# أسر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B3%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أسر

الأُسْرَةُ: الدِّرْعُ الحصينة؛ وأَنشد:
والأُسْرَةُ الحَصْدَاءُ، والْـ
ـبَيْضُ المُكَلَّلُ، والرِّمَاح
وأَسَرَ قَتَبَهُ: شدَّه. ابن سيده: أَسَرَهُ يَأْسِرُه أَسْراً وإِسارَةً شَدَّه بالإِسار. والإِسارُ: ما شُدّ به، والجمع أُسُرٌ. الأَصمعي: ما أَحسَنَ ما أَسَرَ قَتَبَه أَي ما أَحسَنَ ما شدّه بالقِدِّ؛ والقِدُّ الذي يُؤُسَرُ به القَتَبُ يسمى الإِسارَ، وجمعه أُسُرٌ؛ وقَتَبٌ مَأْسور وأَقْتابٌ مآسير.
والإِسارُ: الْقَيْدُ ويكون حَبْلَ الكِتافِ، ومنه سمي الأَسير، وكانوا يشدّونه بالقِدِّ فسُمي كُلُّ أَخِيذٍ أَسِيراً وإن لم يشدّ به. يقال: أَسَرْت الرجلَ أَسْراً وإساراً، فهو أَسير ومأْسور، والجمع أَسْرى وأُسارى. وتقول: اسْتَأْسِرْ أَي كن أَسيراً لي. والأَسيرُ: الأَخِيذُ، وأَصله من ذلك. وكلُّ محبوس في قدٍّ أَو سِجْنٍ: أَسيرٌ. وقوله تعالى: ويطعمون الطعام على حُبِّه مسكيناً ويتيماً وأَسيراً؛ قال مجاهد: الأَسير المسجون، والجمع أُسَراءِ وأُسارى وأَسارى وأَسرى. قال ثعلب: ليس الأَسْر بعاهة فيجعل أَسرى من باب جَرْحى في المعنى، ولكنه لما أُصيب بالأَسر صار كالجريح واللديغ، فكُسِّرَ على فَعْلى، كما كسر الجريح ونحوه؛ هذا معنى قوله. ويقال للأَسير من العدوّ: أَسير لأَن آخذه يستوثق منه بالإِسار، وهو القِدُّ لئلا يُفلِتَ. قال أَبو إِسحق: يجمع الأَسير أَسرى، قال: وفَعْلى جمع لكل ما أُصيبوا به في أَبدانهم أَو عقولهم مثل مريض ومَرْضى وأَحمق وحمَقْى وسكران وسَكْرى؛ قال: ومن قرأَ أَسارى وأُسارى فهو جمع الجمع. يقال: أَسير وأَسْرَى ثم أَسارى جمع الجمع. الليث: يقالُ أُسِرَ فلانٌ إِساراً وأُسِر بالإِسار، والإِسار الرِّباطُ، والإِسارُ المصدر كالأَسْر. وجاءَ القوم بأَسْرِهم؛ قال أَبو بكر: معناه جاؤُوا بجميعهم وخَلْقِهم. والأَسْرِ في كلام العرب: الخَلْقُ. قال الفراء: أُسِرَ فلانٌ أَحسن الأَسر أَي أَحسن الخلق، وأَسرَهَ الله أَي خَلَقَهُ. وهذا الشيءُ لك بأَسره أَي بِقدِّه يعني كما يقال برُمَّتِه. وفي الحديث: تَجْفُو القبيلة بأَسْرِها أَي جميعها. والأَسْرُ: سِدَّة الخَلْقِ. ورجل مأْسور ومأْطور: شديدُ عَقْد المفاصِل والأَوصال، وكذلك الدابة. وفي التنزيل: نحن خلقناهم وشددنا