# أشر (أ-ش-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B4%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Şer ateşten çıkan alev parçasıdır

- Harfler: أ - ش - ر
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءشر · اشر

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَشِرٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%90%D8%B1%D9%8C.md) | فَعِلٌ | Aşırı coşkulu ve havalı | 1 | 1 | [54:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/ayet/54:25.md) |
| [الْأَشِرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%90%D8%B1%D9%8F.md) | الْفَعِلُ | Aşırı coşkulu ve havalı | 1 | 1 | [54:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/ayet/54:26.md) |

## Mücavir kökler — 6 mücavir (11 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
2. [غدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir
3. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
4. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
5. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
6. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أشر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B1.md), [مرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AD.md), [فرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AD.md) |
| Zıt Kök | [خبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Diş ucu ve testere tırtığında görülen fiziksel sivrilik, keskinlik ve testereyle biçme eylemi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi uyarıya karşı haddini aşan şımarıklık, kışkırtıcı kibir ve kendini hakikatin üstünde görme taşkınlığı |
| Çekirdek Özet 3 | Kendini yeterli ve üstün görerek nizamı parçalayan, ilahi elçiyi küçümseyen ahlaki ve ontolojik sivrilme hali |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca basit bir yalan veya neşeli bir şımarıklık sanılıp nizamı bozan cüretkâr ve saldırgan hadsizlik boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أش | Karıştırma, tutuşturma, hareketlendirme ve içten gelen kışkırtıcı kıpırdanış anlamını taşır; nitekim [أشب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%A8.md) kökünde iç içe geçip karışma ve kışkırtma, [أشش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B4.md) kökünde ise alevlendirme ve heyecanlandırma mevcuttur. | ر | Çekirdekteki iç kıpırdanış ve kışkırtıcı hareket, akışkanlık ve temas harfi olan rā ile birleşerek dışa vuran keskin bir sivrilmeye, testere gibi kesip biçici bir hadsizliğe ve saldırgan bir böbürlenmeye dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Eylemin merkezindeki başlatıcı hamleyi, kendine atfedilen gücü ve öne fırlama arzusunu temsil eder. |
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Ayrıştırıcı, parçalayıcı ve sivri bir müdahaleyi; fiziksel düzlemde testere dişini ve keskinliği imler. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Zirveyi, başkalarının üstünde konumlanma iddiasını ve en tepeye yükselme yönelimini gösterir. |
| أشر | Güç vehminin keskin ve parçalayıcı bir hamleyle başa ve üste fırlaması; sınır tanımayan sivrilik ve haddini aşarak başkalarını ezme eğilimi. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kesici bir aletin veya dişlerin kenarındaki testere dişi benzeri ince tırtıklar, sivrilikler ve pürüzlerdir (تحزيز أطراف الأسنان). Buradan hareketle ağacın testereyle kesilip biçilmesine (أشر الخشبة بالمئشار) ve bir şeyin keskinleşmesine denilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafa b. el-Abd muallakasında sevgilisinin dişlerindeki pürüzsüz beyazlığı ve ince tırtıklı keskinliği överken bu kökü fiziksel anlamıyla kullanır: بَدّلَتْهُ الشَّمْسُ من مَنْبِتِهِ / برَداً أبيضَ مَصقُولَ الأُشُرْ. Ayrıca Evs b. Hacer dişi devenin yerinde duramayan taşkın hareketliliğini tasvir ederken şöyle der: حَرْفٌ أخوها أبوها من مُهَجَّنَةٍ / وعَمُّها خالُها وَجْنَاءُ مِئْشِيرُ. |
| Erken Arapça kullanım | İbn Manzûr ve diğer dilcilerin aktardığı erken kullanımlarda, şimşeğin durmaksızın keskin bir parlaklıkla çakması (برق أشر) ve toprağa kök salan bitkinin sınır tanımaksızın boy atıp coşması (أشر النبات) bu kökle anılmıştır. Hadis rivayetlerinde ise kibrin ve kendini üstün gösterme arzusunun doruğu (ورجل اتخذها أشرا ومرحا) ifadesiyle karşılanmıştır. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü'l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça أشر kökü, Sami dillerinin genelinde daha çok doğruluk, düzlük veya adım atma ekseninde gelişen köklerden (örneğin Aramice ve Süryanice *ʾ-š-r* kökünde sağlam olma, teyit etme, yürüme; Akadca *ešēru* kökünde dosdoğru gitme, başarılı olma) semantik bir çatallanma gösterir. Erken Arapça katmanda kök, fiziksel olarak diş ucu çentikleri, testere dişi sivrilikleri ve buradan hareketle tutulamayan hareketlilik ve taşkınlık alanına kaymıştır. İbranicede *ʾ-š-r* biçimi daha çok mutluluk, adımlama ve kutluluk ekseninde yer alırken, Arapçada sevinç ve canlılığın taşkınlaşarak kibre, küstahlığa ve sivri bir başkaldırıya dönüşen menfi ucu bu kök üzerinde billurlaşmıştır. Bu durum, ilksel Sami tabakasındaki canlı ve ileri atılan hareketin Arap yarımadasındaki bedevi yaşamında dizginlenemez bir saldırganlık ve gösterişe doğru semantik daralma yaşadığını düşündürmektedir.

