# أسف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B3%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أسف

الأَسَفُ: الـمُبالغةُ في الحُزْنِ والغَضَبِ. وأَسِفَ أَسَفاً، فهو أَسِفٌ وأَسْفان وآسِفٌ وأَسُوفٌ وأَسِيفٌ، والجمع أُسَفاء. وقد أَسِفَ على ما فاتَه وتأَسَّفَ أَي تَلَهَّفَ، وأَسِفَ عليه أَسَفاً أَي غَضِبَ، وآسَفَه: أَغْضَبَه. وفي التنزيل العزيز: فلما آسَفُونا انْتَقَمْنا منهم؛ معنى آسفُونا أَغْضَبُونا، وكذلك قوله عز وجل: إلى قومه غَضْبانَ أَسِفاً. والأَسِيفُ والآسِف: الغَضْبانُ؛ قال الأَعشى، رحمه اللّه تعالى:أَرَى رَجُلاً منهم أَسِيفاً، كأَنـَّمَا
يَضُمُّ إلى كَشْحَيْه كَفّاً مُخَضَّبا
يقول: كأَنَّ يدَه قُطِعَتْ فاخْتَضَبَتْ بِدَمِها. ويقال لِمَوْتِ الفَجْأَةِ: أَخذةُ أَسَفٍ. وقال المبرد في قول الأَعشى أَرى رجلاً منهم أَسِيفاً: هو من التَّأَسُّفِ لقطع يده، وقيل: هو أَسيرٌ قد غُلَّت يدُه فجَرحَ الغُلُّ يَدَه، قال: والقولُ الأَوَّلُ هو المجتمَع عليه. ابن الأَنباري: أَسِفَ فلان على كذا وكذا وتأَسَّفَ وهو مُتَأَسِّفٌ على ما فاته، فيه قولان: أَحدهما أَن يكون المعنى حَزِن على ما فاته لأَن الأَسف عند العرب الحزن، وقيل أَشدُّ الحزن، وقال الضحاك في قوله تعالى: إن لم يُؤمِنوا بهذا الحديث أَسَفاً، معناه حُزْناً، والقولُ الآخرُ أَن يكون معنى أَسِفَ على كذا وكذا أَي جَزِعَ على ما فاته، وقال مجاهد: أَسفاً أَي جَزَعاً، وقال قتادة: أَسفاً غَضَباً. وقوله عز وجل: يا أَسفي على يوسف؛ أَسي يا جَزَعاه. والأَسِيفُ والأَسُوفُ: السريعُ الحُزْنِ الرَّقِيقُ، قال: وقد يكون الأَسِيفُ الغضْبانَ مع الحزن. وفي حديث عائشة، رضي اللّه عنها، أَنها قالت للنبيّ، صلى اللّه عليه وسلم، حين أَمر أَبا بكر بالصلاة في مرضه: إن أَبا بكر رجلُ أَسِيفٌ فمَتَى ما يقُمْ مَقامَك يَغْلِبْه البكاء أَي سريعُ البكاء والحزن، وقيل: هو الرقيق.