# أزف — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B2%D9%81/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B2%D9%81/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أزف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B2%D9%81.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: أزف

باب الزاي والفاء و و ا ي ء معهما
ز و ف، و ز ف، ف و ز، و ف ز، ز ف ي، ز ي ف، أ ز ف مستعملات
زوف:
الزَّوف: يقالُ: الغِلْمان يَتَزاوفونَ، وهو أن يَجيءَ أحدُهم إلى رُكنِ الدّكّان، فيضع يَدَهُ على حَرْفه، ثم يَزُوفُ زوفةً فيستقلّ من مَوْضِعه، ويدورُ حوالَيْ ذلك الدّكّان في الهواء حتّى يَعُود إلى مكانِه، وإنّما يَتَعَلَّمُون بذلك الخِفّة للفُرُوسيّة.
وزف:
وأَمّا وَزَفَ يَزِفُ وزفاً فيجري مجرى زفّ يَزِفُّ زفّاً، وهو سُرعةُ المَشْي، قال الله عزّ وجلّ في قراءة من قرأ: "فأَقْبَلوا إليهِ يَزْفُونَ"، أي: يُسرِعُون.
فوز:
الفَوْزُ: الظَّفَرُ بالخَيْر، والنّجاة من الشّرّ. يقال: فاز بالجنّةِ ونَجا من النّارِ، وقوله جلّ وعزّ: "فلا تَحسبَنَّهم بمَفازةٍ من العذاب"، أي: مَنْجاة.
وفوّز الرَّجُلُ تفويزاً: رَكِبَ المفازة ومضى فيها، قال الشاعر:
لله درُّ رافعٍ أَنَّى اهْتَدَى
خِمساً إذا ماسارها الجيش بكَى
ما سارها مِنْ قَبله إنسٌ يُرَى
فوّز من قُراقِرٍ إلى سُوَى
ومنه يُقالُ لمن مات: فَوَّزَ، أي: صار في مَفازةٍ بين الدُّنيا والآخرة. ويقال: بل سُمِّيَتْ، تطيّراً من الفلاة وهي المَهلكة، كما قيل لِلّديغ: سليم.
وإذا خرج قِدْح قومٍ في القمار قيل: قد فاز، قال الطِّرِمّاح:
وابنِ سَبيلٍ قَرَيْتُه أُصُـلاً		من فَوْزِ قِدْحٍ مَنْسوبةٍ تُلُدُهْ
والفازةُ: من أَبنيةِ الحِزَقِ وغيرها تُبْنَى في العساكر.
وفز:
الوَفَزَةُ: أَنْ تَرَى الإنسانَ مُستَوْفِزاً، قَدِ اسْتَقَلّ على رِجْلَيْه ولمّا يَسْتَوِ قائماً، وقد تهيّأَ للأَفز والوُثُوبِ والمُضِيِّ، يُقالُ: ما لي أراك مُسْتَوْفِزاً لا تَطمئنّ!!
زفي:
الرِّيحُ تَزْفي الغُبارَ والتُّرابَ والسَّحابَ، وكلَّ شَيْءٍ، إذا طَرَدَته ورفعته على وجه الأرض، كما تَزْفي الأمواجُ السّفينةَ.
والزَّفَيان: شِدّةُ هُبُوب الرِّيح، لأنّها تَزْفي كلَّ شيءٍ تَمُرُّ به، وتَسُوقُه معها، قال العجّاج:
يَزْفيهِ والمُفَزَّعُ المَزْفيُّ
من الجَنوبِ سَنَنٌ رَمْليُّ
زيف:
يُقال: زافت عليهم دراهم كثيرة، وهي تَزِيف عليه زَيفا.
والجَمَلُ يَزِيفُ في مَشْيِهِ زَيَفاناً. والمرأة تَزِيفُ في مَشيِها كأنّها تستديرُ. والحمامة تَزِيفُ عند الحَمامِ الذَّكَر، إذا تمشّيتْ بين يَدَيه مُدِلّة، أي: اقترب ودنا.
أزف:
أَوِفَ الشّيءُ يَأْزَفُ أَزَفاً وأُزُرفاً. والآزفةُ القيامة.
والمُتَآزِفُ: المكانُ الضَّيِّق. والمتآزف: الخَطْوُ المُتَقارِب، والمتآزف: القَصيرُ مِن الرّجال، قال:
فَتىً قُدَّ قَدَّ السَّيْف لا مُتَآزِفٌ		ولا رَهِلٌ لَبّاتُـهُ وبـآدِلُـهُ

### Türkçe

باب **الزاي** و**الفاء** و**و** و**ا** و**ي** و**ء** معهما
**ز و ف**، و**ز ف**، **ف و ز**، و**ف ز**، **ز ف ي**، **ز ي ف**، **أ ز ف** مستعملات

**زوف**:
**الزَّوف**: denilir ki: oğlanlar **يَتَزاوفونَ**; bu, onların birinin dükkânın köşesine gelmesi, elini onun kenarına koyması, sonra bir **زوفةً** ile **يَزُوفُ** etmesi; bulunduğu yerden hafifleyip yükselmesi ve o dükkânın çevresinde havada dönmesi, ta ki yerine dönünceye kadar; ancak onlar bununla süvârîlik için hafifliği öğrenirler.