Güven: Muhtemel

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أشر | Testere dişi sivriliğinden (أُشُر) hareketle nefsani sivrilik, kışkırtıcı taşkınlık ve şımarıklığa (بطر) doğru gelişen somuttan soyuta geçiş. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice *ʾāšar*, Süryanice *ʾašar* | Kuzeybatı Sami dillerinde ileri adım atma, kutlu sayılma ve sevinç çizgisiyle bağlantılı görünmekte; Arapçada bu sevinç aşırılık ve küstahlık tonu kazanmıştır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında kökün doğrudan fonetik ve anlamsal dengi tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أشر | Anlamlı | Testere dişi, sivrilik, aşırı şımarıklık | Maddede incelenen hedef köktür; testere gibi kesme ve haddi aşan böbürlenme halidir. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [أرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B4.md) | Anlamlı | Fitne çıkarma, bedel/tazminat ödeme | İki tarafın arasını açıp sürtüşmeyi kışkırtmak veya yaralama sonucu ödenen diyet bedeli. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle kışkırtma ve kesinti ilişkisi vardır. |
| شأر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır. |
| [شرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A3.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır. |
| [رأش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B4.md) | Anlamlı | Titreme, sarsılma | Bedende veya elde meydana gelen zayıflık ve kontrolsüz titreme hali (الرَّعَش). | Kur'an'da geçmez; kontrolsüz hareket boyutuyla hedef kökle fonetik akrabadır. |
| [رشأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%A3.md) | Anlamlı | Ceylan yavrusu, kuyuya sarkıtılan ip | Ayağa kalkıp annesinin peşinden giden ceylan yavrusu; rüşvet kelimesinin de türediği kök. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أشر | Merkez | Kibir ve hadsizlik | Saldırgan, başkalarını küçümseyen ve kesici bir sivrilikle nizamı bozan cüretkâr taşkınlık. | Diş ve testere sivriliğinden gelen keskinlik taşır. |
| [بطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B1.md) | Komşu | Nimet azgınlığı | Verilen refah ve nimet karşısında haddini bilmeme, nimeti inkâr ederek şımarma hali. | Nimetin ağırlığını taşıyamayıp haktan sapma yönü baskındır. |
| [مرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AD.md) | Komşu | Bedenî şımarıklık | Aşırı sevinçten ötürü yerde çalımlı ve kibirli adımlarla yürüme, hafiflik ve taşkınlık. | Yürüyüş ve bedensel hareketlerdeki gösterişi ifade eder. |
| [فرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AD.md) | Komşu | Sevinç ve neşe | İçsel bir hoşnutluk ve coşku; ölçülü olduğunda övülen, sınırı aştığında yerilen genel sevinç. | Hem meşru hem gayrimeşru alana kayabilen genel neşedir. |
| [خبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AA.md) | Zıt | Alçakgönüllülük | Düz ve alçak vadiye inmek gibi; kalbin ilahi irade önünde sükûnete erip kibirden arınması. | Hadsizce sivrilmenin aksine dingin ve mütevazı boyun eğiştir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أشر | Hadsizlik, küstah şımarıklık, testere dişi sivrilik | Fiziksel testere keskinliği ile ahlaki cüret ve kibrin birleşimi. | Kesin |
| Latince | Insolentia, petulantia | Küstahlık, haddi aşma, taşkınlık | Sınır tanımazlığı ve saygısızca öne çıkmayı karşılar; testere dişi imgesi bulunmaz. | Güçlü |
| İngilizce | Insolence, reckless arrogance, petulance | Cüretkâr kibir, hadsiz şımarıklık | Başkalarını tahkir eden ve kışkırtıcı olan taşkın gururu iyi yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | Anmaßung, Frechheit, Übermut | Hadsizlik, küstahlık, azgın sevinç | Sosyal sınırları çiğneyen cüretkâr şımarıklık yönünü verir. | Güçlü |
| Fransızca | Insolence, arrogance bravache | Küstah cüret, meydan okuyan kibir | Kişinin kendini üstün görerek meydan okumasını ve hadsizliğini anlatır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أشر / كَذَّابٌ أَشِرٌ | Haddi aşan, kendini üstün gören, şımarık ve cüretkâr yalancı | Semûd kavminin Salih peygambere yönelik iftirasında; vahyin sadece ona gelmesini hazmedemeyip onu üstünlük taslamakla suçladıkları bağlam (Kamer [54:25](https://lisan.digital/tr/ayet/54:25.md), Kamer [54:26](https://lisan.digital/tr/ayet/54:26.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvete itiraz psikolojisi | Müşrik kavimlerin peygamberleri kendi nefisleri için üstünlük ve güç peşinde koşmakla suçlamaları. | Elçilik iddiasının arkasında şahsi kibir ve hadsizce sivrilme (أشر) vehmetme saplantısı. |
| Fıkıh | Nimetin harcanması ve tasarruf | Zenginlik ve gücün fısk, çalım ve haram yollarda taşkınca kullanılması yasağı. | İsraf ve nankörlükle birleşen kibirli tüketim eylemi (أشراً وبطراً). |
| Tefsir | Semûd kavmi kıssası | Kamer suresinde peygamber ile kavmi arasındaki ontolojik dürüstlük-şımarıklık karşıtlığı. | Gerçek küstah ve hadsizin (الأشر) kim olduğunun kıyamet veya helak anında ortaya çıkması. |
| Hadis | Niyet ve ahlak | At besleme, mal mülk edinme saiklerinin tasnifi; amellerin niyetle değer kazanması. | Kibir, gösteriş ve başkalarına üstünlük taslama kastıyla yapılan eylemlerin kınanması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahye muhataplık | Kibir kaynaklı inkâr | İlahi emri ve peygamberi küçümseme | Kişinin kendisini hidayetin kaynağı üstünde görerek elçiyi tahkir etmesi. | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı | Metodolojik cüret ve hadsizlik | Veriyi tahrif edip kendini mutlaklaştırma | Bilgiye tevazuyla teslim olmak yerine ego merkezli sivriltilmiş iddialarla gerçeği boğma. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve güç kullanımı | Tiranlık ve tahakküm | Meşru sınırlara meydan okuyan despotizm | Hukuk tanımaz bir özgüvenle yönetilenlerin haklarını çiğneyen taşkınlık hali. | Güçlü |
| İktisadi | Servet ve kaynak yönetimi | Azgın tüketim ve şımarıklık | Kaynakları gösteriş ve güç yarışında saçma | İktisadi gücü toplumsal nizamı tahrip edecek bir kibir aracına dönüştürme. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dengesiz pik hareketi, rezonans kırılması | Bir sistemde sönümlenmeyen ve sınırı aşarak tepe noktaya fırlayan kontrolsüz enerji genliği; sistemin yapısını parçalayan testere dişi dalga formu (sawtooth wave). | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hibris sendromu (hubris) | Güç sarhoşluğu yaşayan bireyin gerçeklik algısını kaybederek hadsizleşmesi, kurumları ve ahlaki ilkeleri küçümseyip saldırganlaşması. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca "şımarık" veya "aşırı neşeli" şeklinde sevimli/hafif bir ahlaki kusura indirgenerek anlaşılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, vahyin hakikatine karşı örgütlü bir inkârın, peygamberi itibarsızlaştırmaya dönük saldırgan ve küstah bir iktidar kibrinin göstergesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Semûd kavminin Salih aleyhisselama yönelttiği ithamın derinliği kavranamaz; mesele bir peygamberin şahsi hırs peşinde koşmakla ve nizamı bozucu bir cüretle suçlanması iken sıradan bir söz dalaşı zannedilir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyi reddeden inkârcı zihniyetin kendi küstahlığını ve nizam bozucu hadsizliğini peygambere yansıtarak (psikolojik projeksiyon) onu suçlama mekanizmasını deşifre ettiği için hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin tebliğine karşı kavimlerin ileri gelenlerinin (mele') takındığı üstenci tavırları ve özellikle Kamer suresindeki Semûd helak sürecini anlatan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnkârın sadece zihinsel bir şüphe değil, testere gibi nizamı kesip parçalayan ahlaki bir cüret, hadsizlik ve güç sarhoşluğu olduğunu göstererek inkâr psikolojisinin temelini aydınlatır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Testere dişlerinin sivri pürüzleri, keskinlik, bir nesneyi testere ile biçip parçalama ve dizginlenemeyen fiziksel hareketlilik.
- Soyut anlam: İlahi veya ahlaki sınırlar karşısında haddini aşma, kışkırtıcı bir küstahlıkla kendini üstün görme ve nizamı tahrip eden saldırgan kibir.
- Sistematik karşılık: Sistemin dengesini bozarak tepeye doğru kontrolsüzce sivrilen, meşru sınırları aşındıran yıkıcı hibris hali.
- LaTeX modeli: $$A(t) = \lim_{t \to t_c} \frac{S(t)}{B(t)} = \infty \implies \nabla \Omega \to \emptyset$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S(t)$ bireyin veya topluluğun zaman içindeki taşkın benlik ve güç iddiasını, $B(t)$ ise onu sınırlayan ilahi ve ahlaki hudut fonksiyonunu temsil eder. Kritik eşikte ($t_c$) nefsin taşkınlığı hudutları hiçe sayarak oransal olarak sonsuza yöneldiğinde hadsizlik hali ($A(t)$) oluşur; bu durum sistemik nizamın ve dengenin gradyanının ($\nabla \Omega$) çöküşünü ve helakı netice verir.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Kamer 54:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/ayet/54:25.md) — أَشِرٌ

أَؤُلْقِيَ الذِّكْرُ عَلَيْهِ مِنْ بَيْنِنَا بَلْ هُوَ كَذَّابٌ أَشِرٌ

Meal (IK): Zikir, aramızdan ona mı verilmiş? Hayır o, pek yalancı ve şımarığın biridir.

### [Kamer 54:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/ayet/54:26.md) — الْأَشِرُ

سَيَعْلَمُونَ غَدًا مَنِ الْكَذَّابُ الْأَشِرُ

Meal (IK): Yarın kimin pek yalancı, şımarığın biri olduğunu bileceklerdir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Şer ateşten çıkan alev parçasıdır. Eşr kılıcın parıltısı, eşir sevinçli, şımarık analmlarında kulanılmıştır.
Eşir-  “Şerr” kelimesinin başına “hemze” getirilerek üretilmiş bir kelime olup şer veren anlamına gelmektedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والراء و و ا ي ء معهما
ش و ر، ر ش و، و ش ر، و ر ش، ش ر ي، ر ي ش، ر ش أ، ر أ ش، أ ش ر، أ ر ش مستعملات
شور:
المشارُ: المجتنى للعسل. شرتُ العسل أشوره شوراً ومشارةً. وأشرتهُ، أشيره إشارة، واشترته أشتاره اشتياراً، قال الأعشى:
كأنّ جنيّاً من الزَّنـجـبـي		ل خالط فاها وأرياً مُشوراً

من شُرت. وقال عديّ بن زيد:
في سماعٍ يأذن الشيخُ لـه		وحديث مثل ما ذيٍّ مُشارِ
من أشرتُ.
والشَّورةُ: الموضع الذي تُعسل فيه النَّحل، إذا دجنها.
والمشورةُ، مفعلة، اشتق من الإشارة؛ أشرت عليهم بكذا، ويقال مشورة.
والمُشيرةُ: الإصبع التي يقال لها السَّبابة.
والشّارة: الهيئةُ واللِّباسُ الحسن.
وخيلٌ شِيارٌ: أي: سمانٌ حِسانٌ.
والتَّشويرُ: التَّخجيل، شورتُ بفلان، وتشوَّر فلان.
والتَّشوير: أن تشوِّر الدابة، كيف مشوارها، أي: كيف سِيرتها، والفاعل: مشوِّر. وخيلٌ مشوَّرةٌ، ومشورة، إذا شِيرت، أي: ركضت، وشِرتُ الفرس: ركضته.
رشو:
الرَّشو: فعل الرَّشوة.. رشوته أرشوهُ رشواً. والمراشاةُ: المحاباةُ.
والرَّشاة نبات يشربُ لدواء المشدي. والرشاءُ، ممدود: رسنُ الدَّلو، والجميعُ: أرشيةُ، قال:
إني إذا ما القومُ كانوا أنجيه
واضطرب القومُ اضطراب الأرشيه
وأرشيةُ شجر الحنظلِ والبِطِّيخ وما يشبهه: سُيورهُ.
وشر:
الوشر: لغة في الأشر، وفي الحديث: "لعن الله الواشرة والموتشره".
الواشرة وهي الأشرة: تأشِرُ أسنانها، أي: تحززها لتصير أشر.
ورش:
الورشُ: تناول شيء من الطّعام تقول: ورشتُ أرِش ورشاً، إذا تناولت منه شيئاً.
والورشانُ: طائرٌ، والأنثى: ورشانةٌ، والجميع: ورشانٌ.
شري:
شري البرق في السّحاب يشرى شرى، إذا تفرق فيه.
وشرى يشري شِرى وشِراءً وهو شارٍ، إذا باع قال:
فلئِن فرزتُ من المنية والشِرى		فلقد أكونُ وأنت غير فـرورِ
والمُشاراة: المُلاجَّةُ، وقد استشرى إذا لجّ.
والشَّرى: داءٌ يأخذ في الرَّجل، أحمرُ كهيئةِ الدِّرهم.. شري الرَّجلُ، وشري شرىً وهو شرٍ.
وشروى الشَّيء: مثله، وفلان شروى فُلان، أي: مثله، قالت الخنساء.
أخوين كالصُقرين لم		يَرَ ناظرٌ شرواهما
وأشراءُ الحرمِ: نواحيه، واحدها: شرّى، مقصور.
والشَّري: شجرُ الحنظل، والشَّريان: من شجر الحنظل، والشِّريانُ: من شجر يتخذُ منه القِسي. وشرى: موضعٌ كثيرٌ الأسود: قال،
أسودُ شرى لاقت أسودَ خفيفةٍ		تساقين سُمِّا كلُّهـنَّ خـوادِرُ
وشراة: أرضٌ بالشّام، والنِّسبةُ إليها: شرويّ. وقومٌ شُراة: هم الخوارج.
واستشرت الأمور عليهم: أي: عظمت.
وشروى أبان: جبل.
ريش:
رشت السَّهم، أي: ركبت عليه الرِّيش. ورشتُ فلاناً، إذا قويته وأعنته على معاشهِ. وارتاش فلانٌ: حسُنت حالهُ. والرِّياش: اللَّباس الحسن والرِّيش: كسوةُ الطائر، الواحدة: ريشة.
رشأ:
الرَّشأُ، مهموز: الخشف، والجميع: أرشاء.
رأش:
رجلٌ رؤشوش: كثيرُ شعر الأذن، ورجلٌ وناقةٌ وجملٌ رأش، أي: كثير شعر الأذنين أيضاً.
اشر:
الأشرُ: المرح والبطر. ورجلٌ أشرٌ وأشران. وقوم أشارى.
أرش:
الأرشُ: دشةُ الجراحة. قال حماس: الأرش: ثمن الماء إذا ورد عليك قوم فلا تمكنهم من الماء حتى تأخذ الثَّمن.
والتأريش: التَّحريش، قال رؤبة:
أصبحت من حرصٍ على التأريش.
وقال: "وما كنتُ ممن أرش الحرب بينهم"

