# أزد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B2%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B2%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أزد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B2%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أزد

أزد بن الغوث بن نبت بن مالك بن كهلان بن سبإ وهو أسد، بالسين أفصح، وبالزاي أكثر. قال الوزير في كتاب الإلحاق بالاشتقاق إنه اشتقاق بعيد لا يصح عند أهل النظر قال: والصحيح ما أخبرني به أبو أسامة عن رجاله قال: عسد والأسد والأزد، هذه الثلاث الكلمات معناها كلها القبل. قال: والأزد أيضا يكون بمعنى العزد، وهو النكاح، نقله شيخنا، أبو حي باليمن، ومن أولاده الأنصار كلهم. قال الشيخ عبد القادر بن عمر البغدادي الحنفي: اسمه درء، بكسر فسكون وآخره همزة، والأزد لقبه. وصرح أبو القاسم الوزير أنه دراء ككتاب، وصححه الأمير وغيره. وفي الاستيعاب: الأزد جرثومة من جراثيم قحطان، وافترقت فيما ذكر أبو عبيدة وغيره من علماء النسب على نحو سبع وعشرين قبيلة. ويقال أزد شنوءة، وأزد عمان وأزد السراة. وفي مختصر الجمهرة أن شنوءة اسمه الحارث، وقيل عبد الله. وعمان كغراب: بلد على شاطىء البحر بين البصرة وعدن. والسراة: أعظم جبال العرب. ويقال لبعض آخر: أزد غسان، وهو اسم ماء فمن شرب منه منهم سمي أزدغسان، وهم أربع قبائل، ومن لم يشرب منهم لم يقل له ذلك. وإليه يشير قول حسان بن ثابت:
  إما سألت فإنا معشر نجب                      الأزد نسبتنا والماء غسان وقال النجاشي، واسمه قيس بن عمرو، وكان عاهد أزد شنوءة وأزد عمان أن لا يحولا عليه فثبتت أزد شنوءة على عهده دون أزد عمان، فقال:
  وكنت كذي رجلين رجل صحيحة                      ورجل بها ريب من الحـدثـان
  فإما التي صحت فأزد شـنـوءة                      وأما التي شلت فـأزد عـمـان وأزد بن الفتح الكشي، محدث، روى عنه محمد بن صالح النسفي ومما بقى عليه: أزد بن عمران بن عمرو بن عامر، ذكره أهل الأنساب. وأزد، ككتف، مجردا عن الألف واللام في لغة الأكثر، ابن عبد الله ابن قادم بن زيد عريب بن جشم بن حاشد بن خيران بن نوف بن همدان، كذا جزم به ابن المرهبي في كتابه في اخبار همدان وأشعارها، وذكره ابن الكلبي وضبطه محركة، ومنهم من ألحقه الألف واللام. وآزاد، بمعنى التمر الجيد فارسي معرب، قال أبو علي الفارسي: إن شئت جعلته كخاتام، أو على أفعال، بصيغة الجمع، كما في المصباح. والأزد: النكاح، كالعزد.

### Türkçe

**أزد** b. **الغوث** b. **نبت** b. **مالك** b. **كهلان** b. **سبإ**’dir; o da **أسد**’dür; **السين** ile (yazılışı) daha fasih, **الزاي** ile daha çoktur. Vezir, **كتاب الإلحاق بالاشتقاق**’ta bunun uzak bir اشتقاق olduğunu, ehl-i nazar katında sahih olmadığını söyledi; dedi ki: Sahih olan, Ebû Üsâme’nin bana adamlarından haber verdiğidir; dedi ki: **عسد** ve **الأسد** ve **الأزد**; bu üç kelimenin mânası bütünüyle **القبل**’dir. Dedi ki: **الأزد** ayrıca **العزد** mânasında da olur; o da **النكاح**’tır; bunu şeyhimiz, Yemen’de Ebû Hay nakletti; onun evlâdından da **الأنصار**’ın hepsi (gelir).

Şeyh Abdülkâdir b. Ömer el-Bağdâdî el-Hanefî dedi ki: Onun adı **درء**’dür; kesre ile, sonra sükûn ile ve sonu hemzedir; **الأزد** onun lakabıdır. Ebû’l-Kâsım el-Vezîr açıkça onun **دراء** (kitap gibi) olduğunu söyledi; emîr ve başkası da onu tashih etti.

**الاستيعاب**’da: **الأزد** Kahtân’ın cerâsîminden bir certhûmedir; Ebû Ubeyde ve neseb âlimlerinden başkasının zikrettiğine göre yaklaşık yirmi yedi kabile üzere ayrıldılar. **أزد شنوءة** denir; **أزد عمان** ve **أزد السراة** (da denir). **مختصر الجمهرة**’de: **شنوءة**’nin adı **الحارث**’tır; **عبد الله** denildi (de). **عمان** ( **غراب** gibi): Basra ile Aden arasında deniz kıyısında bir beldedir. **السراة**: Arapların dağlarının en büyüğüdür.

Bir başkası için de denir: **أزد غسان**; o bir suyun adıdır; onlardan kim ondan içerse **أزدغسان** diye adlandırılır; onlar dört kabiledir; onlardan kim içmezse ona bu söylenmez. Hassân b. Sâbit’in sözü buna işaret eder:
  Eğer sordun ise, biz soylu bir topluluğuz;                      **الأزد** nesebimizdir, su ise **غسان**’dır

Necâşî dedi—adı **قيس بن عمرو** idi—ve **أزد شنوءة** ile **أزد عمان** ile, kendisine karşı dönmemeleri üzerine ahitleşmişti; böylece **أزد شنوءة** onun ahdi üzere sabit kaldı, **أزد عمان**’ın dışında; dedi ki:
  İki ayaklı kimse gibi oldum: bir ayak sağlam,                      bir ayak ise onda zamanların hadiselerinden şüphe var
  Sağlam olan ise **أزد شنوءة**’dir;                      felç olan ise **أزد عمان**’dır

**أزد بن الفتح الكشي**: muhaddis; ondan Muhammed b. Sâlih en-Nesefî rivayet etti. Üzerinde kalanlardan: **أزد بن عمران بن عمرو بن عامر**; onu ensâb ehli zikretti.

Ve **أزد**— **كتف** gibi—elif ve lâm’dan mücerred olarak ekserin lügatinde: **عبد الله** b. **قادم** b. **زيد عريب** b. **جشم** b. **حاشد** b. **خيران** b. **نوف** b. **همدان**’ın oğludur; İbnü’l-Merhebî, Hemdân’ın haberleri ve şiirleri hakkındaki kitabında bununla kesin hüküm verdi; İbnü’l-Kelbî de onu zikretti ve onu harekeli ضبط etti; onlardan kimi ona elif ve lâm’ı ilhak etti.

Ve **آزاد**: iyi hurma mânasında, Farsça muarreb; Ebû Ali el-Fârisî dedi ki: İstersen onu **خاتام** gibi yaparsın; yahut **أفعال** üzere, cem‘ sigasıyla; **المصباح**’ta olduğu gibi.

Ve **الأزد**: **النكاح**’tır; **العزد** gibi.
