# أسر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B3%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أسر

الأسر: الشد بالإسار: والعصب كالإسار، وقد أسرته أسرا وإسارا. والأسر في كلام العرب: شدة الخلق، يقال: فلان شديد أسر الخلق، إذا كان معصوب الخلق غير مسترخ، وفي التنزيل:  نحن خلقناهم وشددنا أسرهم  ، أي خلقهم، وقال الفراء: أسره الله أحسن الأسر، وأطره أحسن الأطر، وقد أسره الله، أي خلقه. والخلق بضمتين، أي وشدة الخلق، كما في سائر النسخ، والصواب أنه بالرفع معطوف على وشدة، وفي الأساس: ومن المجاز: شد الله أسره، أي قوى إحكام خلقه.
 الأسر، بالضم: احتباس البول وكذلك الأسر بضمتين، إتباعا حكاه شراح الفصيح، وصرح اللبلى بأنه لغة، فهو مستدرك على المصنف. وفي أفعال ابن القطاع: أسر، كفرح: احتبس بوله. والأسر بالضم: اسم المصدر.
 وقال الأحمر: إذا احتبس الرجل بوله قيل: أخذه الأسر، وإذا احتبس الغائط فهو الحصر. وقال ابن الأعرابي: الأسر: تقطير البول، وحز في المثانة، وإضاض مثل إضاض الماخض، يقال: أناله الله أسرا، وفي حديث أبي الدرداء:  أن رجلا قال له: إن أبي أخذه الأسر  يعني احتباس البول.
 يقال: عود أسر كقفل، وعود الأسر، بالإضافة والتوصيف، هكذا سمع بهما، كما في شروح الفصيح، ويسر، بالياء بدل الهمزة، أو هي، أي الأخيرة لحن، وأنكره الجوهري فقال: ولا تقل: عود يسر، ووافقه على إنكاره صاحب الواعي والموعب، وأقره شراح الفصيح. قلت: وقد سبقهم بذلك الفراء فقال: قل: هو عود الأسر، ولا تقل: عود اليسر. وفي الأساس: وقول العامة: عود يسر خطأ إلا بقصد التفاؤل. وهو عود يوضع على بطن من احتبس بوله فيبرأ، وعن ابن الأعرابي: هذا عود يسر وأسر، وهو الذي يعالج به المأسور، وكلامه يقضي أن فيه قولين، وإليه ذهب المصنف، وما تحامل به شيخنا على المصنف في غير محله كما لا يخفى.
 والأسر، بضمتين: قوائم السرير، نقله الصاغاني. الأسر، بالتحريك: الزجاج نقله الصاغاني.
 والإسار، ككتاب: ما يشد به الأسير، كالحبل والقد، وقال الراغب وغيره: هو القد يشد به الأسير. وقال الليث: أسر فلان إسارا، وأسر بالإسار. والإسار: الرباط، والإسار: المصدر كالأسر، وقد تقدمت الإشارة إليه. وفي المحكم: أسره يأسره أسرا وإسارة: شده بالإسار، والإسار: ما شد به، والجمع أسر. وقال الأصمعي: ما أحسن ما أسر قتبه، أي ما أحسن ما شده بالقد، والقد الذي يؤسر به القتب يسمى الإسار، و  ج أسر  بضمتين. وقتب مأسور، وأقتاب مآسير. والإسار: القيد، ويكون حبل الكتاف. الإسار، ككتاب: لغة في اليسار الذي هو، وفي بعض النسخ: التي هي ضد اليمين قال الصاغاني: وهي لغة ضعيفة.