##### Türkçe

باب **الشين** والراء و و ا ي ء معهما
**ش و ر**، **ر ش و**، **و ش ر**، **و ر ش**، **ش ر ي**، **ر ي ش**، **ر ش أ**، **ر أ ش**، **أ ش ر**، **أ ر ش** مستعملات

**شور**:
**المشارُ**: bal için toplanmış olan. **شرتُ العسل أشوره شوراً ومشارةً**: balı topladım; onu **شوراً** ve **مشارةً** olarak **أشوره**. Ve **أشرتهُ، أشيره إشارة**: onu işaret ettim; onu **إشارة** olarak **أشيره**. Ve **واشترته أشتاره اشتياراً**: onu seçtim; onu **اشتياراً** olarak **أشتاره**. **قال الأعشى**:
كأنّ جنيّاً من الزَّنـجـبـي		ل خالط فاها وأرياً مُشوراً

**من شُرت**. **وقال عديّ بن زيد**:
في سماعٍ يأذن الشيخُ لـه		وحديث مثل ما ذيٍّ مُشارِ

**من أشرتُ**.
**والشَّورةُ**: arının bal yaptığı yer; onu (kovanı) örttüğü zaman.
**والمشورةُ**: **مفعلة** (kalıbında); **الإشارة**’dan türetilmiştir; **أشرت عليهم بكذا**: onlara şu hususta işaret ettim; ve **مشورة** denir.
**والمُشيرةُ**: **السَّبابة** denilen parmak.
**والشّارة**: görünüş ve güzel elbise.
**وخيلٌ شِيارٌ**: yani: semiz, güzel.
**والتَّشويرُ**: utandırma; **شورتُ بفلان**: falanla (onu) utandırdım; ve **تشوَّر فلان**: falan utandı.
**والتَّشوير**: biniti **تشوِّر** etmen; onun **مشوارها**sı nasıl, yani: gidişi nasıl; yapan: **مشوِّر**. Ve **خيلٌ مشوَّرةٌ، ومشورة**: **شِيرت** ise, yani: koşturuldu ise. Ve **شِرتُ الفرس**: atı koşturdum.

**رشو**:
**الرَّشو**: **الرَّشوة** fiilidir. **رشوته أرشوهُ رشواً**: ona rüşvet verdim; onu **رشواً** olarak **أرشوهُ**. **والمراشاةُ**: kayırma.
**والرَّشاة**: **المشدي** ilacına içilen bir bitki. **والرشاءُ** (uzatmalı): kovanın ipi; çoğulu: **أرشيةُ**. **قال**:
إني إذا ما القومُ كانوا أنجيه
واضطرب القومُ اضطراب الأرشيه

**وأرشيةُ** (acı kavun) **شجر الحنظلِ** ve **البِطِّيخ** ve ona benzeyen şeylerin: kayışlarıdır.

**وشر**:
**الوشر**: **الأشر**’de bir dildir (lehçedir). Ve hadiste: "Allah **الواشرة**’ye ve **الموتشره**’ye lanet etsin".
**الواشرة** ve o **الأشرة**’dir: **تأشِرُ أسنانها**: dişlerini **أشر** olsun diye, yani: çentikler.

**ورش**:
**الورشُ**: yemekten bir şey almak; **ورشتُ أرِش ورشاً** dersin; ondan bir şey aldığım zaman.
**والورشانُ**: bir kuş; dişisi: **ورشانةٌ**; çoğulu: **ورشانٌ**.

**شري**:
**شري البرق في السّحاب يشرى شرى**: bulutta şimşek yayıldı; onda dağıldığı zaman.
Ve **شرى يشري شِرى وشِراءً وهو شارٍ**: sattı; **قال**:
فلئِن فرزتُ من المنية والشِرى		فلقد أكونُ وأنت غير فـرورِ

**والمُشاراة**: çekişme; ve **استشرى**: inat ettiğinde (çekişip direttiğinde).
**والشَّرى**: adamda tutan bir hastalık; dirhem biçiminde kırmızı. **شري الرَّجلُ**: adam bu hastalığa tutuldu; **وشري شرىً وهو شرٍ**.
**وشروى الشَّيء**: onun benzeri; ve falan **شروى** falan: yani: onun benzeri. **قالت الخنساء**:
أخوين كالصُقرين لم		يَرَ ناظرٌ شرواهما

**وأشراءُ الحرمِ**: onun çevreleri; tekili: **شرّى** (kısaltılmış).
**والشَّري**: **شجرُ الحنظل**; **والشَّريان**: **شجر الحنظل**’dan (olan); **والشِّريانُ**: kendisinden yaylar yapılan bir ağaçtandır. Ve **شرى**: aslanı çok bir yer. **قال**:
أسودُ شرى لاقت أسودَ خفيفةٍ		تساقين سُمِّا كلُّهـنَّ خـوادِرُ

Ve **شراة**: Şam’da bir toprak; ona nisbet: **شرويّ**. Ve **قومٌ شُراة**: onlar Haricîlerdir.
**واستشرت الأمور عليهم**: yani: işler onlara büyüdü.
Ve **شروى أبان**: bir dağ.

**ريش**:
**رشت السَّهم**: yani: oka tüy taktım. Ve **رشتُ فلاناً**: onu güçlendirdiğim ve geçimine yardım ettiğim zaman. Ve **ارتاش فلانٌ**: hâli güzelleşti. **والرِّياش**: güzel elbise; **والرِّيش**: kuşun örtüsü; tekili: **ريشة**.

**رشأ**:
**الرَّشأُ** (hemzeli): ceylan yavrusu; çoğulu: **أرشاء**.

**رأش**:
**رجلٌ رؤشوش**: kulak kılı çok olan. Ve bir adam, bir dişi deve ve bir erkek deve **رأش**: yani: kulak kılları da çok olan.

**اشر**:
**الأشرُ**: şenlik ve azgınlık. Ve bir adam **أشرٌ** ve **أشران**. Ve bir kavim **أشارى**.

**أرش**:
**الأرشُ**: yaranın diyeti. **قال حماس**: **الأرش**: suyun bedeli; sana bir kavim geldiğinde, bedeli alana kadar onlara suyu mümkün kılma.
**والتأريش**: kışkırtma. **قال رؤبة**:
أصبحت من حرصٍ على التأريش.
Ve dedi: "Ve ben, aralarında savaşı **أرش** edenlerden değildim"

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الأَشَرُ: البَطَرُ. وقد أشِرَ بالكسر يَأْشَرُ أشَراً، فهو أشِرٌ وأشْرانُ وقومٌ أُشارى. قال الشاعر:
وخَلَّتْ وُعولاً أشارى بهـاوقد أزْهَفَ الطَعْنُ أبْطالها
ومنه ناقةٌ مِئْشِيرٌ، وجوادٌ مِئْشِيرٌ، يستوي فيه المذكَّر والمؤنث. وتَأْشيرُ الأسنانِ: تَحْزيزُها وتحديدُ أطرافها والجُعَلُ مُؤَشَّرُ العَضُدين. ويقال: بأسنانه أُشُرٌ وأُشَرٌ، مثال شُطُبِ السيفِ وشُطَبِهِ، وأُشورٌ أيضاً، قال جميل:
سَبَتْكَِ بمصقولٍ تَرِفُّ أُشورُهُ
وفي المثل: أعْيَيْتَني بأُشُرٍ فكيف بِدُرْدُرٍ. وأشَرْتُ الخشبةَ بالمِنْشارِ، مهموزٌ. وقال الشاعر:
لَقَدْ عَيَّلِ الأَيْتامَ طَعْنَةُ ناشِرَهُ		أناشِرَ لا زالَتْ يَميِنُكَ آشِرَهْ
أي مَأشورَةٌ، مثل عيشَةٍ راضِيَةٍ أي مَرْضِيَّةٍ.

