# أسف (أ-س-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B3%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Esafe yumuşak, süngerimsi toprak, üzülmek demektir

- Harfler: أ - س - ف
- Kur'an'da: 5 geçiş · 5 ayet · 4 sîga
- 13 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءسف · اسف

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَسِفًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B3%D9%90%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِلًا | Üzgün | 2 | 2 | [7:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/ayet/7:150.md) |
| [آسَفُونَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/siga/%D8%A2%D8%B3%D9%8E%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلُونَا | Bizi öfkelendirdiler | 1 | 1 | [43:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/ayet/43:55.md) |
| [أَسَفًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَلًا | Üzüntü | 1 | 1 | [18:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/ayet/18:6.md) |
| [يَاأَسَفَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D8%A3%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%89.md) | يَافَعَلَى | Ey kederim | 1 | 1 | [12:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/ayet/12:84.md) |

## Mücavir kökler — 47 mücavir (59 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [غضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Kızgınlık
2. [جرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Cariye sandal demektir
3. [شمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Güldürme
4. [بخع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Behik bir gözü kör kimsedir
5. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
6. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Half : Ense demektir
7. [كظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · İçerde tutan
8. [لوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Üzerine çizgi çizilen ve yazı yazılan kürek kemiği, tabler…
9. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Musa
10. [طول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir
11. [بيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Biid yumurta demektir
12. [نقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Lokma, ağza alınan bir parça yemektir
13. [رأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Baş demektir
14. [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
15. [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
16. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Neredeyse o
17. [يوسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
18. [حدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
19. [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Söz
20. [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
21. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
22. [عجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Buzağı demektir
23. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Katlanmış deri demektir
24. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ayn göz, “evya” göze demektir
25. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bes besese dağınık taşlar demektir
26. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
27. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
28. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
29. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hayvanların ön ayaklarına denir
30. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Emam ön demektir
31. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
32. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
33. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yumruk demektir
34. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
35. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Oğullar
36. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
37. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beraber
38. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
39. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Veli arka demektir
40. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ribve, tümsek demektir
41. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Baid uzak demektir
42. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Murar acı bir ağacın adıdır
43. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
44. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
45. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Zalimler
46. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
47. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أسف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md), [غضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md), [لهف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%81.md), [غيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md) |
| Zıt Kök | [رضا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%A7.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İstenen veya elden çıkan bir şeyin ardından duyulan derin kayıp, tükeniş ve telafisizlik sızısı |
| Çekirdek Özet 2 | Güç yetirilemeyen kayıpta içe çöken kahır ve keder; muktedir olunan durumda ise cezalandırma iradesine dönüşen şiddetli öfke |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin ve ilahi sınırların çiğnenmesi karşısında mehil tanıma eşiğinin tükenip yaptırım safhasına geçişi |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece pasif bir üzüntü veya melankoliye indirgenerek ayetlerdeki aktif infial ve ilahi gazap boyutunun ıskalanması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أس | Bir şeyin zeminini tutma, kökleşme, sabitleşme veya dipte tortulanıp kalma ([أسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D8%B1.md), [أسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D8%B3.md), [أسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%86.md), [أسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%8A.md)) | ف | Dudaksı patlama ve dışa vurum harfi olan ف, dipte biriken keder ve tortunun patlak vererek ya içsel bir feryada (keder) ya da dışa dönük bir infilaka (öfke) dönüşmesini sağlar. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Duygusal yönelimin kaynağındaki ana iradeyi ve güçlü içsel itkiyi temsil eder. |
| س | Diken, destek; tutunma, batma, sarsılmazlık | Gönle batan keskin acıyı, içte saplanıp kalan ve kolayca sökülemeyen sızıyı ifade eder. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, soluk verme, dışa taşma | İçte biriken acı ve gerilimin dışa doğru solunması, feryat, iç çekiş veya öfkeyle haykırış hareketini kurar. |
| أسف | Güçlü bir tesirle içe batan acının dışa doğru nefes veya öfke olarak patlaması | Bir kaybın veya sınır aşımının ruhta bıraktığı derin sarsıntının içe keder, dışa hiddet olarak boşalması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bitki bitirmeyen, suyu ve bereketi elinden kaçırmış çorak ve kuru toprak (الأُسافة) ile ne kadar beslense de et tutmayan, zayıflıktan kurtulamayan deve (الجمل الأسيف). Temel fiziki zemin, verimsizlik ve tükeniştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde eli kesildiği için acıyla inleyen veya elleri bağlı esiri tasvir ederken şöyle der: أَرَى رَجُلاً مِنْهُمْ أَسِيفاً كَأَنَّمَا / يَضُمُّ إِلَى كَشْحَيْهِ كَفّاً مُخَضَّبَا |
| Erken Arapça kullanım | Ani ve amansız ölümler için kullanılan أَخْذَةُ أَسَفٍ ifadesi ile güçsüzlüğü ve ezilmişliği sebebiyle sürekli hüzün içinde bulunan köle veya işçi anlamındaki الأَسِيف kullanımı. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde أسف kökü, içsel daralma, kayıp karşısında tükenme ve feryat etme semantik alanı ile irtibatlıdır. İbranicede toplamak veya geriye çekilmek anlamındaki אסף (asaf) kökü ile fonetik bir benzeşme gösterse de Arapçada anlam, elden çıkanın ardından içe çekilme, toparlanamama ve tükeniş sızısı ekseninde özelleşmiştir. Süryanicede ve erken Aramice katmanlarda doğrudan hüzün ve keder bildiren türevler sınırlı olup Arapça, fiziksel çoraklık ve zayıflıktan hareketle psikolojik yıkımı ve öfke patlamasını tek bir semantik gövdede birleştiren en zengin gelişimi sergilemiştir. Kökün çöl şartlarındaki fiziki karşılığı olan verimsiz toprak ve cılız deve tasvirleri, can alıcı enerjinin yitirilmesi fikrini Sami matrisinin merkezine yerleştirir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çoraklık ve cılızlıktan psikolojik gerilime geçiş | Bitkisiz kalan toprak ve et tutmayan deve manasından elden kaçan fırsatın ruhta açtığı boşluğa evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İçe çekilme ve toplanma köküyle fonetik paralellik | Kuzeybatı Sami dillerindeki toplanma ve son bulma köküyle temaslı, Arapçada keder ve hiddetle billurlaşmıştır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda doğrulanabilir doğrudan bir izomorf tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أسف | Anlamlı | Kaçan şeye yanma, keder ve öfke | Hedef köktür; içe dönük kahır veya dışa dönük gazap halidir. | Kur'an'da geçer. |
| أفس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [سأف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%81.md) | Anlamlı | Derinin veya tırnak diplerinin çatlaması | Kuruluk ve nemsizlikten dokunun yarılması; fiziki yıpranma halidir. | Kur'an'da geçmez. |
| سفأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim için bağımsız bir kök kaydı yer almaz. | Kur'an'da geçmez. |
| [فأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%B3.md) | Anlamlı | Yarma aleti, balta; başın arka çukuru | Sert cisimleri yaran alet veya anatomik çukurluk manasındadır. | Kur'an'da geçmez. |
| [فسأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%A3.md) | Anlamlı | Kumaşın eskimekten kendiliğinden çatlaması | Elbisenin yıpranıp lif lif ayrılması; iç dayanıklılığın çöküşüdür. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أسف | Merkez | Kayıp ve ihlal karşısında sarsılma | Güç yetirilemeyene hüzün, güç yetirilene öfke şeklinde çift yönlüdür. | Telafisi imkânsız görünen duruma verilen en yüksek tepkidir. |
| [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) | Komşu | Keder, elem, kayıp acısı | Yalnızca içe çekilme ve elem taşır; cezalandırıcı öfke boyutu yoktur. | Pasif keder ve ruhsal ağırlık halidir. |
| [غضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md) | Komşu | İntikam arzusu, hiddet | Dışa dönük kabarıştır; kaybın getirdiği yas ve iç sızısı zorunlu değildir. | Failin kudretini hissettirme ve mukabele etme iradesidir. |
| [لهف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%81.md) | Komşu | Kaçan fırsata yanma, esef etme | Elden kaçana hayıflanma baskındır; ilahi gazap düzeyinde kullanılmaz. | Çaresizce iç geçirme ve pişmanlık sızısıdır. |
| [غيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md) | Komşu | Bastırılmış şiddetli kızgınlık | İçte kaynayan fakat dışa vurulamayan hırsı ve kabarmayı anlatır. | Henüz intikama dönüşmemiş patlamaya hazır öfkedir. |
| [رضا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%A7.md) | Zıt | Hoşnutluk, kabul, sükûnet | Olandan tatmin olma, içsel direnci ve itirazı terk etme durumudur. | Esefin doğurduğu bütün iç ve dış çatışmanın tam zıddıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أسف | Derin keder veya şiddetli gazap | Güç dengesine göre yön değiştiren yüksek duygu durumudur. | Kesin |
| Latince | Dolor, indignatio | Acı, keder; haklı öfke, infial | Dolor içteki elemi, indignatio haksızlığa karşı kabaran öfkeyi verir. | Güçlü |
| İngilizce | Grief, wrath, indignation | Derin yas; gazap, haklı infial | Grief içe dönük kahır yönünü, wrath ve indignation dışa dönük öfkeyi karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Gram, Zorn, Entrüstung | İç kemiren keder; hiddet, infial | Gram içsel erimeyi, Zorn ise cezalandırıcı gazap yönünü taşır. | Güçlü |
| Fransızca | Chagrin, courroux, indignation | Yıkıcı üzüntü; gazap, öfke | Chagrin ruhsal çöküntüyü, courroux cezalandırıcı yüksek öfkeyi ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَضْبَانَ أَسِفًا | Şiddetli hiddet ve teessüf | Tevhid akidesinin çiğnenmesi karşısında peygamberi öfke ve keder bağlamı; A‘râf [7:150](https://lisan.digital/tr/ayet/7:150.md), Tâhâ [20:86](https://lisan.digital/tr/ayet/20:86.md). |
| يَا أَسَفَى | Yıkıcı iç keder ve kahır | Evlat hasreti ve derin kayıp karşısında insanın içe doğru erimesi bağlamı; Yûsuf [12:84](https://lisan.digital/tr/ayet/12:84.md). |
| فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ... أَسَفًا | Kendini tüketen hüzün ve hayıflanma | Muhatapların hidayete girmemesi karşısında elçinin hissettiği kahredici keder bağlamı; Kehf [18:6](https://lisan.digital/tr/ayet/18:6.md). |
| فَلَمَّا آسَفُونَا | İlahi sabrın taşması, gazaplandırma | İsyan ve azgınlıkta haddi aşan zorbaların ilahi intikam eşiğini tetiklemesi bağlamı; Zuhruf [43:55](https://lisan.digital/tr/ayet/43:55.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı ilâhiyye bahsi | Allah'a nispet edilen esefin mahlukattaki gibi bir nefis değişimi değil, intikam ve ceza iradesi olarak tevili. | İntikam ve cezalandırma iradesi. |
| Fıkıh | Haksız fiil ve kasıt iradesi | Hiddet ve şiddetli teessüf anında sergilenen tasarrufların ehliyete ve cezai sorumluluğa etkisi. | İradeyi baskılayan yoğun infial. |
| Tefsir | Peygamberlerin ruh hali | Mûsâ ve Yâ‘kūb kıssalarında beşeri keder ile vahiy sorumluluğu arasındaki ilişkinin tayini. | Kahredici hüzün ile haklı gazabın ayrışması. |
| Hadis | Ölüm ve ahlak tasvirleri | Ansızın gelen baskın ölümlerin (أخذة أسف) ve aşırı üzüntünün ahlaki sınırlarının beyanı. | Ani yakalayış ve helak edici keder. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk dengesi | İlahi gayret | Sabır eşiğinin sonu | İsyanda ısrar eden fıskın ilahi gazabı ve intikamı harekete geçirmesi. | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı | İhmale hayıflanma | Islah motivasyonu | Kaçırılan ilmi hakikatlerin ve cehaletin doğurduğu yapısal hasara yanma. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve otorite | İnfial ve teftiş | Yaptırım uygulama | Kamu düzeninin çiğnenmesi karşısında idarecinin meşru şiddet ve hesap sorma hali. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak yönetimi | İsraf ve atıllık acısı | Telafi girişimi | Kaynakların heba edilmesi ve çoraklaşması karşısında duyulan yapısal kriz bilinci. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kritik histerezis eşiği ve termodinamik faz değişimi | Sisteme yüklenen aşırı gerilimin belirli bir eşiğe kadar iç enerji olarak birikmesi, eşik aşıldığında ise geri döndürülemez bir patlama veya kırılmayla dışa boşalması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal anomi ve kolektif infial | Sosyal adaletsizlik ve hak gasplarının toplumda önce derin bir yılgınlık ve yas üretmesi, tolerans sınırı aşıldığında ise yıkıcı bir isyana dönüşmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca modern Türkçedeki «esef duymak» gibi yüzeysel, kibar bir üzüntü veya bürokratik bir kınama seviyesine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün hem insanın ciğerini dağlayan ve gözlerini kör eden kahredici bir yası (Yâ‘kūb örneği) hem de Firavun'u suda boğan ilahi bir gazap ve yaptırım iradesini (Zuhruf örneği) içermesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetlerde geçen esef ifadelerinin yumuşatılarak ilahi gazabın ciddiyetinin zayıflatılması veya peygamberlerin çektiği kahredici sancının basit bir alınganlık sanılması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın duygu dünyasını anlamada kilit bir köktür; insanın iç dünyasındaki en derin keder ile ilahi adaletin harekete geçtiği en şiddetli öfke arasındaki ontolojik sürekliliği açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mûsâ kıssasında buzağı fitnesi sonrası yaşanan sahnelerde, Yûsuf kıssasında babanın hasretinde ve Firavun hanedanının helakini haber veren ilahi intikam sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'a acziyet veya pasif hüzün isnat edilemeyeceğini, ilahi alanda esefin bir sınır aşımına karşı nihai müeyyidenin başlatılması olduğunu ortaya koyarak tecsim ve teşbih hatalarını düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bitki tutmayan çorak toprak ve et bağlamayan cılız devenin elden çıkan hayatiyet sebebiyle tükenişi.
- Soyut anlam: Telafisi mümkün olmayan bir kayıp karşısında ruhta biriken kederin, güç ve kudret ilişkisine bağlı olarak ya içsel bir kahra ya da dışsal bir infial ve gazaba dönüşmesi.
- Sistematik karşılık: İhlalin sabır limitini tüketerek mehil tanıma halini nihayete erdirmesi ve cezalandırıcı adaletin devreye girmesi.
- LaTeX modeli: $$E = \begin{cases} -H & \text{eğer } P < R \\ +G & \text{eğer } P \ge R \end{cases}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $E$ esef durumunu, $P$ öznenin güç ve müdahale kudretini, $R$ karşılaşılan hadisenin veya muhatabın direncini temsil eder. Eğer öznenin gücü hadiseyi geri çevirmeye yetmiyorsa ($P < R$), duygu içe çöker ve negatif yönlü derin bir hüznü ($-H$) oluşturur. Eğer öznenin kudreti hadiseyi ezmeye ve dönüştürmeye yetiyorsa ($P \ge R$), duygu dışa patlar ve pozitif yönlü cezalandırıcı bir gazap ve infial haline ($+G$) dönüşür.

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B3%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/ayet/7:150.md) — أَسِفًا

وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا قَالَ بِئْسَمَا خَلَفْتُمُونِي مِنْ بَعْدِي أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ وَأَلْقَى الْأَلْوَاحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُ إِلَيْهِ قَالَ ابْنَ أُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي وَكَادُوا يَقْتُلُونَنِي فَلَا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْدَاءَ وَلَا تَجْعَلْنِي مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Musa; kavmine kızgın ve üzgün dönünce; benden sonra arkamdan ne kötü işler yapmışsınız? Rabbınızın emrinin çabucak gelmesini mi istediniz? dedi ve levhaları attı. Kardeşinin başından tutup kendisine doğru çekiyordu: Ey anamın oğlu, bu kavim beni gerçekten zayıf gördüler. Az kalsın öldürüyorlardı. Sen de bana düşmanları sevindirecek harekette bulunma ve beni zalimler güruhu ile bir tutma, dedi.

### [Yusuf 12:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/ayet/12:84.md) — يَاأَسَفَى

وَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَاأَسَفَى عَلَى يُوسُفَ وَابْيَضَّتْ عَيْنَاهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيمٌ

Meal (IK): Ve onlardan yüz çevirdi de: Vah, yazık oldu Yusuf’a, dedi ve üzüntüsünden gözleri ağardı. Artık üzüntüsünü içinde saklıyordu.

### [Kehf 18:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/ayet/18:6.md) — أَسَفًا

فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا

Meal (IK): Demek ki bu söze inanmayanların ardından üzülerek neredeyse kendini mahvedeceksin.

### [Taha 20:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/ayet/20:86.md) — أَسِفًا

فَرَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا قَالَ يَاقَوْمِ أَلَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْدًا حَسَنًا أَفَطَالَ عَلَيْكُمُ الْعَهْدُ أَمْ أَرَدْتُمْ أَنْ يَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَخْلَفْتُمْ مَوْعِدِي

Meal (IK): Musa kavmine kızgın ve üzgün olarak döndü ve: Ey kavmim; Rabbınız size güzel bir vaadde bulunmadı mı? Uzun bir zaman mı geçti aradan, yoksa Rabbınızın gazabına uğramak istediniz de mi bana verdiğiniz sözden caydınız? dedi.

### [Zuhruf 43:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/ayet/43:55.md) — آسَفُونَا

فَلَمَّا آسَفُونَا انْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Bizi öfkelendirince; onlardan intikam aldık ve hepsini suda boğduk.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Esafe yumuşak, süngerimsi toprak, üzülmek demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والفاء و و أ ي ء معهما
س ف و، س و ف، ف س و، و س ف، س ف ي، س ي ف، أ س ف، ف س أ، ف أ س مستعملات
سفو:
سَفْوانُ: اسم موضعٍ لبني تميم عند جَبَلٍ يُقال له: سَنام ببادية البصرة.
وبغلةٌ سَفْواءُ: دَريرة في اقتدار خَلقها، وتلزُّز مفاصلها، والذَّكَرُ: أَسْفَى، ولا تُوصَفُ به الخيل، لأنَّ ذلك لا يكونُ إلا مع ألواحٍ وطولِ قوائم، وتُوصَفُ به الحُمُر، قال:
ليس بأَقَنَى ولا أَسْفَى ولا سَغِـلٍ		يُسقَى دواءَ قفيِّ السَّكْنِ مربوبِ
والسّفا في الفَرَس: خفّة النّاصية، يُقال: فَرَسٌ أَسفَى سَفْواء، ولا يُقال ذلك في خفّة النّاصية إلا الفَرَس والسّفا: شَوْكُ البُهىَ أَسْفَتِ البُهْىَ، أي شوّكت.
سوف:
التّسويفُ: التّأخيرُ من قولك: سوف أَفْعَلُ كذا. والسّوف: الشّمّ.
والسّاف: من سافات البناء، ألفه واوٌ في الأصل. والمسافة: بُعدُ المفازة والطّريق وجمعه: مساوف. وبلادٌ مَساويفُ: مجدبة.
والسَّوافُ في الإبلِ: فَناءٌ يقع في مال العرب. يقال: قد أساف فلانٌ، أي: ذهب مالُه، وساءت حاله.
والأَسْواف: موسعٌ بالبادية.
فسو:
الفَسوُ: معروف، الواحدة فَسْوة، والجميع الفُساء، والفعْل: فسا يفسو فسواً. والفَسو: اسم لزم حيّاً من العرب معروفين يقال لهم: الفُساة، وهم: عبد القيس، وقيل لهم: بنو فَسوة.
وسف:
الوَسفُ: تشقُّقٌ يبدو في فَخِذِ البَعير وعَجُزه أولّ ما يبدو عندَ السِّمَنِ والاكتناز، ثمّ يعمّ جسدهن فيتوسّف جِلْدُه، أي: يَتَقشّرُ، وربّما توسَّفَ الجِلْدُ من داءٍ أو قُوباء، ووَسفَ وسفاً، إذا أصابه ذلك.
سفي:
الرِّيحُ تَسْفي التُّرابَ والوَرَقَ واليبيسَ سَفياً.
والسّافِياءُ: ريحٌ تحمل تُراباً كثيراً عن وَجْهِ الأرض تَهْجُمُهُ على النّاس.
والسَّفَي: ما سَفَتْ به الرِّيح من كلِّ ما ذكرت. وشَعاع السُّنبل وكلّ ما على أطرافه شوك فهو سَفَى. الواحدة بالهاء. والسَّفَى: التّراب، والجميع: أَسْفيه.
والسَّفاءُ بالمدّ هو السَّفه والجهل والطَّيش، قال:
كم أزلتْ رماحُنا من قتيلٍ		ساق قوما بغرّة وسَفـاءِ
والسَّفَي: السَّحابة القليلة العَرْض، العظيمة القَطْر.
سيف:
السَّيف: معروف، وجَمْعُه: سُيُوف وأَسيْافٌ.
وجاريةٌ سَيفانةٌ، أي: شطبةٌ كأنّها نَصْلُ سَيْف، ولا يُوصَفُ به الرَّجل. واستاف القومُ وتسايفوا، أي تضاربوا بالسّيوف.
وبُرْدٌ مُسَيَّف: فيه كصُوَر السُّيُوف. وقومٌ سيّافة: حُصونُهم سُيُوفهم.
والسائفة: اسم رملة. والسِّيف: ساحِلُ البَحْر. والسِّيفُ: ما كان ملتزماً بأصول السَّعف من خلال اللّيف، وهو أَرْدؤه وأَخْشَنُه، قال:
والسِّيف واللِّيف على هُدّابها
والسّائفة: مُستَرقّ الرَّمْل، والجميع: السّوائف.
والسِّيفُ: مَوْضِع، قال لبيد: ولقد يَعْلَم صَحْبي كلُّهم بِعَدانِ السِّيف صبري ونقلْ
أسف:
الأَسَفُ: الحُزْن في حال. والغضب في حال، فإذا جاءك أمرٌ مِمَّنْ هو دونك فأنت أَسِفٌ، أي: غضبان، وإذا جاءك ممّن فوقك، أو من مثلك فأنت أَسِفٌ، أي: حزين. فقوله جلّ وعزّ:
"فلّما آسَفُونا انتقمنا منهم"، أي: أغضبونا. و قولهم: آسفني المَلِك، أي: أحزنني وأَسِفَ فلان يَأْسَفُ فهو أَسِفٌ متأسِّف.
والأَسِيفُ: السَّريعُ البكاء والحُزْن والأسيف: العَبْد، لأنّه مقهور مَحزون، قال:
كثر النّاسُ فمـا بَـيْنَـهُـمُ		من أسيفٍ يبتغي الخير وحُر
والأسيفة والأُسافة: الأرض القليلة النّبات.
وإِسافٌ: اسم صَنَمٍ كان لقُرَيش. ويقال: إنّ إسافاً ونائلة كانا رجلاً وامرأة دخلا البيت فوجدا خَلْوةً، فوثب إسافٌ على نائلة فمسخهما اللهُ حَجَرين.
فسأ:
تفسّأت الملاءة، أي: تفتَّتَتْ وتشقّقت من غير مزق. قلّما يُتَكَلَّمُ به.
فأس:
الفأس: الذّي يُفلَقُ به الحَطَب، يُقال: فَأَسَهُ يَفْأَسُهُ، أي: يَفْلِقُهُ.
وفأسُ القفا هو مُؤَخَّرُ القَمَحدُوة. وفأسُ اللِّجام: الذي في وَسَط الشَّكيمة بني المِسْحَلَيْنِ.

##### Türkçe

باب **السين** و**الفاء** و**و** و**أ** و**ي** ء معهما
**س ف و**، **س و ف**، **ف س و**، **و س ف**، **س ف ي**، **س ي ف**، **أ س ف**، **ف س أ**، **ف أ س** مستعملات

**سفو**:
**سَفْوانُ**: Benî Temîm’e ait bir yer adıdır; Basra badiyesinde **سَنام** denilen bir dağın yanındadır.
Ve **سَفْواءُ** bir katır: yaratılışının kudretinde (sağlamlığında) **دَريرة** (sert/katı), eklemlerinin sıkılığı ve sertliği; erkeği: **أَسْفَى**. Atlar bununla vasfedilmez; çünkü bu ancak levhalarla (geniş kemiklerle) ve bacakların uzunluğu ile olur. Eşekler bununla vasfedilir. Dedi ki:
ليس بأَقَنَى ولا أَسْفَى ولا سَغِـلٍ		يُسقَى دواءَ قفيِّ السَّكْنِ مربوبِ
Ve atta **السّفا**: perçemin hafifliğidir; “**أَسفَى** **سَفْواء** bir at” denir. Perçemin hafifliğinde bundan başka yalnız at için söylenir. Ve **السّفا**: **البُهىَ**’nın dikeni; “**أَسْفَتِ البُهْىَ**”, yani dikenledi.