أَسْرَهم؛ أَي شددنا خَلْقهم، وقيل: أَسرهم مفاصلهم؛ وقال ابن الأَعرابي: مَصَرَّتَيِ البَوْل والغائط إِذا خرج الأَذى تَقَبَّضَتا، أَو معناه أَنهما لا تسترخيان قبل الإِرادة. قال الفراء: أَسَرَه اللهُ أَحْسَنَ الأَسْر وأَطَره أَحسن الأَطْر، ويقال: فلانٌ شديدُ أَسْرِ الخَلْقِ إِذا كان معصوب الخَلْق غيرَ مُسْترْخٍ؛ وقال العجاج يذكر رجلين كانا مأْسورين فأُطلقا: فأَصْبَحا بنَجْوَةٍ بعدَ ضَرَرْ،
مُسَلَّمَيْنِ منْ إِسارٍ وأَسَرْ.
يعني شُرِّفا بعد ضيق كانا فيه. وقوله: من إِسارٍ وأَسَرٍ، أَراد: وأَسْرٍ، فحك لاحتياجه إِليه، وهو مصدر. وفي حديث ثابت البُناني: كان داود، عليه السلام، إِذا ذكر عقابَ اللهِ تَخَلَّعَتْ أَوصالُه لا يشدّها إِلاَّ الأَسْرُ أَي الشَّدُّ والعَصْبُ.
والأَسْرُ: القوة والحبس؛ ومنه حديث الدُّعاء: فأَصْبَحَ طَلِيقَ عَفْوِكَ من إِسارِ غَضَبك؛ الإِسارُ، بالكسر: مصدرُ أَسَرْتُه أَسْراً وإِساراً، وهو أَيضاً الحبل والقِدُّ الذي يُشدّ به الأَسير. وأُسْرَةُ الرجل: عشيرته ورهطُه الأَدْنَوْنَ لأَنه يتقوى بهم. وفي الحديث: زنى رجل في أُسْرَةٍ من الناس؛ الأُسْرَةُ: عشيرة الرجل وأَهل بيته.وأُسِرَ بَوْلُه أَسْراً: احْتَبَسَ، والاسم الأَسْرُ والأُسْرُ، بالضم، وعُودُ أُسْرٍ، منه.
الأَحْمر: إِذا احتبس الرجل بَوْله قيل: أَخَذَه الأُسْرُ، وإِذا احتَبَس الغائط فهو الحُصْرُ. ابن الأَعرابي: هذا عُودُ يُسْرٍ وأُسْرٍ، وهو الذي يُعالَجُ به الإِنسانُ إِذا احْتَبَسَ بَوْلُه. قال: والأُسْرُ تَقْطِيرُ البول وحزُّ في المثانة وإضاضٌ مِثْلُ إِضاضِ الماخِضِ. يقال: أَنالَه اللهُ أُسْراً. وقال الفراء: قيل عود الأُسْر هو الذي يُوضَعُ على بطن المأْسور الذي احْتَبَسَ بوله، ولا تقل عود اليُسْر، تقول منه أُسِرَ الرجل فهو مأْسور. وفي حديث أَبي الدرداء: أَن رجلاً قال له: إِنَّ أَبي أَخَذه الأُسر يعني احتباس البول.
وفي حديث عُمر: لا يُؤُسَر في الإِسلام أَحد بشهادة الزور، إِنا لا نقبل العُدول، أَي لا يُحْبس؛ وأَصْلُه من الآسِرَة القِدِّ، وهي قَدْر ما يُشَدُّ به الأَسير.
وتآسِيرُ السَّرْجِ: السُّيور التي يُؤُسَرُ بها.
أَبو زيد: تَأَسَّرَ فلانٌ عليَّ تأَسُّراً إِذا اعتلّ وأَبطأَ؛ قال أَبو منصور: هكذا رواه ابن هانئ عنه، وأَما أَبو عبيد فإِنه رواه عنه بالنون: تأَسَّنَ، وهو وهمٌ والصواب بالراءِ.