  والأسير كأمير هو بمعنى المأسور، وهو المربوط بالإسار، ثم استعمل في الأخيذ مطلقا ولو كان غير مربوط بشيء، والإسار: القيد، ويكون حبل الكتاف، ومنه الأسير، أي المقيد يقال: أسرت الرجل، أسرا وإسارا، فهو أسير ومأسور. كل محبوس في قد أو سجن: أسير، وقوله تعالى:  ويطعمون الطعام على حبه مسكينا ويتيما وأسيرا  قال مجاهد: الأسير: المسجون  ج أسراء  وأسارى وأسارى وأسرى، الأخيران بالفتح، قال ثعلب: ليس الأسر بعاهة فيجعل أسرى من باب جرحى في المعنى، ولكنه لما أصيب بالأسر صار كالجريح واللديغ، فكسر على فعلى، كما كسر الجريح ونحوه، وهذا معنى قوله: ويقال للأسير من العدو أسير، لأن آخذه يستوثق منه بالإسار وهو القد، لئلا يفلت. وقال أبو إسحاق: يجمع الأسير أسرى، وقال: وفعلى جمع لكل ما أصيبوا به في أبدانهم أو عقولهم، مثل مريض ومرضى، وأحمق وحمقى، وسكران وسكرى، قال: ومن قرأ أسارى وأسارى فهو جمع الجمع، يقال: أسير وأسرى، ثم أسارى جمع الجمع. قلت: وقد اختار هذا جماعة من أهل الاشتقاق. الأسير: الملتف من النبات، عن الصغاني كالأصير، بالصاد. والأسرة، بالضم: الدرع الحصينة، قاله شمر، وأنشد لسعد بن مالك بن ضبيعة بن قيس جد أبي طرفة بن العبد:
  والأسرة الحصداء والب                      يض المكلل والرماح. الأسرة من الرجل: الرهط الأدنون وعشيرته، لأنه يتقوى بهم، كما قاله الجوهري. وقال أبو جعفر النحاس: الأسرة، بالضم: أقارب الرجل من قبل أبيه، وشذ الشيخ خالد الأزهري في إعراب الألفية، فإنه ضبط الأسرة بالفتح، وإن وافقه على ذلك مختصره الحطاب وتبعه تقليدا، فإنه لا يعتد به. عن أبي زيد: تأسر عليه فلان، إذا اعتل وأبطأ، قال أبو منصور: وهكذا رواه ابن هانئ عنه، وأما أبو عبيد فإنه رواه عنه: تأسن، بالنون، وهو وهم، والصواب بالراء. وقال الصاغاني: ويحتمل أن تكونا لغتين، والراء أقربهما إلى الصواب وأعرفهما.
 وأسارون: من العقاقير، وهو حشيشة ذات بزور، كثيرة عقد الأصول، معوجة، تشبه النيل، طيبة الرائحة لذاعة اللسان، ولها زهر بين الورق عند أصولها، وأجودها الذكي الرائحة الرقيق العود، يلذع اللسان عند الذوق، حار يابس، يلطف ويسخن، ومثقال منه إذا شرب نفع من عرق النسا ووجع الوركين ومن سدد الكبد.
 قوله تعالى:  نحن خلقناهم وشددنا أسرهم  أي خلقهم، قاله الجوهري، وقيل: أسرهم، أي مفاصلهم، أو المراد به مصرتي البول والغائط إذا خرج الأذى تقبضتا، أو معناه أنهما لا يسترخيان قبل الإرادة، نقلهما ابن الأعرابي.
 وسموا أسيرا كأمير وأسيرا وأسيرة كزبير وجهينة، منهم أسير بن جابر، وأسير بن عروة، وأسير بن عمرو الكندي، وأسير الأسلمي، صحابيون، وأسير بن جابر العبدي تابعي.
 وإسرال يأتي في حرف اللام ولم يذكره هناك سهوا منه، وهو مخفف عن إسرائيل، ومعناه صفوة الله وقيل: عبد الله، قاله البيضاوي، وهو يعقوب عليه السلام. وقال السهيلي في الروض: معناه سرى الله. وتآسير السرج: السيور التي بها يؤسر ويشد، قال شيخنا: وهو من الجموع التي لا مفرد لها في الأصح.
 ومما يستدرك عليه: قولهم: استأسر، أي كن أسيرا لي. ومن سجعات الأساس: من تزوج فهو طليق قد استأسر، ومن طلق فهو بغاث قد استنسر.

