# أزح — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B2%D8%AD/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B2%D8%AD/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أزح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B2%D8%AD.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: أزح

باب الحاء والزاي و وايء معهما
ح ز و، ح ز ي، ح ز أ، ح و ز، ح ي ز، ز ي ح، أ ز ح مستعملات
حزو:
حَزْوَى: مَوْضِعٌ بالباديةِ.
حزي:
الحازي: الكاهنُ: تقول: حزا يَحْزُو، وحَزَى يَحْزِي ويَتَحزَّى. وأنكر الضرير: تحزَّى تَحَزِيّا. قال:
ومن تَحَزَّى عاطساً أو طرقا
والحَزَى- مقصور- نباتٌ شِبْهُ الكَرفْسَ. من أحرار البقول، ولِريِحِهِ خَمْطَةٌ، تزعم العَرَبُ أنّ الجِنَّ لا تدخل بيتا فيه الحَزَى. والواحدة: حَزاةٌ.
حزأ:
حزأتُ الإِبِلَ أَحْزَؤهُا، أي: ضَمَمْتُها وسُقْتُها. واحْزَوْزأَتِ الإبِلُ: اجتمعت. واحْزَوْزَأ الطائر: ضمَّ جناحَيْه وتَجافَى عن بَيْضه. قال:
مُحْزَوْزِئين الزِّفَّ عن مَكَوَيْهِما
وقال رؤبةُ فَلمْ يَهْمِزْ:
والسَّيْرُ مُحْزَوْزٍ به احْزِيزاؤُهُ
حوز:
الحَوْزُ: السَّيْرُ اللّيّنُ، والحَوْزُ: موضع يَحْوزُه الرّجلُ يتّخِذُ حوالَيْهِ مسنّاة. وجمعُهُ: أحواز. وكلّ شيءٍ ضَمَمْتَ إليك فقد حُزْتَهُ وآحتزته.
وحَوْزُ الرَّجُلِ: طبيعتُه من خيرٍ أو شرّ.
وتحوَّز الرّجلُ إذا لم يستقرَّ على الأرض، والاسم: التَّحَوُّزُ، ومنه قوله تعالى: "أو متحّيزاً إلى فئة". أي: مُتّنحياً.
والَأْحَوِزّي: السائقُ الحَسَنُ السّياقِة، وفيه بعضُ النّفارِ. قال:
يَحُوزُهُنّ ولَهُ حُوزِيٌّ
والحَوْزُ: النّكاحُ. قال:
تقول لمّا حازّها حَوْزَ المَطِي
وفي الحديث: فما تحَوَزَّ َعن فِراشِه أي: ما تنحّى عنه. قال الشاعر:
تَحَوَّزُ عنّي خَشيةً أنْ أُضـيفَـهـا		كما آنحازَتِ الأَفْعَى مَخافةَ ضاربِ
حيز:
حَيِّزُ الدار: ما انضمّ إليها من المرافِق والمنافِع. وكلّ ناحيةٍ حَيِّزٌ على حِدَةٍ، بتَشديدِ الياءِ. وجمعُه: أَحْيازٌ، وكان قياسُه أن يكون أحوازاً، كميّتٍ وأموات، ولكنّهم فرّقوا بينهما كراهةَ الالتباس. والتّحيّز في الحَرْب: أن ينضمّ قومٌ إلى قومٍ.
وانحازوا: تركوا مَرْكَزَهُم ومعركَة قتالِهم، ومالوا إلى مَوضعٍ آخرَ.
زيح:
الزّيْحُ: ذهاب شيء، تقول: أَزَحْتُ علّتَهُ فزاحتْ تزيحُ زَيْحاً. قال الأعشى:
هَنَأْنا فلم نَمْنُنْ عليها فأصبحت		رَخيّةَ بالٍ قد أَزَحْنا هُزالهـا
أزح:
أَزَحَ يأْزِحُ أُزوحاً إذا تخلّف.