**سوف**:
**التّسويفُ**: “Şunu yapacağım” sözünden, yani “**سوف أَفْعَلُ كذا**” deyişinden olan ertelemedir. Ve **السّوف**: koklamadır.
Ve **السّاف**: bina **سافات**’ındandır; onun elif’i aslında vavdır. Ve **المسافة**: çölün ve yolun uzaklığıdır; çoğulu: **مساوف**. Ve **مَساويفُ** beldeler: kıtlık (kurak) olan.
Ve develerde **السَّوافُ**: Arapların malında vuku bulan bir yok oluş/telef oluşudur. “Falan **أساف** etti” denir; yani malı gitti ve hâli kötüleşti.
Ve **الأَسْواف**: badiyede geniş (ferah) bir yerdir.

**فسو**:
**الفَسوُ**: bilinen şeydir; teki **فَسْوة**; hepsi **الفُساء**; fiil: **فسا يفسو فسواً**. Ve **الفَسو**: Araplardan bilinen bir kabileye lâzım olmuş bir addır; onlara **الفُساة** denir; onlar: Abdülkays’tır. Ve onlara **بنو فَسوة** denildiği de söylenmiştir.

**وسف**:
**الوَسفُ**: devenin uyluğunda ve sağrısında, semizlik ve dolgunlukta ilk beliren bir çatlamadır; sonra bedenlerine yayılır da derisi **يتوسّف** olur; yani soyulur. Bazen hastalıktan veya uyuzdan dolayı deri **توسَّفَ** olur. Ve “**وَسفَ** **وسفاً**” (vesef oldu), yani ona bu isabet ettiğinde.

**سفي**:
Rüzgâr toprağı, yaprağı ve kuruyu **سَفياً** olarak savurur.
Ve **السّافِياءُ**: yerin yüzünden çokça toprak taşıyan, onu insanların üzerine hücum ettiren bir rüzgârdır.
Ve **السَّفَي**: rüzgârın zikredilenlerin hepsinden savurup götürdüğü şeydir. Ve başağın ışını (kılçığı) ve uçlarında diken bulunan her şey **سَفَى**’dır; teki, **الهاء** ile (yani **سَفاة**). Ve **السَّفَى**: topraktır; hepsi: **أَسْفيه**.
Ve med ile **السَّفاءُ**, **السَّفه** ve cehalet ve taşkınlıktır. Dedi ki:
كم أزلتْ رماحُنا من قتيلٍ		ساق قوما بغرّة وسَفـاءِ
Ve **السَّفَي**: eni az, damlası büyük buluttur.

**سيف**:
**السَّيف**: bilinen şeydir; çoğulu: **سُيُوف** ve **أَسيْافٌ**.
Ve **سَيفانةٌ** bir câriye: yani ince-uzun; sanki bir kılıcın ağzı (**نَصْلُ سَيْف**) gibidir; erkek bununla vasfedilmez. Ve kavim **استاف** etti ve **تسايفوا**; yani kılıçlarla birbirlerine vuruştular.
Ve **مُسَيَّف** bir bürde: içinde kılıç suretleri gibi şeyler vardır. Ve **سيّافة** bir kavim: onların kaleleri kılıçlarıdır.
Ve **السائفة**: bir kumluğun adıdır. Ve **السِّيف**: denizin sahilidir. Ve **السِّيفُ**: lifin arasından hurma yaprağı saplarının köklerine bitişik olan şeydir; o, onun daha kötü ve daha kaba olanıdır. Dedi ki:
والسِّيف واللِّيف على هُدّابها
Ve **السّائفة**: kumun sürüklenip giden (ince) kısmıdır; hepsi: **السّوائف**.
Ve **السِّيفُ**: bir yerdir. Lebîd dedi ki:
ولقد يَعْلَم صَحْبي كلُّهم بِعَدانِ السِّيف صبري ونقلْ

**أسف**:
**الأَسَفُ**: bir hâlde hüzündür; bir hâlde de öfkedir. Senden aşağı olandan bir iş gelirse sen **أَسِفٌ**sün; yani öfkeli. Senden yukarı olandan veya senin denginden gelirse sen **أَسِفٌ**sün; yani hüzünlü. Yüce ve azîz olanın sözü:
"فلّما **آسَفُونا** انتقمنا منهم"
yani: bizi öfkelendirdiler. Ve onların sözü: “**آسفني** **المَلِك**”, yani beni hüzünlendirdi. Ve falan **أَسِفَ** eder, **يَأْسَفُ**; o hâlde o **أَسِفٌ**dür, **متأسِّف**.
Ve **الأَسِيفُ**: çabuk ağlayan ve hüzünlü olandır. Ve **الأسيف**: köledir; çünkü o, kahredilmiş, hüzünlüdür. Dedi ki:
كثر النّاسُ فمـا بَـيْنَـهُـمُ		من أسيفٍ يبتغي الخير وحُر
Ve **الأسيفة** ve **الأُسافة**: bitkisi az olan topraktır.
Ve **إِسافٌ**: Kureyş’in bir putunun adıdır. Ve denir ki: **إسافاً** ve **نائلة** bir erkek ve bir kadındı; eve girdiler, bir halvet buldular; derken **إسافٌ** **نائلة**’nin üzerine atıldı; Allah da onları iki taşa çevirdi.

**فسأ**:
**تفسّأت** **الملاءة**; yani yırtılma olmaksızın ufalanıp parçalandı ve çatladı. Pek az konuşulur.

**فأس**:
**الفأس**: odunun yarıldığı şeydir. “**فَأَسَهُ** **يَفْأَسُهُ**” denir; yani onu yarar.
Ve **فأسُ القفا**: **القَمَحدُوة**’nin arka tarafıdır. Ve **فأسُ اللِّجام**: **الشَّكيمة**’nin ortasında, iki **المِسْحَلَيْنِ**’i bina eden (birleştiren) şeydir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الأَسَفُ: أشدُّ الحزن. وقد أَسِفَ على ما فاته وتأَسَّفَ أي تلهَّف. وأَسِفَ أي تلهَّف. وأَسِفَ عليه أَسَفاَ: أي غَضِب. وآسَفةُ أغضَبَه. والأَسيف والأَسوفُ: السريعُ الحزنِ الرقيقُ. وقد يكون الأسيفُ الغضبانَ مع الحزن. والأَسيفُ: العبدُ والجمع الأُسَفاءُ. وأرضٌ أسيفةٌ، أي رقيقةٌ لا تكادُ تُنْبت شيئاً.

##### Türkçe

**الأَسَفُ**: en şiddetli hüzün. Ve “kaçırdığı şeye **أَسِفَ** ve **تأَسَّفَ**” yani içi yanıp özlem duydu. Ve **أَسِفَ** yani içi yanıp özlem duydu. Ve “ona **أَسِفَ** **أَسَفاً**”: yani öfkelendi. Ve **آسَفةُ** onu öfkelendirdi. Ve **الأَسيف** ve **الأَسوفُ**: çabuk hüzünlenen, ince (yufka) (kimse). Ve **الأسيفُ** hüzünle birlikte öfkeli olan (kimse) olabilir. Ve **الأَسيفُ**: köle; çoğulu **الأُسَفاءُ**. Ve “**أرضٌ أسيفةٌ**”, yani ince (zayıf) olup neredeyse hiçbir şey bitirmez.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ف ( و ا ي ء )
سوف ، سفا ، وسف ، أسف ، فأس ، سأف ، سيف ، فسا : ( مستعملة ) .
سوف : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : سافَ يَسُوف سَوْفاً : إذا شَمَّ .
قال : وأنشدنا المفضَّل الضبي :
قالت وقد سافَتْ مِجَذِّ المِرْوَدِ
قال : المِرْوَد : الميل ، ومِجذُّه : طرفه ، ومعناه : أن الحَسناء إذا كحلَتْ عينيْهَا مَسَحت طرفَ المِيل بشفتيها ليَزْدَاد حُمّة ، أي : سواداً .
قال : والسَّوْفُ : الصّبْر ، وأنه لمسوِّفٌ ، أي : صبورٌ ، وأنشد المفضل :
هذا ورُبَّ مسوِّفين صَبَحْتُهُمْ
من خَمْرِ بابل لَذَّة للشارِبِ
أبو عبيد عن أبي زيد : سَوَّفْتُ الرجلَ أمري تَسْوِيفاً ، أي : ملكته أَمري ، وكذلك سَوَّمْتُهُ .
وقال أبو زيد : يقال : سافٌ من البناءِ وسافاتٌ وثلاثة آسُف ، وهي السُّوف .
وقال الليث : السافُ : ما بين سافات البِناء ، ألِفُه واو في الأصل .
وقال غيره : كلُّ سطْر من اللبِن أو الطِّين في الجدارِ : سافٌ ومِدْمَاكٌ .
وقال الليث : التسويف : التأخير ، من قولك : سَوْفَ أفعل .
وفي الحديث : أنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لعن المسَوِّفة من النساء : وهي التي تدافع زوجها إذا دعاها إلى فراشه ، ولا تقضي حاجتَه .
وقال الليث : السواف فثا يقع في الإبل ، يقال : إساف الرجال : إذا هلك ماله . قال : والأسواف : موضعٌ بالمدينة معروف .
الحرّاني عن ابن السكّيت : أَسافَ الرجل فهو مُسيف : إذا هلَك مالُه ، وقد سافَ المالُ نفسهُ يَسوفُ : إذا هلَك .
ويقال : رماهُ اللَّهُ بالسَّواف ، هكذا أرواه عن أبي عمرو بفَتْح السين .
قال : وسمعتُ هشاماً يقول لأبي عمرو : إن الأصمعيّ يقول : السُّواف ، بالضم ، والأدْواء كلُّها جاءت بالضّمّ . فقال أبو عمرو : لا ، هُو السَّوَاف .
قال : وساف الشيءَ يَسُوفُه سَوْفاً : إذا شَمَّه .
وقال اللّيث : المسافةُ : بُعد المفازَة والطريق .
وقال غيرُه : سُمّيَ مسافةً لأنّ الدّليلَ يستدلّ على الطريق في الفَلاة البعيدة الطَّرَفين بِسَوْفِه تُربتَها ، ومنه قول رؤبة :
إن الدَّليلَ استافَ أَخلاق الطُّرُقْ
وقال امرؤ القيس فيه أيضاً :
على لاحبٍ لا يُهْتَدَى بمَنارِه
إذا سَافَهُ العَوْدُ الذِّيافِيُّ جَرْجَرا
قوله : ( لا يُهتَدَى بمَناره ) يقول : ليس له مَنارٌ يُهتَدَى بها ، وإذا ساف الجمل تُربته جَرْجَر جَزَعاً مِن بُعدِه وقلّة مائه .
أبو عُبيد : أَسافَ الخارِزُ يُسيف إسافةً ، أي : أَثْأى فانخَرَمَت خُرْزَتان ، ومنه قولُ الرّاعي :
مَزائدُ خَرْقاءِ اليَدَيْنِ مُسيفَةٍ
أخَبَّ بهنَّ المُخْلفانِ وأحفَدَا
وسف : قال الليث : الوَسفُ : تَشَقُّقٌ في اليد ، وفي فخذِ البَعير وعَجزُه أوّلَ ما يبدأ عند السِّمَن والاكتناز ، ثم يَعُمّ جسدَه فيتَوسف جِلْدُه ، أي : يتقشر وربما توسف الجلد من داءٍ أو قُوباء .
أبو عبيد عن أبي عمرو : إذا سقَطَ الوَبر أو الشَّعَر من الجلد وتغيَّر قيل : تَوَسف .
وقال اللّحياني : تَحسفَتْ أوبارُ الإبل وتوسَّفَتْ ، أي : طارَتْ عنها .
سلمة عن الفرّاء : وسَّفته ولَتّحْتُه : إذا قَشَرْتَه ، وتمرةٌ مُوسفَةٌ مقشورة .
سفا : قال الليث : الرِّيح تَسفِي التّراب سفْياً وتسفِي الورق اليبيس سفياً .
قال : والسافِياءُ : هي الرِّيح التي تَحمِل تُراباً كثيراً على وَجه الأرض تَهْجُمُه على النَّاس .
قال أبو دُواد :
ونُؤْى أَضَرَّ به السافياء
كدَرْسٍ من النُّونِ حينَ امَّحَى
قال : والسَّفا هو اسمُ كلِّ ما سَفَتِ الرِّيحُ من كلِّ ما ذكرْت .
وقال أبو عمرو : السَّفَا : اسمُ التُّرابِ وإن لَم يَسْفِهِ الرِّيح ، قال الهذلي :
وقد أرْسَلوا فُرّاطهم فتأثَّلُوا
قَليباً سَفاهاً كالإماءِ القواعد
يصف القبر وحُفاره .
وقال ابن السِّكيت : السَّفا جمعُ سَفَاةٍ ، وهي تُراب القَبر ، والبِئْر ، وأنشد :
ولا تَلمِس الأُفعى يداكَ تُريدها
ودَعْها إذَا ما غيَّبتها سفَاتُها
قال : والسّفَا : شَوك البَهمَى : الواحدةُ سَفَاةٌ ، والسَّفا : ما سفت الريح عَلَيكَ من التُّرَابِ ، وفعل الرِّيح السّفيُ ، والسّفا : خِفَّة الناصِية .
يقال : نَاصيةٌ فيها سَفا ، وفَرَسٌ أَسَفَى : خفيف النّاصِية ، وأنشد أبو عبيد :
ليس بأسْفى ولا أَقْنَى ولا تَغَلٍ
يُسقى دواء قفِيّ السُّكن مَربُوب
قال : والسّفْوَاء من البِغال السريعةُ ، ومِنَ الخَيْل القليلة الناصية ، حكاه أبو عُبَيد عن الأصمعيّ ، وأنشد في صفة بغلة :
جاءَتْ به مُعْتَجِراً ببُرْدِهِ
سَفْواءُ تَخْدِي بنَسِيج وَحْدِهِ
وقال أبو عَمْرو : السافِيات : تُرابٌ يَذهَب مع الرّيح ، والسَّوافي من الرِّياح : اللَّواتي يَسفِين التُّراب .
قال : والسفا : تراب البئر .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : أَسْفَى الرَّجلُ : إذا أَخَذَ السَّفَى ، وهو شَوْكُ البُهْمَى ، وأَسْفَى : إذا نَقَل السَّفَا ، وهو التُّراب . وأَسْفَى : إذا صار سَفِيّاً ، أي : سَفِيهاً .
وقال اللحياني : يقال للسَّفِيه سَفِيٌّ بَيّن السَّفاءَ ممدود . والسفا : الخِفَّة في كلّ شيء ، وهو الجَهْل ، وأَنشد :
قَلائصُ في ألْبانِهِنْ سَفَاءُ
أي : في عُقولهِن خِفّة .
وسَفَوانُ : ماءٌ على قَدْر مَرحلةٍ من باب المِرْبَد بالبَصْرة ، وبه ماءٌ كثيرُ السَّافي وهو التراب وأَنشَدَنِي أعرابيّ :
جارِيَة بسَفوانَ دارُها
تمْشي الهُوَيْنَى مائِلاً خِمارُها
فسا : قال الليث : الفَسْوُ : معروف ، الواحدة فَسْوَة ، والجميع الفُسَاء ، والفِعْل فَسَا يَفْسُو فسواً .
قال : وعبدُ القيس يقال لهم : الفُساةُ والفَسْو ، يُعرَفون بهذا ، ويقال للخُنْفساء : الفَسَّاءة لنَتْنِها . وفسا فَسْوَةً واحدةً ، والعَرَب تقول : أَفْسَى مِن الظَّرِبان ، وهي دابة تجيء إلى جُحر الضّبّ فتَضَع قَبَّ اسْتِها عند فَم الجُحْر ، فلا تزال تَفْسو حتى تستخرِجَه ، وتصغِير الفَسْوَة فُسَيَّة .
وقال أبو عُبَيد في قول الراجز :
بِكْراً عَوَاساءَ تَفاسَى مُقْرِبَا
قال : تَفاسَى : تُخرِج استَها ، وتَبازَى : تَرفَع أَلْيَتَها .
وحكى غيرُه عن الأصمعيّ أنه قال : تفَاسأَ الرجُل تَفاسُوءاً بالهمز : إذا أَخرَج ظَهْرَه ، وأنشد هذا الرَّجزَ غيرَ مهموز .
أبو العبَّاس عن ابن الأعرابيِّ : الفَسأُ : دُخولُ الصُّلْب . والفَقَأُ : خُرُوجُ الصَّدْر ، وفي وَرِكَيْه فَسَأٌ ، وأنشد :
بناتىء الْجَبْهَة مَفْسُوء القَطَنْ
أبو عُبيد عن أبي عمرو : إذا تَقطَّع الثوبُ وبَلِيَ قيل : قد تَفسَّأَ . وقال الكسائيّ مثله .
قال : ويقال مالك : تَفْسأ ثَوْبَك .
وقال أبو زيد : فسأْتُه بالعَصا ووطأْته : إذا ضربتَ بها ظَهْرَه .
سأف ( سيف ) : أبو عُبَيد عن الكسائي : سَئِفَتْ يدُه وسَعِفَتْ : وهو التَّشَعُّثُ حَولَ الأظفار والشُّقاق .
وروى أبو العبَّاس عن ابن الأعرابيّ : سَئِفَتْ أصابعُه وشئفت بمعنًى واحدٍ .
أبو عُبيدة : السأَفُ على تقدير السّعَف شَعرُ الذّنَب والهُلْب ، والسائِفةُ : ما استرَقَّ من أَسافلِ الرَّمل ، وجمعُها السَّوائف .
وقال الليث : يقال : سَئِفُ اللِّيفِ ، وهو ما كان ملتزِقاً بأصول السَّعَف من خِلالِ اللِّيف ، وهو أَردؤُه وأخشَنُه ، لأنه يُسأَفُ من جوانب السَّعَف فيصير كأَنّه لِيف وليس به ، ولُيِّنَتْ همزتُه ، وقد سَئِفَتِ النخلةُ .
وقال الراجز يصف أذنابَ اللِّقاح :
كأنما اجْتُثَّ على حِلاَبِها
نخلُ جُؤاثى نِيلَ من أَرْطابِها
والسِّيفُ واللِّيف على هُدَّابها
قال : والسِّيف : ساحلُ البحر .
قال ابن الأعرابيّ : السِّيف : الموضع النّقِيُّ من الماء ، ومنه قيل : درهمٌ مُسَيَّف : إذا كان له جوانبُ نقيّةٌ من النّقْش .
وقال الليث : السَّيْف معروف وجمعُه سُيوف وأَسْياف .
وقال شَمِر : يقال لجماعة السُّيوف : مَسْيَفَة ، ومِثْلُه مَشيخَة للشيوخ ، ويقال : تَسايَفَ القومُ واستَافُوا : إذا تَضارَبوا بالسُّيوف .
أبو عُبيد عن الكسائيّ : المُسِيف : المتقلِّد بالسَّيْف ، فإذا ضَرَب به فهو سائف . وقد سِفْتُ الرجلَ أُسِيفُه .
وقال الفرَّاء : سِفْتُه ورَمَحْتُه .
وقال الليث : جارية سَيْفانةٌ ، وهي الشَّطْبَة ، كأنها نَصْلُ سَيْف ، ولا يُوصَف به الرجُل .
سَلَمة عن الفرَّاء قال الكسائي : رجل سَيْفَانُ وامرأة سَيْفَانةٌ : وهو الطويل المَمْشوق .
أسف : قال الله تعالى : ( فَاسِقِينَ فَلَمَّآ ءَاسَفُونَا انتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ ) ( الزخرف : 55 ) ، معنى : آسفونا : أغضَبونا ، وكذلك قولُه تعالى : ( إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا ) ( الأعراف : 150 ) ، والأسيفُ والأسِفُ : الغَضْبان .
وقال الأعشى :
أرى رَجُلاً منهمْ أسِيفاً كأَنما
يَضُمُّ إلى كشَحْيَهْ كَفّاً مُخَضّبا
يقول : كأَن يدَه قُطِعت فاختَضَبتْ بدَمِها فيَغضَب لذلك ، ويُقَال لمَوْتِ الفَجْأَة : أَخْذَةُ أَسَف .
وفي حديثِ عائشةَ أنها قالت للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) حين أَمر أبا بكرٍ بالصلاة في مَرضهِ : إن أبا بكرٍ رجلٌ أَسِيف ، فمَتى ما يَقُمْ مَقامَك يَغْلِبْهُ بُكاؤه .
قال أبو عُبيد : الأَسيف : السَّريع الحُزن والكآبة في حديث عائشة . قال : وهو الأَسُوف والأسِيف .
قال : وأَما الأَسِف : فهو الغَضْبان المتلهِّف على الشيء ، ومنه قول الله جلّ وعزّ : ( غَضْبَانَ أَسِفًا ( .
قال : ويقال من هذا كله : أسفْتُ آسفُ أَسفاً .
وقال أبو عبيد : والأسِيف : العَبْد ، ونحو ذلك .
قال ابن السكّيت . وقالا معاً : العَسِيف : الأَجِير .
وقال الليث : الأَسَف في حال الحُزْن وفي حال الغَضَب : إذا جاءك أمرٌ ممّن هو دُونَك فأنتَ أَسِف ، أي : غَضْبان ، وقد آسَفَك ، وإذا جاءك أمرٌ فحَزِنْتَ له ولم تُطِقْه فأنتَ أَسِف ، أي : حزين ومتأسِّف أيضاً .
قال : وإِسافٌ : اسمُ صَنَم كان لقُرَيش ، ويقال : إن إسافاً ونائلة كانَا رجلاً وامرأة دَخَلا الكعبة فَوجدا خَلْوة فأَحدَثَا ، فمسخَهما الله حَجَرين .
وقال الفرّاء : الأسافَة : رقّة الأرضِ ، وأَنشَد :
تحَفُّها أَسافَةٌ وجَمْعَرُ
ويقال للأرض الرّقيقة : أَسِيفه .
ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : سَفَا : إذا ضَعُف عَقْلُه ، وسفا : إذا خَفَّ روحُهُ ، وسَفَا : إذا تعَبَّد وتواضَع لله ، وسَفَا : إذا رَقَّ شَعرهُ ، وجَلِحَ لغةُ طيّء .
فأس : قال الليث : الفَأس : الّذي يفلق به الحَطَب ، يقال : فأَسَه يَفْأَسُه ، أي : يَفْلِقُه . قال : وفأْسُ القَفَا : هو مؤخَّر القَمحْدُوَة . وفَأَسُ اللّجام : الّذي في وَسَط الشَّكِيمة بين المسْحَلَين .
وقال ابن شُميل : الفَأْسُ : الحَديدةُ القائمة في الشَّكِيمة ، ويُجمَع الفأس فُؤوساً .

##### Türkçe

س ف ( و ا ي ء )
**سوف** ، **سفا** ، **وسف** ، **أسف** ، **فأس** ، **سأف** ، **سيف** ، **فسا** : (kullanılanlar).

**سوف** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **سافَ يَسُوف سَوْفاً**: kokladıysa.
Dedi: ve bize el-Mufaddal ed-Dabbî okuttu:
قالت وقد **سافَتْ** مِجَذِّ المِرْوَدِ
Dedi: **المِرْوَد**: mildir; **مِجذُّه**: onun ucudur. Manası: güzel kadın gözlerini sürmelediği zaman milin ucunu dudaklarıyla siler ki harareti artsın; yani: siyahlık.
Dedi: ve **السَّوْفُ**: sabırdır; ve o mutlaka **لمسوِّفٌ**’dur; yani: sabırlı. El-Mufaddal okudu:
هذا ورُبَّ **مسوِّفين** صَبَحْتُهُمْ
من خَمْرِ بابل لَذَّة للشارِبِ
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **سَوَّفْتُ** adamı işimi **تَسْوِيفاً**; yani: işimi ona malik kıldım; aynı şekilde **سَوَّمْتُهُ**.
Ebû Zeyd dedi: denir: **سافٌ** bina(da)dan, ve **سافاتٌ** ve üç **آسُف**; ve bunlar **السُّوف**’tur.
Leys dedi: **السافُ**: binanın **سافات**’ı arasındaki şeydir; onun elif’i aslında vavdır.
Başkası dedi: duvarda tuğla yahut çamurdan her satır: **سافٌ** ve **مِدْمَاكٌ**.
Leys dedi: **التسويف**: geciktirmedir; senin “**سَوْفَ أفعل**” sözünden.
Hadiste: Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) kadınlardan **المسَوِّفة**’yi lanetlediği: o, kocası onu yatağına çağırdığında onu savar ve onun ihtiyacını gidermez.
Leys dedi: **السواف**: develerde vuku bulan bir **فثا**’dır; denir: **إساف الرجال**: malı helâk olduysa. Dedi: ve **الأسواف**: Medine’de bilinen bir yerdir.
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **أَسافَ** adam, o halde o **مُسيف**’tir: malı helâk olduysa; ve malın kendisi **سافَ** **يَسوفُ**: helâk olduysa.
Ve denir: Allah onu **بالسَّواف** ile attı; bunu Ebû Amr’dan **السين**’in fethasıyla rivayet ederim.
Dedi: ve Hişâm’ı Ebû Amr’a şöyle derken işittim: el-Asma‘î diyor ki: **السُّواف** (damme ile); ve hastalıkların hepsi damme ile gelmiştir. Ebû Amr dedi: hayır; o **السَّوَاف**’tır.
Dedi: ve **ساف** şeyi **يَسُوفُه سَوْفاً**: onu kokladıysa.
Leys dedi: **المسافةُ**: çölün ve yolun uzaklığıdır.
Başkası dedi: ona **مسافة** adı verildi; çünkü kılavuz, iki ucu uzak ıssız düzlükte yolu, toprağını **بِسَوْفِه** (koklamasıyla) delil getirerek bulur; bundan Rü’be’nin sözü:
إن الدَّليلَ **استافَ** أَخلاق الطُّرُقْ
İmru’ul-Kays da onda yine dedi:
على لاحبٍ لا يُهْتَدَى بمَنارِه
إذا **سَافَهُ** العَوْدُ الذِّيافِيُّ جَرْجَرا
Onun sözü: ( **لا يُهتَدَى بمَناره** ) der ki: kendisiyle yol bulunacak bir işareti yoktur; deve toprağını kokladığında, uzaklığından ve suyunun azlığından dolayı sızlanarak homurdanır.
Ebû Ubeyd: **أَسافَ** boncuk-dizici **يُسيف إسافةً**; yani: **أَثْأى** da iki boncuk yarıldı; bundan er-Râ‘î’nin sözü:
مَزائدُ خَرْقاءِ اليَدَيْنِ **مُسيفَةٍ**
أخَبَّ بهنَّ المُخْلفانِ وأحفَدَا

**وسف** : Leys dedi: **الوَسفُ**: elde bir çatlamadır; ve devenin uyluğunda ve sağrısında, semirme ve dolgunlaşmada ilk başlayan şeydir; sonra bedenine yayılır da derisi **فيتَوسف**; yani: soyulur; bazen deri bir hastalıktan yahut uyuzdan **توسف** eder.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: deriden yün yahut kıl düştüğünde ve değiştiğinde: **تَوَسف** denir.
el-Lihyânî dedi: develerin yünleri **تَحسفَتْ** ve **توسَّفَتْ**; yani: onlardan uçtu.
Seleme, el-Ferrâ’dan: **وسَّفته** ve **لَتّحْتُه**: onu soyduysan; ve **تمرةٌ مُوسفَةٌ**: soyulmuş.

