# أسل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B3%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أسل

الأَسَل: نبات له أَغصان كثيرة دِقَاق بلا ورق، وقال أَبو زياد: الأَسَل من الأَغْلاث وهو يخرج قُضْباناً دِقَاقاً ليس لها ورق ولا شوك إِلا أَن أَطرافها مُحدَّدة، وليس لها شُعَب ولا خَشَب، ومَنْبِته الماء الراكد ولا يكاد ينبت إِلا في موضع ماء أَو قريبٍ من ماء، واحدته أَسلَة، تُتخذ منه الغَرابيل بالعراق، وإِنما سُمِّي القَنَا أَسَلاً تشبيهاً بطوله واستوائه؛ قال الشاعر:
تَعدُو المَنايا على أُسامةَ في الـ
ـخِيس، عليه الطَّرْفاءُ والأَسَلُ
والأَسَل: الرِّماح على التشبيه به في اعتداله وطوله واستوائه ودقة أَطرافه، والواحد كالواحد. والأَسَل: النَّبْل. والأَسَلة: شوكة النخل، وجمعها أَسَل. قال أَبو حنيفة: الأَسَل عِيدانٌ تنبت طِوَالاً دِقَاقاً مستوية لا ورق لها يُعْمَل منها الحُصُر. والأَسَل: شجر. ويقال: كل شجر له شوك طويل فهو أَسَل، وتسمى الرماح أَسَلاً.
وأَسَلة اللسان: طَرَف شَبَاته إِلى مُسْتَدَقّه، ومنه قيل للصاد والزاي والسين أَسَلِيَّة، لأَن مبدأَها من أَسَلة اللسان، وهو مُسْتَدَقُّ طَرَفِهِ، والأَسَلة: مُسْتَدَقّ اللسان والذراع. وفي كلام عليّ: لم تَجِفَّ لطُول المناجاة أَسَلاتُ أَلسنتهم؛ هي جمع أَسَلة وهي طَرَف اللسان. وفي حديث مجاهد: إِن قُطِعَت الأَسَلة فبَيَّن بعض الحروف ولم يُبَيِّن بعضاً يُحْسَب بالحروف أَي تُقسم دية اللسان على قدر ما بقي من حروف كلامه التي ينطق بها في لُغَته، فما نَطَق به فلا يستحق ديته، وما لم ينطق به استحق ديته. وأَسَلة البعير: طَرَف قَضيبه. وأَسَلة الذراع: مُسْتَدَقّ الساعد مما يلي الكف. وكَفٌّ أَسِيلة الأَصابع: وهي اللطيفة السَّبْطة الأَصابع. وأَسْل الثَّرى: بَلَغ الأَسَلة. وأَسَلة النَّصْل: مُسْتَدَقُّه. والمُؤَسَّل: المُحَدَّد من كل شيء. وروي عن عليّ، عليه السلام، أنه قال: لا قَوَد إِلا بالأَسَل؛ فالأَسَل عند عليّ، عليه السلام: كل ما أُرِقَّ من الحديد وحُدِّد من سيف أَو سكين أَو سِنان، وأَصل الأَسَل نبات له أَغصان دِقاق كثيرة لا وَرَق لها. وأَسَّلْت الحديد إِذا رَقَّقْتَه؛ وقال مُزاحِم العُقَيلي:
تَبارى سَدِيساها، إِذا ما تَلَمَّجَتْ
شَباً مِثْلَ إِبزِيمِ السِّلاحِ المُؤَسَّل
وقال عمر: وإِياكم وحَذْف الأَرنب
(* قوله «واياكم وحذف الارنب» عبارة
الاشموني في شرح الالفية: وشذ، التحذير بغير ضمير المخاطب نحو اياي في قول عمر، رضي افيفي عه: لتذك لكم الاسل والرماح والسهام واياي وان يحذف احدكم الارنب) بالعصا وليُذَكِّ لكم الأَسَل الرِّماح والنَّبْل؛ قال أَبو عبيد: لم يُرد بالأَسل الرماح دون غيرها من سائر السلاح الذي حُدِّد ورُقِّق، وقوله الرماح والنبل يردّ قول من قال الأَسل الرماح خاصة لأَنه قد جعل النبل مع الرماح أَسَلاً، والأَصل في الأَسل الرماح الطِّوال وحدها، وقد جعلها في هذا الحديث كنايةً عن الرماح والنبل معاً، قال: وقيل النبل معطوف على الأَسل لا على الرماح، والرماح بيان للأَسَل وبدل؛ وجمع الفرزدق الأَسَل الرماحَ أَسَلاتٍ فقال:
قَدْ مات في أَسَلاتِنا، أَو عَضَّه
عَضْبٌ برَوْنَقِه المُلوكُ تُقَتَّلُ
أَي في رماحنا. والأَسَلة: طَرَف السِّنان، وقيل للقَنا أَسَل لِما رُكِّب فيها من أَطراف الأَسِنَّة. وأُذُن مُؤَسَّلة: دقيقة مُحَدَّدة مُنْتَصبة. وكل شيء لا عوج فيه أَسَلة. وأَسَلة النعل: رأْسُها المسْتدِقّ.والأَسِيلُ: الأَمْلس المستوي، وقد أَسُل أَسالة. وأَسُل خَدُّه أَسالة: امَّلَسَ وطال. وخدٌّ أَسِيل: وهو السهل الليِّن، وقد أَسُل أَسالة. أَبو زيد: من الخدود الأَسِيلُ وهو السهل اللين الدقيق المستوي والمسنون اللطيف الدقيق الأَنف. ورجل أَسِيل الخَدِّ إِذا كان ليِّن الخدّ طويلَه. وكل مسترسِلٍ أَسِيلٌ، وقد أَسُلَ، بالضم، أَسالة. وفي صفته، صفيفيى افيفي عليه وسلم: كان أَسِيل الخد؛ قال ابن الأَثير: الأَسالة في الخدّ الاستطالة وأَن لا يكون مرتفع الوَجْنة. ويقال في الدعاء على الإِنسان: بَسْلاً وأَسْلاً كقولهم تَعْساً ونُكْساً. وتَأَسَّل أَباه: نزَع إِليه في الشَّبْه كتأَسَّنَه. وقولهم: هو على آسالٍ من أَبيه مثل آسانٍ أَي على شَبَه من أَبيه وعلامات وأَخلاق؛ قال ابن السكيت: ولم أَسمع بواحد الآسال.
ومَأْسَل، بالفتح: اسم رملة. ومَأْسَل: اسم جبل. ودارة مأْسل: موضع؛ عن كراع. وقيل: مأْسل اسم جبل في بلاد العرب معروف.