قال أَبو عبيد: الأَسِيفُ السريع الحزن والكآبة في حديث عائشة، قال: وهو الأَسُوفُ والأَسِيفُ، قال: وأَما الأَسِفُ، فهو الغَضْبانُ الـمُتَلَهِّفُ على الشيء؛ ومنه قوله تعالى: غَضْبانَ أَسِفاً. الليث: الأَسَفُ في حال الحزن وفي حال الغَضَب إذا جاءك أَمرٌ مـمن هو دونَك فأَنت أَسِفٌ أَي غَضْبانُ، وقد آسَفَك إذا جاءك أَمر فَحَزِنْتَ له ولم تُطِقْه فأَنت أَسِفٌ أَي حزين ومُتَأَسِّفٌ أَيضاً. وفي حديث: مَوتُ الفَجْأَةِ راحةٌ للـمُؤمِن وأَخْذةُ أَسَفٍ للكافر أَي أَخْذةُ غَضَبٍ أَو غَضْبانَ. يقال: أَسِفَ يأْسَفُ أَسَفاً، فهو أَسِفٌ إذا غَضِبَ. وفي حديث النخعي: إن كانوا ليَكْرَهُون أَخْذةً كأَخْذةِ الأَسَفِ؛ ومنه الحديث: آسَفُ كما يَأْسَفُون؛ ومنه حديث مُعاوِية بن الحكم: فأَسِفْتُ عليها؛ وقد آسَفَه وتأَسَّفَ عليه. والأَسِيفُ: العبد والأَجيرُ ونحو ذلك لِذُلِّهِم وبُعْدِهم، والجمع كالجمع، والأُنثى أَسِيفَةٌ، وقيل: العسِيفُ الأَجير. وفي الحديث: لا تقتلوا عَسِيفاً ولا أَسيفاً؛ الأَسِيفُ: الشيخ الفاني، وقيل العبد، وقيل الأَسير، والجمع الأُسفاء؛ وأَنشد ابن بري:
تَرَى صُواهُ قُيَّماً وجُلَّسا،
كما رأَيتَ الأُسَفاءَ البُؤَّسا
قال أَبو عمرو: الأُسَفاء الأُجراء، والأَسِيفُ: الـمُتَلَهِّفُ على ما فاتَ، والاسم من كل ذلك الأَسافةُ. يقال: إنه لأَسِيفٌ بَيِّنُ الأَسافَةِ. والأَسيفُ والأَسِيفَةُ والأُسافَةُ والأَسافةُ، كلُّه: البَلَدُ الذي لا يُنْبِتُ شيئاً. والأُسافةُ: الأَرض الرَّقِيقةُ؛ عن أَبي حنيفة. والأَسافَةُ: رِقَّةُ الأَرض؛ وأَنشد الفراء:
تَحُفُّها أَسافَةٌ وجَمْعَرُ
وقيل: أَرضٌ أَسِيفَةٌ رقيقةٌ لا تكاد تُنْبِتُ شيئاً. وتَأَسَّفَتْ يدُه: تَشَعَّثَتْ.
وأَسافٌ وإسافٌ: اسم صنم لقريش. الجوهري وغيره: إسافٌ ونائلةُ صَنَمانِ كانا لقريش وضَعَهما عَمْرو بن لُحَيٍّ على الصَّفا والـمَرْوةِ، وكان يُذبحُ عليهما تُجاه الكعبَةِ، وزعم بعضهم أَنهما كانا من جُرْهُم إسافُ بن عمرو ونائلةُ بنت سَهْل فَفَجرا في الكعبة فَمُسِخا حجرين عَبَدَتْهما قريش، وقيل: كانا رجلاً وامرأَة دخلا البيت فوجدا خَلْوَةً فوثب إسافٌ على نائلة، وقيل: فأَحْدثا فَمَسَخهما اللّه حجرين، وقد وردا في حديث أَبي ذرّ؛ قال ابن الأَثير: وإساف بكسر الهمزة وقد تفتح. وإسافٌ: اسم اليمّ الذي غَرِقَ فيه فِرْعَوْنُ وجنودُه؛ عن الزجاج، قال: وهو بناحية مصر. الفراء: يُوسُفُ ويوسَفُ ويوسِفُ ثلاث لغات، وحكي فيها الهمز أَيضاً.