**سفا** : Leys dedi: rüzgâr toprağı **تَسفِي** **سفْياً** ve kuru yaprağı **تسفِي** **سفياً**.
Dedi: ve **السافِياءُ**: yeryüzünün yüzü üzerinde çok toprak taşıyan, onu insanların üzerine hücum ettiren rüzgârdır.
Ebû Duvâd dedi:
ونُؤْى أَضَرَّ به **السافياء**
كدَرْسٍ من النُّونِ حينَ امَّحَى
Dedi: ve **السَّفا**: rüzgârın, zikrettiğim her şeyden savurduğu her şeyin adıdır.
Ebû Amr dedi: **السَّفَا**: rüzgâr onu savurmamış olsa bile toprağın adıdır. el-Hüzelî dedi:
وقد أرْسَلوا فُرّاطهم فتأثَّلُوا
قَليباً سَفاهاً كالإماءِ القواعد
Kabri ve onu kazanları vasfeder.
İbnü’s-Sikkît dedi: **السَّفا** , **سَفَاةٍ**’nin cem‘idir; o, kabir ve kuyu toprağıdır. Ve okudu:
ولا تَلمِس الأُفعى يداكَ تُريدها
ودَعْها إذَا ما غيَّبتها **سفَاتُها**
Dedi: ve **السّفَا**: **شَوك البَهمَى**’dır; teki **سَفَاةٌ**. Ve **السَّفا**: rüzgârın sana topraktan savurduğu şeydir. Rüzgârın fiili **السّفيُ**’dir. Ve **السّفا**: perçemin hafifliğidir.
Denir: **نَاصيةٌ فيها سَفا**; ve **فَرَسٌ أَسَفَى**: perçemi hafif. Ebû Ubeyd okudu:
ليس بأسْفى ولا أَقْنَى ولا تَغَلٍ
يُسقى دواء قفِيّ السُّكن مَربُوب
Dedi: ve **السّفْوَاء** katırlardan hızlı olan; ve atlardan perçemi az olan; bunu Ebû Ubeyd el-Asma‘î’den nakletti. Ve bir katırın sıfatında okudu:
جاءَتْ به مُعْتَجِراً ببُرْدِهِ
سَفْواءُ تَخْدِي بنَسِيج وَحْدِهِ
Ebû Amr dedi: **السافِيات**: rüzgârla giden topraktır; rüzgârlardan **السَّوافي**: toprağı savuranlardır.
Dedi: ve **السفا**: kuyu toprağıdır.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **أَسْفَى** adam: **السَّفَى**’yı aldıysa; o, **شَوْكُ البُهْمَى**’dır. Ve **أَسْفَى**: **السَّفَا**’yı nakletti ise; o, topraktır. Ve **أَسْفَى**: **سَفِيّاً** olduysa; yani: **سَفِيهاً**.
el-Lihyânî dedi: **السَّفِيه**’e **سَفِيٌّ** denir; **السَّفاءَ**’ı açık (mamdûd). Ve **السفا**: her şeyde hafifliktir; o, cehalettir. Ve okudu:
قَلائصُ في ألْبانِهِنْ **سَفَاءُ**
Yani: akıllarında hafiflik.
Ve **سَفَوانُ**: Basra’da el-Mirbed kapısından bir merhale miktarı uzaklıkta bir sudur; onda **السَّافي**’si çok su vardır; o, topraktır. Bana bir bedevî okuttu:
جارِيَة بسَفوانَ دارُها
تمْشي الهُوَيْنَى مائِلاً خِمارُها

**فسا** : Leys dedi: **الفَسْوُ**: bilinen şeydir; teki **فَسْوَة**; hepsi **الفُسَاء**; fiil **فَسَا يَفْسُو فسواً**.
Dedi: ve Abdülkays’a **الفُساةُ** ve **الفَسْو** denir; bununla tanınırlar. Ve **الخُنْفساء**’ya, kokusundan dolayı **الفَسَّاءة** denir. Ve bir tek **فَسْوَةً** **فسا** etti. Araplar der: **أَفْسَى مِن الظَّرِبان**; o, keler deliğine gelen bir hayvandır; kıçının kabasını deliğin ağzına koyar; onu çıkarıncaya kadar sürekli yellenir. **الفَسْوَة**’nin küçültmesi **فُسَيَّة**’dir.
Ebû Ubeyd, recez söyleyenin sözünde:
بِكْراً عَوَاساءَ تَفاسَى مُقْرِبَا
Dedi: **تَفاسَى**: kıçını çıkarır; ve **تَبازَى**: kalçasını kaldırır.
Başkası el-Asma‘î’den hikâye etti: o dedi ki: **تفَاسأَ** adam **تَفاسُوءاً** hemze ile: sırtını çıkardıysa; ve bu recezi hemzesiz okudu.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفَسأُ**: belin içeri girmesidir. Ve **الفَقَأُ**: göğsün dışarı çıkmasıdır. Ve onun iki kalçasında **فَسَأٌ** vardır. Ve okudu:
بناتىء الْجَبْهَة مَفْسُوء القَطَنْ
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: elbise parçalanıp eskidiğinde: **قد تَفسَّأَ** denir. el-Kisâî de bunun benzerini söyledi.
Dedi: ve denir: “Ey Mâlik, elbiseni **تَفْسأ** et.”
Ebû Zeyd dedi: **فسأْتُه** sopayla ve **وطأْته**: onun sırtına onunla vurduysan.

**سأف** ( **سيف** ) : Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: **سَئِفَتْ** eli ve **سَعِفَتْ**: o, tırnakların çevresindeki dağınıklık ve çatlaklardır.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **سَئِفَتْ** parmakları ve **شئفت** tek bir manadadır.
Ebû Ubeyde: **السأَفُ** , **السّعَف** takdirince, kuyruğun kılı ve **الهُلْب**’dür. Ve **السائِفةُ**: kumun alt kısımlarından incelen şeydir; cem‘i **السَّوائف**.
Leys dedi: denir: **سَئِفُ اللِّيفِ**; o, lifin arasından, **السَّعَف**’ın köklerine yapışık olan şeydir; o, onun en kötüsü ve en kabasıdır; çünkü **يُسأَفُ** (kazınır) **السَّعَف**’ın yanlarından, böylece sanki liftir, hâlbuki onda lif yoktur. Hemzesi yumuşatıldı. Ve hurma ağacı **سَئِفَتِ**.
Recez söyleyen, sağmal develerin kuyruklarını vasfederek dedi:
كأنما اجْتُثَّ على حِلاَبِها
نخلُ جُؤاثى نِيلَ من أَرْطابِها
والسِّيفُ واللِّيف على هُدَّابها
Dedi: ve **السِّيف**: deniz kıyısıdır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **السِّيف**: sudan temiz yer; bundan denir: **درهمٌ مُسَيَّف**: nakıştan temiz yanları varsa.
Leys dedi: **السَّيْف** bilinen şeydir; cem‘i **سُيوف** ve **أَسْياف**.
Şemmir dedi: kılıçların topluluğuna **مَسْيَفَة** denir; bunun benzeri, şeyhler için **مَشيخَة**’dir. Ve denir: kavim **تَسايَفَ** etti ve **استَافُوا**: kılıçlarla dövüştülerse.
Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: **المُسِيف**: kılıç kuşanan; onunla vurursa o **سائف**’tir. Ve ben adamı **سِفْتُ**; onu **أُسِيفُه**.
el-Ferrâ dedi: onu **سِفْتُه** ve **رَمَحْتُه**.
Leys dedi: **جارية سَيْفانةٌ**; o, **الشَّطْبَة**’dir; sanki bir kılıç ağzıdır; erkek onunla vasfedilmez.
Seleme, el-Ferrâ’dan: el-Kisâî dedi: **رجل سَيْفَانُ** ve **امرأة سَيْفَانةٌ**: o, uzun boylu, endamlıdır.

**أسف** : Allah Teâlâ dedi: ( **فَاسِقِينَ فَلَمَّآ ءَاسَفُونَا انتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ** ) (ez-Zuhruf: 55). Manası: **آسفونا**: bizi öfkelendirdiler. Yine O’nun sözü: ( **إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا** ) (el-A‘râf: 150). Ve **الأسيفُ** ve **الأسِفُ**: öfkeli.
el-A‘şâ dedi:
أرى رَجُلاً منهمْ **أسِيفاً** كأَنما
يَضُمُّ إلى كشَحْيَهْ كَفّاً مُخَضّبا
Der ki: sanki eli kesilmiş de kanıyla kınalanmış; bundan dolayı öfkelenir. Ve ansızın ölüm için: **أَخْذَةُ أَسَف** denir.
Âişe’nin hadîsinde: Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem), hastalığında Ebû Bekir’e namazı emretmesi üzerine dedi ki: Ebû Bekir **أَسِيف** bir adamdır; ne zaman senin makamında dursa ağlaması ona galip gelir.
Ebû Ubeyd dedi: Âişe hadîsinde **الأَسيف**: hüzün ve kederi çabuk olan. Dedi: o, **الأَسُوف** ve **الأسِيف**’tir.
Dedi: ama **الأَسِف**: şeye karşı öfkeli, içi yanık olan; bundan Allah azze ve celle’nin sözü: ( **غَضْبَانَ أَسِفًا** ).
Dedi: bütün bunlardan denir: **أسفْتُ** **آسفُ** **أَسفاً**.
Ebû Ubeyd dedi: ve **والأسِيف**: köledir; ve bunun benzeri.
İbnü’s-Sikkît dedi. Ve ikisi birlikte dedi: **العَسِيف**: ücretli işçi.
Leys dedi: **الأَسَف** hüzün hâlinde de öfke hâlinde de: senden aşağı olan birinden sana bir iş gelirse sen **أَسِف**’sin; yani: öfkeli; ve o seni **آسَفَك** etmiştir. Ve sana bir iş gelir de ona üzülür ve ona güç yetiremezsen sen **أَسِف**’sin; yani: hüzünlü ve ayrıca müteessif.
Dedi: ve **إِسافٌ**: Kureyş’in bir putunun adıdır. Ve denir: **إسافاً** ve **نائلة** bir erkek ve bir kadındı; Kâbe’ye girdiler, bir halvet buldular da (kötülük) yaptılar; Allah onları iki taşa çevirdi.
el-Ferrâ dedi: **الأسافَة**: yerin inceliğidir. Ve okudu:
تحَفُّها **أَسافَةٌ** وجَمْعَرُ
Ve ince yere: **أَسِيفه** denir.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **سَفَا**: aklı zayıfladıysa; ve **سفا**: ruhu hafifledi ise; ve **سَفَا**: ibadet etti ve Allah için tevazu gösterdi ise; ve **سَفَا**: saçı inceldi ise; ve **جَلِحَ**: Tayy lehçesidir.

**فأس** : Leys dedi: **الفَأس**: odunu yarılan şeydir; denir: **فأَسَه يَفْأَسُه**; yani: onu yarar. Dedi: ve **فأْسُ القَفَا**: **القَمحْدُوَة**’nin arka tarafıdır. Ve **فَأَسُ اللّجام**: **الشَّكِيمة**’nin ortasında, iki **المسْحَلَين** arasında olan şeydir.
İbn Şümeyl dedi: **الفَأْسُ**: **الشَّكِيمة**’deki dik duran demirdir. Ve **الفأس** **فُؤوساً** olarak cem‘ edilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهمزة والسين وما يثلثهما)
(أسف) الهمزة والسين والفاء أصلٌ واحد يدلّ على الفَوت والتلهُّف وما أشبه ذلك. يقال أسِفَ على الشيء يَأْسَفُ أسَفاً مثل تلهف. والأَسِفُ الغضْبان، قال الله تعالى: وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إلى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفاً[الأعراف 150]، وقال الأعشى:
أرَى رَجُلاً منهُمْ أسيفاً كأنَّما *** يضُمُّ إلى كشْحَيْهِ كَفّاً مُخَضَّبا
فيُقال هو الغَضبان. ويقال إنّ الأَُسَافة([1]) الأرض التي لا تنبت شيئاً؛ وهذا هو القياس، لأنّ النّبات([2]) قد فاتَها. وكذلك الجمل الأسيف، وهو الذي لا يكاد يَسْمَنُ. وأمّا التابع وتسميتهم إيّاه أسيفاً فليس من الباب، لأنّ الهمزة منقلبةٌ من عين، وقد ذكر في بابه.
(أسك) الهمزة والسين والكاف بناؤه في الكتابين([3]). وقال أهل اللغة: المأسوكة التي أخطأت خافِضتُها فأصابت غيرَ موضع الخَفْض.
(أسل) الهمزة والسين واللام تدلُّ على حِدّة الشيء وطولهِ في دقّة. وقال الخليل: الأسَل الرِّماح. قال: وسمّيت بذلك* تشبيهاً لها بأسَل النبات. وكلُّ نبتٍ له شوكٌ طويل فشوكه أسَلٌ. والأَسَلةُ مستدَقُّ الذِّراع. والأسَلة: مستدقُّ اللِّسان. قالوا: وكلُّ شيءٍ محدّد فهو مؤسَّل. قال مزاحم:
يُباري سدِيساها إذا تلمَّجتْ *** شَباً مثلَ إبزيم السِّلاح المؤَسَّلِ([4])يباري: يعارض. سديساها: ضرسان في أقصى الفم، طالا حتّى صارا يعارضان النّابين، وهما الشبا الذي ذَكَر. والإبزيم: الحديدة التي تراها في المِنْطقة دقيقةً تُمسِك المِنْطقَة إذا شُدّت.
(أسم) الهمزة والسين والميم كلمة واحدة، وهو أُسامةُ، اسمٌ من أسماء الأسد.
(أسن) الهمزة والسين والنون أصلان، أحدهما تغيّر الشيء، والآخر السَّبب. فأ[مّا ا] لأوّل فيقال أسَنَ الماء يأسِنُ ويأسُنُ. إذا تغير. هذا هو المشهور، وقد يقال أَسِنَ. قال الله تعالى: ﴿مِنْ مَاءٍ غَيْرِ آسِنٍ﴾ [محمد 15].  وأسِنَ الرّجُل إذا غُشِيَ عليه مِن ريح البئر. وهاهنا كلمتان مَعْلولتان ليستا بأصل، إحداهما الأُسُن وهو بقيّة الشَّحم، وهذه همزةٌ مبدلة من عَين، إنما هو عُسُنٌ، والأخرى قولهم تأسَّنَ تأسُّناً إذا اعتلّ وأبطأ. وعلّة هذه أنّ أبا زيد قال:
إنّما هي تأَسَّرَ تأسُّراً، فهذه علّتها. والأصل الآخر قولهم الآسانُ: الحبال قال([5]):
وقد كنت أهوَى النّاقِمِيَّةَ حِقْبةً *** فقد جَعَلَت آسَانُ بينٍ تَقَطَّعُ([6])واستعير هذا في قولهم: هو على آسانٍ من أبيه، أي طرائق.
(أسو) الهمزة والسين والواو أصل واحد يدلّ على المداواة والإصلاح، يقال أسَوْت الجُرْحَ إذا داويتَه، ولذلك يسمَّى الطبيب الآسِي. قال الحطيئة:
هم الآسُونَ أُمَّ الرّأسِ لَمّا  *** تَوَاكَلَها الأطِبَّةُ والإساءُ([7])أي المُعالجُون. كذا قال الأمويّ([8]). ويقال أسوت الجرح أسْواً وأساً، إذا داويتَه. قال الأعشى:
عندَهُ البِرُّ والتُّقى وأسا الشّـ *** ـــقّ وحَمْلٌ لمُضْلِعِ الأثْقالِ
ويقال أسَوتُ بين القوم، إذا أصلحتَ بينهم. ومن هذا الباب: لي في فُلانٍ إسْوَةٌ أي قَُِدوة، أي إنّي أقتدي به. وأسَّيتُ فلاناً إذا عَزّيتَهُ، من هذا، أي قلت لـه: ليكنْ لك بفلان أسوة فقد أصيب بمثل ما أُصِبتَ به فرضِي وسَلَّم. ومن هذا الباب: آسَيْتُهُ بنفسي.
(أسي) الهمزة والسين والياء كلمة واحدة، وهو الحزن؛ يقال أَسِيتُ على الشيء آسَى أسىً، أي حزنتُ عليه.
(أسد) الهمزة والسين والدال، يدلّ على قوّة الشَّيء، ولذلك سُمِّي الأسدُ أسداً لقوّته، ومنه اشتقاق كلِّ ما أشبهه، يقال استأسَدَ النَّبت قَوِيَ. قال الحطيئة:
بِمُستأسِدِ القُرْيانِ حُوٍّ تِلاعُهُ *** فنُوّارُهُ مِيلٌ إلى الشّمسِ زاهِرُه
ويقال استَأْسَدَ عليه اجْتَرَأ. قال ابن الأعرابي: أَسَدْتُ الرَّجُل([9]) مثل سَبَعْتُه. وأَسْدٌ بسكون السين، الذين يقال لهم الأَزْد، ولعلّه من الباب. وأمّا الإسادَةُ فليست من الباب، لأنّ الهمزة منقلبة عن واو. و[كذا([10])] الأُسْدِي في قول الحطيئة:
مستهلك الورْدِ كالأُسْدِيِّ قد جَعَلَتْ  *** أيْدِي المَطِيِّ به عَادِيَّةً رُغُبا
(أسر) الهمزة والسين والراء أصل واحد، وقياسٌ مطرّد، وهو الحبس، وهو الإمساك. من ذلك الأسير، وكانوا يشدُّونه بالقِدِّ وهو الإسار، فسمي كلُّ أخيذٍ وإنْ لم يُؤْسرْ أسيراً. قال الأعشى:
وَقيّدَني الشِّعْرُ في بيته *** كما قَيّد الآسِراتُ الحِمارَا([11])أي أنا في بيته، يريد بذلك بلوغه النّهاية فيه. والعرب تقول أسرَ قَتَبَهُ([12])، أي شدّه. وقال الله تعالى: ﴿وشَدَدْنَا أَسْرَهُمْ﴾ [الإنسان 28]، يقال أراد الخَلْق، ويقال بل أراد مَجرى ما يخرج من السَّبيلَين. وأُسْرَةُ الرّجُل رَهْطه، لأنّه يتقوَّى بهم. وتقول أسيرٌ وأَسْرَى في الجمع وأسارى بالفتح([13]). والأُسْرُ احتباس البَوْل.
---------------------
([1]) تقال بفتح الهمزة وضمها.
([2]) في الأصل: "النباس"
([3]) لم يتضح ما يريد بهذه الكلمة. ولعلها: "لم يرد بناؤه في الكتابين".
([4]) تلمجت: تلمظت. وفي الأصل: "تلجمت"، صوابه من اللسان (13: 15).
([5]) نسب في اللسان (16: 71، 156) إلى سعد بن زيد مناة.
([6]) في اللسان: "الناقمية هي رقاش بنت عامر. وبنو الناقمية بطن من عبد القيس.. وناقم: حي من اليمن". والبيت في (16: 71) مطابق ما هنا. وفي (16: 156): "آسان وصل"، وهذه واضحة لا تحتاج إلى تكلف.
([7]) ديوان الحطيئة 27 واللسان (18: 36).
([8]) جعله جمعاً لآس، كما تقول راع ورعاء. والإساء بالكسر أيضاً: الدواء؛ ويقال كذلك في جمع آس أساة. قال كراع: ليس في الكلام ما يعتقب عليه فعلة وفعال إلا هذا وقولهم رعاة ورعاء في جمع راع.
([9]) لم أجد هذه الكلمة فيما لدي من المعاجم.
([10]) بمثلها يتم الكلام، وقد أنشد البيت في اللسان (4: 39). والأسدي: ضرب من الثياب. قال ابن بري: "ووهم من جعله في فصل أسد، وصوابه أن يذكر في فصل سدى. قال أبو علي: يقال أسدى وأستى، وهو جمع سدى وستى للثوب المسدى، كأمعوز جمع معز". والبيت في ديوان الحطيئة 4.
([11]) البيت في ديوان الأعشى 410 ورواه في اللسان (5: 292) وذكر أن الآسرات النساء اللواتي يؤكدن الرحائل بالقد ويوثقنها. والحمار، هاهنا: خشبة في مقدم الرحل تقبض عليها المرأة. وفي الأصل "الآسران"، صوابه من الديوان واللسان والمجمل.
([12]) القتب للجمل كالإكاف لغيره. وفي الأصل: "قبة" وانظر اللسان (5: 76).
([13]) يقال أسارى، بفتح الهمزة وضمها، ويقال أيضاً أسراء.

ـ

##### Türkçe

(باب **الهمزة** و**السين** وما يثلثهما)
(**أسف**) **الهمزة** ve**السين** ve**الفاء** tek bir asıldır; **الفَوت**a (kaçıp gitmeye) ve **التلهُّف**e (hasretle yanıp yakılmaya) ve buna benzer şeye delâlet eder. Denir: Bir şey üzerine **أسِفَ**; **يَأْسَفُ**; **أسَفاً**; tıpkı **تلهف** gibi. Ve **الأَسِفُ** öfkeli olandır. Allah Teâlâ dedi ki: “وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إلى قَوْمِهِ غَضْبَانَ **أَسِفاً**” [الأعراف 150]. Ve **الأعشى** dedi:
أرَى رَجُلاً منهُمْ **أسيفاً** كأنَّما *** يضُمُّ إلى كشْحَيْهِ كَفّاً مُخَضَّبا
Böylece “o öfkelidir” denir. Ve denir ki: **الأَُسَافة**([1]) hiçbir şey bitirmeyen topraktır; bu kıyastır; çünkü **النّبات**([2]) onu geçip gitmiştir. Yine **الجمل الأسيف** de böyledir; o, neredeyse semirmeyen devedir. Ama tâbi‘ (kişi) ve onların ona **أسيفاً** adını vermeleri babdan değildir; çünkü **الهمزة** bir **عين**den dönmüştür; kendi babında zikredilmiştir.

(**أسك**) **الهمزة** ve**السين** ve**الكاف**; onun binası iki kitapta([3])dır. Dil ehli dedi: **المأسوكة**; **خافِضتُها**sını ıskalayıp **الخَفْض**ın yerinden başkasına isabet eden (şey)dir.

(**أسل**) **الهمزة** ve**السين** ve**اللام**; şeyin keskinliğine ve incelikteki uzunluğuna delâlet eder. **الخليل** dedi: **الأسَل** mızraklardır. Dedi: ona, bitkinin **أسَل**ine benzetme yoluyla bu ad verilmiştir. Ve her dikenli bitki; onun dikeni **أسَلٌ**dür. Ve **الأَسَلةُ** kolun ince (yeri)dir. Ve **الأسَلة**: dilin ince (yeri)dir. Dediler: Her sivri şey **مؤسَّل**dir. **مزاحم** dedi:
يُباري سدِيساها إذا تلمَّجتْ *** شَباً مثلَ إبزيم السِّلاح **المؤَسَّلِ**([4])
**يباري**: karşı koyar. **سديساها**: ağzın en sonunda iki azı dişidir; uzadılar da iki köpek dişine karşı koyar oldular; o, zikrettiği **الشبا**dır. Ve **الإبزيم**: kemerde gördüğün ince demirdir; kemer sıkıldığında kemeri tutar.

(**أسم**) **الهمزة** ve**السين** ve**الميم** tek bir kelimedir; o da **أُسامةُ**dır; aslanın adlarından bir addır.