  وهذا الشيء لك بأسره، أي بقده، يعني جميعه، كما يقال: برمته. وجاء القوم بأسرهم، قال أبو بكر: معناه جاؤوا بجميعهم، وفي الحديث:  تجفو القبيلة بأسرها  ، أي جميعها. ورجل مأسور ومأطور: شديد عقد المفاصل. وفي حديث عمر:  لا يؤسر أحد في الإسلام بشهادة الزور، إنا لا نقبل إلا العدول، أي لا يحبس. وأسر، بضمتين: بلد بالحزن: أرض بنى يربوع بن حنظلة، ويقال فيه: يسر أيضا.

### Türkçe

**الأسر**: **الإسار** ile bağlama: ve sinir (bağ) **الإسار** gibidir; ve onu **أسرا** ve **إسارا** ile bağladım. Ve **الأسر** Arapların sözünde: yaratılışın sıkılığıdır; denir ki: falan kimse yaratılışın **أسر**’i şiddetlidir; eğer yaratılışı sinirli (bağlı) olup gevşek değilse. Ve tenzilde: “Biz onları yarattık ve onların **أسر**’lerini sıkılaştırdık”; yani onların yaratılışını. Ve **الفراء** dedi: Allah onu **الأسر**’in en güzeliyle bağladı, ve onu **الأطر**’in en güzeliyle çerçeveledi; ve Allah onu bağladı; yani onu yarattı. Ve **الخلق** iki ötre ile; yani ve yaratılışın sıkılığı; diğer nüshalarda olduğu gibi; ve doğru olan, onun ref ile olup “ve şiddet”e atfedilmiş olmasıdır. Ve **الأساس**’ta: Mecazdan: Allah onun **أسر**’ini sıktı; yani yaratılışının sağlamlaştırılmasını kuvvetlendirdi.

**الأسر** (ötre ile): idrarın tutulmasıdır; yine **الأسر** iki ötre ile, tâbi‘ olarak; bunu **الفصيح** şârihleri nakletti; ve **اللبلى** bunun bir dil olduğunu açıkça söyledi; o hâlde o, musannif üzerine müstedrektir. Ve **أفعال ابن القطاع**’ta: **أسر** ( **فرح** gibi): idrarı tutuldu. Ve **الأسر** (ötre ile): masdar adıdır.

Ve **الأحمر** dedi: Adamın idrarı tutulduğunda denir ki: onu **الأسر** aldı; dışkı tutulduğunda ise o **الحصر**’dır. Ve **ابن الأعرابي** dedi: **الأسر**: idrarın damla damla akmasıdır; ve mesanede sızı; ve doğuranın sızısı gibi bir sızı; denir ki: Allah ona **أسرا** verdi. Ve **أبي الدرداء** hadîsinde: “Bir adam ona dedi ki: Babamı **الأسر** aldı”; yani idrarın tutulması.

Denir ki: **عود أسر** ( **قفل** gibi), ve **عود الأسر**, izafet ve vasıflama ile; işte böyle ikisiyle işitildi; **الفصيح** şerhlerinde olduğu gibi. Ve **يسر**, hemzenin yerine **الياء** ile; yahut o, yani sonuncusu lahn’dır; ve **الجوهري** onu inkâr etti de dedi ki: “Ve **عود يسر** deme.” Ve **الواعي** ve **الموعب** sahibi onu inkârında ona muvafakat etti; **الفصيح** şârihleri ise onu onayladı. Dedim: **الفراء** bunu onlardan önce söylemiştir; dedi ki: “**عود الأسر** de; **عود اليسر** deme.” Ve **الأساس**’ta: Avamın sözü: **عود يسر** hatadır; ancak tefe’ül kastıyla olursa. Ve o, idrarı tutulanın karnı üzerine konulan bir çubuktur; böylece iyileşir. Ve **ابن الأعرابي**’den: Bu **عود يسر** ve **أسر**’dir; ve o, **المأسور** ile tedavi edilendir. Ve onun sözü, onda iki söz bulunduğunu gerektirir; ve musannif buna gitmiştir; ve şeyhimizin musannife yüklenmesi yerinde değildir; gizli olmadığı gibi.