##### Türkçe

**الأَشَرُ**: azgınlık/şımarıklık. Ve gerçekten o, kesre ile **أشِرَ** olur; **يَأْشَرُ** **أشَراً** (diye); artık o **أشِرٌ**’dir; ve **أشْرانُ** (dır); ve bir kavim **أُشارى** (dır). Şair dedi ki:
وخَلَّتْ وُعولاً أشارى بهـاوقد أزْهَفَ الطَعْنُ أبْطالها

Ve ondan: **ناقةٌ مِئْشِيرٌ**, ve **جوادٌ مِئْشِيرٌ**; onda müzekker ve müennes eşit olur. Ve **تَأْشيرُ الأسنانِ**: onları çentiklemek ve uçlarını sivriltmektir; ve **الجُعَلُ** **مُؤَشَّرُ العَضُدين** (dir). Ve denilir: onun dişlerinde **أُشُرٌ** ve **أُشَرٌ** vardır; **شُطُبِ السيفِ** ve **شُطَبِهِ** misali; ve **أُشورٌ** da (vardır). Cemîl dedi ki:
سَبَتْكَِ بمصقولٍ تَرِفُّ أُشورُهُ

Ve meselde: **أعْيَيْتَني بأُشُرٍ فكيف بِدُرْدُرٍ**. Ve ben tahtayı **بالمِنْشارِ** ile **أشَرْتُ**; hemzelidir. Şair dedi ki:
لَقَدْ عَيَّلِ الأَيْتامَ طَعْنَةُ ناشِرَهُ		أناشِرَ لا زالَتْ يَميِنُكَ آشِرَهْ