(**أسن**) **الهمزة** ve**السين** ve**النون** iki asıldır: birisi şeyin değişmesi, diğeri **السَّبب**tir. Birincisine gelince: denir **أسَنَ الماء**; **يأسِنُ** ve**يأسُنُ**; değiştiği zaman. Bu meşhurdur; bazen **أَسِنَ** de denir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿مِنْ مَاءٍ غَيْرِ **آسِنٍ**﴾ [محمد 15]. Ve **أسِنَ** adam; kuyu rüzgârından baygınlık geldiği zaman. Burada iki illetli kelime vardır; asıl değildir: birisi **الأُسُن**dur; o, yağın artığıdır; bu, **عين**den بدل edilmiş bir **همزة**dir; aslında **عُسُنٌ**dur. Diğeri onların “**تأسَّنَ** **تأسُّناً**” sözüdür; hastalanıp ağır davrandığı zaman. Bunun illeti şudur ki **أبو زيد** dedi:
“Ancak o, **تأَسَّرَ** **تأسُّراً**dur”; işte bunun illeti budur. Diğer asıl onların “**الآسانُ**: ipler” sözüdür. Dedi([5]):
وقد كنت أهوَى النّاقِمِيَّةَ حِقْبةً *** فقد جَعَلَت **آسَانُ** بينٍ تَقَطَّعُ([6])
Bu, onların “o, babasının **آسانٍ**i üzeredir” sözünde ödünç alınmıştır; yani yollar.

(**أسو**) **الهمزة** ve**السين** ve**الواو** tek bir asıldır; tedaviye ve ıslaha delâlet eder. Denir: **أسَوْت** **الجُرْحَ**; onu tedavi ettiğin zaman. Bundan dolayı tabibe **الآسِي** denir. **الحطيئة** dedi:
هم **الآسُونَ** أُمَّ الرّأسِ لَمّا  *** تَوَاكَلَها الأطِبَّةُ والإساءُ([7])
Yani: tedavi edenler. **الأمويّ**([8]) böyle dedi. Ve denir: **أسوت** yarayı **أسْواً** ve**أساً**; onu tedavi ettiğin zaman. **الأعشى** dedi:
عندَهُ البِرُّ والتُّقى وأسا الشّـ *** ـــقّ وحَمْلٌ لمُضْلِعِ الأثْقالِ
Ve denir: **أسَوتُ** kavim arasında; aralarını düzelttiğin zaman. Bu babdandır: “Benim falanda **إسْوَةٌ**m vardır”; yani **قَُِدوة**; yani ona uyarım. Ve **أسَّيتُ** falanı; onu teselli ettiğin zaman; bu babdandır; yani ona dedin ki: “Falanla sana **أسوة** olsun; çünkü senin uğradığın gibi o da uğradı da razı oldu ve teslim oldu.” Bu babdandır: **آسَيْتُهُ** kendimle.

(**أسي**) **الهمزة** ve**السين** ve**الياء** tek bir kelimedir; o da hüzündür. Denir: **أَسِيتُ** bir şey üzerine; **آسَى**; **أسىً**; yani ona üzüldüm.

(**أسد**) **الهمزة** ve**السين** ve**الدال**; şeyin kuvvetine delâlet eder. Bundan dolayı aslana, kuvvetinden ötürü **أسداً** adı verilmiştir; ondan, ona benzeyen her şeyin اشتقاقı vardır. Denir: **استأسَدَ** bitki; kuvvetlendi. **الحطيئة** dedi:
بِمُستأسِدِ القُرْيانِ حُوٍّ تِلاعُهُ *** فنُوّارُهُ مِيلٌ إلى الشّمسِ زاهِرُه
Ve denir: **استَأْسَدَ** ona karşı; cüret etti. **ابن الأعرابي** dedi: **أَسَدْتُ** **الرَّجُل**([9]); tıpkı **سَبَعْتُه** gibi. Ve **أَسْدٌ** (sînin sükûnuyla); kendilerine **الأَزْد** denilenlerdir; belki babdandır. Ama **الإسادَةُ** babdan değildir; çünkü **الهمزة** bir **واو**dan dönmüştür. Ve [**كذا**([10])] **الأُسْدِي** **الحطيئة**nin sözünde:
مستهلك الورْدِ ك**الأُسْدِيِّ** قد جَعَلَتْ  *** أيْدِي المَطِيِّ به عَادِيَّةً رُغُبا

(**أسر**) **الهمزة** ve**السين** ve**الراء** tek bir asıldır ve süreklilik gösteren bir kıyastır; o da hapsetmektir; o da tutmaktır. Bundan **الأسير** (esir)dir. Onu **القِدِّ** ile bağlarlardı; o da **الإسار**dır; böylece her yakalanana, esir edilmese bile, **أسيراً** adı verildi. **الأعشى** dedi:
وَقيّدَني الشِّعْرُ في بيته *** كما قَيّد **الآسِراتُ** الحِمارَا([11])
Yani: ben onun evinde (şiirindeyim); bununla onda nihayete varmayı kasteder. Araplar der: **أسرَ** **قَتَبَهُ**([12]); yani onu sıktı. Allah Teâlâ dedi: ﴿وشَدَدْنَا **أَسْرَهُمْ**﴾ [الإنسان 28]; denir ki yaratılışı kastetti; ve denir ki bilakis iki yoldan çıkan şeyin geçtiği yeri kastetti. Ve **أُسْرَةُ** adamın; onun **رَهْط**udur; çünkü onlarla güçlenir. Ve “**أسيرٌ**” dersin; cem‘de **أَسْرَى** ve**أسارى** (fetha ile)([13]). Ve **الأُسْرُ** idrarın tutulmasıdır.

---------------------
([1]) **الهمزة**nin fethası ve zammıyla söylenir.
([2]) Asılda: “**النباس**”
([3]) Bu kelimeyle ne istediği açıklığa kavuşmadı. Belki de: “İki kitapta onun binası zikredilmedi.”
([4]) **تلمجت**: **تلمظت**. Asılda: “**تلجمت**”; doğrusu **اللسان**dan (13: 15).
([5]) **اللسان**da (16: 71، 156) **سعد بن زيد مناة**ye nispet edildi.
([6]) **اللسان**da: “**الناقمية** **رقاش بنت عامر**dir. **بنو الناقمية** **عبد القيس**ten bir batındır.. **ناقم**: Yemen’den bir haydır.” Beyit (16: 71)’de buradakiyle aynıdır. (16: 156)’da: “**آسان وصل**”; bu açıktır, zorlama istemez.
([7]) **ديوان الحطيئة** 27 ve**اللسان** (18: 36).
([8]) Onu **آس**ın cem‘i kıldı; tıpkı **راع** ve**رعاء** dediğin gibi. Ve **الإساء** kesreyle de: ilaçtır; **آس**ın cem‘inde **أساة** da denir. **كراع** dedi: Sözde, üzerine **فعلة** ve**فعال**ın birbirini takip ettiği bir şey yoktur; ancak bu ve onların “**رعاة** ve**رعاء**” sözleri, **راع**ın cem‘inde.
([9]) Bu kelimeyi elimdeki sözlüklerde bulmadım.
([10]) Bunun gibisiyle söz tamam olur; beyiti **اللسان**da (4: 39) inşad etti. Ve **الأسدي**: elbiselerden bir türdür. **ابن بري** dedi: “Onu **أسد** faslında kılan yanıldı; doğrusu **سدى** faslında zikredilmesidir. **أبو علي** dedi: **أسدى** ve**أستى** denir; o, **الثوب المسدى** için **سدى** ve**ستى**nin cem‘idir; tıpkı **معز**ın cem‘i **أمعوز** gibi.” Beyit **ديوان الحطيئة** 4’te.
([11]) Beyit **ديوان الأعشى** 410’dadır; onu **اللسان**da (5: 292) rivayet etti ve **الآسِرات**ın, **القِدّ** ile **الرحائل**i sağlamlaştıran ve onları sıkıca bağlayan kadınlar olduğunu zikretti. Ve **الحمار** burada: kadının tuttuğu, **الرحل**in ön tarafındaki bir ağaçtır. Asılda “**الآسران**”; doğrusu **الديوان** ve**اللسان** ve**المجمل**dendir.
([12]) **القتب** deve için, başkası için **الإكاف** gibidir. Asılda: “**قبة**”; **اللسان**a (5: 76) bak.
([13]) **أسارى** denir; **الهمزة**nin fethası ve zammıyla; ayrıca **أسراء** da denir.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الأسف: الحزن والغضب معا، وقد يقال لكل واحد منهما على الانفراد وحقيقته: ثوران دم القلب شهوة الانتقام، فمتى كان ذلك على من دونه انتشر فصار غضبا، ومتى كان على من فوقه انقبض فصار حزنا، ولذلك سئل ابن عباس عن الحزن والغضب فقالك مخرجهما واحد واللفظ مختلف فمن نازع من يقوى عليه أظهره غيظا وغضبا، ومن نازع من لا يقوى عليه أظهره حزنا وجزعا، انتهى. وبهذا النظر قال الشاعر:
*فحزن كل أخي حزن أخو الغضب*
(العجز في البصائر 2/185؛ والذريعة إلى مكارم الشريعة ص 167؛ والدر المصون 5/466؛ دون نسبة فيهم. وشطره:
جزاك بالإحسان مغفرة
وهو لأبي الطيب المتنبي في ديوانه 1/94؛ والوساطة ص 381) وقوله تعالى: {فلما آسفونا انتقمنا منهم [الزخرف/55] أي: أغضبونا.
قال أبو عبد الله ابن الرضا (علي الرضا بن موسى الكاظم، أحد الأئمة الاثني عشرية، توفي سنة 254 ه، وابنه محمد. راجع أخباره في وفيات الأعيان 3/269. وسير النبلاء 9/393) : إن الله لا يأسف كأسفنا، ولكن له أولياء يأسفون ويرضون، فجعل رضاهم رضاه وغضبهم غضبه، قال: وعلى ذلك قال: (من أهان لي وليا فقد بارزني بالمحاربة (الحديث بهذا اللفظ مروي عن عائشة عن النبي صلى الله عليه وسلم. أخرجه ابن عدي في الكامل 5/1939 وفيه عبد الواد بن ميمون، قال عنه البخاري: منكر الحديث، وضعفه الدارقطني. وانظر: كنز العمال 1/59. وأخرج البخاري عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (إن الله قال: من عادى لي وليا فقد آذنته بالحرب) وانظر: فتح الباري 11/340 باب التواضع) وقال تعالى: ﴿من يطع الرسول فقد أطاع الله﴾ [النساء/80].
وقوله تعالى: ﴿غضبان أسفا﴾ [الأعراف/150]، والأسيف: الغضبان، ويستعار
للمستخدم المسخر، ولمن لا يكاد يسمى، فيقال: هو أسيف.

##### Türkçe

- **الأسف**: hüzün ve öfke birlikte; ve ikisinden her birine, tek başına olarak da denilebilir. Onun hakikati: intikam arzusuyla kalp kanının kabarmasıdır; ne zaman bu, kendisinden aşağı olana karşı olursa yayılır da öfke olur; ne zaman kendisinden yukarı olana karşı olursa büzülür de hüzün olur. Bundan dolayı İbn Abbas’a hüzün ve öfke hakkında soruldu da şöyle dedi: “İkisinin çıkışı birdir, lafız farklıdır; kim gücünün yettiği kimseyle çekişirse onu kin ve öfke olarak açığa vurur; kim gücünün yetmediği kimseyle çekişirse onu hüzün ve sızlanma olarak açığa vurur.” Bitti. Ve bu bakışla şair dedi ki:
*فحزن كل أخي حزن أخو الغضب*
(العجز في البصائر 2/185؛ والذريعة إلى مكارم الشريعة ص 167؛ والدر المصون 5/466؛ onlarda nisbet olmaksızın. Ve onun yarım mısraı:
جزاك بالإحسان مغفرة
ve o, divanında 1/94’te Ebû’t-Tayyib el-Mutenebbî’nindir; ve **الوساطة** s. 381) ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿فلما **آسفونا** انتقمنا منهم [الزخرف/55]﴾ yani: bizi öfkelendirdiler.
Ebû Abdullah İbn er-Rıdâ (Ali er-Rıdâ b. Mûsâ el-Kâzım, on iki imamdan biri, 254 h. yılında vefat etti, ve oğlu Muhammed. Haberlerine **وفيات الأعيان** 3/269’da ve **سير النبلاء** 9/393’te bak) dedi ki: “Şüphesiz Allah, bizim **أسف** ettiğimiz gibi **يأسف** etmez; fakat O’nun, **يأسفون** ve razı olan velileri vardır; onların rızasını O’nun rızası, onların öfkesini O’nun öfkesi kıldı.” Dedi ki: ve bunun üzerine şöyle dedi: (من أهان لي وليا فقد بارزني بالمحاربة (hadis bu lafızla, Âişe’den Peygamber صلى الله عليه وسلم’den rivayet edilmiştir. İbn Adî onu **الكامل** 5/1939’da çıkarmıştır; onda Abdülvâd b. Meymûn vardır; Buhârî onun hakkında: münkerü’l-hadîs dedi; Dârakutnî onu zayıf saydı. Bak: **كنز العمال** 1/59. Buhârî Ebû Hureyre’den çıkardı; dedi ki: Resûlullah صلى الله عليه وسلم dedi ki: (إن الله قال: من عادى لي وليا فقد آذنته بالحرب) ve bak: **فتح الباري** 11/340, **باب التواضع**) ve Yüce Allah dedi: ﴿من يطع الرسول فقد أطاع الله﴾ [النساء/80].
Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿غضبان **أسفا**﴾ [الأعراف/150]; ve **الأسيف**: öfkeli olandır; ve ödünç alınır
kullanılan, boyun eğdirilmiş kimse için; ve neredeyse adı konmayacak kimse için; böylece denilir: o, **أسيف**tir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

أ س ف
"‏ يا أسفى على يوسف ‏"‏ وآسفني ما قلت‏:‏ أغضبني وأحزنني‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أرض أسيفة‏:‏ لا تموج بالنبات‏.‏

##### Türkçe

أ س ف
"‏ ya **أسفى** alâ **يوسف** ‏"‏ ve **آسفني** mâ قلت‏:‏ beni öfkelendirdi ve beni hüzünlendirdi‏.‏
Mecazdan: **أرض أسيفة**: bitki ile dalgalanmaz.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأَسَفُ: الـمُبالغةُ في الحُزْنِ والغَضَبِ. وأَسِفَ أَسَفاً، فهو أَسِفٌ وأَسْفان وآسِفٌ وأَسُوفٌ وأَسِيفٌ، والجمع أُسَفاء. وقد أَسِفَ على ما فاتَه وتأَسَّفَ أَي تَلَهَّفَ، وأَسِفَ عليه أَسَفاً أَي غَضِبَ، وآسَفَه: أَغْضَبَه. وفي التنزيل العزيز: فلما آسَفُونا انْتَقَمْنا منهم؛ معنى آسفُونا أَغْضَبُونا، وكذلك قوله عز وجل: إلى قومه غَضْبانَ أَسِفاً. والأَسِيفُ والآسِف: الغَضْبانُ؛ قال الأَعشى، رحمه اللّه تعالى:أَرَى رَجُلاً منهم أَسِيفاً، كأَنـَّمَا
يَضُمُّ إلى كَشْحَيْه كَفّاً مُخَضَّبا
يقول: كأَنَّ يدَه قُطِعَتْ فاخْتَضَبَتْ بِدَمِها. ويقال لِمَوْتِ الفَجْأَةِ: أَخذةُ أَسَفٍ. وقال المبرد في قول الأَعشى أَرى رجلاً منهم أَسِيفاً: هو من التَّأَسُّفِ لقطع يده، وقيل: هو أَسيرٌ قد غُلَّت يدُه فجَرحَ الغُلُّ يَدَه، قال: والقولُ الأَوَّلُ هو المجتمَع عليه. ابن الأَنباري: أَسِفَ فلان على كذا وكذا وتأَسَّفَ وهو مُتَأَسِّفٌ على ما فاته، فيه قولان: أَحدهما أَن يكون المعنى حَزِن على ما فاته لأَن الأَسف عند العرب الحزن، وقيل أَشدُّ الحزن، وقال الضحاك في قوله تعالى: إن لم يُؤمِنوا بهذا الحديث أَسَفاً، معناه حُزْناً، والقولُ الآخرُ أَن يكون معنى أَسِفَ على كذا وكذا أَي جَزِعَ على ما فاته، وقال مجاهد: أَسفاً أَي جَزَعاً، وقال قتادة: أَسفاً غَضَباً. وقوله عز وجل: يا أَسفي على يوسف؛ أَسي يا جَزَعاه. والأَسِيفُ والأَسُوفُ: السريعُ الحُزْنِ الرَّقِيقُ، قال: وقد يكون الأَسِيفُ الغضْبانَ مع الحزن. وفي حديث عائشة، رضي اللّه عنها، أَنها قالت للنبيّ، صلى اللّه عليه وسلم، حين أَمر أَبا بكر بالصلاة في مرضه: إن أَبا بكر رجلُ أَسِيفٌ فمَتَى ما يقُمْ مَقامَك يَغْلِبْه البكاء أَي سريعُ البكاء والحزن، وقيل: هو الرقيق.قال أَبو عبيد: الأَسِيفُ السريع الحزن والكآبة في حديث عائشة، قال: وهو الأَسُوفُ والأَسِيفُ، قال: وأَما الأَسِفُ، فهو الغَضْبانُ الـمُتَلَهِّفُ على الشيء؛ ومنه قوله تعالى: غَضْبانَ أَسِفاً. الليث: الأَسَفُ في حال الحزن وفي حال الغَضَب إذا جاءك أَمرٌ مـمن هو دونَك فأَنت أَسِفٌ أَي غَضْبانُ، وقد آسَفَك إذا جاءك أَمر فَحَزِنْتَ له ولم تُطِقْه فأَنت أَسِفٌ أَي حزين ومُتَأَسِّفٌ أَيضاً. وفي حديث: مَوتُ الفَجْأَةِ راحةٌ للـمُؤمِن وأَخْذةُ أَسَفٍ للكافر أَي أَخْذةُ غَضَبٍ أَو غَضْبانَ. يقال: أَسِفَ يأْسَفُ أَسَفاً، فهو أَسِفٌ إذا غَضِبَ. وفي حديث النخعي: إن كانوا ليَكْرَهُون أَخْذةً كأَخْذةِ الأَسَفِ؛ ومنه الحديث: آسَفُ كما يَأْسَفُون؛ ومنه حديث مُعاوِية بن الحكم: فأَسِفْتُ عليها؛ وقد آسَفَه وتأَسَّفَ عليه. والأَسِيفُ: العبد والأَجيرُ ونحو ذلك لِذُلِّهِم وبُعْدِهم، والجمع كالجمع، والأُنثى أَسِيفَةٌ، وقيل: العسِيفُ الأَجير. وفي الحديث: لا تقتلوا عَسِيفاً ولا أَسيفاً؛ الأَسِيفُ: الشيخ الفاني، وقيل العبد، وقيل الأَسير، والجمع الأُسفاء؛ وأَنشد ابن بري:
تَرَى صُواهُ قُيَّماً وجُلَّسا،
كما رأَيتَ الأُسَفاءَ البُؤَّسا
قال أَبو عمرو: الأُسَفاء الأُجراء، والأَسِيفُ: الـمُتَلَهِّفُ على ما فاتَ، والاسم من كل ذلك الأَسافةُ. يقال: إنه لأَسِيفٌ بَيِّنُ الأَسافَةِ. والأَسيفُ والأَسِيفَةُ والأُسافَةُ والأَسافةُ، كلُّه: البَلَدُ الذي لا يُنْبِتُ شيئاً. والأُسافةُ: الأَرض الرَّقِيقةُ؛ عن أَبي حنيفة. والأَسافَةُ: رِقَّةُ الأَرض؛ وأَنشد الفراء:
تَحُفُّها أَسافَةٌ وجَمْعَرُ
وقيل: أَرضٌ أَسِيفَةٌ رقيقةٌ لا تكاد تُنْبِتُ شيئاً. وتَأَسَّفَتْ يدُه: تَشَعَّثَتْ.
وأَسافٌ وإسافٌ: اسم صنم لقريش. الجوهري وغيره: إسافٌ ونائلةُ صَنَمانِ كانا لقريش وضَعَهما عَمْرو بن لُحَيٍّ على الصَّفا والـمَرْوةِ، وكان يُذبحُ عليهما تُجاه الكعبَةِ، وزعم بعضهم أَنهما كانا من جُرْهُم إسافُ بن عمرو ونائلةُ بنت سَهْل فَفَجرا في الكعبة فَمُسِخا حجرين عَبَدَتْهما قريش، وقيل: كانا رجلاً وامرأَة دخلا البيت فوجدا خَلْوَةً فوثب إسافٌ على نائلة، وقيل: فأَحْدثا فَمَسَخهما اللّه حجرين، وقد وردا في حديث أَبي ذرّ؛ قال ابن الأَثير: وإساف بكسر الهمزة وقد تفتح. وإسافٌ: اسم اليمّ الذي غَرِقَ فيه فِرْعَوْنُ وجنودُه؛ عن الزجاج، قال: وهو بناحية مصر. الفراء: يُوسُفُ ويوسَفُ ويوسِفُ ثلاث لغات، وحكي فيها الهمز أَيضاً.

##### Türkçe

**الأَسَفُ**: hüzün ve öfkede aşırılık. Ve **أَسِفَ** **أَسَفاً**, o hâlde o **أَسِفٌ** ve **أَسْفان** ve **آسِفٌ** ve **أَسُوفٌ** ve **أَسِيفٌ**’dir; çoğulu **أُسَفاء**’dır. Ve gerçekten o, kendisinden geçen şeye **أَسِفَ** ve **تأَسَّفَ**; yani içi yanıp hasret çekti. Ve ona **أَسِفَ** **أَسَفاً**; yani öfkelendi. Ve **آسَفَه**: onu öfkelendirdi. Aziz tenzilde: “**فلما آسَفُونا انْتَقَمْنا منهم**”; **آسفُونا**’nın manası: bizi öfkelendirdiler. Ve yine O’nun, azze ve celle, sözü: “**إلى قومه غَضْبانَ أَسِفاً**”. Ve **الأَسِيفُ** ile **الآسِف**: öfkeli olan; el-A‘şâ, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi:
أَرَى رَجُلاً منهم أَسِيفاً، كأَنـَّمَا
يَضُمُّ إلى كَشْحَيْه كَفّاً مُخَضَّبا
Der ki: sanki eli kesilmiş de kanıyla kınalanmış. Ve ani ölüm için şöyle denir: **أَخذةُ أَسَفٍ**. Ve el-Mubarrad, el-A‘şâ’nın “**أَرى رجلاً منهم أَسِيفاً**” sözü hakkında dedi: o, elinin kesilmesine **التَّأَسُّفِ**tendir. Ve denildi ki: o, eli bağlanmış bir esirdir; bağ eli yaralamıştır. Dedi ki: birinci söz, üzerinde birleşilen sözdür.

İbnü’l-Enbârî: falan kimse şu ve şu üzerine **أَسِفَ** ve **تأَسَّفَ**; o, kendisinden geçene dair **مُتَأَسِّفٌ**’tir; bunda iki söz vardır: birincisi, mananın, kendisinden geçene üzüldü olmasıdır; çünkü Araplar katında **الأَسف** hüzündür; ve denildi: en şiddetli hüzündür. Ve Dahhâk, Allah Teâlâ’nın “**إن لم يُؤمِنوا بهذا الحديث أَسَفاً**” sözü hakkında dedi: manası hüzündür. Diğer söz ise, “şu ve şu üzerine **أَسِفَ**”in manasının, kendisinden geçene sızlanıp feryat etti olmasıdır. Ve Mücâhid dedi: **أَسفاً** yani sızlanma. Ve Katâde dedi: **أَسفاً** öfke olarak. Ve O’nun, azze ve celle, sözü: “**يا أَسفي على يوسف**”; yani: ey benim sızlanışım. Ve **الأَسِيفُ** ile **الأَسُوفُ**: hüzne çabuk kapılan, ince-duygulu olan; dedi ki: ve **الأَسِيفُ**, hüzünle birlikte öfkeli olan da olabilir.

Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: Peygamber’e, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, hastalığında Ebû Bekir’e namazı emrettiği vakit şöyle dediği: “Ebû Bekir **رجلُ أَسِيفٌ**’dir; senin makamında ne zaman duracak olsa ağlama ona galip gelir”; yani ağlamaya ve hüzne çabuk olan; ve denildi: o, ince-duygulu olandır. Ebû Ubeyd dedi: Âişe’nin hadîsinde **الأَسِيفُ**, hüzne ve kedere çabuk olandır; dedi ki: ve o, **الأَسُوفُ** ve **الأَسِيفُ**’tir. Dedi ki: **الأَسِفُ** ise, şeye öfkelenen, ona dair içi yanıp hasret çeken kimsedir; bundan da O’nun sözü: “**غَضْبانَ أَسِفاً**”.

el-Leys: **الأَسَفُ**, hüzün hâlinde de öfke hâlinde de olur: senden aşağı olan birinden sana bir iş geldiğinde sen **أَسِفٌ**’sin; yani öfkeli. Ve sana bir iş geldiğinde seni **آسَفَك**; ona üzüldün ve ona güç yetiremedin; sen **أَسِفٌ**’sin; yani hüzünlü; ve ayrıca **مُتَأَسِّفٌ**. Ve hadîste: “Ani ölüm mümine bir rahatlık, kâfire ise **أَخْذةُ أَسَفٍ**’tir”; yani bir öfke yakalaması yahut öfkeli olarak. Denir: **أَسِفَ** **يأْسَفُ** **أَسَفاً**; öfkelendiğinde o **أَسِفٌ**’tir. en-Nehaî’nin hadîsinde: “Onlar, **أَخْذةً كأَخْذةِ الأَسَفِ** gibi bir yakalamayı kerih görürlerdi.” Bundan da hadîs: “**آسَفُ كما يَأْسَفُون**.” Ve bundan, Muâviye b. el-Hakem hadîsi: “**فأَسِفْتُ عليها**”; ve gerçekten onu **آسَفَه** ve ona **تأَسَّفَ**.