### Türkçe

**الأَسَل**: Çok ince, yapraksız, çok dalları olan bir bitki; **أَبو زياد** dedi ki:

**الأَسَل** **الأَغْلاث**tandır; ince çubuklar çıkarır; onların ne yaprağı vardır ne de dikeni; ancak uçları sivridir; onun ne çatalları vardır ne de odunu; bitme yeri durgun sudur; bir su yerinde yahut suya yakın bir yerde olmadıkça neredeyse bitmez. Onun teki **أَسلَة**dir. Ondan Irak’ta kalburlar yapılır. **القَنَا** ancak, uzunluğu ve düzgünlüğü sebebiyle ona benzetilerek **أَسَلاً** diye adlandırılmıştır; şair dedi ki:

تَعدُو المَنايا على أُسامةَ في الـ
ـخِيس، عليه الطَّرْفاءُ والأَسَلُ

Ve **الأَسَل**: onun düzgünlüğü, uzunluğu, düzgün oluşu ve uçlarının inceliği bakımından ona benzetilerek mızraklardır; tekili tekil gibidir. Ve **الأَسَل**: oklardır. Ve **الأَسَلة**: hurma ağacının dikeni; onun çoğulu **أَسَل**dir. **أَبو حنيفة** dedi ki: **الأَسَل** uzun, ince, düzgün olarak biten, yaprağı olmayan çubuklardır; onlardan hasırlar yapılır. Ve **الأَسَل**: ağaçtır. Ve denilir ki: Uzun dikeni olan her ağaç **أَسَل**dir; mızraklar da **أَسَلاً** diye adlandırılır.

Ve **أَسَلة اللسان**: dilin ucunun, inceliğine doğru olan ucu; bundan dolayı **الصاد** ve **الزاي** ve **السين**e **أَسَلِيَّة** denilmiştir; çünkü onların başlangıcı **أَسَلة اللسان**dandır; o da onun ucunun inceliğidir. Ve **الأَسَلة**: dilin ve kolun inceliğidir. Ali’nin sözünde: “Uzun münâcât sebebiyle dillerinin **أَسَلاتُ**u kurumadı”; o, **أَسَلة**nin çoğuludur; o da dilin ucudur. Ve **مجاهد** hadîsinde: “Eğer **الأَسَلة** kesilirse, harflerin bir kısmını açıkça çıkarır da bir kısmını açıkça çıkarmazsa, harflerle hesap edilir”; yani dilin diyeti, kendi dilinde onunla konuştuğu harflerden geriye kalan miktara göre taksim edilir; onunla telaffuz ettiği şeyin diyetini hak etmez; telaffuz etmediği şeyi ise diyetini hak eder. Ve **أَسَلة البعير**: devenin erkeklik uzvunun ucu. Ve **أَسَلة الذراع**: avuca bitişik taraftan önkolun inceliği. Ve **كَفٌّ أَسِيلة الأَصابع**: parmakları ince ve düz-yumuşak olan (el); o, parmakları ince, düz olanıdır. Ve **أَسْل الثَّرى**: **الأَسَلة**ye ulaştı. Ve **أَسَلة النَّصْل**: onun inceliği. Ve **المُؤَسَّل**: her şeyden sivriltilmiş olan. Ve Ali’den, عليه السلام, rivayet edildi ki o dedi: “Kısas yoktur, ancak **الأَسَل** ile”; böylece **الأَسَل**, Ali’nin, عليه السلام, katında: demirden inceltilip sivriltilmiş olan her şeydir; kılıçtan yahut bıçaktan yahut mızrak ucundan. Ve **الأَسَل**in aslı, yaprağı olmayan çok ince dalları bulunan bir bitkidir. Ve “Demiri **أَسَّلْت**” (yaptım) denir; onu incelttiğin zaman. Ve **مُزاحِم العُقَيلي** dedi ki:

تَبارى سَدِيساها، إِذا ما تَلَمَّجَتْ
شَباً مِثْلَ إِبزِيمِ السِّلاحِ المُؤَسَّل

Ve **عمر** dedi ki: “Sakınınız **الأَرنب**i değnekle **حَذْف** etmeyi; ve size **الأَسَل**i, yani mızrakları ve okları hatırlatsın”; **أَبو عبيد** dedi ki: **الأَسَل** ile, mızrakları diğer silahlardan ayırarak kastetmedi; bilakis sivriltilip inceltilmiş olan bütün silahlardan (kastetti). Ve onun “mızraklar ve oklar” sözü, **الأَسَل**in yalnız mızraklar olduğu görüşünü söyleyenin sözünü reddeder; çünkü o, okları mızraklarla birlikte **أَسَلاً** kılmıştır. Ve asıl olarak **الأَسَل**, yalnız uzun mızraklardır; fakat bu hadiste onu, mızraklar ve oklar birlikte olmak üzere bir kinaye kılmıştır. Dedi ki: Ve “oklar”, **الأَسَل**e atfedilmiş olup mızraklara atfedilmiş değildir; “mızraklar” ise **الأَسَل**in açıklaması ve bedelidir. Ve **الفرزدق**, **الأَسَل** (yani mızraklar)ı **أَسَلاتٍ** olarak çoğul yaptı da şöyle dedi:

قَدْ مات في أَسَلاتِنا، أَو عَضَّه
عَضْبٌ برَوْنَقِه المُلوكُ تُقَتَّلُ

Yani: mızraklarımızda. Ve **الأَسَلة**: mızrak ucunun ucu; ve **القَنا**ya, içine mızrak uçlarının uçlarından takılmış olması sebebiyle **أَسَل** denilmiştir. Ve **أُذُن مُؤَسَّلة**: ince, sivri, dik. Ve eğrilik olmayan her şey **أَسَلة**dir. Ve **أَسَلة النعل**: onun ince başıdır. Ve **الأَسِيلُ**: pürüzsüz, düzgün; ve **أَسُل** **أَسالة** (oldu). Ve “Yanağı **أَسُل** **أَسالة**” (oldu): pürüzsüzleşti ve uzadı. Ve **خدٌّ أَسِيل**: o, kolay (düz), yumuşak olandır; ve **أَسُل** **أَسالة** (oldu). **أَبو زيد**: Yanaklardan **الأَسِيلُ**, kolay-yumuşak, ince, düzgün, sivriltilmiş; ince, latif burunlu olandır. Ve **رجل أَسِيل الخَدِّ**: yanağı yumuşak, onun uzunu olduğu zaman. Ve sarkık olan her şey **أَسِيلٌ**dir; ve **أَسُلَ** (ضم ile) **أَسالة** (oldu). Ve onun sıfatında, صلى الله عليه وسلم: “**أَسِيل الخد** idi.” **ابن الأَثير** dedi ki: Yanağın **الأَسالة**si, uzunca oluş ve elmacık kemiğinin yüksek olmamasıdır. Ve insana beddua olarak: “**بَسْلاً** ve **أَسْلاً**” denilir; onların “**تَعْساً** ve **نُكْساً**” demeleri gibi. Ve “Babasına **تَأَسَّل** etti”: benzerlikte ona çekti; “**تَأَسَّنَه**” gibi. Ve onların sözü: “O, babasından **آسالٍ** üzeredir; **آسانٍ** gibi”; yani babasından bir benzerlik, alâmetler ve huylar üzeredir. **ابن السكيت** dedi ki: **الآسال**ın tekilini işitmedim.

Ve **مَأْسَل** (fetha ile): bir kumluğun adıdır. Ve **مَأْسَل**: bir dağın adıdır. Ve **دارة مأْسل**: bir yer; **كراع**dan. Ve denildi ki: **مأْسل**, Arap diyarlarında bilinen bir dağın adıdır.
