أي التزقِ بأسفلها شيء من الاحتراق، مثل شاطَتْ. وأَريَ صدره بالكسر، أي وَغِرَ. وتَأَرَّيْتُ بالمكان: أقمتُ به. قال أعشى باهلة:
لا يَتَأَرَّى لما في القِدْرِ يرَقُـبُـهُولا يَعَضُّ على شُرْسوفِهِ الصَفَرُ
أي لا يتحبّس على إدراك القِدْر ليأكل. وممَّا يضعُه الناسَ في غير موضعه قولهم للمِعْلَفِ آريٌّ، وإنَّما الآريُّ مَحْبِسُ الدابّة. وقد تُسَمَّى الآخِيَّةُ أيضاً آرِيّاً، وهو حبلٌ تُشَدَّ به الدابة في مَحْبِسِها. ومنه قول الشاعر:
داوَيْتُهُ بالمَحْضِ حتَّى شَتايَجتْذَبُ الآريَّ بالْمِـروَدِ
أي مع المرود. والجمع الأوراىَ، يخفّف ويشدَّد. تقول منه: أَرَّيْتُ للدابة تَأْريَةً. والدابةُ تَأْري إلى الدابّة، إذا انضمَّت إليها وأَلِفَتْ معها مِعْلَفاً واحداً. وآرَيْتُها أنا. وأرَّيْتُ النار تَأريَةً، أي ذَكَّيْتُها، يقال: أَرِّ نارَكَ. والإرَة: موضعُ النار، وأصله إرْيّ، والهاء عوض من الياء، والجمع إرونَ.

### Türkçe

**أرْيُ السحاب**: onun sütü (sağımı). Ve **الأرْيُ** da: baldır. Ve arının işi de **أَرْيٌ**dir. Ve arılar **أَرَتِ**; **تأْري** **أَرْياً**, balı yaptıkları zaman. Ve kazan **أَرَتِ**; **تَأري** **أرْياً**, yani altına yanmadan bir şey yapıştı; **شاطَتْ** gibi. Ve göğsü **أَريَ** (kesre ile), yani içi kinle doldu. Ve ben mekânda **تَأَرَّيْتُ**: onda ikamet ettim. A‘şâ Bâhile dedi:
لا يَتَأَرَّى لما في القِدْرِ يرَقُـبُـهُولا يَعَضُّ على شُرْسوفِهِ الصَفَرُ
Yani kazanı elde etmeye (yetişmeye) takılıp kalmaz ki yesin. Ve insanların onu yerli yerine koymayan şeylerden biri, yemliğe **آريٌّ** demeleridir; hâlbuki **الآريُّ** binit hayvanının bağlandığı yerdir. Ve **الآخِيَّةُ** de **آرِيّاً** diye adlandırılabilir; o, hayvanın bağlandığı yerinde kendisiyle bağlandığı bir iptir. Ondandır şairin sözü:
داوَيْتُهُ بالمَحْضِ حتَّى شَتايَجتَذَبُ الآريَّ بالْمِـروَدِ
Yani **الْمِـروَدِ** ile beraber. Çoğulu **الأوراىَ**dır; hafifletilir ve şeddelenir. Ondan dersin: hayvana **أَرَّيْتُ**; **تَأْريَةً**. Ve binit hayvanı, başka bir binit hayvanına **تَأْري** eder; ona katıldığı ve onunla tek bir yemliği ünsiyet ettiği zaman. Ve ben onu **آرَيْتُ**. Ve ateşi **أرَّيْتُ**; **تَأريَةً**, yani onu alevlendirdim; denilir: **أَرِّ** ateşini. Ve **الإرَة**: ateşin yeridir; aslı **إرْيّ**dir; **الهاء** **الياء**dan bedeldir; çoğulu **إرونَ**dur.