Ve **الأَسِيفُ**: zilletleri ve uzaklıkları sebebiyle köle, ücretli işçi ve bunun benzerleri; çoğulu, çoğul gibidir; dişisi **أَسِيفَةٌ**’dir. Ve denildi: **العسِيفُ** ücretli işçidir. Ve hadîste: “**لا تقتلوا عَسِيفاً ولا أَسيفاً**”; **الأَسِيفُ**: tükenmiş ihtiyar; ve denildi: köle; ve denildi: esir; çoğulu **الأُسفاء**. Ve İbn Berrî şu beyti okudu:
تَرَى صُواهُ قُيَّماً وجُلَّسا،
كما رأَيتَ الأُسَفاءَ البُؤَّسا
Ebû Amr dedi: **الأُسَفاء** ücretli işçilerdir. Ve **الأَسِيفُ**: kendisinden geçene dair içi yanıp hasret çekendir; bütün bunlardan isim **الأَسافةُ**’dir. Denir: o, **أَسِيفٌ**dür; **بَيِّنُ الأَسافَةِ**.

Ve **الأَسيفُ** ve **الأَسِيفَةُ** ve **الأُسافَةُ** ve **الأَسافةُ**; hepsi: hiçbir şey bitirmeyen beldedir. Ve **الأُسافةُ**: ince toprak; Ebû Hanîfe’den. Ve **الأَسافَةُ**: toprağın inceliğidir. Ve el-Ferrâ şu beyti okudu:
تَحُفُّها أَسافَةٌ وجَمْعَرُ
Ve denildi: **أَرضٌ أَسِيفَةٌ**; ince, neredeyse hiçbir şey bitirmez. Ve “eli **تَأَسَّفَتْ**”: parçalanıp çatallaştı.

Ve **أَسافٌ** ile **إسافٌ**: Kureyş’in bir putunun adıdır. el-Cevherî ve başkası: **إسافٌ** ve **نائلةُ**, Kureyş’in iki putudur; Amr b. Luhay onları Safâ ile Merve üzerine koydu; Kâbe’ye karşı onların üzerinde kurban kesilirdi. Ve bazısı, onların Cürhüm’den **إسافُ بن عمرو** ve **نائلةُ بنت سَهْل** olduğunu; Kâbe’de fuhuş yaptıklarını; taş iki taşa çevrildiklerini; Kureyş’in de onlara ibadet ettiğini iddia etti. Ve denildi: onlar, eve giren bir erkek ve bir kadındı; bir tenhalık buldular; **إسافٌ**, **نائلة** üzerine atıldı; ve denildi: bir pislik yaptılar; Allah onları iki taşa çevirdi. Ve Ebû Zerr hadîsinde gelmiştir. İbnü’l-Esîr dedi: **إساف** hemzenin kesriyledir; ve bazen fetha ile de olur.

Ve **إسافٌ**: Firavun’un ve askerlerinin içinde boğulduğu denizin adıdır; ez-Zeccâc’dan. Dedi ki: o, Mısır tarafındadır. el-Ferrâ: **يُوسُفُ** ve **يوسَفُ** ve **يوسِفُ** üç lehçedir; onda hemze de rivayet edilmiştir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* أ س ف * * الأَسَفُ * أشد الحزن وقد * أَسِفَ * على ما فاته و * تَأَسَّفَ * أي تلهف و * أسِفَ * عليه أي غضب وبابهما طرب و * آسَفَهُ * أغضبه و * يُوسُفُ * فيه ثلاث لغات ضم السين وفتحها وكسرها وحكي فيه الهمز أيضا

##### Türkçe

* أ س ف * * **الأَسَفُ** * en şiddetli hüzündür; ve (kişi) kaçırdığı şeye **أَسِفَ**; ve **تَأَسَّفَ** yani içi yanıp özlem duydu; ve ona **أسِفَ** yani öfkelendi; ikisinin de babı **طرب**’dır; ve **آسَفَهُ** onu öfkelendirdi; ve **يُوسُفُ**’ta üç lugat vardır: **السين**’in zammesi, fethası ve kesrası; onda hemzenin de bulunduğu da nakledilmiştir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الأسف، محركة: أشد الحزن، وقد أسف على ما فاته، كفرح كما في الصحاح، والاسم أسافة كسحابة، وأسف عليه: غضب فهو أسف، ككتف، ومنه قوله تعالى: )غضبان أسفا، قال شيخنا: وقيده بعضهم بأنه الحزن مع ما فات، لا مطلقا، وقال الراغب: حقيفقة الأسف: ثوران دم القلب شهوة الانتقام، فمتى كان ذلك على من دونه انتشر وصار غضبا، ومتى كان على من فوقه انقبض فصار حزنا، ولذلك سئل ابن عباس عن الحزن والغضب، فقال: مخرجهما واحد، واللفظ مختلف، فمن نازع من لا يقوى عليه أظهر غيظا وغضبا، ومن نازع من لا يقوى عليه حزنا وجزعا، ولهذه قال الشاعر:
  فحزن كل أخي حزن أخو الغضب وسئل النبي صلى الله عليه وسلم عن موت الفجأة، فقال: )راحة للمؤمن، وأخذة أسف للكافر( ويروي: أسف، ككتف، أي أخذة سخط، أو أخذة ساخط وذلك لأن الغضبان لا يخلو من حزن ولهف، فقيل له: أسف، ثم كثر حتى استعمل في موضع لا مجال للحزن فيه، وهذه الإضافة بمعنى من، كخاتم فضة، وتكون بمعنى في، كقول صدق، ووعد حق، وقال ابن الأنباري: أسف فلان على كذا وكذا، وتأسف، وهو متأسف على ما فاته، فيه قولان: أحدهما: أن يكون المعنى حزن على ما فاته؛ لأن الأسف عند العرب الحزن، وقيل: أشد الحزن، وقال الضحاك في قوله تعالى: )إن لم يؤمنوا بهذا الحديث أسفا(: أي جزعا، وقال قتادة، أسفا أي غضبا، وقوله عز وجل: )يا أسفى على يوسف( أي: يا جزعاه.
 والأسيف، كأمير: الأجير لذله، قاله المبرد، وهو قول ابن السكيت أيضا.
 الأسيف الحزين المتلهف على ما فات، قال ابن السكيت: الأسيف: العبد نقله الجوهري، والجمع: الأسفاء، قال الليث: لأنه مقهور محزون، وأنشد:
  كثر الآناس فيمـا بـينـهـم                      من أسيف يبتغي الخير وحر والاسم الأسافة، كسحابة. والأسيف أيضا: الشيخ الفاني والجمع الأسفاء، ومنه الحديث: )فنهى عن قتل الأسفاء( ويروي: العسفاء والوصفاء، وفي حديث آخر: )لا تقتلوا عسيفا ولا أسيفا(.
 الأسيف أيضا: الرجل السريع الحزن، والرقيق القلب، كالأسوف، كصبور، ومنه قول عائشة رضي الله عنها: إن أبا بكر رجل أسيف، )إذا قام لم يسمع من البكاء(.
 الأسيف أيضا: من لا يكاد يسمن.

  من المجاز: أرض أسيفة، بينة الأسافة: لا تكاد تنبت شيئا، كما في الصحاح، وفي الأساس لا تموج بالنبات. وأسافة، ككناسة، وسحابة: رقيقة، أو لا تنبت، أو أرض أسفة بينة الأسافة لا تكاد تنبت.
 وكسحابة: قبيلة من العرب، قال جندل بن المثنى الطهوي:
  تحفها أسافة وجمعر
  وخلة قردانها تنشر جمعر أيضا: قبيلة، وقد ذكر في محله، وقال الفراء: أسافة هنا مصدر أسفت الأرض، إذا قل نبتها، والجمعر: الحجارة المجموعة.
 أسف كأسد: ة بالنهروان من أعمال بغداد بقرب إسكاف، ينسب إليها مسعود بن جامع، أبو الحسن البصري الأسفي حدث ببغداد عن الحسين بن طلحة النعالي، وعنه أبو محمد عبد الله ابن أحمد بن محمد الخشاب، المتوفي سنة 540.
 وياسوف: ة قرب نابلس.
 وأسفي: بفتحتين هكذا في سائر النسخ، والصواب في ضبطه بكسر الفاء، كما في المعجم لياقوت: د، بأقصى المغرب بالعدوة، على ساحل البحر المحيط.
 وأسفونا، بالضم، وضبطه ياقوت بالفتح: ة، قرب المعرة وهو حصن افتتحه محمود بن نصر بن صالح بن مرداس الكلابي، فقال أبو يعلى عبد الباقي بن أبي حصين يمدحه ويذكره:
  عداتك منك	 في وجل وخوف                      يريدون المعاقل أن تصونـا
  فظلوا حول أسفونا كـقـوم                      أتي فيهم فظلو آسـفـينـا وهو خراب اليوم.
 إساف، ككتاب هكذا ضبطه الجوهري، والصاغاني، وياقوت، زاد ابن الأثير: أساف، مثل سحاب: صنم وضعه عمرو بن لحي الخزاعي على الصفا، ونائلة على المروة، وكانا لقريش وكان يذبح عليهما تجاه الكعبة كما في الصحاح أوهما رجلان من جرهم: إساف بن عمرو، ونائلة بنت سهل، فجرا في الكعبة وقيل: أحدثا فيها فمسخا حجرين، فعبدتهما قريش هكذا زعم بعضهم، كما في الصحاح. قلت: وهو قول ابن إسحاق، قال: وقيل: هما إساف بن يعلى، ونائلة بنت ذئب، وقيل: بنت زقيل، وإنهما زنيا في الكعبة، فمسخا، فنصبا عند الكعبة، فأمر عمرو بن لحي بعبادتهما، ثم حولهما قصي، فجعل أحدهما بلصق البيت، والآخر بزمزم، وكانت الجاهلية تتمسح بهما.
 وأما كونهما من جرهم، فقال أبو المنذر هشام بن محمد: حدثني أبي عن أبي صالح عن ابن عباس رضي الله عنهم، أن إسافا: رجل من جرهم، يقال: إساف بن يعلى، ونائلة بنت زيد، من جرهم، وكان يتعشقها من أرض اليمن، فأقبلا حاجين، فدخلا الكعبة، فوجدا غفلة من الناس، وخلوة من البيت، ففجرا، فمسخا، فأصبحوا فوجدوهما ممسوخين، فأخرجوهما فوضعوهما موضعهما، فعبدتهما خزاعة وقريش، ومن حج البيت بعد من العرب.
 قال هشام: إنما وضعا عند الكعبة ليتعظ بهما الناس، فلما طال مكثهما، وعبدت الأصنام، عبدا معها، وكان أحدهما بلصق الكعبة، ولهما يقول أبو طالب - وهو يحلف بهما حين تحالفت قريش، على بني حاشم-:
  أحضرت عند البيت رهطي ومعشريوأمسكت من أثوابه بالوصائل
  وحيث ينيخ الأشعرون ركابهم                      بمـفـضـى الــســـيول مـــن إســـاف ونـــائل

  فكانا على ذلك إلى أن كسرهما رسول الله صلى الله عليه وسلم يوم الفتح فيما كسر من الأصنام. قال: ياقوت: وجاء في بعض أحاديث مسلم أنهما كانا بشط البحر، وكانت الأنصار في الجاهلية تهل لهما، وهو وهم، والصحيح أن التي كانت بشط البحر مناة الطاغية.
 وإساف بن إنمار، وإساف ابن نهيك، أو هو نهيك بن إساف، ككتاب ابن عدي الأوسي الحارثي: صحابيان، الصواب أن الأخير له شعر ولا صحبة له، كما في معجم الذهبي.
 وأسفه: أغضبه، هكذا في سائر النسخ، من حد ضرب، والصواب: آسفه بالمد، كما في العباب، واللسان، ومنه قوله تعالى )فلما آسفونا انتقمنا منهم( أي أغضبونا.
 ويوسف، وقد يهمز، وتثلث سينهما أي: مع الهمز وغيره، ونص الجوهري: قال الفراء: يوسف ويوسف ويوسف، ثلاث لغات، وحكى فيه الهمز أيضا، انتهى.
 وقرأ طلحة بن مصرف: )لقد كان في يؤسف( بالهمز وكسر السين، كما في العباب، وهو الكريم ابن الكريم ابن الكريم ابن الكريم يوسف بن يعقوب بن إسحاق بن إبراهيم عليهم السلام يوسف بن عبد الله بن سلام، أجلسه النبي صلى الله عليه وسلم في حجره، وسماه ومسح رأسه، ويوسف الفهري، روى عنه ابنه يزيد في قصة جريح، بخبر باطل: صحابيان.
 وأما يوسف الأنصاري الذي روى له ابن قانع في معجمه، فالصواب فيه سهل بن حنيف.
 وتأسف عليه: تلهف، وقد تقدم عن ابن الأنباري ما فيه غنية عن ذكره ثانيا.
 وقال أحمد بن حواس: كان ابن المبارك يتأسف على سفيان الثوري، ويقول: لم لم أطرح نفسي بين يدي سفيان? ما كنت أصنع بفلان وفلان?: ومما يستدرك عليه: رجل أسفان وآسف، كحنان، وناصر: محزون وغضبان، وكذلك الأسيف.
 والأسيف أيضا: الأسير، وبه فسر قول الأعشي:
  أرى رجلا منهم أسيفا كأنمـا                      يضم إلى كشحيه كفا مخضبا يقول: هو أسير قد غلت يده، فجرح الغل يده.
 والأسيفة: الأمة.
 وآسفه: أحزنه.
 وتأسفت يده: تشعثت، وهو مجاز.
 وإساف ككتاب: اسم اليم الذي غرق في فرعون وجنوده، عن الزجاج، قال: وهو بناحية مصر.
 وخالد، وخبيب، وكليب، بنو إساف الجهني، صحابيون، الأول شهد فتح مكة، وقتل بالقادسية.

##### Türkçe

**الأسف**، harekeli: en şiddetli hüzün; ve kaçırdığı şeye **أسف** etti; **فرح** gibi, **الصحاح**’ta olduğu üzere; isim **أسافة**’dir, **سحابة** gibi. Ve ona **أسف** etti: öfkelendi; o hâlde o **أسف**’tir, **كتف** gibi. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: (**غضبان أسفا**). Şeyhimiz dedi ki: Bazıları onu, “kaçırılan şeyle birlikte olan hüzün” diye kayıtladı; mutlak olarak değil. **الراغب** dedi ki: **الأسف**’in hakikati: intikam arzusuyla kalp kanının coşmasıdır; bu, kendisinden aşağı olana karşı olursa yayılır ve öfke olur; kendisinden yukarı olana karşı olursa büzülür de hüzün olur. Bu sebeple İbn Abbas’a hüzün ve öfke soruldu; dedi ki: “İkisinin çıkışı birdir, lafız farklıdır; kendisine güç yetiremeyeceği kimseyle çekişen, kinini ve öfkesini açığa vurur; kendisine güç yetireceği kimseyle çekişen ise hüzün ve sızlanma (gösterir).” Bu yüzden şair dedi ki:

  فحزن كل أخي حزن أخو الغضب

Ve Peygamber’e صلى الله عليه وسلم ani ölüm soruldu; dedi ki: (**راحة للمؤمن، وأخذة أسف للكافر**) ve şöyle rivayet edilir: **أسف**، **كتف** gibi; yani bir hoşnutsuzluk yakalaması; yahut hoşnutsuz olanın yakalaması. Bu, çünkü öfkeli kimse hüzün ve iç yanmasından hâlî olmaz; ona **أسف** denildi; sonra çoğaldı da, hüzne yer olmayan bir yerde kullanıldı. Bu izafet “-den/-dan” manasınadır; **خاتم فضة** gibi; ve “-de/-da” manasında olur; **قول صدق** ve **وعد حق** sözü gibi. İbnü’l-Enbârî dedi ki: Falan kimse şu ve şu üzerine **أسف** etti; ve **تأسف** etti; o, kaçırdığı şeye **متأسف**’tir; bunda iki söz vardır: birincisi: mananın, kaçırdığı şeye hüzünlenmesi olmasıdır; çünkü **الأسف** Araplar katında hüzündür; ve “en şiddetli hüzün” denildi. **الضحاك**, Yüce Allah’ın sözü (**إن لم يؤمنوا بهذا الحديث أسفا**) hakkında dedi ki: yani sızlanma. **قتادة** dedi: **أسفا** yani öfke. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: (**يا أسفى على يوسف**) yani: “ey sızlanmam!”

**الأسيف**، **أمير** gibi: zilletinden dolayı ücretli işçi; bunu **المبرد** söyledi; bu, İbnü’s-Sikkît’in de sözüdür.

**الأسيف**: kaçırılan şeye hüzünlenen, içi yanan. İbnü’s-Sikkît dedi ki: **الأسيف**: köle; bunu **الجوهري** nakletti. Çoğulu: **الأسفاء**. **الليث** dedi ki: çünkü o, kahredilmiş, hüzünlüdür. Ve şu beyit okundu:

  كثر الآناس فيمـا بـينـهـم                      من أسيف يبتغي الخير وحر

İsim **الأسافة**’dir, **سحابة** gibi. Ve **الأسيف** ayrıca: tükenmiş ihtiyar; çoğulu **الأسفاء**. Ondan hadis: (**فنهى عن قتل الأسفاء**) ve şöyle rivayet edilir: **العسفاء** ve **الوصفاء**. Başka bir hadiste: (**لا تقتلوا عسيفا ولا أسيفا**).

**الأسيف** ayrıca: çabuk hüzünlenen adam; ve ince kalpli; **الأسوف** gibi, **صبور** gibi. Ondan, Âişe رضي الله عنها’nın sözü: “Ebû Bekir **أسيف** bir adamdır; (**إذا قام لم يسمع من البكاء**).”

**الأسيف** ayrıca: neredeyse hiç semirmeyen kimse.

Mecazdan: **أرض أسيفة**; **الأسافة**’si açık olan: neredeyse hiçbir şey bitirmez; **الصحاح**’ta olduğu üzere. **الأساس**’ta: bitkiyle dalgalanmaz. Ve **أسافة**، **كناسة** ve **سحابة** gibi: ince; yahut bitirmez; yahut **أرض أسفة**; **الأسافة**’si açık olan; neredeyse bitirmez.

Ve **سحابة** gibi: Araplardan bir kabile. Cündel b. el-Müsennâ et-Tahavî dedi ki:

  تحفها أسافة وجمعر
  وخلة قردانها تنشر

**جمعر** da bir kabiledir; yerinde zikredilmiştir. **الفراء** dedi ki: Burada **أسافة**, “toprağın **أسفت** etmesi”nin masdarıdır; yani bitkisinin az olması. **الجمعر**: toplanmış taşlardır.

**أسف**، **أسد** gibi: Bağdat amellerinden Nehrevan’da, İskâf yakınında bir yer; ona nispet edilir: Mes‘ûd b. Câmi‘, Ebû’l-Hasen el-Basrî el-**أسفي**; Bağdat’ta el-Hüseyn b. Talha en-Ne‘âlî’den hadis rivayet etti; ondan da Ebû Muhammed Abdullah b. Ahmed b. Muhammed el-Haşşâb; vefatı 540 senesi.

Ve **ياسوف**: Nablus yakınında bir yer.

Ve **أسفي**: iki fetha ile; bütün nüshalarda böyle; doğrusu, fâ’nın kesresiyle ضبط edilmesidir; Yâkût’un **المعجم**’inde olduğu gibi: en uzak Mağrib’de, el-‘Udve’de, Atlas Okyanusu sahilinde bir belde.

Ve **أسفونا**, damme ile; Yâkût onu fetha ile ضبط etti: Ma‘arra yakınında bir yer; Mahmûd b. Nasr b. Sâlih b. Mirdâs el-Kilâbî’nin fethettiği bir hisardır. Ebû Ya‘lâ Abdülbâkî b. Ebî Husayn onu överek ve onu anarak dedi ki:

  عداتك منك	 في وجل وخوف                      يريدون المعاقل أن تصونـا
  فظلوا حول أسفونا كـقـوم                      أتي فيهم فظلو آسـفـينـا

Bugün haraptır.

**إساف**، **كتاب** gibi; bunu **الجوهري** ve **الصاغاني** ve Yâkût böyle ضبط etti. İbnü’l-Esîr artırdı: **أساف**، **سحاب** gibi: Safâ üzerine **عمرو بن لحي الخزاعي**’nin koyduğu bir put; ve **نائلة** Merve üzerine; ikisi Kureyş’indir; **الصحاح**’ta olduğu üzere, Kâbe’nin karşısında onların üzerinde kurban kesilirdi. Yahut ikisi Cürhüm’den iki adamdı: **إساف بن عمرو** ve **نائلة بنت سهل**; Kâbe’de fuhuş yaptılar; ve “orada bir şey ihdas ettiler” denildi; iki taşa çevrildiler; Kureyş de onlara ibadet etti; bazıları böyle zannetmiştir; **الصحاح**’ta olduğu üzere. Dedim ki: Bu, İbn İshâk’ın sözüdür. Dedi ki: Ve denildi ki: İkisi **إساف بن يعلى** ve **نائلة بنت ذئب**’dir; ve denildi ki: **بنت زقيل**; ve ikisi Kâbe’de zina ettiler; taşa çevrildiler; Kâbe yanında dikildiler; **عمرو بن لحي** onlara ibadeti emretti; sonra **قصي** onları nakletti; birini evin bitişiğine, ötekini Zemzem’e koydu; câhiliye onlarla teberrük için el sürerdi.

İkisinin Cürhüm’den oluşuna gelince: Ebû’l-Münzir Hişâm b. Muhammed dedi ki: Babam bana, Ebû Sâlih’ten, İbn Abbas رضي الله عنهم’den rivayetle anlattı: **إسافا**: Cürhüm’den bir adamdır; ona **إساف بن يعلى** denir; ve **نائلة بنت زيد**; Cürhüm’dendir. Yemen diyarından onu severdi; ikisi hacı olarak geldiler; Kâbe’ye girdiler; insanlardan bir gaflet ve evden bir halvet buldular; fuhuş yaptılar; taşa çevrildiler; sabahladılar da onları taşa çevrilmiş buldular; onları çıkardılar ve yerlerine koydular; Huzâa ve Kureyş ve Araplardan evin haccını yapan kimse onlara ibadet etti.

Hişâm dedi ki: İkisi, insanların ibret alması için Kâbe yanında konuldu; ikisinin kalışı uzayınca ve putlara ibadet edilince, onlarla birlikte onlara da ibadet edildi. İkisinden biri Kâbe’ye bitişikti. Ebû Tâlib’in —Kureyş Benî Hâşim’e karşı antlaştığında, onlarla yemin ederken— onlar hakkında söylediği:

  أحضرت عند البيت رهطي ومعشريوأمسكت من أثوابه بالوصائل
  وحيث ينيخ الأشعرون ركابهم                      بمـفـضـى الــســـيول مـــن إســـاف ونـــائل

Böylece ikisi, Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in fetih günü putlardan kırdığı şeyler içinde onları kırmasına kadar bunun üzere idiler. Dedi: Yakut: Müslim’in bazı hadislerinde, ikisinin deniz kıyısında olduğu ve Ensâr’ın cahiliyede onlara telbiye getirdiği gelmiştir; bu bir vehimdir; sahih olan, deniz kıyısında olanın **مناة** **الطاغية** olduğudur.

Ve **إساف** b. **إنمار** ve **إساف** b. **نهيك**; yahut o, **نهيك** b. **إساف**’tır; **كتاب** (vezninde); **ابن عدي** el-Evsî el-Hârisî: iki sahâbîdir; doğrusu, sonuncunun şiiri vardır ve onun için sahâbelik yoktur; Zehebî’nin Mu‘cem’inde olduğu gibi.

Ve **أسفه**: onu öfkelendirdi; diğer bütün nüshalarda böyledir; **حد ضرب**’dan; doğrusu: **آسفه** (med ile)’dir; **العباب** ve **اللسان**’da olduğu gibi. Ondandır ki Yüce Allah’ın sözü: (فلما **آسفونا** انتقمنا منهم) yani: bizi öfkelendirdiler.

Ve **يوسف**; hemzelenebilir; ve ikisinin **سين**’i üçlenir; yani: hemze ile ve hemzesiz. Cevherî’nin nassı: Ferrâ dedi: **يوسف** ve **يوسف** ve **يوسف**; üç lugattır; onda hemzeyi de nakletti; bitti.

Ve Talha b. Musarrif okudu: (لقد كان في **يؤسف**) hemze ile ve **السين**’i kesreleyerek; **العباب**’da olduğu gibi. Ve o, kerîmin oğlu kerîm, kerîmin oğlu kerîm, kerîmin oğlu kerîm: **يوسف** b. **يعقوب** b. **إسحاق** b. **إبراهيم** عليهم السلام’dir. Ve **يوسف** b. **عبد الله** b. **سلام**: Nebî صلى الله عليه وسلم onu kucağına oturttu, ona isim verdi ve başını meshetti. Ve **يوسف** el-Fihrî: ondan oğlu Yezîd, Cerîh kıssasında bâtıl bir haberle rivayet etti: iki sahâbîdir.