Ve **الأسر** (iki ötre ile): sedirin ayaklarıdır; onu **الصاغاني** nakletti. **الأسر** (hareke ile): camdır; onu **الصاغاني** nakletti.

Ve **الإسار** ( **كتاب** gibi): esirin bağlandığı şeydir; ip ve kayış gibi. Ve **الراغب** ve başkaları dedi: O, esirin bağlandığı kayıştır. Ve **الليث** dedi: Falan kimseyi **إسارا** ile bağladı; ve **الإسار** ile bağladı. Ve **الإسار**: bağdır. Ve **الإسار**: **الأسر** gibi masdardır; ona işaret geçmişti. Ve **المحكم**’de: Onu **أسرا** ve **إسارة** ile bağladı: onu **الإسار** ile bağladı. Ve **الإسار**: onunla bağlanan şeydir; çoğulu **أسر**’dir. Ve **الأصمعي** dedi: Ne güzel onun semerini **أسر** etti; yani onu kayışla ne güzel bağladı. Ve semerin onunla bağlandığı kayışa **الإسار** denir; ve **ج أسر** iki ötre iledir. Ve semer **مأسور**’dur; ve semerler **مآسير**’dir. Ve **الإسار**: kayıttır; ve omuz bağının ipi olur. **الإسار** ( **كتاب** gibi): sağın zıddı olan sol için bir dildir; bazı nüshalarda: sağın zıddı olan “o” (dişil) diye; **الصاغاني** dedi: ve o zayıf bir dildir.

Ve **الأسير** ( **أمير** gibi) **المأسور** manasınadır; ve o, **الإسار** ile bağlanmış olandır. Sonra, bir şeyle bağlı olmasa bile, mutlak olarak yakalanan hakkında kullanıldı. Ve **الإسار**: kayıttır; ve omuz bağının ipi olur; ondan **الأسير**; yani kayıtlı. Denir ki: adamı **أسرا** ve **إسارا** ile esir ettim; o hâlde o **أسير** ve **مأسور**’dur. Kayışta yahut zindanda her hapsedilmiş: **أسير**’dir. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve yemeği, onu sevmelerine rağmen, yoksula ve yetime ve **أسير**e yedirirler.” **مجاهد** dedi: **الأسير**: zindandaki. Çoğulu **أسراء** ve **أسارى** ve **أسارى** ve **أسرى**; son ikisi fetha iledir. **ثعلب** dedi: **الأسر** bir âfet değildir ki manada **جرحى** بابından **أسرى** yapılsın; fakat esirlikle musibete uğrayınca yaralı ve sokulmuş gibi oldu; bu yüzden **فعلى** üzerine kırıldı; yaralı ve benzeri kırıldığı gibi. Ve bu, onun şu sözünün manasıdır: Düşmandan olana **أسير** denir; çünkü onu alan, kaçmasın diye, o kayış olan **الإسار** ile ondan sağlamca emin olur. Ve **أبو إسحاق** dedi: **الأسير** **أسرى** olarak cem‘ edilir. Ve dedi ki: **فعلى** cem‘i, bedenlerinde yahut akıllarında kendisiyle musibete uğradıkları her şey içindir; **مريض** ve **مرضى** gibi; **أحمق** ve **حمقى**; **سكران** ve **سكرى**. Dedi ki: Kim **أسارى** ve **أسارى** okursa, o cem‘u’l-cem‘dir; denir ki: **أسير** ve **أسرى**; sonra **أسارى** cem‘u’l-cem‘dir. Dedim: Bunu اشتقاق ehlinin bir topluluğu seçmiştir. **الأسير**: bitkiden dolanmış olan; **الصغاني**’den; **الأصير** gibi, **الصاد** ile. Ve **الأسرة** (ötre ile): sağlam zırhtır; bunu **شمر** söyledi; ve **سعد بن مالك بن ضبيعة بن قيس**’in, **أبي طرفة بن العبد**’in dedesinin, şu beytini okudu:

والأسرة الحصداء والب
يض المكلل والرماح.