**وزف**:
Ama **وَزَفَ يَزِفُ وزفاً** ise, **زفّ يَزِفُّ زفّاً**’ın yürüdüğü yolda yürür; o, yürüyüşün süratidir. Allah azze ve celle, okuyan kimsenin kıraatinde şöyle dedi: "**فأَقْبَلوا إليهِ يَزْفُونَ**", yani: hızlanırlar.

**فوز**:
**الفَوْزُ**: hayır ile zafere ermek ve şerden kurtuluştur. Denilir: cennet ile **فاز** etti ve ateşten **نَجا** etti. Ve O’nun (celle ve azze) sözü: "**فلا تَحسبَنَّهم بمَفازةٍ من العذاب**", yani: bir kurtuluş.

Ve adam **فوّز** eder, **تفويزاً**: **المفازة**’ye bindi ve onun içinde geçti. Şair dedi:
لله درُّ رافعٍ أَنَّى اهْتَدَى
خِمساً إذا ماسارها الجيش بكَى
ما سارها مِنْ قَبله إنسٌ يُرَى
فوّز من قُراقِرٍ إلى سُوَى

Ve ondan, ölen kimse için denilir: **فَوَّزَ**, yani: dünya ile âhiret arasında bir **مَفازة** içinde oldu. Ve denilir: bilakis ona, **الفلاة**’den (o da helâk edicidir) uğursuzluk savma yoluyla ad verilmiştir; nasıl ki sokulana **سليم** denildi.

Ve bir kavmin **قِدْح**’ı kumarda çıkınca denilir: **قد فاز**. **الطِّرِمّاح** dedi:
وابنِ سَبيلٍ قَرَيْتُه أُصُـلاً		من فَوْزِ قِدْحٍ مَنْسوبةٍ تُلُدُهْ

Ve **الفازةُ**: askerî kamplarda inşa edilen, **الحِزَقِ** ve başkalarının yapılarındandır.

**وفز**:
**الوَفَزَةُ**: insanı **مُستَوْفِزاً** görmendir; iki ayağı üzerinde doğrulup yükselmiş, henüz dimdik ayakta eşitlenmemiş; **الأَفز** ve sıçrama ve gitmeye hazırlanmıştır. Denilir: Niçin seni **مُسْتَوْفِزاً** görüyorum, sükûnet bulmuyorsun!!

**زفي**:
Rüzgâr, tozu ve toprağı ve bulutu ve her şeyi **تَزْفي** eder; onu kovduğu ve yer yüzü üzerinde kaldırdığı zaman; nasıl ki dalgalar gemiyi **تَزْفي** eder.

Ve **الزَّفَيان**: rüzgârın esişinin şiddetidir; çünkü o, üzerinden geçtiği her şeyi **تَزْفي** eder ve onu kendisiyle sürer. **العجّاج** dedi:
يَزْفيهِ والمُفَزَّعُ المَزْفيُّ
من الجَنوبِ سَنَنٌ رَمْليُّ

**زيف**:
Denilir: onların üzerine çokça dirhemler **زافت**; ve o, onun üzerine **زَيفا** olarak **تَزِيف** eder.

Ve deve yürüyüşünde **زَيَفاناً** olarak **يَزِيفُ** eder. Ve kadın yürüyüşünde **تَزِيفُ** eder; sanki yuvarlaklaşır. Ve güvercin, erkek güvercinin yanında **تَزِيفُ** eder; onun iki eli arasında nazlanarak yürüdüğü zaman; yani: yaklaş ve yakın ol.

**أزف**:
**أَوِفَ** olan şey, **يَأْزَفُ أَزَفاً** ve **أُزُرفاً**. Ve **الآزفةُ** kıyamettir.

Ve **المُتَآزِفُ**: dar yerdir. Ve **المتآزف**: birbirine yakın adım atıştır. Ve **المتآزف**: erkeklerden kısa olandır. Dedi ki:
فَتىً قُدَّ قَدَّ السَّيْف لا مُتَآزِفٌ		ولا رَهِلٌ لَبّاتُـهُ وبـآدِلُـهُ
