# أزب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B2%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B2%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B2%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أزب

أَزِبَت الإِبلُ تَأْزَبُ أَزَباً: لم تَجْتَرَّ.
والإِزْبُ: اللَّئِيمُ. والإِزْبُ: الدَّقيقُ الـمَفاصِل، الضاوِيُّ يكون ضئِيلاً، فلا تكون زيادتُه في الوجهِ وعِظامِه، ولكن تكون زيادته في بَطنِه وسَفِلَتِه، كأَنه ضاوِيٌّ مُحْثَلٌ. والإِزْبُ من الرِّجالِ: القصِيرُ الغَلِيظُ. قال: وأُبْغِضُ، مِن قُرَيْشٍ، كُلَّ إِزْبٍ، *  قَصيرِ الشَّخْصِ، تَحْسَبُه وَلِيدا كأَنهمُ كُلَى بَقَرِ الأَضاحِي، *  إِذا قاموا حَسِبْتَهُمُ قُعُودا \<ص:213>
الإِزْبُ: القَصِيرُ الدَّمِيمُ. ورجل أَزِبٌ وآزِبٌ: طويلٌ، التهذيب. وقول الأَعشى:
ولَبُونِ مِعْزابٍ أَصَبْتَ، فأَصْبَحَتْ  * غَرْثَى، وآزبةٍ قَضَبْتَ عِقالَها قال: هكذا رواه الإِياديُّ بالباءِ. قال: وهي التي تَعافُ الماءَ وتَرْفَع رأْسَها. وقال المفضل: إِبلٌ آزِبةٌ أَي ضامِزة(1) (1 قوله «ضامزة» بالزاي لا بالراء المهملة كما في التكملة وغيرها. راجع مادة ضمز.) بِجِرَّتِها لا تَجْتَرُّ. ورواه ابن الأَعرابي: وآزية بالياءِ. قال: وهي العَيُوفُ القَذُور، كأَنها تَشْرَبُ من الإِزاءِ،وهو مَصَبُّ الدَّلْو. والأَزْبَةُ: لغة في الأَزْمةِ، وهي الشّدَّةُ، وأَصابتنا أَزْبَةٌ وآزِبةٌ أَي شدَّة. وإِزابٌ: ماءٌ لبَني العَنبر. قال مُساوِر بن هِنْد:
وجَلَبْتُه من أَهلِ أُبْضةَ، طائعاً،  * حتى تَحَكَّم فيه أَهلُ إِزابِ ويقال للسنة الشديدة: أَزْبَةٌ وأَزْمَةٌ ولَزْبَةٌ، بمعنى واحد. ويروى إِراب.
وأَزَبَ الماءُ: جَرَى.
والمِئْزاب: المِرزابُ، وهو الـمَثْعَبُ الذي يَبُولُ الماءَ، وهو من ذلك، وقيل: بل هو فارسي معرّب معناه بالفارسية بُلِ الماءَ، وربما لم يهمز، والجمع الـمَآزيبُ، ومنه مِئْزابُ الكَعْبةِ، وهو مَصَبُّ ماءِ المطرِ. ورجل إِزْبٌ حِزْبٌ أَي داهِيةٌ.
وفي حديث ابن الزبير، رضي اللّه عنهما: أَنه خَرج فباتَ في القَفْرِ، فلـمَّا قامَ لِيَرْحَلَ وجد رَجلاً طولُه شِبْرانِ عَظِيمَ اللِّحْيةِ على الوَليّةِ، يعني البَرْذَعَةَ، فَنَفَضَها فَوَقَعَ ثم وضَعَها على الراحلةِ وجاءَ، وهو على القِطْعِ، يعني الطِّنْفِسةَ، فنَفَضَه فَوَقَع، فوضَعَه على الراحِلة، فجاءَ وهو بين الشَّرْخَينِ أَي جانِبَيِ الرَّحْلِ، فنَفضَه ثم شَدَّه وأَخذ السوطَ ثم أَتاه فقال: مَن أَنتَ؟ فقال: أَنا أَزَبُّ. قال: وما أَزَبُّ؟ قال: رجل من الجِنِّ. قال: أفْتَحْ فاك أَنْظُر! ففَتَح فاه، فقال: أَهكذا حُلُوقُكم؟ ثم قَلَب السوط فوضَعَه في رأْسِ أَزَبَّ، حتى باصَ، أَي فاتَه واسْتَتَر. الأَزَبُّ في اللغة: الكثيرُ الشَّعَرِ. وفي حديث بَيْعةِ العَقَبة: هو شيطان اسمه أَزَبُّ العَقَبةِ، وهو الحَيّةُ.
وفي حديث أَبي الأَحْوصِ: لَتَسْبيحةٌ في طَلَبِ حاجَةٍ خَيْرٌ من لَقُوحِ صفِيٍّ في عام أَزْبةٍ أَو لَزْبَةٍ. يقال: أَصابَتْهم أَزْبَةٌ ولَزْبَةٌ أَي جَدْبٌ ومَحْلٌ.

