# أزل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B2%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B2%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B2%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: أزل

باب الزاي واللام و و ا ي ء معهما
ز و ل، ز ي ل، أ ز ل مستعملات
زول:
الزَّوْلُ: الفَتَى الخفيفُ الظَّريفُ. ووصيفةٌ زَوْلةٌ، أي: نافِذةٌ في الرَّسائِل والحَوائج، وفتيانٌ أَزْوالٌ.
والمُزاولةُ: المعالجة في الأشياء.
والزّوالُ: ذَهابُ المُلْك. وزوالُ الشَّمس كذلك زالتِ الشَّمسُ زوالاً، وزالتِ الخَيْلُ برُكبانها زوالاً، وزال زوالُ فُلانٍ وزويلُهُ، قال:
هذا النّهارَ بدا لها من هَمِّها		ما بالُها باللّيلِ زال زَوالَها
ونصب النّهارَ على الصّفة.
اختلفوا فيما يعنيه، فقال بعضُهم: أراد به: أزال الله زوالها، دعاء عليها وقال بعضُهم: معناه: زال الخيالُ زوالَها، والعرب تلقي الألف، والمعنى: أزال، كما قال ذو الرّمّة:
وبَيْضاءَ لا تَنْحاشُ مِنّا وأُمُّها		إذا ما الْتَقَيْنا زِيلَ مِنّا زَوِيلُها
ولم يَقُلْ: أزيل.
زيل:
ويقال: ما زال فلانٌ يَفعَلُ كذا، يريد دوام ذلك، التَّنَزيُّل: التَّبايُن، تقول: زَيَّلْتُ بَينَهم، أي: فرّقت.
وقَوْلُهم: ما زيل فلانٌ يَفعلُ ذلك لا يُرادُ به مَعْنَى مَفْعول مجهول، ولكنْ يُراد به معنى فَعَلَ فكسروا الزّاي مع الياء. وبيانُ ذلك أَنّهم لا يقولون في المستقبل: ما يُزالُ، ولكنْ يَردُّونه إلى يَزالُ.
أزل:
الأَزْلُ: شدّةُ الزّمانِ، يقال: هم في أَزْلٍ من العَيْش والسّنة، وأَزْلٍ من شَدائد البلْوَى.
وأَزَلْتُ الفَرَسَ أَزْلاً: قصّرتُ حَبْله، ثم أَرْسَلته في المرعى.

### Türkçe

باب **الزاي** ve **اللام** ve **و** **ا** **ي** **ء** ile birlikte

**ز و ل**، **ز ي ل**، **أ ز ل** kullanımdadır

**زول**:
**الزَّوْلُ**: hafif, zarif delikanlıdır. Ve **زَوْلةٌ** bir cariye; yani: mektuplarda ve ihtiyaçlarda nüfuz edici. Ve **أَزْوالٌ** delikanlılar.
Ve **المُزاولةُ**: şeylerde uğraşma/işleme.
Ve **الزّوالُ**: mülkün gitmesidir. Ve güneşin zevali de böyledir: **زالتِ الشَّمسُ زوالاً**; ve **زالتِ الخَيْلُ برُكبانها زوالاً**; ve falanın zevali ve **زويلُهُ** zeval buldu. Dedi ki:
هذا النّهارَ بدا لها من هَمِّها		ما بالُها باللّيلِ زال زَوالَها
Ve **النّهارَ**ı sıfat üzere nasb etti.
Onun neyi kastettiği hususunda ihtilaf ettiler; bazıları dedi ki: bununla “Allah onun zevalini gidersin”i kastetti; ona karşı bir beddua. Bazıları da dedi ki: manası: hayal onun zevalini zeval buldu; Araplar elif’i düşürür; mana: **أزال**’dır. Nitekim **ذو الرّمّة** dedi ki:
وبَيْضاءَ لا تَنْحاشُ مِنّا وأُمُّها		إذا ما الْتَقَيْنا زِيلَ مِنّا زَوِيلُها
Ve “**أزيل**” demedi.

**زيل**:
Ve denilir: “**ما زال** falan şöyle yapar”; bununla onun devamını ister. **التَّنَزيُّل**: ayrışma/ayrılmadır. Dersin ki: **زَيَّلْتُ** aralarında; yani: ayırdım.
Ve onların “**ما زيل** falan bunu yapar” sözüyle meçhul **مَفْعول** manası kastedilmez; fakat onunla **فَعَلَ** manası kastedilir; bu yüzden **الزاي**’ı **الياء** ile birlikte kesrelediler. Bunun açıklaması şudur: onlar gelecek zamanda “**ما يُزالُ**” demezler; fakat onu “**يَزالُ**”a döndürürler.

**أزل**:
**الأَزْلُ**: zamanın şiddetidir; denilir: onlar yaşayış ve yıl bakımından bir **أَزْلٍ** içindedirler; ve belânın şiddetlerinden bir **أَزْلٍ** içindedirler.
Ve **أَزَلْتُ** atı **أَزْلاً**: ipini kısalttım; sonra onu otlağa saldım.