**الأسرة** adamdan: en yakın topluluk ve aşiretidir; çünkü onlarla güçlenir; **الجوهري**’nin dediği gibi. Ve **أبو جعفر النحاس** dedi: **الأسرة** (ötre ile): adamın baba tarafından akrabalarıdır. Ve şeyh **خالد الأزهري** **الألفية**’nin i‘rabında şâz oldu; çünkü **الأسرة**’yi fetha ile ضبط etti; onun muhtasarı **الحطاب** da buna muvafakat etti ve takliden ona tâbi oldu; çünkü ona itibar edilmez. **أبو زيد**’den: Falan kimse ona karşı **تأسر** etti; eğer hastalandı ve ağır davrandıysa. **أبو منصور** dedi: **ابن هانئ** onu ondan böyle rivayet etti. **أبو عبيد** ise onu ondan **تأسن** diye, **النون** ile rivayet etti; ve bu vehimdir; doğru olan **الراء** iledir. Ve **الصاغاني** dedi: İkisi de iki dil olabilir; ve **الراء** ikisinin doğruya daha yakın olanı ve daha bilinenidir.

Ve **أسارون**: ilaçlardan; ve o, tohumları olan bir ottur; kök düğümleri çoktur; eğridir; nil’e benzer; kokusu hoştur; dili yakıcıdır. Ve onun, kökleri yanında yaprak arasında çiçeği vardır. Ve onun en iyisi, kokusu keskin, dalı ince olandır; tadınca dili yakar; sıcak ve kurudur; inceltir ve ısıtır. Ondan bir miskal içilirse siyatikten ve kalça ağrısından ve karaciğer tıkanıklığından fayda verir.

Yüce Allah’ın sözü: “Biz onları yarattık ve onların **أسر**’lerini sıkılaştırdık”; yani onları yarattık; bunu **الجوهري** söyledi. Ve denildi ki: **أسرهم**; yani onların eklemleri. Yahut bununla kastedilen, eziyet çıktığında büzülen idrar ve dışkı iki deliğidir. Yahut manası: iradeden önce gevşemezlerdir. İkisini **ابن الأعرابي** nakletti.

Ve **أسير** ( **أمير** gibi) ve **أسيرا** ve **أسيرة** ( **زبير** ve **جهينة** gibi) diye adlandırdılar. Onlardan: **أسير بن جابر** ve **أسير بن عروة** ve **أسير بن عمرو الكندي** ve **أسير الأسلمي**; sahâbîlerdir. Ve **أسير بن جابر العبدي** tâbiîdir.

Ve **إسرال** **اللام** harfinde gelir; ve onu orada sehven zikretmedi; ve o, **إسرائيل**’den hafifletilmiştir. Ve manası: Allah’ın seçkini; ve denildi ki: Allah’ın kulu; bunu **البيضاوي** söyledi; ve o, Yakub aleyhisselâmdır. Ve **السهيلي** **الروض**’da dedi: manası: Allah’ın sırrı. Ve **تآسير السرج**: onunla bağlanan ve sıkılan kayışlardır. Şeyhimiz dedi: ve o, sahih olan görüşte, müfredi olmayan cem‘lerdendir.

Ve onun üzerine müstedrek olanlardandır: onların sözü: **استأسر**; yani bana esir ol. Ve **الأساس**’ın secilerinden: Kim evlenirse o, serbesttir; esir olmuştur. Ve kim boşarsa o, **بغاث**’tır; kartallaşmıştır.

Ve bu şey senindir **بأسره**; yani kayışıyla; yani tamamı; **برمته** denildiği gibi. Ve kavim **بأسرهم** geldi. **أبو بكر** dedi: manası, onların hepsiyle geldiler. Ve hadîste: “Kabile **بأسرها** kaba davranır”; yani hepsi. Ve **مأسور** ve **مأطور** adam: eklemlerin bağlanması şiddetli olan. Ve **عمر** hadîsinde: “İslâm’da hiç kimse yalan şahitliğiyle **يؤسر** edilmez; biz ancak adilleri kabul ederiz”; yani hapsedilmez. Ve **أسر** (iki ötre ile): **الحزن**’da bir beldedir: **بنى يربوع بن حنظلة** toprağıdır. Ve onda: **يسر** de denilir.