أما **يوسف** el-Ensârî ki İbn Kâni‘ onun için Mu‘cem’inde rivayet etti; onda doğrusu **سهل بن حنيف**’tir.

Ve **تأسف عليه**: teessür etti; ve İbnü’l-Enbârî’den, onu ikinci defa zikretmekten müstağni kılan şey geçmişti.

Ve Ahmed b. Havvâs dedi: İbnü’l-Mübârek, Süfyân es-Sevrî üzerine **يتأسف** ederdi ve derdi: Niçin kendimi Süfyân’ın önüne atmadım? Falan ve falan ile ne yapıyordum? Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **رجل أسفان** ve **آسف**; **حنان** ve **ناصر** gibi: mahzun ve gazaplı; ve كذلك **الأسيف**.

Ve **الأسيف** ayrıca: esir (tutsak)’tır; ve onunla A‘şâ’nın sözü tefsir edilmiştir:
أرى رجلا منهم أسيفا كأنمـا                      يضم إلى كشحيه كفا مخضبا
Der ki: O, eli bağlanmış bir esirdir; bağın yarası onun elini yaralamıştır.

Ve **الأسيفة**: câriye.

Ve **آسفه**: onu hüzünlendirdi.

Ve **تأسفت يده**: çatallanıp dağınık oldu; bu mecazdır.

Ve **إساف**; **كتاب** (vezninde): Firavun ve askerleri içinde boğulan denizin adıdır; Zeccâc’dan. Dedi: O, Mısır tarafındadır.

Ve Hâlid ve Hubeyb ve Küleyb: **بنو إساف** el-Cühenî; sahâbîlerdir; birincisi Mekke’nin fethine şahit oldu ve Kâdisiyye’de öldürüldü.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: اسف

أَسِفَ
1 أَسِفَ ذ , aor. اَسَفَ , inf. n. أَسَفٌ, (M, Msb, K,) He grieved, lamented, or regretted: and he was angry: (Msb:) or he grieved exceedingly: and he was exceedingly angry: (M:) or he grieved most intensely: (K:) some say that أَسَفٌ signifies the grieving for a thing that has escaped; not in an absolute sense: (MF:) or it properly signifies the rising, or swelling, or mantling, of the blood of the heart, from desire of vengeance; and when this is against an inferior, it is anger; but when against a superior, it is grief. (Er-Rághib.) Mo- hammad, being asked respecting sudden death, answered, saying, رَاحَةٌ لِلْمُؤْمِنِ وَأَخْذَةُ أَسَفٍ لِلْكَافِرِ, or accord. to one recital, ↓ أَسِفٍ, i. e. [Rest, or ease, to the believer, and an act of punishment] of anger [to the unbeliever], or of one who is angry. (K.) You say, أَسِفَ عَلَى مَا فَاتَهُ, inf. n. as above; (S;) and ↓ تأسّف; (S, M, * K; *) He grieved, or lamented, for, or at, or regretted, most intensely, what had escaped him: (S, M, * K:) and أَسِفَ عَلَيْهِ, (S, K,) inf. n. as above, (S,) he was angry with him, or at it: (S, K:) or أَسِفَ فُلَانٌ عَلَى كَذَا وَكَذَا and ↓ تأسّف, signify, accord. to some, such a one grieved, or lamented, for, or at, such and such things which had escaped him: or, accord. to others, grieved, or lamented, most intensely. (IAmb.) أَسَفًا in the Kur xviii. 5 means, accord. to Ed-Dahhák, جَزَعًا [i.e. In grief, or in most violent grief, &c.]: or, accord. to Katádeh, in anger. (TA.) And يَا أَسَفَا عَلَى يُوسُفِ, in the Kur [xii. 84], means يَا جَزَعَاهُ [O my grief for Joseph: or O my most violent grief]. (TA.)

آسفهُ
4 آسفهُ آسفه آسفة (in [some of] the copies of the K, erroneously, أَسَفَهُ, TA) He angered him; made him angry: (S, M, * O, L, Msb, K:) and he grieved him; made him to grieve, or lament. (M,* TA.)

5 تَاَسَّفَ see 1, in two places. ― -b2- تَأَسَّفَتْ يَدَهُ (tropical:) i. q. تَشَعَّثَتْ [app. meaning His hand became bruised, or mangled; or became cracked, or chapped]. (M, TA.)

أَسَفٌ
أَسَفٌ ذ inf. n. of 1, which see throughout. [Used as a subst., i. q. أَسَافةٌ.]

أَسِفٌ
أَسِفٌ ذ (M, Mgh, Msb) and ↓ اسِفٌ and ↓ أَسْفَانُ and ↓ أَسِيفٌ (M, TA) and ↓ أَسُوفٌ (M) Angry: (Mgh, Msb, TA:) or exceedingly angry. (M.) For an ex. of the first, see 1. See also أَسِيفٌ, in two places.

أَسْفَانُ
أَسْفَانُ ذ : see أَسِفٌ: and أَسِيفٌ.

اِسَافٌ
اِسَافٌ اساف (S, M, Sgh, &c.) and أَسَافٌ (IAth, K) A certain idol, (S, M, K,) belonging to Kureysh, (S, M,) as was also نَائِلَةُ; (S;) the former of which was placed, by 'Amr Ibn-Loheí, upon Es-Safà, and the latter upon El-Marweh; and he used to sacrifice to them, in front of the Kaabeh: (S, K:) or, (S, M, K,) as some assert, (S,) these two were two persons of Jurhum, (S, K,) a man and a woman, (M,) اساف the son of 'Amr, and نائلة the daughter of Sahl, (S, K,) who committed fornication in the Kaabeh, and were therefore changed into two stones, (S, M, K,) which Kureysh afterwards worshipped. (S, K.) [Other accounts of them are also given, slightly differing from the latter above.]

أَسُوفٌ
أَسُوفٌ ذ : see أَسِيفٌ, in two places: and see أَسِفٌ.

أَسِيفٌ
أَسِيفٌ ذ Grieving, lamenting, or regretting, (K, * TA,) most intensely, on account of a thing that has escaped: (M, TA:) and quickly affected with grief, (S, Mgh, K,) and tender-hearted; as also ↓ أَسُوفٌ: (S, K:) or, as also ↓ أَسُوفٌ (M) and ↓ أَسْفَانُ and ↓ آسِفٌ (M, TA) and ↓ أَسِفٌ , (M,) grieving exceedingly: (M:) or grieved: (TA:) and sometimes the first signifies angry, and at the same time grieving, or lamenting: (S:) pl. أُسَفَآءُ. (M.) See also أَسِفٌ. ― -b2- A slave: (ISk, S, M, K:) and a hired man: (ISk, M, K:) because of their state of abasement and subjection: fem. with ة: (M:) and pl. as above. (S, M.) ― -b3- A captive. (TA.) ― -b4- A very old man: (K:) pl. as above: so in a trad., in which the slaying of such is forbidden. (TA.) ― -b5- One who scarcely, or never, becomes fat. (K.) ― -b6- (assumed tropical:) A region, or country, that does not give growth to anything, or produce any vegetation; as also أَسِيفَةٌ and ↓ أُسَافَةٌ and ↓ أَسَافَةٌ: (M:) and ↓ أَسَافَةٌ also signifies (assumed tropical:) thin, or shallow, earth: (AHn, M:) and أَرْضٌ أَسِيفَةٌ, (tropical:) thin, or shallow, earth, which scarcely, or never, gives growth to anything, or produces any vegetation: (S:) or which is not commended for its vegetation: (A, TA:) or, as also ↓ أُسَافَةٌ and ↓ أَسَافَةٌ, (assumed tropical:) thin, or shallow, earth: or such as does not produce vegetation: and ↓ (assumed tropical:) أَرْضٌ أَسِفَةٌ land which scarcely, or never, produces vegetation. (K.)

أَسَافَةٌ
أَسَافَةٌ ذ [Grief, lamentation, or regret: and anger: (see 1:) or] excessive grief: and excessive anger: (M:) or most intense grief: (K:) a subst. from أَسِفَ. (M, K.) ― -b2- The state, or condition, of a slave: (M, K:) and, of a hired man. (M.) ― -b3- (tropical:) The state, or condition, of land which scarcely, or never, produces vegetation. (K, TA.) -A2- See أَسِيفٌ, in three places.

أَسَافَةٌ
أَسَافَةٌ ذ : see أَسِيفٌ, in two places.

آسِفٌ
آسِفٌ آسف : see أَسِيفٌ: and أَسِفٌ.

##### Türkçe

**أَسِفَ**
1 **أَسِفَ** ذ , muzâri‘ **اَسَفَ** , mastar ismi **أَسَفٌ**, (M, Msb, K,) Üzüldü, ağıt yaktı, yahut pişman oldu: ve öfkelendi: (Msb:) yahut pek çok üzüldü: ve pek çok öfkelendi: (M:) yahut en şiddetli şekilde üzüldü: (K:) bazıları der ki **أَسَفٌ**, kaçıp gitmiş olan bir şey için üzülmeyi ifade eder; mutlak bir mânada değil: (MF:) yahut o, aslında, intikam arzusundan dolayı kalbin kanının yükselmesini, yahut kabarmasını, yahut kabarıp yüzeye çıkmasını ifade eder; bu, aşağı olana karşı olursa öfkedir; fakat üstün olana karşı olursa üzüntüdür. (Er-Rághib.) Muhammed’e ani ölüm hakkında sorulunca, cevap verdi, diyerek, **رَاحَةٌ لِلْمُؤْمِنِ وَأَخْذَةُ أَسَفٍ لِلْكَافِرِ**, yahut bir rivayete göre, ↓ **أَسِفٍ**, yani [mü’min için rahat, yahut kolaylık, ve kâfir için bir cezalandırma tutuşu] öfkenin [kâfire], yahut öfkeli olanın. (K.) Dersin ki, **أَسِفَ عَلَى مَا فَاتَهُ**, mastar ismi yukarıdaki gibi; (S;) ve ↓ **تأسّف**; (S, M, * K; *) Kendinden kaçıp gitmiş olana en şiddetli şekilde üzüldü, yahut ağıt yaktı, yahut pişman oldu: (S, M, * K:) ve **أَسِفَ عَلَيْهِ**, (S, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (S,) ona öfkelendi, yahut ona karşı, yahut ona dair öfkelendi: (S, K:) yahut **أَسِفَ فُلَانٌ عَلَى كَذَا وَكَذَا** ve ↓ **تأسّف**, bazılarına göre, falan kimse, kendinden kaçıp gitmiş olan şöyle şöyle şeyler için üzüldü, yahut ağıt yaktı: yahut başkalarına göre, en şiddetli şekilde üzüldü, yahut ağıt yaktı. (IAmb.) Kur’ân’da xviii. 5’teki **أَسَفًا**, Ed-Dahhák’a göre, **جَزَعًا** [yani üzüntü içinde, yahut en şiddetli üzüntü içinde, vb.]: yahut Katádeh’e göre, öfke içinde demektir. (TA.) Ve Kur’ân’da [xii. 84] **يَا أَسَفَا عَلَى يُوسُفِ**, **يَا جَزَعَاهُ** [Ey Yusuf için üzüntüm: yahut ey en şiddetli üzüntüm] demektir. (TA.)

**آسفهُ**
4 **آسفهُ** **آسفه** **آسفة** (K’nın [bazı] nüshalarında, yanlış olarak, **أَسَفَهُ**, TA) Onu öfkelendirdi; onu öfkeli kıldı: (S, M, * O, L, Msb, K:) ve onu üzdü; onu üzülür, yahut ağıt yakar kıldı. (M,* TA.)

5 **تَاَسَّفَ** 1’e bak, iki yerde. ― -b2- **تَأَسَّفَتْ يَدَهُ** (mecaz:) **تَشَعَّثَتْ** ile aynı mânadadır [görünüşe göre mânası: Eli berelendi, yahut parçalandı; yahut çatladı, yahut yarıldı]. (M, TA.)

**أَسَفٌ**
**أَسَفٌ** ذ 1’in mastar ismidir; onun tamamına bak. [İsim olarak kullanılır; **أَسَافةٌ** ile aynı mânadadır.]

**أَسِفٌ**
**أَسِفٌ** ذ (M, Mgh, Msb) ve ↓ **اسِفٌ** ve ↓ **أَسْفَانُ** ve ↓ **أَسِيفٌ** (M, TA) ve ↓ **أَسُوفٌ** (M) Öfkeli: (Mgh, Msb, TA:) yahut pek çok öfkeli. (M.) Birincinin bir örneği için 1’e bak. Ayrıca **أَسِيفٌ**’e de bak, iki yerde.

**أَسْفَانُ**
**أَسْفَانُ** ذ : **أَسِفٌ**’e bak: ve **أَسِيفٌ**’e.

**اِسَافٌ**
**اِسَافٌ** اساف (S, M, Sgh, &c.) ve **أَسَافٌ** (IAth, K) Kureyş’e ait bir put, (S, M, K,) nitekim **نَائِلَةُ** da öyle idi; (S;) bunlardan birincisi, ‘Amr Ibn-Loheí tarafından Es-Safà üzerine, ikincisi El-Marweh üzerine konulmuştu; ve Ka‘be’nin önünde onlara kurban keserdi: (S, K:) yahut, (S, M, K,) bazılarının iddia ettiği üzere, (S,) bu ikisi, Jurhum’dan iki kişiydi, (S, K,) bir erkek ve bir kadın, (M,) **اساف** ‘Amr’ın oğlu ve **نائلة** Sahl’ın kızı, (S, K,) Ka‘be’de zina ettiler ve bu sebeple iki taşa çevrildiler, (S, M, K,) ki Kureyş daha sonra onlara tapındı. (S, K.) [Onlar hakkında, yukarıdaki ikinciden azıcık farklı başka rivayetler de verilmiştir.]

**أَسُوفٌ**
**أَسُوفٌ** ذ : **أَسِيفٌ**’e bak, iki yerde: ve **أَسِفٌ**’e bak.

**أَسِيفٌ**
**أَسِيفٌ** ذ Kaçıp gitmiş olan bir şey sebebiyle en şiddetli şekilde üzülen, ağıt yakan, yahut pişman olan, (K, * TA,) : (M, TA:) ve üzüntüden çabuk etkilenen, (S, Mgh, K,) ve yufka yürekli; bunun gibi ↓ **أَسُوفٌ**: (S, K:) yahut, bunun gibi ↓ **أَسُوفٌ** (M) ve ↓ **أَسْفَانُ** ve ↓ **آسِفٌ** (M, TA) ve ↓ **أَسِفٌ** , (M,) pek çok üzülen: (M:) yahut üzülmüş: (TA:) ve bazen birincisi, öfkeli ve aynı zamanda üzülen, yahut ağıt yakan mânasına gelir: (S:) çoğulu **أُسَفَآءُ**. (M.) Ayrıca **أَسِفٌ**’e bak. ― -b2- Bir köle: (ISk, S, M, K:) ve bir ücretli işçi: (ISk, M, K:) aşağılanma ve boyun eğme hâllerinden dolayı: müennesi ة ile: (M:) ve çoğulu yukarıdaki gibidir. (S, M.) ― -b3- Bir esir. (TA.) ― -b4- Çok yaşlı bir adam: (K:) çoğulu yukarıdaki gibidir: böylece bir hadiste, böylelerinin öldürülmesi yasaklanmıştır. (TA.) ― -b5- Pek az, yahut hiç, şişmanlamayan kimse. (K.) ― -b6- (farz edilen mecaz:) Hiçbir şeyi bitirmeyen, yahut hiçbir bitki üretmeyen bir bölge, yahut ülke; bunun gibi **أَسِيفَةٌ** ve ↓ **أُسَافَةٌ** ve ↓ **أَسَافَةٌ**: (M:) ve ↓ **أَسَافَةٌ** ayrıca (farz edilen mecaz:) ince, yahut sığ toprak mânasına gelir: (AHn, M:) ve **أَرْضٌ أَسِيفَةٌ**, (mecaz:) ince, yahut sığ toprak; ki pek az, yahut hiç, bir şeyi bitirir, yahut hiçbir bitki üretir: (S:) yahut bitkisi övülmeyen: (A, TA:) yahut, bunun gibi ↓ **أُسَافَةٌ** ve ↓ **أَسَافَةٌ**, (farz edilen mecaz:) ince, yahut sığ toprak: yahut bitki üretmeyen türden: ve ↓ (farz edilen mecaz:) **أَرْضٌ أَسِفَةٌ** pek az, yahut hiç, bitki üretmeyen arazi. (K.)

**أَسَافَةٌ**
**أَسَافَةٌ** ذ [Üzüntü, ağıt, yahut pişmanlık: ve öfke: (1’e bak:) yahut] aşırı üzüntü: ve aşırı öfke: (M:) yahut en şiddetli üzüntü: (K:) **أَسِفَ**’den bir isimdir. (M, K.) ― -b2- Bir kölenin hâli, yahut durumu: (M, K:) ve bir ücretli işçinin. (M.) ― -b3- (mecaz:) Pek az, yahut hiç, bitki üretmeyen arazinin hâli, yahut durumu. (K, TA.) -A2- **أَسِيفٌ**’e bak, üç yerde.

**أَسَافَةٌ**
**أَسَافَةٌ** ذ : **أَسِيفٌ**’e bak, iki yerde.

**آسِفٌ**
**آسِفٌ** آسف : **أَسِيفٌ**’e bak: ve **أَسِفٌ**’e.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: ءسف

أَسِفَ
أَسِفَ A ( n. ac. أَسَف 4 )
a.  [ 'Ala ], Grieved for, at; was vexed, angry with.

آسَفَ
آسَفَ IV ,
a.  Grieved; angered.

تَأَسَّفَ
تَأَسَّفَ V
a.  [ 'Ala ], Regretted, was grieved at.

أَسَف
أَسَف 4 ,
a.  Grief, regret; vexation, anger.

أَسِف
أَسِف 5 ,
a.  see 25 (a) .

أَسِيْف
أَسِيْف 25 , ( pl. أُسَفَآءُ 43 ),
a.  Grieving, lamenting, sorrowful, sad.

b.  Slave, captive.

اِسْفَنْج
اِسْفَنْج G. ,
a.  Sponge.

اِسْفِيْدَاج
اِسْفِيْدَاج P. ,
a.  White-lead, ceruse.

أُسْقُف
أُسْقُف G. , ( pl. أَآسِفَة 37t ),
a.  Bishop.

b.  [ yi ], Episcopal.

c.  [ yit ], Bishopric.

اِسْقَنْقُوْر
اِسْقَنْقُوْر G. ,
a.  Certain fish.

اِسْكِلَة
اِسْكِلَة G. , ( pl. أَآسِفُ 37 ),
a.  Port, harbour.

اِسْكَمْلَة
اِسْكَمْلَة P. ,
a.  Stool, small table.

اِسْكَنْدَر
اِسْكَنْدَر G. ,
a.  Alexander.

اِسْكَنْدَرُوْن
اِسْكَنْدَرُوْن G. ,
a.  Alexandretta.

اِسْكَنْدَرِيَّة
اِسْكَنْدَرِيَّة G. ,
a.  Alexandria.

##### Türkçe

**أَسِفَ**
**أَسِفَ** A ( n. ac. **أَسَف** 4 )
a.  [ 'Ala ], -e/-a üzüldü; -e/-a içerledi, kızdı.

**آسَفَ**
**آسَفَ** IV ,
a.  Üzdü; kızdırdı.

**تَأَسَّفَ**
**تَأَسَّفَ** V
a.  [ 'Ala ], -e/-a pişman oldu; -e/-a üzüldü.

**أَسَف**
**أَسَف** 4 ,
a.  Üzüntü, pişmanlık; içerleme, öfke.

**أَسِف**
**أَسِف** 5 ,
a.  25 (a)’ya bak.

**أَسِيْف**
**أَسِيْف** 25 , ( pl. **أُسَفَآءُ** 43 ),
a.  Üzülen, ağıt yakan, kederli, üzgün.

b.  Köle, esir.

**اِسْفَنْج**
**اِسْفَنْج** G. ,
a.  Sünger.

**اِسْفِيْدَاج**
**اِسْفِيْدَاج** P. ,
a.  Kurşun beyazı, serüz.

**أُسْقُف**
**أُسْقُف** G. , ( pl. **أَآسِفَة** 37t ),
a.  Piskopos.

b.  [ yi ], Piskoposlukla ilgili.

c.  [ yit ], Piskoposluk (makamı/bölgesi).

**اِسْقَنْقُوْر**
**اِسْقَنْقُوْر** G. ,
a.  Belli bir balık.

**اِسْكِلَة**
**اِسْكِلَة** G. , ( pl. **أَآسِفُ** 37 ),
a.  Liman, iskele.

**اِسْكَمْلَة**
**اِسْكَمْلَة** P. ,
a.  Tabure, küçük masa.

**اِسْكَنْدَر**
**اِسْكَنْدَر** G. ,
a.  İskender.

**اِسْكَنْدَرُوْن**
**اِسْكَنْدَرُوْن** G. ,
a.  İskenderun.

**اِسْكَنْدَرِيَّة**
**اِسْكَنْدَرِيَّة** G. ,
a.  İskenderiye.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: ءسف