Yani **مَأشورَةٌ**; **عيشَةٍ راضِيَةٍ** misali; yani **مَرْضِيَّةٍ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ر ( و ا ي ء )
شرى ، شار ، وشر ، ورش ، رشا ، راش ، أرش ، أشر .
شري : قال الليث : شَرِيَ البرقُ يَشْرَى ، إذا تَفَرَّقَ في وَجْهِ الغَيْم .
وقال غيره : شَرِيَ البرق يَشْرَى ، إذا تَتَابَعَ لمعَانُه ، واسْتشرى مثله ، ومن هذا يُقال للرجل إذا تَمَادَى في غَيِّه وفساده : شرِيَ شَرًى .
واسْتَشرَى فلانٌ في الغيّ إذا لجَّ فيه ، والمُشارَاة : المُلاَجَّة ، يقال : هو يُشارِي فلاناً ، أي يُلاَجُّه .
وقال الليث : الشري : داءٌ يأخُذُ في الرِّجْل أحمر كهيئة الدراهم ، والفعل شرَى الرّجل ، وشرى جلْدُه شرىً وهو شر . وأَشراءُ الحرم : نواحيه ، والواحد شرًى ، وشرى الفرات : ناحِيَتُه .
وقال الشاعر :
لُعِنَ الكواعبُ بَعْد يوم وصَلْنَنِي
بشرى الفُراتِ وبعد يوم الْجَوسَقِ
ويقال للشجعان : ما هُمْ إلاَّ أُسود الشرَى .
قال بعضهم : شرًى : مَأْسَدَةٌ بعينها ، وقيل : شرَى الفُرات وناحيته ، وبه غياضٌ وآجام . وقال الشاعر :
أُسودُ شرًى لاقتْ أُسُودَ خَفِيَّةٍ
واسْتَشرَتْ أمورٌ بينهم : تَفاقَمَتْ وعظمت .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الْحَنْظَلُ : هو الشرْيُ ، واحدته شرْيَة .
قال رؤبة :
في الزَّرْبِ لو يَمْضُغُ شَرْياً ما بَصَقْ
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أَشرَى حوضَه : مَلأَهُ ، وأَشرَى جِفانَه ، إذا ملأَها للضِّيفان ، وأنشد :
ونَشْرِي الجِفانَ ونَقْرِي النَّزِيلاَ
أبو عبيد : الشَّرْيَانُ من الشجر : الذي يُتَّخَذُ منه القِسِيّ ، ويقال : شِرْيان بكَسْرِ الشين .
وأخبرني المنذريّ ، عن المبرِّد ، أنه قال النَّبْعُ والشوْحَطُ ، والشّرْيَان : شجرة
واحدة ، ولكنها تختلف أسماؤها ، وتكرم مَنَابِتُها ؛ فما كان منها في قُلَّةِ الجبل فهو النَّبع ، وما كان في سفحه فهو الشّريان ، وما كان في الحضيض فهو الشوْحَط .
والشِّريانات : عُروقٌ رِقاقٌ في جسد الإنسان .
أبو سَعيد ، يقال : هذا شرْوَاهٌ وشَرِيَّةٌ ، أي مِثْلُه ، وأنشد .
وتَرَى مَالِكاً يقولُ أَلاَ تُبْ
صِرُ في مَالكٍ لهذا شرِيّاً
وفي حديث أُمِّ زَرْع أنَّها قالت : طَلَّقَني أبو زرع ، فَنَكَحْتُ بعده رجلاً سَرِيّاً ، رَكِبَ شرِيّاً ، وأَخَذَ خَطِّيّاً ، وأَرَاحَ عَلَيَّ نَعَماً شرِيّاً .
قال أبو عُبيد : أَرَادت بقولها : رَكِبَ شَرِيّاً ، أَيْ فرساً يَسْتَشْرِي في سَيْره . أي يَلِجُّ ويَمْضي فيه بلا فُتور ولا انْكسار ، ومن هذا يقال للرجل إذا لَجَّ في الأَمر : قد شَرِيَ فيه ، واسْتَشْرَى .
وقال غيره : شَرِيَتْ عينُه بالدَّمع ، أي لَجَّتْ وتابعت الهَملان .
وقال الأصمعيّ : إبِلٌ شرَاةٌ وسراةٌ ، إذا كانت خِيارَا .
وقال ذو الرمة :
يَذُبُّ الْقَصايَا عن شَرَاةٍ كَأَنَّمَا
جَماهيرُ تَحْتَ الْمُدْجِنَات الْهَوَاضِبِ
ويقال لِزِمام النَّاقَة إذا تَتَابع حركاته لتَحْرِيكها رأسها في عَدْوِها : قد شرِيَ زِمَامُها ، يشرَى شَرًى .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الشِّرْيان : الشقّ ، وهو الثَّتُّ ، وجمعه ثُتُوت .
قال : وسأَلْته عن قوله عليه السلام في شريكه : ( لا يُشَارِي ولا يُمارِي ولا يُدارِي فقال : لا يشارِي من الشر . قلت : كأَنَّه أَراد لا يشارّ ، فقلب إحدى الرّاءيْن ياءً . ولا يُماري : لا يخَاصِمُ في شيءٍ له فيه مَنْفَعَه . وقوله : ( ولا يُدارِي ) ، أي لا يَدْفَع ذا الحق عن حَقِّه ، وقيل : لا يشاري : لا يلاجّ .
أبو عُبَيد ، عن أبي زيد : شَرَيْتُ بمعنى بِعْتُ ، وشَرَيْتُ أي اشْتَرَيْت . وقال الله : ( وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْاْ بِهِ أَنفُسَهُمْ ) ( البقرة : 102 ) .
قال الفراء : معناه ، بِئْسَ ما باعُوا به أَنْفُسَهُمْ . قال : وللعرب في شَرَوْا واشْتَرَوْا مَذْهبان : فالأكثر منهما : أَنَّ ( شَرَوْا ) ، بَاعُوا ، و ( اشْتَرَوْا ) : ابتاعوا ؛ وربما جعلوهما بمعنى بَاعوا . والشَّراة : الْخوارِج ، سَمَّوْا أنفسهم شُراةً ؛ لأنَّهم أرادوا أَنَّهم باعوا أَنفسهم لله ، والواحد شارٍ ، وشَرَى نفسه شِرًى ، إذا باعها .
وقال الشاعر :
فَلَئِنْ فَرَرْتُ من الْمَنِيَّةِ والشِّرَى
والشِّرى : يكون بَيْعاً واشْتِراءً .
والشَّارِي : الْبَائِع ، والشَّارِي أيضاً : الْمُشْتَري .
وقال الليث : شَرَاة : أَرْض ، والنِّسْبَة إليهم شَرَوِيّ .
أبو تراب : سمِعت السُّلَمِيّ يقول : أَشْرَيْتُ بين القَوْم وأَغْرَيت ، وأَشْرَيْتُه به فَشَرِيَ ، مثل أَغْرَيْتُه به فَغَرِيَ .
ابن هانىء : يقال : لحاهُ الله وشَرَاه .
وقال اللحيانيّ : شَراهُ الله وعَظَاه وأَوْرَمُه وأَرْغَمَه .
وشَرَوْى : اسم جَبَلٍ بعَيْنه .
شير شور : أبو زيد ، يقال اسْتَشَارَ أَمْرَه ، إذا تَبَيَّنَ واسْتَنَارُ .
ثعلب ، عن سلمَة ، عن الفراء : يقال : شَارَ الرَّجل ، إذا حَسُنَ وَجْهُه ، وراش ، إذا اسْتَغْنَى .
الأصمعيّ : شَارَ الدّابة وهو يَشُورُها شَوْراً ، إذا عَرَضَها ، ويقال للمكان الذي يشَوَّرُ فيه الدَّوابّ : الْمِشْوَار . ويقال : اشْتَارت الإبِل ، إذا لبِسَها شيءٌ من السِّمَن . ويقال : جاءت الإبِلُ شِيَاراً ، أي سِماناً حِسَاناً .
وقال عمرو بن معد يكرب :
أَعَبَّاسُ لو كانَتْ شِياراً جِيَادُنَا
بِتَثْلِيثَ مَا نَاصَبْتَ بعدي الأحَامِسَا
ويقال : ما أَحْسَنَ شَوَارَ الرَّجُل وشَارَتَه يعني لِبَاسَه وهَيئته .
ويقال : شَارَ العسلَ يَشُوره شَوْراً ومشارَةً ، وذلك إذا اجْتَناه وأَخذَه .
أبو عُبيد : شرْتُ الْعَسَلَ ، أَخَذتُه من مَوْضعه .
وقال الأعشى :
كَأَنَّ جَنِيّاً من الزَّنْجبيل باتَ بِفِيها وأَرْياً مَشورَا
شَمِر : شرتُ العسلَ واشتَرْتُه وأَشَرْتُه ، قال : وقال أبو عَمْرو : يقال : أَشِرْني على العَسَل ، أي أَعِنِّي على جَنَاه ، كما تقول : أَعْكِمْنِي ، وأنشد قولَ عدِيّ بن زَيْد :
في سَمَاعٍ يَأْذَنُ الشيْخُ لَهُ
وحَديثٍ مثْلِ مَاذِيَ مُشارِ
قال : مُشارٌ ، قَدْ أُعِينَ على أَخْذه .
الأصمعيّ : أشارَ الرَّجل يُشيرُ إشارة ، إذا أَوْمى بيديه ، وأَشَارَ يُشيرُ ، إذا ما وَجَّهَ الرَّأْي . ويقال : فلانٌ جَيِّدُ الْمَشورَة .
وقال ابن السكيت : هو جَيِّدُ الْمَشورَةِ ، والْمَشْوَرَة : لُغَتان .
وقال الفراء : الْمَشُورَةُ : أَصْلُها مَشوَرَة ، ثم نُقِلت إلى مَشُورَة .
يقال : فلان حسن الشارَة والشَّوْرَة ، إذا كان حَسَنَ الهيئة ، وفلان حسنُ الشوْرَة ، أي حَسَنُ اللِّباس .
ويقال : فلان حسنُ المِشوار ، وليس بفلان مِشوار ، أي مَنْظَر .
وقال الأصمعيّ : حَسَنُ المِشوَار ، أي مُجَرَّبه حسَنٌ حينَ تُجرِّبُهُ . ويقال لمتاع البيت : الشَّوارُ ، والشِّوار والشُّوار ، وكذلك الشَّوار والشِّوارُ لمتاع الرَّحل . وتقول : شوَّرْتُ إليه بيدي ، وأشرت إليه ، أي لَوَّحْتُ إليه ، وأَلَحْتُ أيضاً .
ويقال : شرْتُ الدَّابة والأَمَةَ أَشورهما شَوْراً إذا قلبتهما ، وكذلك شوّرتهما وأشرتُهما ، وهي قليلة ، وإنه لَصَيِّرٌ شيِّر ، أي حَسَن الصّورة والشِّوْرَة .
أبو عبيد عن أبي زيد : أَبْدَى اللَّهُ شوَارَه ، يعني مذاكيره . ويقال : في مَثل : ( أَشوَارَ عَروس تَرَى )
اللِّحياني : شوَّرت بالرجل ، إذا خجُلْته ، وقد تَشوَّر الرجلُ . والشَّوَار : الفَرْج ، وشَوارُ المرأة : فَرْجُها .
الليث : الشَّورَةُ : الموضعُ الذي يُعسّل فيه النحلُ إذا دَحَتْها . قال : والمَشوَرةُ : مَفْعلة ، اشتُقّ من الإشارة ، ويقال : مَشُورَة قال : والمُشيرَةُ هي الإصْبع التي يقال لها : السَّبّابَة ، ويقال : ما أحسن شِوار الرجل وشارَته وشِيارَه يعني لِباسه وهيئته وحُسْنَه . وقصيدة شيِّرةٌ ، أي حسناء . وشيء مَشور ، أي مَزَيَّن ، وأنشد :
كأَنَّ الجرادَ يُغَنِّينَه
يُبَاغِمْنَ ظَبْيَ الأَنيسِ المشورَا
قال : والتشوير : أَنْ تُشَوِّرَ الدَّابة ، تَنْظُر كيف مِشْوَارها أي كيف سِيرتُها ، والمشوار : ما أَبْقَت الدَّابة من عَلَفها .
قال الخليل : سألتُ أَبا الدُّقَيْشِ عنه ، فقلت نِشوار أو مِشوار ؟ فقال : نِشوار ، وزعم أنه فارسي .
أبو عبيد عن الأمَوِيّ : المسْتَشير : الفَحْلُ الذي يَعْرِفُ الحائِلَ من غيرها ، وأنشد :
أَقْرَعْتُها كلّ مُسْتَشير
وكلَّ بَكْرٍ دَاعِرٍ مِئْشِير
أبو عمرو : المستشير السَّمين ، وكذلك المستَشيط .
أبو سَعِيد : يقال : فلانُ وزيرُ فلان وشَيِّره ، أي مُشَاوِرُه ، وجمعه شُوراء .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الشَّورَة : الجمالُ الرائع ، والشوْرَةُ : الخَجْلَة : والشيِّرُ : الجميلُ .
وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) رأى امرأةً شَيِّرَةً ، عليها مَنَاجِد ، أي جميلة .
أبو عمرو : الشيارُ : يوم السبت .
ويقال للسَّبَّابَتَيْن : المْشيرتان .
شمِر ، عن الفراء : إنَّه لحسَنُ الصُّورة والشُّورة في الهَيئة ، وإنه لَحَسَنُ الشوْرَة والشوَارِ وأَخَذَ شَوْرَةُ وشَوَارَه ، أي زِينَته ، قال : وشرْتُه : زَيَّنْتُه ، فهو مَشور .
رشا : قال الليث : الرَّشو ، فعل الرِّشْوة ، تقول : رَشَوْتُه ، والمراشاة المحاباة .
وأخبرني المنذريّ عن أبي العبّاس أنه قال : الرِّشوة مأخوذة من رَشا الفرخُ ، إذا مَدَّ رأسه إلى أمّه لتزقُهُ .
وقال الليث : الرَّشاةُ ، نبات يشرب لدواء المشيّ .
أبو عبيد : الرَّشاءُ من أولاد الظباء الذي قد تحرَّك وتمشّى .
قال : والرِّشاء : رسن الدلو .
أبو عُبيد : عن الكِسائيّ : الرِّشاء الحبل ، يقال منه : أرشيتُ الدلو ، إذا جعلتَ لها حَبْلاً .
قال : وقال الأصمعيّ : إذا امتدَّتْ أغصان الحنظل قيل : قد أرْشت ، أي صارت كالأرْشية ، وهي الحِبال .
وقال أبو عمرو : استْرشَى ما في الضرْع واستوْشى ما فيه ، إذا أخرجه .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أرشى الرجل ، إذا حك خَوْرَان الفَصيل ليَعْدُو .
ويقال للفصيل : الرَّشِيّ .
ويقال : رُشوة ورِشوة ، وقد رشاه رِشوةً ، وارتشى منه رِشوة ، إذا أخذها ، وجمعها الرُّشَا .
أرش : قال الليث : الأَرش : دِيَة الجراحَة ، والتأريش : التحريش .
وقال رُؤْبة :
أصبحتُ من حرصٍ على التأريش
وقال :
أصْبِحْ فما من بشر مأروش
قوله : ( أصْبِحْ ) يقول : تأمَّل وانظر وأبصرْ حتى تعقل ، فما من بشر مأروش . يقول : إِنْ عِرْضي صحيح لا عَيْب فيه ، والمأروش : المخدوش .
وقال ابن الأعرابيّ : انتظر حتى تعقل ، فليس لك عندنا أرش إلا الأسنّة ، يقول : لا نقتل إنساناً فَنَدِيه أبداً . قال : والأرْش الدِّية .
شَمِر عن أبي نهشل وصاحبه : الأرش : الرِّشوة ، ولم يعرفاه في أرش الجراحات .
وقال غيرهما : الأرش ثمن الجراحات كالشّجة ونحوها .
وقال ابن شُميل : يقال : ائترش من فلان حُمَاشتك يا فلان ، أي خذ أرشها ، وقد ائترش للخُماشة ، واستسلم للقصاص .
قلت : وأصل الأرش الخدْش ، ثم قيل لما يؤخذ ديةً لها : أرش ، وأهل الحجاز يسمّونه النّذْر ، وكذلك عُقْر المرأة ما يؤخذ من الواطيء ثمناً لبُضْعِها ، وأصلُه من العَقْر ، كأنه عَقَرها حين وطِئها وهي بِكْرٌ ، فافترعها ودمَّاها ، فقيل لما يؤخذ بسبب العَقْر : عُقْر .
وقال القُتَبيّ : يقال لما يدفع بين السَّلامة
والعَيْب في السِّلعة : أَرْش ، لأنْ المبتاع للثوب على أنّه صحيح إذا وقف فيه على خَرْق أو عيب وقع بينه ، وبين البائع أَرش ، أي خصومة واختلاف ، من قولك : أرَّشت بين الرجلين ، إذا أغريتَ أحدهما بالآخر ، وأوقعت بينهما الشرَّ ، فسمي ما نقص العيبُ الثوبَ أرْشاً إذا كان سبباً للأرش .
ورش : قال الليث : الوَرْش : تناول شيء من الطعام ، تقول : وَرَشتُ أَرِشُ وَرْشاً ؛ إذا تناولتَ منه شيئاً ، ويقال للذي يدخل على قوم يَطْعمون ليُصيب من طعامهم : وارش . وللذي يدخل عليهم وهم شَرْب : واغل .
أبو عُبيد ، عن أبي زَيْد : وَرَشتُ شيئاً من الطعام أَرِشُ وَرْشاً ؛ إذا تناولت قليلاً من الطعام . والوَرَشان : طائر وجمعه وِرْشان ، والأنثى وَرَشَانة .
أبو عَمرْو : الوَرِش النشيط وقد وَرِش وَرَشاً ، وأنشد :
يَتْبَعْنَ زَيّافاً إذا زِفْنَ نجا
باتَ يُبَارِي وَرِشَاتٍ كالْقَطَا
إذا اشتكَيْنَ بُعْدَ مَمْشاهُ اجْتَزَى
منهُنّ فاستوفَى برحْبٍ وعدا
أي زاد . اجتزى منهن ، من الجزاء قال : ورجل وَرِش : نشيط .
أبو زَيْدٌ : يقال : لا تَرِش عليّ يا فلان ، أي لا تعرِضْ لي في كلامي فتقطعه عليّ .
روش ريش : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الرَّوش : الأكل الكثير ، والورْش الأكل القليل ، قال : والرائش الذي يُسَدِّي بين الراشي والمرتشي .
وقول الله جلّ وعزْ : ( وَرِيشًا وَلِبَاسُ التَّقْوَى ) ( الأعراف : 26 ) وقرىءَ ( وَرِياشاً ) . أخبرني المنذريّ عن الحُسين بن فَهْم ، عن محمد بن سلاّم ، قال : سمعت سلاماً أبا المنذر القاري يقول : الرِّيش الزينة ، والرِّياش كلّ اللباس ، قال : فسألتُ يونس فقال : لم يقل شيئاً ، هما سَوَاء ، وسأل جماعةً من الأعراب ، فقالوا كما قال .
قال أبو الفضل : أراه يعني كما قال أبو المنذر .
قال : وأخبرني الحرّانيّ : أنه سمع ابن السِّكّيت : يقول : الرِّيش جمع ريشة ، والرَّيْش مصدر راش مهمة يريشه رَيْشاً ، إذا ركّب عليه الرِّيش .
وقال القُتَيْبِيّ : الرِّيش والرِّياش واحد ، وهما ما ظهر من اللباس ، وريش الطائر ما ستره الله تعالى به .
وقال ابن السّكّيت : قالت بنو كلاب : الرياش هو الأثاث من المتاع ، ما كان من لباسٍ أو حشوٍ من فراش أو وِثار . والرِّيش المتاع والأموال أيضاً ، وقد يكون في الثياب دون المال ، وراشه الله ، أي
نعشه بريشه . وإنه لحسن الريش ، أي الثياب ، والرّياش القِشَرِ .
الليث ، يقال : ارتاش فَلان ، إذا حَسُنَت حالتُه ، قال : ورِشتُ فلاناً ؛ إذا قوّيتَه وأعنْتَه على مَعَاشه .
وقال غيره : الرَّاشي الذي يرشو الحاكم ليحكم له على خَصْمِه ، إمّا أن يحيفَ فيحكُمَ بخلاف الحقّ ، وإمّا أن يؤخر الحاكم إمضاء الحكم حتى يرشوَه صاحبُ الحق شيئاً ، فيحكم له حينئذ بحقّه ، والحاكم جائر في كلا الوجهين ، والرّاشي في أحد الوجهين معذور . وإذا أخذ الحاكم الرِّشوة فهو مرتشٍ ، وقد ارتشى . والرائش الذي يتردّد بينهما في المصانعة فيريش المرتشَى من مال الراشي . وكل من أنلْتَه خيراً فقد رِشتَه . والرائِش الحميريّ مَلك من ملوك حِمْير ، كان غزا قوماً فغنِم غنائم كثيرة ، وراش أهل بيته حتى أغناهم .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : راش فلان صَدِيقه يَريشه رَيشاً إذا جمع الرِّيشَ ، وهو المالُ والأثاث . ويقال : كلاء رَيْشٌ ورَيّش ، وله رِيش ؛ وذلك إذا كثر ورَقَّ ، وكان عليه زَغبة من زِفَ ، وتلك الزَّغَبة يقال لها : النَّسَال .
ويقال : رمح راشٌ خَوَّار ضَعِيف ، وجملٌ راش الظَّهر : ضعيف . ورجل راشٌ : ضعيف .
وشر أشر : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه لعن الواشرة والمؤتشِرة .
قال أبو عُبَيد : الوَاشرة : المرأة التي تَشِر أسنانها ، وذلك أنها تفلِّجُها وتُحَدِّدها حتى يكون لها أُشُر ؛ والأُشر تحدُّد ورقّة في أطراف الأسنان ، ومنه قيل : ( ثَغْرٌ مُؤَشّر ) ، وإنما يكون ذلك في أسنان الأحداث ، تفعله المرأة الكبيرة ، تتشبّه بأولئك ، ومنه المثل السائر : ( أَعْيَيْتَنِي بأُشُر ، فكيف أرجوك بِدُرْدُر ) ، وذلك أنّ رجلاً كان له ابن من امرأةٍ كَبِرت ، فأخذ ابنه يوماً منها يُرَقِّصُه ، ويقول : يا حبذا دُرْدُرك فعمِدت أمّه الحمقاء إلى حجر فهتَمتْ أسنَانها ، ثم تعرَّضت لزوجها ، فقال لها حينئذ : ( أَعْيَيْتِنِي بأُشر فكيف بِدَرْدُر )
وقال ابن السّكِّيت : يقال للمنشار الذي يُقطع به الخشب : ميشار وجمعه مواشير ، من وَشَرْت أشر ، ومئشار وجمعه مآشير من أشرْتُ آشِرُ ، وأنشد :
أَناشرَ لا زالَت يمينك آشِرَهْ
قالوا : أرادت لا زالت يمينك مأشورة كما قال الله جل وعز : ( خُلِقَ خُلِقَ مِن مَّآءٍ دَافِقٍ ) ( الطارق : 6 ) ، أي مدفوق . 5
والأَشَر المَرح والبَطَر ، ورجل أَشِر وأشْرَان ، وقوم أَشَارَى وأُشارَى ، وامرأة مِئْشير بغير هاء ، مثل الرجل ، وحَرَّة شَوْرَانِ معروفة في بلاد العرب .