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الزاي** ve onlarla birlikte **وايء**
**ح ز و**، **ح ز ي**، **ح ز أ**، **ح و ز**، **ح ي ز**، **ز ي ح**، **أ ز ح** kullanımdadırlar.

**حزو**:
**حَزْوَى**: çölde bir yerdir.

**حزي**:
**الحازي**: kâhindir: dersin ki: **حزا يَحْزُو**، ve **حَزَى يَحْزِي** ve **يَتَحزَّى**. Ve kör olan inkâr etti: **تحزَّى تَحَزِيّا**. Dedi ki:
ومن **تَحَزَّى** عاطساً أو طرقا
Ve **الحَزَى** -kısaltılmış- kerevize benzer bir bitkidir. Sebzelerin iyilerindendir; ve kokusunda bir keskinlik vardır; Araplar iddia ederler ki, içinde **الحَزَى** bulunan bir eve cinler girmez. Ve teki: **حَزاةٌ**.

**حزأ**:
**حزأتُ الإِبِلَ أَحْزَؤهُا**، yani: onları topladım ve sürdüm. Ve **احْزَوْزأَتِ الإبِلُ**: toplandı. Ve **احْزَوْزَأ الطائر**: iki kanadını topladı ve yumurtasından uzaklaştı. Dedi ki:
مُحْزَوْزِئين الزِّفَّ عن مَكَوَيْهِما
Ve Rü’be dedi, hemzelemeyerek:
والسَّيْرُ مُحْزَوْزٍ به احْزِيزاؤُهُ

**حوز**:
**الحَوْزُ**: yumuşak yürüyüştür; ve **الحَوْزُ**: erkeğin kendisine ayırdığı, çevresinde bir set edindiği yerdir. Ve çoğulu: **أحواز**. Ve her şey ki onu kendine topladın, artık onu **حُزْتَهُ** ve **آحتزته**.
Ve erkeğin **حَوْزُ**’u: hayırdan veya şerden onun tabiatıdır.
Ve erkek **تحوَّز** ettiğinde: yere yerleşik olmadı; ve isim: **التَّحَوُّزُ**; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: "أو متحّيزاً إلى فئة". yani: uzaklaşan.
Ve **الَأْحَوِزّي**: sevki güzel olan sürücüdür; ve onda biraz ürkütme vardır. Dedi ki:
يَحُوزُهُنّ ولَهُ حُوزِيٌّ
Ve **الحَوْزُ**: nikâhtır. Dedi ki:
تقول لمّا حازّها حَوْزَ المَطِي
Ve hadiste: "فما تحَوَزَّ َعن فِراشِه" yani: ondan uzaklaşmadı. Şair dedi ki:
تَحَوَّزُ عنّي خَشيةً أنْ أُضـيفَـهـا		كما آنحازَتِ الأَفْعَى مَخافةَ ضاربِ

**حيز**:
Evin **حَيِّزُ**’i: ona bitişen hizmet yerlerinden ve faydalardan olan şeydir. Ve her bir yön, **حَيِّزٌ**’dir, ayrı ayrı; **الياءِ**’nin şeddelenmesiyle. Ve çoğulu: **أَحْيازٌ**; ve kıyası, **أحوازاً** olması idi, **ميّتٍ** ve **أموات** gibi; fakat onlar ikisini, karışma korkusuyla ayırdılar. Ve savaşta **التّحيّز**: bir kavmin bir kavme katılmasıdır.
Ve **انحازوا**: merkezlerini ve savaş çarpışmalarının yerini terk ettiler ve başka bir yere meylettiler.

**زيح**:
**الزّيْحُ**: bir şeyin gitmesidir; dersin ki: **أَزَحْتُ علّتَهُ** da o **زاحتْ تزيحُ زَيْحاً**. A‘şâ dedi ki:
هَنَأْنا فلم نَمْنُنْ عليها فأصبحت		رَخيّةَ بالٍ قد أَزَحْنا هُزالهـا

**أزح**:
**أَزَحَ يأْزِحُ أُزوحاً**: geri kaldığında.