### Türkçe

**الأُسْرَةُ**: sağlam zırh; ve inşad etti:

Ve **الأُسْرَةُ** **الحَصْدَاءُ**, ve
taçlandırılmış beyaz(lar), ve mızraklar

Ve **أَسَرَ قَتَبَهُ**: onu sıktı. İbn Sîdeh: **أَسَرَهُ يَأْسِرُه أَسْراً**
ve **إِسارَةً**: onu **الإِسار** ile sıktı. Ve **الإِسارُ**: onunla sıkılan şeydir; çoğulu **أُسُرٌ**. el-Asma‘î: Ne güzel **أَسَرَ قَتَبَه**; yani onu **القِدِّ** ile ne güzel sıktı; ve **القِدُّ** ki onunla **القَتَبُ** sıkılır, ona **الإِسارَ** denir; çoğulu **أُسُرٌ**; ve **قَتَبٌ مَأْسور** ve **أَقْتابٌ مآسير**.

Ve **الإِسارُ**: bağdır; ve **حَبْلَ الكِتافِ** olur; ondan dolayı **الأَسير** adlandırıldı; ve onlar onu **القِدِّ** ile sıkarlardı; böylece onunla sıkılmamış olsa bile her **أَخِيذٍ** **أَسِيراً** diye adlandırıldı. Denir: **أَسَرْت الرجلَ أَسْراً وإساراً**; o hâlde o **أَسير** ve **مأْسور**dur; çoğulu **أَسْرى** ve **أُسارى**. Ve dersin: **اسْتَأْسِرْ** yani benim için esir ol. Ve **الأَسيرُ**: **الأَخِيذُ**; aslı da bundandır. Ve her **قدٍّ**de yahut hapiste tutulmuş: **أَسيرٌ**dur. Ve Yüce sözü: “Ve yiyeceği, onu sevmesine rağmen, bir yoksula ve bir yetime ve bir **أَسيراً**a yedirirler”; Mücâhid dedi: **الأَسير** hapsedilmiş olandır; çoğulu **أُسَراءِ** ve **أُسارى** ve **أَسارى** ve **أَسرى**. Sa‘leb dedi: **الأَسْر** bir âfet değildir ki mânada **جَرْحى** babından **أَسرى** yapılsın; fakat **الأَسر** ile isabetlendiği vakit yaralı ve sokulmuş gibi oldu; böylece **فَعْلى** üzere kırıldı, yaralı ve benzeri kırıldığı gibi; bu, sözünün mânasıdır.

Ve düşmandan olan esire: **أَسير** denir; çünkü onu alan, kaçmasın diye **الإِسار** ile ondan sağlamca emin olur; o da **القِدُّ**dür. Ebû İshâk dedi: **الأَسير** **أَسرى** diye cem‘ edilir; dedi ki: **فَعْلى** onların bedenlerinde yahut akıllarında kendisiyle isabetlendikleri her şeyin cem‘idir; **مريض** ve **مَرْضى**, **أَحمق** ve **حمَقْى**, **سكران** ve **سَكْرى** gibi; dedi ki: Kim **أَسارى** ve **أُسارى** okursa o, cem‘in cem‘idir. Denir: **أَسير** ve **أَسْرَى**, sonra **أَسارى** cem‘in cem‘idir. el-Leys: Denir: falan **أُسِرَ** **إِساراً** ve **أُسِر بالإِسار**; ve **الإِسار** bağdır; ve **الإِسارُ** kaynak (masdar)dır, **الأَسْر** gibi.

Kavim **بأَسْرِهم** geldi; Ebû Bekr dedi: mânası, hepsiyle ve bütünüyle geldiler. Ve Arapların sözünde **الأَسْرِ**: yaratılıştır. el-Ferrâ dedi: falan **أُسِرَ** en güzel **الأَسر**; yani en güzel yaratılış; ve Allah onu **أَسرَهَ**; yani onu yarattı. Bu şey senindir **بأَسره**; yani **بِقدِّه**, yani **برُمَّتِه** denildiği gibi. Hadiste: kabile **بأَسْرِها** kaba davranır; yani tamamı. Ve **الأَسْرُ**: yaratılışın sıkılığıdır. Ve **رجل مأْسور ومأْطور**: eklemlerin ve uzuvların bağlanması şiddetli olan; binek de böyledir. Tenzîlde: “Biz onları yarattık ve **أَسْرَهم**i sımsıkı yaptık”; yani yaratılışlarını sımsıkı yaptık; ve denildi ki: **أَسرهم** onların eklemleridir. İbnü’l-A‘râbî dedi: idrar ve dışkının iki çıkış yeri; eziyet çıktığında ikisi büzülür; yahut mânası, irade etmeden önce gevşememeleridir. el-Ferrâ dedi: Allah onu en güzel **الأَسْر** ile **أَسَرَه** ve en güzel **الأَطْر** ile **أَطَره**; ve denir: falan yaratılışın **أَسْرِ**i şiddetlidir; yaratılışı bağlanmış, gevşek olmayan ise. el-‘Accâc, iki adamı anarak—onlar **مأْسورين** idiler, sonra salıverildiler—şöyle dedi:

İkisi de bir darlıktan sonra bir açıklıkta sabahladılar,
**إِسارٍ**dan ve **أَسَرْ**den kurtarılmış iki kişi olarak.

Yani içinde bulundukları bir darlıktan sonra şereflendirildiler. Ve sözü: **من إِسارٍ وأَسَرٍ**; muradı: ve **أَسْرٍ** idi; ona ihtiyaç duyduğu için onu kazıdı (düşürdü); o ise masdardır. Sâbit el-Bünânî hadîsinde: Dâvûd, عليه السلام, Allah’ın azabını andığı vakit uzuvları çözülürdü; onları ancak **الأَسْرُ** tutardı; yani sıkma ve bağlama.

Ve **الأَسْرُ**: kuvvet ve hapsetme; ondan dua hadîsi: “Böylece gazabının **إِسارِ**ından affının serbestlisi olarak sabahladı”; **الإِسارُ**, kesre ile: **أَسَرْتُه أَسْراً وإِساراً**ın masdarıdır; ve o ayrıca esirin bağlandığı ip ve **القِدُّ**dür.

Ve erkeğin **أُسْرَةُ**si: onun aşireti ve en yakın topluluğudur; çünkü onlarla güçlenir. Hadiste: bir adam, insanlardan bir **أُسْرَةٍ** içinde zina etti; **الأُسْرَةُ**: adamın aşireti ve ev halkıdır. Ve **أُسِرَ بَوْلُه أَسْراً**: tutuldu; isim **الأَسْرُ** ve **الأُسْرُ**dur, damme ile; ve ondan **عُودُ أُسْرٍ**.

el-Ahmer: Adamın idrarı tutulduğunda: **أَخَذَه الأُسْرُ** denir; dışkı tutulduğunda ise o **الحُصْرُ**dur. İbnü’l-A‘râbî: Bu, **عُودُ يُسْرٍ وأُسْرٍ**dür; o, idrarı tutulduğunda insanın onunla tedavi edildiği şeydir. Dedi ki: ve **الأُسْرُ** idrarın damla damla akması, mesanede keskin bir ağrı ve doğuranın ağrısı gibi bir sızılamadır. Denir: Allah ona **أُسْراً** isabet ettirdi. el-Ferrâ dedi: **عود الأُسْر** denilen, idrarı tutulmuş **المأْسور**un karnına konulan şeydir; **عود اليُسْر** deme; ondan dersin: adam **أُسِرَ**; o hâlde o **مأْسور**dur. Ebû’d-Derdâ hadîsinde: bir adam ona dedi ki: “Şüphesiz babamı **الأُسر** aldı”; yani idrarın tutulması.

‘Umer hadîsinde: İslâm’da hiç kimse yalan şahitlikle **يُؤُسَر** edilmez; biz **العُدول**u kabul etmeyiz; yani hapsedilmez; aslı **الآسِرَة**den, yani **القِدِّ**den gelir; o, esirin bağlandığı miktardır.

Ve **تآسِيرُ السَّرْجِ**: onunla bağlanan kayışlardır.

Ebû Zeyd: falan bana karşı **تَأَسَّرَ** **تأَسُّراً**; hastalanıp ağır davrandığında ve geciktiğinde. Ebû Mansûr dedi: İbn Hânî onu ondan böyle rivayet etti; fakat Ebû ‘Ubeyd onu ondan **بالنون** ile rivayet etti: **تأَسَّنَ**; o bir vehimdir; doğrusu **بالراءِ** iledir.