##### Türkçe

ش ر ( و ا ي ء )
شرى ، شار ، وشر ، ورش ، رشا ، راش ، أرش ، أشر .

**شري**: Leys dedi: **شَرِيَ البرقُ يَشْرَى**; şimşek, bulutun yüzünde dağılıp ayrıldığında.

Bir başkası dedi: **شَرِيَ البرق يَشْرَى**; parıltısı ardı ardına geldiğinde; **واسْتشرى** da bunun gibidir. Bundan dolayı, adam için sapkınlığında ve bozgunculuğunda ileri gidip sürdürdüğünde şöyle denir: **شرِيَ شَرًى**.

**واسْتَشرَى** falan, sapkınlıkta, onda inatla ısrar ettiğinde; **والمُشارَاة**: inatlaşma; denir ki: o, falanla **يُشارِي**; yani onunla inatlaşır.

Leys dedi: **الشري**: bacakta tutan, dirhem biçiminde kırmızı (lekeler) gibi olan bir hastalıktır; fiil: adamın **شرَى**’sı; ve derisi **شرىً** ile **شرى** oldu; o **شر**’dir. **وأَشراءُ الحرم**: onun çevreleri; tekili **شرًى**; ve **شرى الفرات**: onun tarafı.

Şair dedi:
Lُعِنَ الكواعبُ بَعْد يوم وصَلْنَنِي
بشرى الفُراتِ وبعد يوم الْجَوسَقِ

Yiğitlere denir: onlar ancak **أُسود الشرَى**’dır.

Bazıları dedi: **شرًى**: bizzat bir **مَأْسَدَةٌ**’dir; ve denildi ki: **شرَى الفُرات** ve onun tarafı; onda koruluklar ve sazlıklar vardır. Şair dedi:
أُسودُ شرًى لاقتْ أُسُودَ خَفِيَّةٍ

**واسْتَشرَتْ** işler aralarında: kabardı ve büyüdü.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الْحَنْظَلُ**: o **الشرْيُ**’dir; tekili **شرْيَة**.

Rü’be dedi:
في الزَّرْبِ لو يَمْضُغُ شَرْياً ما بَصَقْ

Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أَشرَى** havuzunu: onu doldurdu; ve **أَشرَى** çanaklarını; misafirler için onları doldurduğunda; ve okudu:
ونَشْرِي الجِفانَ ونَقْرِي النَّزِيلاَ

Ebû Ubeyd: **الشَّرْيَانُ** ağaçtan: ondan yayların yapıldığı (ağaç)tır; ve denir: **شِرْيان** şîn’in kesresiyle.

