# أسك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B3%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أسك

الأسكتان بالفتح عن ابن سيده ويكسر وعليه اقتصر الجوهري والصاغاني: شفرا الرحم كما في المحكم، وقال الخارزنجي: شفرا الحياء أو جانباه أي: الرحم مما يلي شفريه كما في المحكم أو جانبا الفرج، وهما قذتاه كما في الصحاح، وطرفاه الشفران، قال جرير:
  ترى برصا يلوح بأسكتيها                      كعنفقة الفرزدق حين شابا إسك بالكسر وأنشد ابن الأعرابي:
  قبح الإله ولا أقبح غيرهـم                      إسك الإماء بني الأسك مكدم قال ابن سيده: كذا رواه إسك بالإسكان.
 ويروى الفتح فيه أيضا. وقال الخارزنجي: إسكة وإسك كعنب مثل قربة وقرب، وأنشد في اللسان لمزرد:
  إذا شفتاه ذاقتا حر طعـمـه                      ترمزتا للحر كالإسك الشعر والمأسوكة: هي التي أخطأت خافضتها فأصابت غير موضع الخفض وفي التهذيب فأصابت شيئا من أسكتيها. وآسك، كهاجر: قال ياقوت: قال أبو علي: ومما ينبغي أن تكون الهمزة في أوله أصلا من الكلم المعربة قولهم في اسم الموضع الذي قرب أرجان آسك، وهو الذي ذكره الشاعر في قوله:
  أألفا مسلم فيما زعمتم                      ويقتلهم بآسك أربعونا

  فآسك مثل آخر وآدم في الزنة، ولو كانت على فاعل، نحو طابق وتابل لم تنصرف أيضا، للعجمة والتعريف، وإنما لم نحمله على فاعل لأن ما جاء من نحو هذه الكلم فالهمزة في أوائلها زائدة، وهو العالم، فحملناه على ذلك، وإن كانت الهمزة الأولى أصلا، وكانت فاعلا لكان اللفظ كذلك، انتهى. وهو بلد من نواحي الأهواز بين أرجان ورامهرمز، وبينها وبين أرجان يومان، وبينها وبين الدورق يومان، وهي بلدة ذات نخل ومياه، وفيها إيوان عال في صحراء على عين غزيرة، وبازاء الإيوان قبة عالية من بناء قباذ، والد أنوشروان الملك، وكان بها وقعة للخوارج. والشعر الذي ذكره هو لأحد بني تيم الله بن ثعلبة اسمه عيسى بن فاتك الخطى، وقد ساق قصتهم ياقوت، وأوسع في ذلك البلاذري في تاريخه.
 ومما يستدرك عليه: الإسك، بالكسر: جانب الاست، قاله شمر، وبه فسر ما أنشده ابن الأعرابي، وقد ذكر. ويقال للإنسان إذا وصف بالنتن إنما هو إسك أمة، وإنما هو عطينة.
 وامرأة مأسوكة: أصيبت أسكتاها. والفعل أسكها يأسكها أسكا.

### Türkçe

**الأسكتان** (fetha ile), İbn Sîde’ye göre; kesre ile de olur; Cevherî ve Sâğânî bununla yetinmiştir: **شفرا الرحم**; **المحكم**’de olduğu gibi. Hârizencî dedi: **شفرا الحياء** yahut onun iki yanı; yani: **الرحم**’in, iki **شفريه**’sine bitişik olan tarafı; **المحكم**’de olduğu gibi; yahut **الفرج**’in iki yanı; ikisi onun **قذتاه**’sıdır; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve iki ucu **الشفران**’dır. Cerîr dedi:
  **ترى برصا يلوح بأسكتيها                      كعنفقة الفرزدق حين شابا**

**إسك** (kesre ile); İbnü’l-A‘râbî şu beyti rivayet etti:
  **قبح الإله ولا أقبح غيرهـم                      إسك الإماء بني الأسك مكدم**
İbn Sîde dedi: onu böyle rivayet etti: **إسك** (sükûn ile).
Ve onda fetha ile de rivayet olunur. Hârizencî dedi: **إسكة** ve **إسك**, **عنب** gibi; **قربة** ve **قرب** misali. Ve **اللسان**’da Müzerrid’e ait şu beyit rivayet edilmiştir:
  **إذا شفتاه ذاقتا حر طعـمـه                      ترمزتا للحر كالإسك الشعر**

**المأسوكة**: o, **خافضتها**’sını ıskalayıp indirme yerinin dışında bir yere isabet edendir; **التهذيب**’de ise: iki **أسكتيها**’sından bir şeye isabet etti. Ve **آسك**, **كهاجر**: Yâkût dedi: Ebû Alî dedi: Arapçalaştırılmış kelimelerden, başındaki hemzenin kelimenin aslından olması gereken şeylerdendir; Arjân’a yakın olan yer adında onların sözü: **آسك**; şairin şu sözünde zikrettiği odur:
  **أألفا مسلم فيما زعمتم                      ويقتلهم بآسك أربعونا**

Böylece **آسك**, vezinde **آخر** ve **آدم** gibidir. Eğer **فاعل** üzere olsaydı, **طابق** ve **تابل** gibi, yine sarf olunmazdı; yabancılık ve marifelik sebebiyle. Biz onu **فاعل** üzere taşımadık; çünkü bu tür kelimelerden gelenlerde hemze başlarında zâiddir; o da **العالم**’dır; biz onu buna hamlettik. Eğer birinci hemze aslî olsaydı ve **فاعلا** olsaydı lafız da öyle olurdu; bitti. O, Ahvâz nahiyelerinden bir beldedir; Arjân ile Râmhürmüz arasındadır; onunla Arjân arasında iki gün, onunla Dûrak arasında iki gün vardır. O, hurmalıkları ve suları olan bir kasabadır; onda, bol bir pınar üzerinde, sahra içinde yüksek bir eyvan vardır; eyvanın karşısında, Enûşirvân melikinin babası Kubâz’ın binasından yüksek bir kubbe vardır; onda Hâricîler için bir vuku‘a olmuştur. Zikrettiği şiir, Teymullâh b. Sa‘lebe oğullarından, adı Îsâ b. Fâtik el-Hutâ olan birine aittir; Yâkût onların kıssasını sevk etmiştir; Belâzurî de tarihinde bunu genişletmiştir.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الإسك** (kesre ile): **الاست**’in yanı; Şemmer söyledi; İbnü’l-A‘râbî’nin rivayet ettiği şeyi bununla tefsir etti; ve zikredildi. Ve insana, kokuşmuşlukla vasfedildiğinde denir ki: o ancak **إسك أمة**’dir; o ancak **عطينة**’dir.

Ve **امرأة مأسوكة**: iki **أسكتاها**’sı isabet almış. Fiil: **أسكها يأسكها أسكا**.