### Türkçe

**أَزِبَت** develer **تَأْزَبُ** **أَزَباً**: geviş getirmedi.

Ve **الإِزْبُ**: alçak (lâim) kimse. Ve **الإِزْبُ**: eklemleri ince, zayıflayıp cılız olan; artışı yüzünde ve kemiklerinde olmaz, fakat artışı karnında ve alt tarafında olur; sanki o, zayıf, şişkin karınlıdır. Ve erkeklerden **الإِزْبُ**: kısa, kalın (kimse). Dedi ki:
Ve Kureyş’ten her **إِزْبٍ**’i iğrenç bulurum, * şahsı kısa, onu bir çocuk sanırsın
Sanki onlar kurbanlık sığırların böbrekleridir, * kalktıklarında onları oturur sanırsın

\<ص:213>
**الإِزْبُ**: kısa, çirkin. Ve **أَزِبٌ** ve **آزِبٌ** adam: uzun; **التهذيب**.

Ve A‘şâ’nın sözü:
Ve **مِعْزابٍ**’ın süt devesine rastladın; sabahladı da * aç; ve **آزبةٍ**’nin bağını kestin

Dedi: İyâdî onu **ب** ile böyle rivayet etti. Dedi: O, sudan tiksinen ve başını kaldırandır. Ve Mufaddal dedi: **إِبلٌ آزِبةٌ** yani gevişiyle **ضامِزة** (1), geviş getirmez. İbnü’l-A‘râbî onu şöyle rivayet etti: **وآزية** **ي** ile. Dedi: O, tiksinen, pis olan (dişi deve)dir; sanki **الإِزاءِ**’dan içer; o da kovanın döküldüğü yerdir.

Ve **الأَزْبَةُ**: **الأَزْمةِ**’de bir dildir; o da şiddettir. Ve bize **أَزْبَةٌ** ve **آزِبةٌ** isabet etti; yani şiddet.

Ve **إِزابٌ**: Benî’l-Anber’e ait bir sudur. Müsâvir b. Hind dedi:
Onu Ubda eh­linden, gönüllü olarak getirdim, * ta ki **إِزابِ** ehli onda hükümran oldu

Ve şiddetli yıla: **أَزْبَةٌ** ve **أَزْمَةٌ** ve **لَزْبَةٌ** denir; tek mânâ ile. **إِراب** diye de rivayet olunur.

Ve **أَزَبَ** su: aktı.

Ve **المِئْزاب**: **المِرزاب**’dır; o, suyu boşaltan oluk (ağız)dır; o bundandır. Ve denildi ki: bilakis o, Farsça muarrebdir; Farsçada mânâsı “suyu boşalt”tır. Bazen hemzelenmez. Çoğulu **الـمَآزيبُ**’dir. Ondan: **مِئْزابُ الكَعْبةِ**; o, yağmur suyunun döküldüğü yerdir.

Ve **إِزْبٌ حِزْبٌ** adam: yani bir musibet (dehâ)dır.

İbnü’z-Zübeyr hadîsinde, Allah ikisinden de razı olsun: O, çıktı da kırda geceledi; göçmek için kalkınca, **الوَليّةِ** üzerinde—yani **البَرْذَعَةَ**—boyu iki karış, sakalı büyük bir adam buldu; onu silkeledi de düştü; sonra onu binek üzerine koydu; ve geldi, o **القِطْعِ** üzerinde idi—yani **الطِّنْفِسةَ**—onu silkeledi de düştü; onu bineğin üzerine koydu; sonra geldi, o **الشَّرْخَينِ** arasında idi; yani eyerin iki yanı; onu silkeledi, sonra bağladı; kamçıyı aldı, sonra ona geldi ve dedi: Sen kimsin? Dedi: Ben **أَزَبُّ**’üm. Dedi: **أَزَبُّ** nedir? Dedi: Cinlerden bir adam. Dedi: Ağzını aç, bakayım! Ağzını açtı; dedi: Sizin boğazlarınız böyle mi? Sonra kamçıyı çevirdi de **أَزَبَّ**’ın başına koydu; ta ki **باصَ**; yani onu geçti ve gizlendi.

Dilde **الأَزَبُّ**: çok kıllı olandır. Ve Akabe biatı hadîsinde: O, adı **أَزَبُّ العَقَبةِ** olan bir şeytandır; o da yılandır.

Ebû’l-Ahvâs hadîsinde: Bir ihtiyacı istemede bir tesbih, **أَزْبةٍ** yahut **لَزْبَةٍ** yılında seçkin bir devenin süt devesinden daha hayırlıdır. Denir: Onlara **أَزْبَةٌ** ve **لَزْبَةٌ** isabet etti; yani kıtlık ve kuraklık.