Münzirî bana haber verdi, Müberred’den: o dedi ki: **النَّبْعُ** ve **الشوْحَطُ** ve **الشّرْيَان**: tek bir ağaçtır; fakat adları farklılaşır ve bitiş yerleri değerli olur; ondan dağ tepesinde olan **النَّبع**’dır; yamacında olan **الشّريان**’dır; çukurda olan **الشوْحَط**’tır.

**والشِّريانات**: insan bedeninde ince damarlar.

Ebû Saîd: denir: bu, **شرْوَاهٌ** ve **شَرِيَّةٌ**’dir; yani onun gibidir; ve okudu:
وتَرَى مَالِكاً يقولُ أَلاَ تُبْ
صِرُ في مَالكٍ لهذا شرِيّاً

Ümmü Zer‘ hadîsinde, onun şöyle dediği (rivayet edilir): Ebû Zer‘ beni boşadı; ondan sonra **رجلاً سَرِيّاً** bir adamla evlendim; **رَكِبَ شرِيّاً**; ve **أَخَذَ خَطِّيّاً**; ve üzerime **نَعَماً شرِيّاً** (hayvan) rahatça saldı.

Ebû Ubeyd dedi: onun sözüyle muradı: **رَكِبَ شَرِيّاً**; yani yürüyüşünde **يَسْتَشْرِي** olan bir at; yani inatla sürdürür ve onda gevşeme ve kırılma olmaksızın gider. Bundan dolayı, adam için işte inatla ısrar ettiğinde denir: onda **شَرِيَ**; ve **اسْتَشْرَى**.

Bir başkası dedi: gözü yaşla **شَرِيَتْ**; yani inatla sürdü ve akmayı ardı ardına getirdi.

Asmaî dedi: **إبِلٌ شرَاةٌ وسراةٌ**; seçkin olduklarında.

Zü’r-Rumme dedi:
يَذُبُّ الْقَصايَا عن شَرَاةٍ كَأَنَّمَا
جَماهيرُ تَحْتَ الْمُدْجِنَات الْهَوَاضِبِ

Devenin yuları için, başını koşturmasında hareketleri onu hareket ettirmek için ardı ardına geldiğinde denir: yuları **شرِيَ**; **يشرَى شَرًى**.

Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشِّرْيان**: yarık; o **الثَّتُّ**’tür; çoğulu **ثُتُوت**.

Dedi: ve ona, onun (aleyhisselâm) ortağı hakkında sözünü sordum: ( **لا يُشَارِي ولا يُمارِي ولا يُدارِي** ) dedi; şöyle dedi: **لا يشارِي** şerden (dolayı) (inatlaşmaz). Dedim: sanki **لا يشارّ** murad etti; sonra iki râ’dan birini yâ’ya çevirdi. **ولا يُماري**: kendisi için onda fayda bulunan bir şeyde çekişmez. Ve sözü: ( **ولا يُدارِي** ): yani hak sahibini hakkından geri çevirmez; ve denildi: **لا يشاري**: inatlaşmaz.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **شَرَيْتُ** “sattım” anlamındadır; ve **شَرَيْتُ** yani “satın aldım”. Allah dedi: ( **وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْاْ بِهِ أَنفُسَهُمْ** ) ( **البقرة : 102** ).

Ferrâ dedi: anlamı: nefislerini onunla ne kötü sattılar. Dedi: Arapların **شَرَوْا** ve **اشْتَرَوْا** hakkında iki mezhebi vardır: ikisinin çoğu: **( شَرَوْا )** sattılar; ve **( اشْتَرَوْا )** satın aldılar; bazen ikisini “sattılar” anlamına da getirirler. **والشَّراة**: Hâricîlerdir; kendilerine **شُراةً** adını verdiler; çünkü nefislerini Allah’a sattıklarını murad ettiler; tekili **شارٍ**; ve nefsi **شِرًى** olarak **شَرَى**; onu sattığında.

Şair dedi:
فَلَئِنْ فَرَرْتُ من الْمَنِيَّةِ والشِّرَى

**والشِّرى**: satış ve satın alma olur.

**والشَّارِي**: satıcıdır; **والشَّارِي** ayrıca: alıcıdır.

Leys dedi: **شَرَاة**: bir arazidir; onlara nisbet: **شَرَوِيّ**.

Ebû Turâb: Sulemî’nin şöyle dediğini işittim: kavim arasında **أَشْرَيْتُ** ve **أَغْرَيت**; ve onu onunla **أَشْرَيْتُه** de o **فَشَرِيَ**; tıpkı onu onunla **أَغْرَيْتُه** de o **فَغَرِيَ** gibi.

İbn Hânî’: denir: Allah onu kahretsin ve **شَرَاه**.

Lihyânî dedi: Allah onu **شَراهُ** ve **عَظَاه** ve **أَوْرَمُه** ve **أَرْغَمَه**.

**وشَرَوْى**: bizzat bir dağın adıdır.

**شير شور**: Ebû Zeyd: denir: **اسْتَشَارَ أَمْرَه**; işi açıklığa kavuştuğunda ve aydınlandığında.

Sa’leb, Selame’den, Ferrâ’dan: denir: adam **شَارَ**; yüzü güzelleştiğinde; ve **راش**; zenginleştiğinde.

Asmaî: **شَارَ** biniti; onu **يَشُورُها شَوْراً**; onu arz ettiğinde. Ve binitlerin içinde **يشَوَّرُ** olduğu yere **الْمِشْوَار** denir. Ve denir: develer **اشْتَارت**; onlara semizlikten bir şey bulaştığında. Ve denir: develer **شِيَاراً** geldi; yani semiz, güzel.

Amr b. Ma‘dîkerib dedi:
أَعَبَّاسُ لو كانَتْ شِياراً جِيَادُنَا
بِتَثْلِيثَ مَا نَاصَبْتَ بعدي الأحَامِسَا

Ve denir: adamın **شَوَارَ**’ı ve **شَارَتَه** ne güzel; yani elbisesini ve heyetini.

Ve denir: balı **شَارَ**; onu **يَشُوره شَوْراً ومشارَةً**; bu, onu topladığında ve aldığında.

Ebû Ubeyd: balı **شرْتُ**; onu yerinden aldım.

A‘şâ dedi:
كَأَنَّ جَنِيّاً من الزَّنْجبيل باتَ بِفِيها وأَرْياً مَشورَا

Şemir: balı **شرتُ** ve **اشتَرْتُه** ve **أَشَرْتُه**. Dedi: Ebû Amr dedi: denir: bal üzerine bana **أَشِرْني**; yani onun toplanmasında bana yardım et; tıpkı “bana **أَعْكِمْنِي**” dediğin gibi. Ve Adî b. Zeyd’in sözünü okudu:
في سَمَاعٍ يَأْذَنُ الشيْخُ لَهُ
وحَديثٍ مثْلِ مَاذِيَ مُشارِ

Dedi: **مُشارٌ**: onu almaya yardım edilmiş.

Asmaî: adam **أشارَ**; **يُشيرُ إشارة**; elleriyle işaret ettiğinde. Ve **أَشَارَ يُشيرُ**; görüşü yönelttiğinde. Ve denir: falan **جَيِّدُ الْمَشورَة**’dir.

İbnü’s-Sikkît dedi: o **جَيِّدُ الْمَشورَةِ**’dir; ve **الْمَشْوَرَة**: iki lugattır.

Ferrâ dedi: **الْمَشُورَةُ**: aslı **مَشوَرَة**’dir; sonra **مَشُورَة**’ye nakledildi.

Denir: falan güzel **الشّارَة** ve **الشَّوْرَة** sahibidir; heyeti güzel olduğunda; ve falan güzel **الشوْرَة** sahibidir; yani elbisesi güzel.

Ve denir: falan güzel **المِشوار** sahibidir; ve falan **مِشوار** değildir; yani görünüş.

Asmaî dedi: **حَسَنُ المِشوَار**; yani onu denediğinde denenmişi güzeldir. Ve ev eşyasına **الشَّوار** denir; ve **الشِّوار** ve **الشُّوار**; aynı şekilde **الشَّوار** ve **الشِّوار** yolculuk eşyası için de. Ve dersin: elimle ona **شوَّرْتُ** ve ona **أشرتُ**; yani ona el salladım; ve **أَلَحْتُ** da.

Ve denir: biniti ve cariyeyi **شرْتُ**; ikisini **أَشورهما شَوْراً**; onları çevirdiğimde; aynı şekilde ikisini **شوّرتهما** ve **أشرتُهما**; bu azdır. Ve o, gerçekten **صَيِّرٌ شيِّر**’dir; yani sureti ve **الشِّوْرَة**’si güzel.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Allah onun **شوَارَه**’ını açığa çıkardı; yani erkeklik uzuvlarını. Ve bir meselde denir: ( **أَشوَارَ عَروس تَرَى** )

Lihyânî: adamla **شوَّرت**; onu utandırdığında; ve adam **تَشوَّر** oldu. **والشَّوَار**: ferçtir; ve kadının **شَوارُ**’ı: onun ferci.