ءسف
أَسِفَ - يَأْسَفُ
أَسِفَ - يَأْسَفُ - أَسَف - يا أَسَفى
آسَفَ - يُؤسِفُ
يُوْسُف
أَسِفَ - يَأْسَفُ + كائن + على شيء أو أمر: يشعر في نفسه بألم وحزن ومرارة وغضب ، وذلك على فقد عزيز أو فقد الأمل بتحقيق هدف
أَسَف: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل " أسِفَ - يَأْسَفُ "
يا أَسَفى: تركيب لفظي لبيان أن المتكلم به يشعر في نفسه بالأسف: حزن ومرارة على فقد الأمل بتحقيق هدف
أسِف: اسم فاعل من " أسِفَ - يَأْسَفُ "
أسِفاً: حال من " أسِف"
آسَفَ - يُؤسِفُ: أصلها " أأسَفَ- يُؤْسِفُ" : على وزن " أفعل " من " " أَسِفَ - يَأْسَفُ ": جعله " يَأْسَفُ ": جعل آخر يشعر بالحزن والمرارة على فقد الأمل بتحقيق هدف
يُوْسُف: اسم نبي معروف بقصة رمي أخوته له في البئر وهوابن يعقوب ، عليهم جميعاً السلام
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالحزن والأسى والأسف "، وهي:
حَسِرَ - يَحْسَرُ، نَدِمَ - يَنْدَم، أَسِفَ- يَأْسَف، حَزِنَ - يَحْزَنُ، أَوِهَ - يَأْوَه، أَسِيَ - يَأْسى
أَسَفٌ
 	﴿فلعلك باخع نفسك على آثارهم إن لم يؤمنوا بهذا الحديث أسفا(6)﴾ الكهف
يا أسفي
 ﴿وتولى عنهم وقال ياأسفى على يوسف وابيضت عيناه من الحزن فهو كظيم(84)﴾ يوسف
أسِفٌ - أسِفاً
 ﴿ولما رجع موسى إلى قومه غضبان أسفا قال بئسما خلفتموني من بعدي أعجلتم أمر ربكم وألقى الألواح وأخذ برأس أخيه يجره إليه قال ابن أم إن القوم استضعفوني وكادوا يقتلونني فلا تشمت بي الأعداء ولا تجعلني مع القوم الظالمين(150)﴾ الأعراف ﴿فرجع موسى إلى قومه غضبان أسفا قال ياقوم ألم يعدكم ربكم وعدا حسنا أفطال عليكم العهد أم أردتم أن يحل عليكم غضب من ربكم فأخلفتم موعدي(86)﴾ طه
آسف - يؤاسف
 ﴿فلما آسفونا انتقمنا منهم فأغرقناهم أجمعين(55)﴾ الزخرف
يوسف
 ﴿ووهبنا له إسحاق ويعقوب كلا هدينا ونوحا هدينا من قبل ومن ذريته داوود وسليمان وأيوب ويوسف وموسى وهارون وكذلك نجزي المحسنين(84)﴾ الأنعام ﴿ولقد جاءكم يوسف من قبل بالبينات فما زلتم في شك مما جاءكم به حتى إذا هلك قلتم لن يبعث الله من بعده رسولا كذلك يضل الله من هو مسرف مرتاب(34)﴾ غافر
 	﴿اقتلوا يوسف أو اطرحوه أرضا يخل لكم وجه أبيكم وتكونوا من بعده قوما صالحين (9)﴾ يوسف ﴿قال قائل منهم لا تقتلوا يوسف وألقوه في غيابة الجب يلتقطه بعض السيارة إن كنتم فاعلين (10)﴾ يوسف
 	﴿قالوا ياأبانا ما لك لا تأمنا على يوسف وإنا له لناصحون(11)﴾ يوسف ﴿قالوا ياأبانا إنا ذهبنا نستبق وتركنا يوسف عند متاعنا فأكله الذئب وما أنت بمؤمن لنا ولو كنا صادقين(17)﴾ يوسف
 	﴿وقال الذي اشتراه من مصر لامرأته أكرمي مثواه عسى أن ينفعنا أو نتخذه ولدا وكذلك مكنا ليوسف في الأرض ولنعلمه من تأويل الأحاديث والله غالب على أمره ولكن أكثر الناس لا يعلمون(21)﴾ يوسف ﴿وكذلك مكنا ليوسف في الأرض يتبوأ منها حيث يشاء نصيب برحمتنا من نشاء ولا نضيع أجر المحسنين(56)﴾  يوسف
 	﴿يوسف أعرض عن هذا واستغفري لذنبك إنك كنت من الخاطئين(29)﴾ يوسف ﴿قال ما خطبكن إذ راودتن يوسف عن نفسه قلن حاش لله ما علمنا عليه من سوء قالت امرأة العزيز الآن حصحص الحق أنا راودته عن نفسه وإنه لمن الصادقين(51)﴾ يوسف
 	﴿وجاء إخوة يوسف فدخلوا عليه فعرفهم وهم له منكرون(58)﴾ يوسف ﴿قالوا أئنك لأنت يوسف قال أنا يوسف وهذا أخي قد من الله علينا إنه من يتق ويصبر فإن الله لا يضيع أجر المحسنين(90)﴾ يوسف
 	﴿ولما دخلوا على يوسف آوى إليه أخاه قال إني أنا أخوك فلا تبتئس بما كانوا يعملون(69)﴾ يوسف ﴿فلما دخلوا على يوسف آوى إليه أبويه وقال ادخلوا مصر إن شاء الله آمنين(99)﴾ يوسف
 	﴿إذ قالوا ليوسف وأخوه أحب إلى أبينا منا ونحن عصبة إن أبانا لفي ضلال مبين(8)﴾ يوسف ﴿قالوا إن يسرق فقد سرق أخ له من قبل فأسرها يوسف في نفسه ولم يبدها لهم قال أنتم شر مكانا والله أعلم بما تصفون(77)﴾ يوسف
 	﴿فلما استيئسوا منه خلصوا نجيا قال كبيرهم ألم تعلموا أن أباكم قد أخذ عليكم موثقا من الله ومن قبل ما فرطتم في يوسف فلن أبرح الأرض حتى يأذن لي أبي أو يحكم الله لي وهو خير الحاكمين(80)﴾ يوسف ﴿قال هل علمتم ما فعلتم بيوسف وأخيه إذ أنتم جاهلون(89)﴾ يوسف
 	﴿وتولى عنهم وقال ياأسفى على يوسف وابيضت عيناه من الحزن فهو كظيم(84)﴾ يوسف ﴿قالوا تالله تفتأ تذكر يوسف حتى تكون حرضا أو تكون من الهالكين(85)﴾ يوسف
 	﴿يابني اذهبوا فتحسسوا من يوسف وأخيه ولا تيئسوا من روح الله إنه لا ييئس من روح الله إلا القوم الكافرون (87)﴾ يوسف ﴿ولما فصلت العير قال أبوهم إني لأجد ريح يوسف لولا أن تفندوني(94)﴾ يوسف
 	﴿إذ قال يوسف لأبيه ياأبت إني رأيت أحد عشر كوكبا والشمس والقمر رأيتهم لي ساجدين(4)﴾ يوسف ﴿لقد كان في يوسف وإخوته آيات للسائلين(7)﴾ يوسف ﴿يوسف أيها الصديق أفتنا في سبع بقرات سمان يأكلهن سبع عجاف وسبع سنبلات خضر وأخر يابسات لعلي أرجع إلى الناس لعلهم يعلمون(46)﴾ يوسف ﴿فبدأ بأوعيتهم قبل وعاء أخيه ثم استخرجها من وعاء أخيه كذلك كدنا ليوسف ما كان ليأخذ أخاه في دين الملك إلا أن يشاء الله نرفع درجات من نشاء وفوق كل ذي علم عليم(76)﴾ يوسف
جاء في التفسير : أسِف : حزين غاضب - يا أسفي : يا حزني الشديد
مختار الصحاح
● [أسف] أ س ف: الأَسَفُ أشد الحزن وقد أَسِفَ على ما فاته و تَأَسَّفَ أي تلهف و أسِفَ عليه أي غضب وبابهما طرب و آسَفَهُ أغضبه و يُوسُفُ فيه ثلاث لغات ضم السين وفتحها وكسرها وحكي فيه الهمز أيضا
[ ص ]
الراغب
أسف
- الأسف: الحزن والغضب معا، وقد يقال لكل واحد منهما على الانفراد وحقيقته: ثوران دم القلب شهوة الانتقام، فمتى كان ذلك على من دونه انتشر فصار غضبا، ومتى كان على من فوقه انقبض فصار حزنا، ولذلك سئل ابن عباس عن الحزن والغضب فقالك مخرجهما واحد واللفظ مختلف فمن نازع من يقوى عليه أظهره غيظا وغضبا، ومن نازع من لا يقوى عليه أظهره حزنا وجزعا، انتهى. وبهذا النظر قال الشاعر:
- 14 - فحزن كل أخي حزن أخو الغضب
(العجز في البصائر 2/185؛ والذريعة إلى مكارم الشريعة ص 167؛ والدر المصون 5/466؛ دون نسبة فيهم. وشطره:
جزاك بالإحسان مغفرة
وهو لأبي الطيب المتنبي في ديوانه 1/94؛ والوساطة ص 381) وقوله تعالى: }فلما آسفونا انتقمنا منهم [الزخرف/55] أي: أغضبونا.
قال أبو عبد الله ابن الرضا (علي الرضا بن موسى الكاظم، أحد الأئمة الاثني عشرية، توفي سنة 254 ه، وابنه محمد. راجع أخباره في وفيات الأعيان 3/269. وسير النبلاء 9/393) : إن الله لا يأسف كأسفنا، ولكن له أولياء يأسفون ويرضون، فجعل رضاهم رضاه وغضبهم غضبه، قال: وعلى ذلك قال: (من أهان لي وليا فقد بارزني بالمحاربة (الحديث بهذا اللفظ مروي عن عائشة عن النبي صلى الله عليه وسلم. أخرجه ابن عدي في الكامل 5/1939 وفيه عبد الواد بن ميمون، قال عنه البخاري: منكر الحديث، وضعفه الدارقطني. وانظر: كنز العمال 1/59. وأخرج البخاري عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (إن الله قال: من عادى لي وليا فقد آذنته بالحرب) وانظر: فتح الباري 11/340 باب التواضع) وقال تعالى: {من يطع الرسول فقد أطاع الله{ [النساء/80].
وقوله تعالى: }غضبان أسفا{ [الأعراف/150]، والأسيف: الغضبان، ويستعار للمستخدم المسخر، ولمن لا يكاد يسمى، فيقال: هو أسيف.
ملخص اللسان
1.	أَسِفَ على ما فاتَه ويأْسَفُ وتأَسَّفَ أَي تَلَهَّفَ،
2.	أسف: الأَسَفُ: الـمُبالغةُ في الحُزْنِ والغَضَبِ.
3.	وأَسِفَ عليه أَسَفاً أَي غَضِبَ، وآسَفَه: أَغْضَبَه.
4.	أَخذةُ أَسَفٍ: الِمَوْتِ فَجْأَةِ.
5.	أَرى رجلاً منهم أَسِيفاً: هو من التَّأَسُّفِ لقطع يده،
6.	الأَسف :أَشدُّ الحزن،
7.	أَسِفَ على كذا وكذا أَي جَزِعَ على ما فاته،
8.	والأَسِيفُ والأَسُوفُ: السريعُ الحُزْنِ الرَّقِيقُ،
9.	الأَسِفُ، فهو الغَضْبانُ الـمُتَلَهِّفُ على الشيء؛
10.	والأَسِيفُ: العبد والأَجيرُ ،
11.	الأَسِيفُ: الشيخ الفاني،
12.	الأَسِيفُ :الأَسير،
13.	والأَسيفُ والأَسِيفَةُ والأُسافَةُ والأَسافةُ، كلُّه: البَلَدُ الذي لا يُنْبِتُ شيئاً.
14.	والأُسافةُ: الأَرض الرَّقِيقةُ؛
15.	والأَسافَةُ: رِقَّةُ الأَرض؛
16.	وتَأَسَّفَتْ   يدُه: تَشَعَّثَتْ.
17.	وأَسافٌ وإسافٌ: اسم صنم لقريش.
18.	وإسافٌ: اسم اليمّ الذي غَرِقَ فيه فِرْعَوْنُ وجنودُه؛ وهو بناحية مصر.
19.	يُوسُفُ ويوسَفُ ويوسِفُ ثلاث لغات، وحكي فيها الهمز أَيضاً.
لسان العرب
● - أسف: الأَسَفُ: الـمُبالغةُ في الحُزْنِ والغَضَبِ. وأَسِفَ أَسَفاً،   فهو أَسِفٌ وأَسْفان وآسِفٌ وأَسُوفٌ وأَسِيفٌ، والجمع أُسَفاء. وقد أَسِفَ   على ما فاتَه وتأَسَّفَ أَي تَلَهَّفَ، وأَسِفَ عليه أَسَفاً أَي   غَضِبَ، وآسَفَه: أَغْضَبَه. وفي التنزيل العزيز: فلما آسَفُونا انْتَقَمْنا   منهم؛ معنى آسفُونا أَغْضَبُونا، وكذلك قوله عز وجل: إلى قومه غَضْبانَ   أَسِفاً. والأَسِيفُ والآسِف: الغَضْبانُ؛ قال الأَعشى، رحمه اللّه   تعالى:أَرَى رَجُلاً منهم أَسِيفاً، كأَنـَّمَا   يَضُمُّ إلى كَشْحَيْه كَفّاً مُخَضَّبا   يقول: كأَنَّ يدَه قُطِعَتْ فاخْتَضَبَتْ بِدَمِها. ويقال لِمَوْتِ   الفَجْأَةِ: أَخذةُ أَسَفٍ. وقال المبرد في قول الأَعشى أَرى رجلاً منهم   أَسِيفاً: هو من التَّأَسُّفِ لقطع يده، وقيل: هو أَسيرٌ قد غُلَّت يدُه   فجَرحَ الغُلُّ يَدَه، قال: والقولُ الأَوَّلُ هو المجتمَع عليه. ابن   الأَنباري: أَسِفَ فلان على كذا وكذا وتأَسَّفَ وهو مُتَأَسِّفٌ على ما فاته،   فيه قولان: أَحدهما أَن يكون المعنى حَزِن على ما فاته لأَن الأَسف عند   العرب الحزن، وقيل أَشدُّ الحزن، وقال الضحاك في قوله تعالى: إن لم يُؤمِنوا   بهذا الحديث أَسَفاً، معناه حُزْناً، والقولُ الآخرُ أَن يكون معنى   أَسِفَ على كذا وكذا أَي جَزِعَ على ما فاته، وقال مجاهد: أَسفاً أَي   جَزَعاً، وقال قتادة: أَسفاً غَضَباً. وقوله عز وجل: يا أَسفي على يوسف؛ أَسي يا   جَزَعاه. والأَسِيفُ والأَسُوفُ: السريعُ الحُزْنِ الرَّقِيقُ، قال: وقد   يكون الأَسِيفُ الغضْبانَ مع الحزن. وفي حديث عائشة، رضي اللّه عنها،   أَنها قالت للنبيّ، صلى اللّه عليه وسلم، حين أَمر أَبا بكر بالصلاة في   مرضه: إن أَبا بكر رجلُ أَسِيفٌ فمَتَى ما يقُمْ مَقامَك يَغْلِبْه البكاء   أَي سريعُ البكاء والحزن، وقيل: هو الرقيق.قال أَبو عبيد: الأَسِيفُ   السريع الحزن والكآبة في حديث عائشة، قال: وهو الأَسُوفُ والأَسِيفُ، قال:   وأَما الأَسِفُ، فهو الغَضْبانُ الـمُتَلَهِّفُ على الشيء؛ ومنه قوله تعالى:   غَضْبانَ أَسِفاً. الليث: الأَسَفُ في حال الحزن وفي حال الغَضَب إذا   جاءك أَمرٌ مـمن هو دونَك فأَنت أَسِفٌ أَي غَضْبانُ، وقد آسَفَك إذا جاءك   أَمر فَحَزِنْتَ له ولم تُطِقْه فأَنت أَسِفٌ أَي حزين ومُتَأَسِّفٌ   أَيضاً. وفي حديث: مَوتُ الفَجْأَةِ راحةٌ للـمُؤمِن وأَخْذةُ أَسَفٍ للكافر   أَي أَخْذةُ غَضَبٍ أَو غَضْبانَ. يقال: أَسِفَ يأْسَفُ أَسَفاً، فهو   أَسِفٌ إذا غَضِبَ. وفي حديث النخعي: إن كانوا ليَكْرَهُون أَخْذةً كأَخْذةِ   الأَسَفِ؛ ومنه الحديث: آسَفُ كما يَأْسَفُون؛ ومنه حديث مُعاوِية بن   الحكم: فأَسِفْتُ عليها؛ وقد آسَفَه وتأَسَّفَ عليه. والأَسِيفُ: العبد   والأَجيرُ ونحو ذلك لِذُلِّهِم وبُعْدِهم، والجمع كالجمع، والأُنثى   أَسِيفَةٌ، وقيل: العسِيفُ الأَجير. وفي الحديث: لا تقتلوا عَسِيفاً ولا أَسيفاً؛   الأَسِيفُ: الشيخ الفاني، وقيل العبد، وقيل الأَسير، والجمع الأُسفاء؛   وأَنشد ابن بري:   تَرَى صُواهُ قُيَّماً وجُلَّسا،   كما رأَيتَ الأُسَفاءَ البُؤَّسا   قال أَبو عمرو: الأُسَفاء الأُجراء، والأَسِيفُ: الـمُتَلَهِّفُ على ما   فاتَ، والاسم من كل ذلك الأَسافةُ. يقال: إنه لأَسِيفٌ بَيِّنُ   الأَسافَةِ. والأَسيفُ والأَسِيفَةُ والأُسافَةُ والأَسافةُ، كلُّه: البَلَدُ الذي   لا يُنْبِتُ شيئاً. والأُسافةُ: الأَرض الرَّقِيقةُ؛ عن أَبي حنيفة.   والأَسافَةُ: رِقَّةُ الأَرض؛ وأَنشد الفراء:   تَحُفُّها أَسافَةٌ وجَمْعَرُ   وقيل: أَرضٌ أَسِيفَةٌ رقيقةٌ لا تكاد تُنْبِتُ شيئاً. وتَأَسَّفَتْ   يدُه: تَشَعَّثَتْ.   وأَسافٌ وإسافٌ: اسم صنم لقريش. الجوهري وغيره: إسافٌ ونائلةُ صَنَمانِ   كانا لقريش وضَعَهما عَمْرو بن لُحَيٍّ على الصَّفا والـمَرْوةِ، وكان   يُذبحُ عليهما تُجاه الكعبَةِ، وزعم بعضهم أَنهما كانا من جُرْهُم إسافُ بن   عمرو ونائلةُ بنت سَهْل فَفَجرا في الكعبة فَمُسِخا حجرين عَبَدَتْهما   قريش، وقيل: كانا رجلاً وامرأَة دخلا البيت فوجدا خَلْوَةً فوثب إسافٌ على   نائلة، وقيل: فأَحْدثا فَمَسَخهما اللّه حجرين، وقد وردا في حديث أَبي   ذرّ؛ قال ابن الأَثير: وإساف بكسر الهمزة وقد تفتح. وإسافٌ: اسم اليمّ   الذي غَرِقَ فيه فِرْعَوْنُ وجنودُه؛ عن الزجاج، قال: وهو بناحية مصر.   الفراء: يُوسُفُ ويوسَفُ ويوسِفُ ثلاث لغات، وحكي فيها الهمز أَيضاً.
مقاييس اللغة:
(أسف) الهمزة والسين والفاء أصلٌ واحد يدلّ على الفَوت والتلهُّف وما أشبه ذلك. يقال أسِفَ على الشيء يَأْسَفُ أسَفاً مثل تلهف. والأَسِفُ الغضْبان، قال الله تعالى: وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إلى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفاً[الأعراف 150]، وقال الأعشى:
أرَى رَجُلاً منهُمْ أسيفاً كأنَّما *** يضُمُّ إلى كشْحَيْهِ كَفّاً مُخَضَّبا
فيُقال هو الغَضبان. ويقال إنّ الأَُسَافة([1]) الأرض التي لا تنبت شيئاً؛ وهذا هو القياس، لأنّ النّبات([2]) قد فاتَها. وكذلك الجمل الأسيف، وهو الذي لا يكاد يَسْمَنُ. وأمّا التابع وتسميتهم إيّاه أسيفاً فليس من الباب، لأنّ الهمزة منقلبةٌ من عين، وقد ذكر في بابه.
القاموس المحيط:
الْأَسَفُ، مُحرَّكةً أشَدُّ الحُزْنِ، أسِفَ، كَفَرِحَ، والاسْمُ كَسَحَابَةٍ، و عليه غَضِبَ، وسُئِلَ صلى الله عليه وسلم عَنْ مَوْتِ الفَجْأةِ، فقال " راحَةٌ لِلْمُؤْمِنِ، وأخْذَةُ أسَفٍ للكافِرِ " ، ويُروَى أسِفٍ، ككتِفٍ، أي أخْذَةُ سَخَطٍ أو ساخِطٍ. والْأَسيفُ الْأَجيرُ، والحَزينُ، والعَبْدُ، والاسْمُ كَسَحابَةٍ، والشَّيْخُ الفانِي، والسَّريعُ الحُزْنِ، والرَّقيقُ القَلْبِ، كالْأَسُوفِ، ومَنْ لاَ يكادُ يَسْمَنُ.
وأرْضٌ أسيفَةٌ وأُسَافة، ككُناسَةٍ وسَحابَةٍ: رَقيقَةٌ، أو لا تُنْبِتُ. أو أرْضٌ أسِفَةٌ، بَيِّنَةُ الْأَسافَةِ: لا تَكادُ تُنْبِتُ. وكسَحابَةٍ: قَبيلَةٌ. وكأَسدٍ: ة بالنَّهْرَوَانِ. وياسُوفُ: ة قُرْبَ نابُلْسَ. وأَسَفِي، بفَتْحَتَيْنِ: د بأقْصَى المَغْرِبِ. وأُسْفُونا، بالضمِّ: ة قُرْبَ المَعَرَّةِ. وككِتابٍ وسَحابٍ: صَنَمٌ وضَعَهُ عَمْرُو بنُ لُحَيٍّ على الصَّفا، ونائِلَةُ على المَرْوَةِ، وكانَ يُذْبَحُ عليهما تُجاهَ الكَعْبَةِ، أو هُما إسافُ ابنُ عَمْرٍو، ونائِلَةُ بِنْتُ سَهْلٍ، فَجَرا في الكَعْبَةِ؛ فَمُسِخا حَجَرَيْنِ؛ فَعَبَدَتْهُما قُرَيْشٌ، وإسافُ بنُ أَنْمارٍ، وابنُ نَهيكٍ، أو نَهيكُ بنُ إسافٍ، ككِتابٍ: صَحابِيَّانِ. وأَسَفَهُ: أَغْضَبَهُ.
ويُوسُفُ، وقَدْ يُهْمَزُ، وتُثَلَّثُ سِينُهُما: الكَريمُ بنُ الكَريمِ بنِ الكَريمِ بنِ الكَريمِ، وصَحابِيَّانِ.
وتأسَّفَ عليه: تَلَهَّفَ.
تاج العروس:
أ س ف
الأَسَفُ مُحَرَّكَةً : أَشَدُّ الْحُزْنِ وقد أَسِفَ عَلَى ما فَاتَه كفَرِحَ كما في الصِّحاحِ والاسمُ أسَافَة كسَحَابَةٍ وأَسِفَ عَلَيْه : غَضِبَ فهو أَسِفٌ ككَتِفٍ ومنه قوله تعالى : ( غَضْبانَ أَسِفاً قال شيخُنا : وقَيَّدَه بعضُهم بأَنَّه الحُزْنُ مع ما فَاتَ لا مُطْلَقاً وقال الرَّاغِبُ : حقيفقةُ الأَسَفِ : ثَوَرانُ دَمِ القلبِ شَهْوَةَ الانْتِقَامِ فمتى كان ذلك عَلَى مَن دُونَه انْتَشَر وصار غَضَباً ومتى كان عَلَى مَن فَوْقَه انْقَبَضَ فصارَ حُزْناً ولذلك سُئِل ابنُ عَبَّاس عن الحُزْنِ والغَضَبِ فقال : مَخْرَجُهما واحدٌ واللَّفْظُ مُخْتلِف فمَن نازَع مَن لا يقْوَى عليه أَظْهَرَ غَيْظاً وغَضَباً ومَنْ نازَع مَن لا يقْوَى عليه حُزْناً وجَزَعا ولهذه قال الشاعر :
" فحُزْنُ كل أَخِي حُزْنٍ أَخو الْغَضَبِ وسُئِلَ النبيُّ صَلَّى الله عَلَيْهِ وسَلَّمَ عَن مَوْتِ الْفَجْأَةِ فَقَالَ : ( َراَحَةُ لِلْمُؤْمِنِ وأَخْذَةُ أَسَفْ لِلْكَافِرِ ) ويُرْوَي : أَسِفٍ ككَتِفٍ أَي أَخْذَةُ سَخَطٍ أو أَخْذَةُ ساخِطٍ وذلِك لأَنَّ الغَضْبانَ لا يَخْلُو مِن حُزْنٍ ولَهَفٍ فقِيل له : أَسِفٌ ثم كَثُرَ حتى اسْتُعْمِل في مَوْضِعٍ لا مَجالَ للحُزْنِ فيه وهذِه الإِضافةُ بمعنَى مِن كخاتمِ فِضَّةٍ وتكون بمعنَى في كقولِ صِدْقٍ ووَعْدِ حَقٍّ وقال ابنُ الأَنْبَارِيِّ : أَسِفَ فلانٌ عَلَى كذا وكذا وتَأَسَّف وهو مُتَأَسِّفٌ عَلَى ما فَاتَهُ فيه قَوْلان : أَحدُهما : أن يكونَ المعنَى حَزِنَ عَلَى ما فَاتَهُ ؛ لأَنَّ الأَسَفَ عندَ العَربِ الحُزْنُ وقِيل : أَشَدُّ الْحُزْنِ وقال الضَّحَّاكُ في قوله تعالى : ( إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهذا الْحَدِيثِ أَسَفاً ) : أَي جَزَعاً وقال قَتَادَةُ أَسَفاً أَي غَضَباً وقَوْلُه عَزَّ وجَلَّ : ( يَا أَسَفَى عَلَى يُوسُفَ ) أَي : يا جَزَعاهُ
والأَسِيفُ كأَمِيرٍ : الأجير لِذُلِّهِ قاله المُبَرِّدُ وهو قَوْلُ ابنِ السِّكِّيتُ أَيضاً
الأَسِيفُ الْحَزِينُ المُتَلَهِّفُ عَلَى مَا فَاتَ قال ابنُ السِّكِّيتِ : الأَسِيفُ : الْعَبْدُ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ والجَمْعُ : الأُسَفاءُ قال اللَّيْثُ : لأَنَّه مَقْهُورٌ مَحْزُونٌ وأَنْشَدَ :
كَثُرَ الآنَاسُ فيما بَيْنَهُم ... مِنْ أَسِيفٍ يَبْتَغِي الْخَيْرِ وحُرّْ والاسْمُ الأَسَافَةُ كسَحَابَةٍ . والأَسْيفُ أَيضاً : الشَّيْخُ الْفَانِي والجَمْعُ الأَسَفَاءُ ومنه الحديثُ : ( فنَهَى عن قَتْلِ الأُسَفَاءِ ) ويُرْوَي : الْعُسَفَاء والْوُصَفَاء وفِي حَدِيثٍ آخَرَ : ( لا تَقْتُلُوا عَسِيفاً وَلاَ أَسِيفاً )
الأَسِيفُ أَيضاً : الرجلُ السَّرِيعُ الْحُزْنِ والرَّقِيقُ الْقَلْبِ كالأَسُوفِ كصَبُورٍ ومنه قولُ عائشةَ رضيَ الله عنها : إِنَّ أَبا بكرٍ رجلٌ أَسِيفٌ ( إِذا قَامَ لَمْ يُسْمَعْ مِن البُكَاءِ )
الأَسِيفُ أَيضاً : مَنْ لا يَكادُ يَسْمَنُ
من المَجَازِ : أَرْضٌ أَسِيفَةٌ بَيّنَةُ الأَسافَةِ : لا تكادُ تُنْبِتُ شَيْئاً كما في الصِّحاح وفي الأَساسِ لا تَمُوجُ بالنَّباتِ . وأُسَافَةٌ ككُنَاسَةٍ وسَحَابَةٍ : رَقِيقَةٌ أَو لا تُنْبِتُ أَو أَرْضٌ أَسِفَةٌ بَيِّنَةُ الأَسَافَةِ لا تَكَادُ تُنْبِتُ
وكسَحَابَةٍ : قَبيلةٌ من العرب قال جَنْدَلُ بنُ المُثَنَّى الطُّهَوِيّ :
" تَحُفُّهَا أَسَافَةٌ وجَمْعَرُ
" وخُلَّةٌ قِرْدَانُها تَنَشَّرُ جَمْعَر أَيضاً : قَبِيلَة وقد ذُكِرَ في مَحَلِّه وقال الفَرَّاءُ : أَسَافَةُ هنا مَصْدَرُ أَسِفَتِ الأَرْضُ إِذا قَلَّ نَبْتُهَا والجَمْعَرُ : الحِجَارَةُ المَجْمُوعة
أَسَفٌ كأَسَدٍ : ة بالنَّهْرَوَانِ مِن أَعْمَالِ بَغْدَاد بقُرْبِ إِسْكاف يُنْسَب إِليها مسعودُ بن جامِع أَبو الحَسَن البَصْرِيُّ الأَسَفِيُّ حَدَّث ببغداد عن الحُسَيْن بن طَلْحَةَ النِّعالِيِّ وعنه أَبو محمد عبدُ الله ابنُ أَحمد بن محمد الخَشَّاب المُتَوَفَّي سنة 540
وياسُوفُ : ة قُرْبَ نَابُلُسَ
وأَسَفَي : بفَتْحَتَيْنِ هكذا في سائرِ النُّسَخ والصوابُ في ضَبْطِه بكَسْرِ الفاءِ كما في المُعْجم لياقوت : د بأَقْصَى الْمَغْرِبِ بالعُدْوَةِ عَلَى ساحِلِ البحرِ المُحِيط
وأُسْفُونَا بالضَّمِّ وضَبَطَه ياقُوتُ بالفَتْح : ة قُرْبَ الْمَعَرَّةِ وهو حِصْنٌ افْتَتَحَه محمودُ بنُ نصرِ بنِ صالح بنِ مِرْدَاسٍ الكِلاَبِيُّ فقال أَبو يَعْلَى عبدُ الباقي بنُ أَبِي حُصَيْن يَمْدَحُه ويذكُره :
عِدَاتُكَ مِنْكَ فِي وَجَلٍ وخَوْفٍ ... يُرِيدُون المَعَاقِلَ أَنْ تَصُونَا
فَظَلُّوا حَوْلَ أُسْفُونَا كَقَوْمٍ ... أَتَي فِيهِمْ فَظَلُّو آسِفِينَا وهو خَرَابٌ اليَوْمَ
إِسَافٌ ككِتَابٍ هكذا ضَبَطَهُ الجَوْهَرِيُّ والصَّاغَانيُّ وياقُوتُ زاد ابنُ الأَثِيرِ : أَسَافٌ مثلُ سَحَابٍ : صَنَمٌ وَضَعَهُ عَمْرُو بن لُحَيٍّ الخُّزَاعَيُّ عَلَى الصَّفَا ونَائِلَةُ عَلَى الْمَرْوَةِ وكانَا لقُرَيْشٍ وكان يُذْبَحُ عليْهِمَا تُجَاهَ الْكَعْبَةِ كما في الصِّحاح أَوهُمَا رَجُلان مِن جُرْهُمَ : إِسَافُ بنُ عَمْروٍ ونَائِلُةُ بِنْتُ سَهْلٍ فَجَرَا في الْكَعْبَةِ وقِيل : أَحْدَثَا فيها فمُسِخَا حَجَرَيْنِ فعَبَدَتْهُمَا قُرَيْشٌ هكذا زَعَمَ بَعْضُهُم كما في الصِّحاح . قلتُ : وهو قَوْلُ ابن إِسْحَاق قال : وقيل : هما إِسافُ بنُ يَعْلَى ونَائِلَةُ بنتُ ذِئْبٍ وقيل : بنتُ زقيل وإِنَّهُمَا زَنَيَا في الكَعبةِ فمُسِخَا فنَصِبَا عند الكعبةِ فأَمَرَ عمرُو بن لُحَيٍّ بعِبَادَتِهما ثم حَوَّلَهُمَا قُصَيٌّ فجَعَلَ أَحدَهما بلِصْقِ الْبَيْتِ والآخَرَ بِزَمْزَم وكانَت الجاهِلِيَّةُ تَتَمَسَّحُ بهما
وأَمَّا كَوْنُهما مِن جُرْهُمَ فقال أَبو المنذر هِشَامُ بن محمد : حَدَّثنِي أَبِي عن أَبي صالحٍ عن ابنِ عَبَّاسٍ رضِيَ اللهُ عنهم أَنَّ إِسافاً : رجُلٌ مِن جُرْهُمَ يُقَال : إِسَافُ بنُ يَعْلَى ونَائِلَةُ بنت زَيْدٍ مِن جُرْهُم وكانَ يَتَعَشَّقُهَا مِن أَرْضِ اليَمَنِ فَأَقْبَلاَ حَاجَّيْنِ فدَخَلاَ الكَعْبَةَ فَوَجَدَا غَفْلَةً مِن الناسِ وخَلْوَةً مِن الَبَيْتِ فَفَجَرَا فمُسِخَا فأَصْبَحُوا فَوَجَدُوهما مَمْسُوخَيْنِ فأَخْرَجُوهُمَا فوَضَعُوهُمَا مَوْضِعَهُمَا فعَبَدَتهْمُا خُزَاعَةُ وقُرَيْشٌ ومَن حَجَّ البَيْتَ بَعْدُ مِن العربِ
قال هشام : إِنَّمَا وُضِعا عندَ الكَعْبَةِ لِيَتَّعِظَ بهما النَّاسُ فلمَّا طالَ مُكْثُهُمَا وعُبِدَتِ الأَصْنَامُ عُبِدَا مَعَهَا وكان أَحَدُهُما بلِصْقِ الكَعْبَةِ ولهما يَقولُ أَبو طالبٍ - وهُوَ يَحْلِفُ بِهِمَا حِينَ تَحَالَفَتْ قُرَيْشٌ عَلَى بني حاشِمٍ - :
" أَحْضَرْتُ عندَ البَيْتِ رَهْطِي ومَعْشَرِي وأَمْسَكْتُ مِنْ أَثْوَابِهِ بِالْوَصَائِلِ
وحَيْثُ يُنِيخُ الأَشْعَرُونَ رِكَابَهُمْ ... بِمُفْضَى السُّيُولِ مِن إِسَافٍ ونَائِلِ
فكَانا علَى ذلك إِلى أَنْ كَسَرَهُمَا رسولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّمَ يَوْمَ الفَتْحِ فِيمَا كَسَرَ مِن الأَصْنامِ . قال : ياقوت : وجاءَ في بعضِ أَحَادِيثِ مُسْلِمٍ أَنَّهُمَا كَانَا بِشَطِّ الْبَحْرِ وكانتِ الأَنْصَارُ في الْجَاهِلِيَّةِ تُهِلُّ لهما وهو وَهَمٌ والصَّحِيحُ أنَّ التي كانتْ بشَطِّ البَحْرِ مَنَاةُ الطَّاغِيَةُ
وإِسَافُ بْنُ إِنْمَارٍ وإِسَافُ ابنُ نَهِيكٍ أو هو نَهِيكُ بْنُ إِسافٍ ككِتَابٍ ابنِ عَدِيٍّ الأَوْسِيُّ الْحَارِثيُّ : صَحَابِيَّانِ الصَّوابُ أَن الأخِيرَ له شِعْرٌ ولا صُحْبَةَ له كما في مُعْجَم الذَّهَبِيّ
وأسْفَهُ : أَغْضَبَهُ هكذا في سَائِرِ النُّسَخِ مِن حَدِّ ضَرَبَ والصوابُ : آسَفَهُ بالمَدِّ كما في العُبَاب واللِّسَان ومنه قَوْلُه تعالى ( فَلَمَّا آسَفُونَا انْتَقَمْنَا مِنْهُمْ ) أَي أَغْضَبُونَا
ويُوسُفُ وقد يُهْمَزُ وتُثَلَّثُ سِينُهُمَا أَي : مَعَ الهَمْزِ وغَيْرِه ونَصُّ الجَوْهَرِيُّ : قال الفَرّاءُ : يُوسُفُ ويُوسَفُ ويُوسِفُ ثلاثُ لُغَاتٍ وحُكِىَ فيه الْهَمْزُ أَيضاً انتهى
وقَرَأَ طلَحَةُ بنُ مُصَرِّف : ( لَقَدْ كَانَ فِي يُؤْسِفَ ) بالْهَمْزِ وكَسْرِ السِّين كما في العُبَابِ وهو الْكَرِيمُ ابنُ الكرِيِم ابنِ الكريمِ ابنِ الكريمِ يوسف بن يعقوب بن إسحاق بن إبراهيم عليهم السلام يُوسُفُ بنُ عبدِ اللهِ بن سَلاَم أَجْلَسَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عليه وسَلَّم في حَجْرِه وَسَمَّاهُ ومَسَحَ رَأْسَه ويُوسُفُ الفِهرِيُّ روَى عنه ابنُه يَزِيدُ في قِصَّةَ جُرَيْحٍ بخَبَرٍ باطِلٍ : صَحَابِيَّانِ
وأَمَّا يُوسُفُ الأَنْصَارِيُّ الذي روَى له ابنُ قَانِعٍ في مُعْجَمِهِ فالصَّوابُ فيه سَهْلُ بنُ حُنَيْفٍ
وتَأَسَّفَ علَيْه : تَلَهَّفَ وقد تَقَدَّمَ عنِ ابنِ الأَنْبَارِيِّ ما فِيه غُنْيَةٌ عن ذِكْرِه ثانياً
وقال أحمدُ بنُ حَواسٍ : كان ابنُ المُبَارَكِ يَتَأَسَّفُ عَلَى سُفْيَانَ الثَّوْرِيّ ويقول : لِمَ لَمْ أَطْرَحْ نَفْسِي بين يَدَيْ سُفْيَانَ ؟ ما كنتُ أَصْنَعُ بفلانٍ وفلانْ ؟ : ومّما يُسْتَدْرَكُ عليه : رجلٌ أَسْفَانُ وآسِفٌ كحَنْانٍ ونَاصِرٍ : مَحْزُونٌ وغَضْبانُ وكذلِكَ الأَسِيفُ
والأَسِيفُ أَيضاً : الأَسِيرُ وبِهِ فُسِّرِ قَوْلُ الأَعْشَي :
أَرَى رَجُلاً مِنْهُمْ أَسِيفاً كَأَنَّمَا ... يَضُمُّ إِلَى كَشْحَيْهِ كَفّاً مُخَضَّبَا يقول : هو أَسِيرٌ قد غُلَّتْ يَدُهُ فجَرَحَ الْغُلُّ يَدَهُ
والأَسِيفَةُ : الأَمَةُ
وآسَفَهُ : أَحْزَنَهُ
وتَأَسَّفَتْ يَدُهُ : تَشَعَّثَتْ وهو مَجَاز
وإِسَافٌ ككِتَابٍ : اسْمُ الْيَمِّ الذي غَرِقَ في فِرْعَوْنُ وجُنُودُه عن الزَّجَّاجِ قال : وهو بِنَاحِيَةِ مِصْرِ
وخالد وخُبَيْب وكُلَيْب بنو إِسَافِ الجُهَنِيِّ صَحَابِيُّون الأَوَّلُ شَهِدَ فَتْحَ مَكَّةَ وقُتِلَ بالْقَادِسِيَّةِ