### Türkçe

**الأَسَفُ**: hüzün ve öfkede aşırılık. Ve **أَسِفَ** **أَسَفاً**, o hâlde o **أَسِفٌ** ve **أَسْفان** ve **آسِفٌ** ve **أَسُوفٌ** ve **أَسِيفٌ**’dir; çoğulu **أُسَفاء**’dır. Ve gerçekten o, kendisinden geçen şeye **أَسِفَ** ve **تأَسَّفَ**; yani içi yanıp hasret çekti. Ve ona **أَسِفَ** **أَسَفاً**; yani öfkelendi. Ve **آسَفَه**: onu öfkelendirdi. Aziz tenzilde: “**فلما آسَفُونا انْتَقَمْنا منهم**”; **آسفُونا**’nın manası: bizi öfkelendirdiler. Ve yine O’nun, azze ve celle, sözü: “**إلى قومه غَضْبانَ أَسِفاً**”. Ve **الأَسِيفُ** ile **الآسِف**: öfkeli olan; el-A‘şâ, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi:
أَرَى رَجُلاً منهم أَسِيفاً، كأَنـَّمَا
يَضُمُّ إلى كَشْحَيْه كَفّاً مُخَضَّبا
Der ki: sanki eli kesilmiş de kanıyla kınalanmış. Ve ani ölüm için şöyle denir: **أَخذةُ أَسَفٍ**. Ve el-Mubarrad, el-A‘şâ’nın “**أَرى رجلاً منهم أَسِيفاً**” sözü hakkında dedi: o, elinin kesilmesine **التَّأَسُّفِ**tendir. Ve denildi ki: o, eli bağlanmış bir esirdir; bağ eli yaralamıştır. Dedi ki: birinci söz, üzerinde birleşilen sözdür.

İbnü’l-Enbârî: falan kimse şu ve şu üzerine **أَسِفَ** ve **تأَسَّفَ**; o, kendisinden geçene dair **مُتَأَسِّفٌ**’tir; bunda iki söz vardır: birincisi, mananın, kendisinden geçene üzüldü olmasıdır; çünkü Araplar katında **الأَسف** hüzündür; ve denildi: en şiddetli hüzündür. Ve Dahhâk, Allah Teâlâ’nın “**إن لم يُؤمِنوا بهذا الحديث أَسَفاً**” sözü hakkında dedi: manası hüzündür. Diğer söz ise, “şu ve şu üzerine **أَسِفَ**”in manasının, kendisinden geçene sızlanıp feryat etti olmasıdır. Ve Mücâhid dedi: **أَسفاً** yani sızlanma. Ve Katâde dedi: **أَسفاً** öfke olarak. Ve O’nun, azze ve celle, sözü: “**يا أَسفي على يوسف**”; yani: ey benim sızlanışım. Ve **الأَسِيفُ** ile **الأَسُوفُ**: hüzne çabuk kapılan, ince-duygulu olan; dedi ki: ve **الأَسِيفُ**, hüzünle birlikte öfkeli olan da olabilir.

Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: Peygamber’e, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, hastalığında Ebû Bekir’e namazı emrettiği vakit şöyle dediği: “Ebû Bekir **رجلُ أَسِيفٌ**’dir; senin makamında ne zaman duracak olsa ağlama ona galip gelir”; yani ağlamaya ve hüzne çabuk olan; ve denildi: o, ince-duygulu olandır. Ebû Ubeyd dedi: Âişe’nin hadîsinde **الأَسِيفُ**, hüzne ve kedere çabuk olandır; dedi ki: ve o, **الأَسُوفُ** ve **الأَسِيفُ**’tir. Dedi ki: **الأَسِفُ** ise, şeye öfkelenen, ona dair içi yanıp hasret çeken kimsedir; bundan da O’nun sözü: “**غَضْبانَ أَسِفاً**”.