##### Türkçe

ءسف
**أَسِفَ - يَأْسَفُ**
**أَسِفَ - يَأْسَفُ - أَسَف - يا أَسَفى**
**آسَفَ - يُؤسِفُ**
**يُوْسُف**
**أَسِفَ - يَأْسَفُ** + bir varlık + bir şey veya iş üzerine: kendi içinde acı, hüzün, acılık ve öfke hisseder; bu da bir azizin kaybı veya bir hedefi gerçekleştirme umudunun kaybı üzerinedir.
**أَسَف**: “**فـَعـَل**” vezninde, fiil adı: “**أسِفَ - يَأْسَفُ**”.
**يا أَسَفى**: bunu söyleyenin kendi içinde **الأسف** (pişmanlık/üzüntü) hissettiğini beyan için lafzî bir terkiptir: bir hedefi gerçekleştirme umudunun kaybı üzerine hüzün ve acılık.
**أسِف**: “**أسِفَ - يَأْسَفُ**”tan ism-i fâil.
**أسِفاً**: “**أسِف**”ten hâl.
**آسَفَ - يُؤسِفُ**: aslı “**أأسَفَ- يُؤْسِفُ**”tur: “**أفعل**” vezninde, “**أَسِفَ - يَأْسَفُ**”tan: onu “**يَأْسَفُ**” kıldı; bir başkasını, bir hedefi gerçekleştirme umudunun kaybı üzerine hüzün ve acılık hissettirir kıldı.
**يُوْسُف**: kardeşlerinin onu kuyuya atması kıssasıyla bilinen, Yakub’un oğlu olan meşhur bir peygamberin adıdır; hepsine selam olsun.

Ve lafız, “hüzün, keder ve **الأسف** hissetme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**حَسِرَ - يَحْسَرُ**، **نَدِمَ - يَنْدَم**، **أَسِفَ- يَأْسَف**، **حَزِنَ - يَحْزَنُ**، **أَوِهَ - يَأْوَه**، **أَسِيَ - يَأْسى**

**أَسَفٌ**
 	﴿“Belki de bu söze iman etmezlerse, onların izleri üzerine kendini helâk edeceksin; **أسفا** (6)”﴾ **الكهف**

**يا أسفي**
 ﴿“Onlardan yüz çevirdi ve dedi ki: **ياأسفى على يوسف**; gözleri hüzünden bembeyaz oldu; o ise kederini yutan (84)”﴾ **يوسف**

**أسِفٌ - أسِفاً**
 ﴿“Musa kavmine döndüğünde öfkeli, **أسفا** idi; dedi ki: Benden sonra beni ne kötü halef oldunuz! Rabbinizin emrinde acele mi ettiniz? Levhaları attı ve kardeşinin başından tutup onu kendine doğru çekti. Dedi ki: Ey anamın oğlu! Kavim beni zayıf gördü ve neredeyse beni öldüreceklerdi; düşmanları bana güldürme ve beni zalimler kavmiyle birlikte kılma (150)”﴾ **الأعراف** ﴿“Musa kavmine döndü; öfkeli, **أسفا** idi. Dedi ki: Ey kavmim! Rabbiniz size güzel bir vaat vaat etmedi mi? Size süre mi uzadı, yoksa Rabbinizden üzerinize bir gazabın inmesini mi istediniz de bana verdiğiniz sözden döndünüz? (86)”﴾ **طه**

**آسف - يؤاسف**
 ﴿“Bizi **آسفونا** edince onlardan intikam aldık; hepsini boğduk (55)”﴾ **الزخرف**

**يوسف**
 ﴿“Ona İshak’ı ve Yakub’u bağışladık; her birini hidayete erdirdik; daha önce Nuh’u da hidayete erdirmiştik; onun zürriyetinden Davud’u, Süleyman’ı, Eyyub’u, **يوسف**’u, Musa’yı ve Harun’u da; işte böyle muhsinleri mükâfatlandırırız (84)”﴾ **الأنعام** ﴿“Andolsun, daha önce size **يوسف** apaçık delillerle gelmişti; size getirdiği şey hakkında şüphede kalıp durdunuz; nihayet o ölünce dediniz ki: Allah ondan sonra asla bir resul göndermeyecek. İşte Allah, aşırı giden şüpheciyi böyle saptırır (34)”﴾ **غافر**

 	﴿“**يوسف**’u öldürün yahut onu bir yere atın; babanızın yüzü size kalsın; ondan sonra salih bir kavim olursunuz (9)”﴾ **يوسف** ﴿“Onlardan bir söyleyen dedi ki: **يوسف**’u öldürmeyin; onu kuyunun dibine atın; eğer yapacaksanız, kervandan bir kısmı onu alıp götürür (10)”﴾ **يوسف**

 	﴿“Dediler ki: Ey babamız! Sana ne oluyor da **يوسف** hakkında bize güvenmiyorsun; oysa biz onun için elbette öğüt vericileriz (11)”﴾ **يوسف** ﴿“Dediler ki: Ey babamız! Biz yarışarak gittik; **يوسف**’u eşyamızın yanında bıraktık; onu kurt yedi. Biz doğru olsak bile sen bize inanacak değilsin (17)”﴾ **يوسف**

 	﴿“Mısır’dan onu satın alan, karısına dedi ki: Onun yerini değerli kıl; umulur ki bize fayda verir yahut onu evlat ediniriz. İşte böyle **يوسف**’u yeryüzünde yerleştirdik; ona sözlerin tevilinden öğretelim diye. Allah işinde galiptir; fakat insanların çoğu bilmez (21)”﴾ **يوسف** ﴿“İşte böyle **يوسف**’u yeryüzünde yerleştirdik; orada dilediği yerde yerleşir. Rahmetimizle dilediğimize isabet ettiririz; muhsinlerin ecrini zayi etmeyiz (56)”﴾ **يوسف**

 	﴿“**يوسف**! Bundan yüz çevir. Sen de günahın için bağışlanma dile; çünkü sen hataya düşenlerden oldun (29)”﴾ **يوسف** ﴿“Dedi ki: Siz kadınların hali neydi; **يوسف**’u kendinden murad etmeye kalkıştığınızda? Dediler ki: Haşa Allah! Biz onda bir kötülük bilmedik. Aziz’in karısı dedi ki: Şimdi hak ortaya çıktı; ben onu kendinden murad etmeye kalkıştım; o ise elbette doğrulardandır (51)”﴾ **يوسف**

 	﴿“**يوسف**’un kardeşleri geldi; onun yanına girdiler; o onları tanıdı, onlar ise onu tanımıyorlardı (58)”﴾ **يوسف** ﴿“Dediler ki: Sen gerçekten sen misin, **يوسف**? Dedi ki: Ben **يوسف**’um; bu da kardeşimdir. Allah bize lütufta bulundu. Kim sakınır ve sabrederse, şüphesiz Allah muhsinlerin ecrini zayi etmez (90)”﴾ **يوسف**

 	﴿“**يوسف**’un yanına girdiklerinde, kardeşini yanına aldı; dedi ki: Ben senin kardeşinim; onların yaptıklarına üzülme (69)”﴾ **يوسف** ﴿“**يوسف**’un yanına girdiklerinde, anne-babasını yanına aldı ve dedi ki: İnşallah güven içinde Mısır’a girin (99)”﴾ **يوسف**

 	﴿“Hani dediler ki: **يوسف** ve kardeşi, babamıza bizden daha sevgilidir; oysa biz bir topluluğuz. Şüphesiz babamız apaçık bir sapıklık içindedir (8)”﴾ **يوسف** ﴿“Dediler ki: Eğer çalarsa, daha önce onun bir kardeşi de çalmıştı. **يوسف** bunu içinde gizledi ve onlara açmadı. Dedi ki: Siz yer bakımından daha şerlisiniz; Allah sizin vasfettiğinizi daha iyi bilir (77)”﴾ **يوسف**

 	﴿“Ondan ümit kesince, gizlice çekilip konuştular. Büyükleri dedi ki: Babanızın sizden Allah adına sağlam bir söz aldığını ve daha önce **يوسف** hakkında kusur ettiğinizi bilmiyor musunuz? Babam bana izin verinceye yahut Allah benim için hükmedinceye kadar bu yerden ayrılmayacağım; O hükmedenlerin en hayırlısıdır (80)”﴾ **يوسف** ﴿“Dedi ki: Siz cahiller iken **يوسف** ve kardeşine ne yaptığınızı bildiniz mi? (89)”﴾ **يوسف**

 	﴿“Onlardan yüz çevirdi ve dedi ki: **ياأسفى على يوسف**; gözleri hüzünden bembeyaz oldu; o ise kederini yutan (84)”﴾ **يوسف** ﴿“Dediler ki: Allah’a yemin olsun, sen **يوسف**’u anmayı sürdürürsün; nihayet eriyip bitersin yahut helak olanlardan olursun (85)”﴾ **يوسف**

 	﴿“Ey oğullarım! Gidin; **يوسف** ve kardeşinden araştırın; Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin. Allah’ın rahmetinden ancak kâfir kavim ümit keser (87)”﴾ **يوسف** ﴿“Kervan ayrılınca babaları dedi ki: Beni bunak saymayacak olsanız, ben **يوسف**’un kokusunu buluyorum (94)”﴾ **يوسف**

 	﴿“Hani **يوسف** babasına dedi ki: Ey babacığım! Ben on bir yıldız, güneş ve ay gördüm; onları bana secde eder gördüm (4)”﴾ **يوسف** ﴿“Andolsun, **يوسف** ve kardeşlerinde soranlar için ibretler vardır (7)”﴾ **يوسف** ﴿“**يوسف**! Ey doğru sözlü! Bize yedi semiz ineği yiyen yedi zayıf inek ve yedi yeşil başak ve diğerleri kuru olan hakkında fetva ver; umulur ki insanlara dönerim, umulur ki bilirler (46)”﴾ **يوسف** ﴿“Kardeşinin kabından önce onların kaplarını başlattı; sonra onu kardeşinin kabından çıkardı. İşte böyle **يوسف** için bir düzen kurduk. Allah dilemedikçe kralın dininde kardeşini alıkoyamazdı. Dilediğimizi derecelerle yükseltiriz; her bilgi sahibinin üstünde daha iyi bilen vardır (76)”﴾ **يوسف**

Tefsirde geldi: **أسِف**: hüzünlü, öfkeli — **يا أسفي**: ey şiddetli hüznüm.

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**أسف**] ء س ف: **الأَسَفُ** en şiddetli hüzündür; ve “kaçırdığı şey üzerine **أَسِفَ**” ve “**تَأَسَّفَ**” yani içi yanıp sızladı; ve “ona **أسِفَ**” yani öfkelendi; ikisinin babı **طرب**’dır. Ve “onu **آسَفَهُ**” yani onu öfkelendirdi. Ve **يُوسُفُ**’ta üç lugat vardır: **السين**’in zammesi, fethası ve kesrası; onda hemze de rivayet edilmiştir.
[ ص ]

Râgıb
**أسف**
- **الأسف**: hüzün ve öfke birlikte; bazen bunlardan her biri için tek başına da söylenir. Hakikati: intikam arzusuyla kalp kanının kaynamasıdır; bu, kendinden aşağı olana karşı olursa yayılır da öfke olur; kendinden yukarı olana karşı olursa büzülür de hüzün olur. Bu yüzden İbn Abbas’a hüzün ve öfke soruldu da dedi ki: ikisinin çıkışı birdir, lafız farklıdır; gücünün yettiğiyle çekişen onu kin ve öfke olarak açığa vurur; gücünün yetmediğiyle çekişen onu hüzün ve sızlanma olarak açığa vurur; bitti. Bu bakışla şair dedi ki:
- 14 - “Her hüzün sahibinin hüznü, öfkenin kardeşidir.”
Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿“Bizi **آسفونا** edince onlardan intikam aldık” [**الزخرف**/55]﴾ yani: bizi öfkelendirdiler.

Ebu Abdullah İbn er-Rıdâ (Ali er-Rıdâ b. Musa el-Kâzım, on iki imamdan biri, 254 h. yılında vefat etti; ve oğlu Muhammed. Haberlerine bk. Vefeyâtü’l-a‘yân 3/269; Siyeru’n-nübelâ 9/393): dedi ki: Allah bizim **يأسف** ettiğimiz gibi **يأسف** etmez; fakat O’nun, **يأسفون** ve razı olan velileri vardır; onların rızasını kendi rızası, onların öfkesini kendi öfkesi kıldı. Dedi ki: bunun üzerine şöyle dedi: “Kim benim bir velimi aşağılar ise, bana savaşla meydan okumuş olur.” (Hadis bu lafızla Aişe’den Peygamber’den صلى الله عليه وسلم rivayet edilmiştir... ) Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿“Kim resule itaat ederse, Allah’a itaat etmiş olur” [**النساء**/80]﴾.

Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿“öfkeli **أسفا**” [**الأعراف**/150]﴾; ve **الأسيف**: öfkeli olandır; ve çalıştırılan, zorla koşturulan için ve neredeyse adı konmayan kimse için mecaz yapılır; denir ki: o **أسيف**’tir.

Lisân özeti
1. **أَسِفَ** kaçırdığı şeye ve **يأْسَفُ**; ve **تأَسَّفَ**: yani içi yanıp sızladı,
2. **أسف**: **الأَسَفُ**: hüzün ve öfkede mübalağadır.
3. Ve ona **أَسِفَ** **أَسَفاً**: yani öfkelendi; ve onu **آسَفَه**: onu öfkelendirdi.
4. **أَخذةُ أَسَفٍ**: ansızın ölüm.
5. Onlardan bir adamı **أَسِيفاً** görüyorum: eli kesildiği için **التَّأَسُّف**tendir.
6. **الأَسف**: en şiddetli hüzündür.
7. Şuna buna **أَسِفَ**: yani kaçırdığı şeye sızlandı.
8. **الأَسِيفُ** ve **الأَسُوفُ**: çabuk hüzünlenen, ince (duygulu) olandır.
9. **الأَسِفُ**: o, bir şey üzerine öfkeli, içi yanıp sızlayan olandır;
10. **الأَسِيفُ**: köle ve ücretli işçidir,
11. **الأَسِيفُ**: tükenmiş ihtiyardır,
12. **الأَسِيفُ**: esirdir,
13. Ve **الأَسيفُ** ve **الأَسِيفَةُ** ve **الأُسافَةُ** ve **الأَسافةُ**: hepsi, hiçbir şey bitirmeyen beldedir.
14. Ve **الأُسافةُ**: ince topraktır;
15. Ve **الأَسافَةُ**: toprağın inceliğidir;
16. **تَأَسَّفَتْ** eli: çatallanıp parçalandı.
17. Ve **أَسافٌ** ve **إسافٌ**: Kureyş’in bir putunun adıdır.
18. Ve **إسافٌ**: Firavun ve askerlerinin boğulduğu denizin adıdır; Mısır tarafındadır.
19. **يُوسُفُ** ve **يوسَفُ** ve **يوسِفُ** üç lugattır; hemze de onda rivayet edilmiştir.