el-Leys: **الأَسَفُ**, hüzün hâlinde de öfke hâlinde de olur: senden aşağı olan birinden sana bir iş geldiğinde sen **أَسِفٌ**’sin; yani öfkeli. Ve sana bir iş geldiğinde seni **آسَفَك**; ona üzüldün ve ona güç yetiremedin; sen **أَسِفٌ**’sin; yani hüzünlü; ve ayrıca **مُتَأَسِّفٌ**. Ve hadîste: “Ani ölüm mümine bir rahatlık, kâfire ise **أَخْذةُ أَسَفٍ**’tir”; yani bir öfke yakalaması yahut öfkeli olarak. Denir: **أَسِفَ** **يأْسَفُ** **أَسَفاً**; öfkelendiğinde o **أَسِفٌ**’tir. en-Nehaî’nin hadîsinde: “Onlar, **أَخْذةً كأَخْذةِ الأَسَفِ** gibi bir yakalamayı kerih görürlerdi.” Bundan da hadîs: “**آسَفُ كما يَأْسَفُون**.” Ve bundan, Muâviye b. el-Hakem hadîsi: “**فأَسِفْتُ عليها**”; ve gerçekten onu **آسَفَه** ve ona **تأَسَّفَ**.

Ve **الأَسِيفُ**: zilletleri ve uzaklıkları sebebiyle köle, ücretli işçi ve bunun benzerleri; çoğulu, çoğul gibidir; dişisi **أَسِيفَةٌ**’dir. Ve denildi: **العسِيفُ** ücretli işçidir. Ve hadîste: “**لا تقتلوا عَسِيفاً ولا أَسيفاً**”; **الأَسِيفُ**: tükenmiş ihtiyar; ve denildi: köle; ve denildi: esir; çoğulu **الأُسفاء**. Ve İbn Berrî şu beyti okudu:
تَرَى صُواهُ قُيَّماً وجُلَّسا،
كما رأَيتَ الأُسَفاءَ البُؤَّسا
Ebû Amr dedi: **الأُسَفاء** ücretli işçilerdir. Ve **الأَسِيفُ**: kendisinden geçene dair içi yanıp hasret çekendir; bütün bunlardan isim **الأَسافةُ**’dir. Denir: o, **أَسِيفٌ**dür; **بَيِّنُ الأَسافَةِ**.

Ve **الأَسيفُ** ve **الأَسِيفَةُ** ve **الأُسافَةُ** ve **الأَسافةُ**; hepsi: hiçbir şey bitirmeyen beldedir. Ve **الأُسافةُ**: ince toprak; Ebû Hanîfe’den. Ve **الأَسافَةُ**: toprağın inceliğidir. Ve el-Ferrâ şu beyti okudu:
تَحُفُّها أَسافَةٌ وجَمْعَرُ
Ve denildi: **أَرضٌ أَسِيفَةٌ**; ince, neredeyse hiçbir şey bitirmez. Ve “eli **تَأَسَّفَتْ**”: parçalanıp çatallaştı.

Ve **أَسافٌ** ile **إسافٌ**: Kureyş’in bir putunun adıdır. el-Cevherî ve başkası: **إسافٌ** ve **نائلةُ**, Kureyş’in iki putudur; Amr b. Luhay onları Safâ ile Merve üzerine koydu; Kâbe’ye karşı onların üzerinde kurban kesilirdi. Ve bazısı, onların Cürhüm’den **إسافُ بن عمرو** ve **نائلةُ بنت سَهْل** olduğunu; Kâbe’de fuhuş yaptıklarını; taş iki taşa çevrildiklerini; Kureyş’in de onlara ibadet ettiğini iddia etti. Ve denildi: onlar, eve giren bir erkek ve bir kadındı; bir tenhalık buldular; **إسافٌ**, **نائلة** üzerine atıldı; ve denildi: bir pislik yaptılar; Allah onları iki taşa çevirdi. Ve Ebû Zerr hadîsinde gelmiştir. İbnü’l-Esîr dedi: **إساف** hemzenin kesriyledir; ve bazen fetha ile de olur.

Ve **إسافٌ**: Firavun’un ve askerlerinin içinde boğulduğu denizin adıdır; ez-Zeccâc’dan. Dedi ki: o, Mısır tarafındadır. el-Ferrâ: **يُوسُفُ** ve **يوسَفُ** ve **يوسِفُ** üç lehçedir; onda hemze de rivayet edilmiştir.