Leys: **الشَّورَةُ**: arının, onu yaydığında bal yaptığı yer. Dedi: **والمَشوَرةُ**: **مَفْعلة**’dir; işaretten türetilmiştir; ve denir: **مَشُورَة**. Dedi: **والمُشيرَةُ**: **السَّبّابَة** denilen parmaktır. Ve denir: adamın **شِوار**’ı ve **شارَته** ve **شِيارَه** ne güzel; yani elbisesi, heyeti ve güzelliği. Ve **قصيدة شيِّرةٌ**; yani güzel. Ve **شيء مَشور**; yani süslenmiş. Ve okudu:
كأَنَّ الجرادَ يُغَنِّينَه
يُبَاغِمْنَ ظَبْيَ الأَنيسِ المشورَا

Dedi: **والتشوير**: biniti **تُشَوِّرَ**; onun **مِشْوَار**’ının nasıl olduğuna bakarsın; yani gidişinin nasıl olduğuna. Ve **المشوار**: binitin yeminden bıraktığıdır.

Halîl dedi: onu Ebû’d-Dukayş’e sordum; dedim: **نِشوار** mı yoksa **مِشوار** mı? Dedi: **نِشوار**; ve onun Farsça olduğunu iddia etti.

Ebû Ubeyd, Emevî’den: **المسْتَشير**: kısır olanı başkasından ayırt eden aygırdır. Ve okudu:
أَقْرَعْتُها كلّ مُسْتَشير
وكلَّ بَكْرٍ دَاعِرٍ مِئْشِير

Ebû Amr: **المستشير** semizdir; aynı şekilde **المستَشيط**.

Ebû Saîd: denir: falan, falanın veziri ve **شَيِّره**’idir; yani onun müşaviridir; çoğulu **شُوراء**.

Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشَّورَة**: göz alıcı güzelliktir; ve **الشوْرَةُ**: utançtır; ve **الشيِّرُ**: güzel olandır.

Hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **شَيِّرَةً** bir kadın gördü; üzerinde **مَنَاجِد** vardı; yani güzel.

Ebû Amr: **الشيارُ**: cumartesi günüdür.

İki işaret parmağına **المْشيرتان** denir.

Şemir, Ferrâ’dan: o, surette ve heyette **الشُّورة**’da güzeldir; ve o, **الشوْرَة** ve **الشوَار**’da güzeldir; ve onun **شَوْرَةُ**’sunu ve **شَوَارَه**’ını aldı; yani ziynetini. Dedi: ve onu **شرْتُه**: onu süsledim; o da **مَشور**’dur.

**رشا**: Leys dedi: **الرَّشو**: **الرِّشْوة** fiilidir; dersin: onu **رَشَوْتُه**; ve **المراشاة**: kayırmadır.

Münzirî bana haber verdi, Ebû’l-Abbâs’tan: o dedi: **الرِّشوة** şu sözden alınmıştır: yavru kuş **رَشا**; annesi onu gagalasın diye başını ona uzattığında.

Leys dedi: **الرَّشاةُ**: yürümeye (iyi gelsin diye) içilen bir bitkidir.

Ebû Ubeyd: **الرَّشاءُ**: ceylan yavrularından, hareket etmiş ve yürümüş olan (yavru)dur.

Dedi: ve **الرِّشاء**: kovanın ipidir.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **الرِّشاء** iptir; ondan denir: kovayı **أرشيتُ**; ona bir ip yaptığında.

Dedi: Asmaî dedi: hanzalın dalları uzadığında denir: **قد أرْشت**; yani **الأرْشية** gibi oldu; onlar iplerdir.

Ebû Amr dedi: memedekini **استْرشَى** ve içindekini **استوْشى**; onu çıkardığında.

Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **أرشى**; tayın gevşekliğini kaşıdı da koşsun diye.

Taya **الرَّشِيّ** denir.

Ve denir: **رُشوة** ve **رِشوة**; ve ona **رِشوةً** olarak **رشاه**; ve ondan **رِشوة** olarak **ارتشى**; onu aldığında; çoğulu **الرُّشَا**.

**أرش**: Leys dedi: **الأَرش**: yaranın diyeti; ve **التأريش**: kışkırtmadır.

Rü’be dedi:
أصبحتُ من حرصٍ على التأريش

Ve dedi:
أصْبِحْ فما من بشر مأروش

Sözü: ( **أصْبِحْ** ) der ki: düşün, bak ve gör ki anlayasın; hiçbir insan **مأروش** değildir. Der ki: benim ırzım sağlamdır, onda ayıp yoktur; ve **المأروش**: çizilmiş olandır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: anlayıncaya kadar bekle; bizde senin için mızrak uçlarından başka **أرش** yoktur; der ki: bir insanı öldürmeyiz de asla ona diyet ödemeyiz. Dedi: **والأرْش** diyettir.

Şemir, Ebû Nehşel ve arkadaşından: **الأرش**: rüşvettir; ve onu yaraların **أرش**’ında tanımadılar.

Ve başkaları dedi: **الأرش**: şakka ve benzeri yaraların bedelidir.

İbn Şümeyl dedi: denir: falandan, ey falan, sıyrığını **ائترش**; yani onun **أرش**’ını al. Ve sıyrık için **ائترش** etti; ve kısasa teslim oldu.

Dedim: **الأرش**’ın aslı çiziktir; sonra onun için diyet olarak alınana **أرش** denildi. Hicaz ehli ona **النّذْر** adını verir. Aynı şekilde kadının **عُقْر**’u: onunla cima eden kimseden, onun cinsel organının bedeli olarak alınandır; aslı **العَقْر**’dandır; sanki o, o bakire iken onunla cima ettiğinde onu yaraladı; onu deflore etti ve kanattı; böylece **العَقْر** sebebiyle alınana **عُقْر** denildi.

Kutebî dedi: sağlamlık ile ayıp arasında malda ödenene **أَرْش** denir; çünkü elbiseyi sağlam diye satın alan, onda bir yırtık veya ayıp bulduğunda, onunla satıcı arasında **أَرش** olur; yani çekişme ve ihtilaf; senin “iki adam arasında **أرَّشت**” sözünden; birini ötekine karşı kışkırttığında ve aralarına şerri düşürdüğünde. Böylece ayıbın elbiseyi eksilttiği şeye, **أرش** sebebi olduğunda **أرْشاً** adı verildi.

**ورش**: Leys dedi: **الوَرْش**: yemekten bir şey almak; dersin: **وَرَشتُ أَرِشُ وَرْشاً**; ondan bir şey aldığımda. Ve kavmin yanına girip onlar yerken yemeklerinden bir şey elde etmek için girene **وارش** denir. Ve onların içki içtiği halde yanlarına girene **واغل**.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: yemekten bir şeyi **وَرَشتُ**; **أَرِشُ وَرْشاً**; yemekten az bir şey aldığımda. **والوَرَشان**: bir kuştur; çoğulu **وِرْشان**; dişisi **وَرَشَانة**.

Ebû Amr: **الوَرِش** çevik olandır; ve **وَرِش** oldu, **وَرَشاً**; ve okudu:
يَتْبَعْنَ زَيّافاً إذا زِفْنَ نجا
باتَ يُبَارِي وَرِشَاتٍ كالْقَطَا
إذا اشتكَيْنَ بُعْدَ مَمْشاهُ اجْتَزَى
منهُنّ فاستوفَى برحْبٍ وعدا

Yani arttı. Onlardan **اجتزى**; **الجزاء**’dan. Dedi: ve adam **وَرِش**: çeviktir.

Ebû Zeyd: denir: ey falan, benim üzerime **لا تَرِش**; yani sözümde bana ilişme de onu üzerime kesme.

**روش ريش**: Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّوش**: çok yemektir; ve **الورْش** az yemektir. Dedi: ve **الرائش**: rüşvet verici ile rüşvet alıcı arasında aracılık edendir.

Yüce Allah’ın sözü: ( **وَرِيشًا وَلِبَاسُ التَّقْوَى** ) ( **الأعراف : 26** ) ve ( **وَرِياشاً** ) diye de okunmuştur. Münzirî bana haber verdi, Hüseyin b. Fehm’den, Muhammed b. Sellâm’dan: dedi: Selâm Ebû’l-Münzir el-Kârî’nin şöyle dediğini işittim: **الرِّيش** ziynettir; **الرِّياش** bütün elbisedir. Dedi: Yunus’a sordum; bir şey söylemedi; ikisi eşittir. Ve bir topluluğa bedevilerden sordum; onlar da onun dediği gibi dediler.

Ebû’l-Fadl dedi: onu, Ebû’l-Münzir’in dediği gibi demek istiyor sanıyorum.

Dedi: Harrânî bana haber verdi: İbnü’s-Sikkît’i şöyle derken işitti: **الرِّيش** “tüy”ün çoğuludur; ve **الرَّيْش**: **راش**’ın masdarıdır; onu **يَريشه رَيْشاً**; üzerine tüy taktığında.

Kuteybî dedi: **الرِّيش** ve **الرِّياش** birdir; ikisi de elbiseden görünen şeydir; ve kuşun tüyü, Allah Teâlâ’nın onu onunla örttüğü şeydir.

İbnü’s-Sikkît dedi: Benû Kilâb dedi ki: **الرياش** eşya döşemesi (ev eşyası)dır; elbiseden veya yataktan dolgu yahut minderden olan. **والرِّيش** eşya ve mallardır da; ve bazen mal olmaksızın elbiselerde olur. Ve Allah onu **راشه**; yani onu **بريشه** yükseltti. Ve o, gerçekten güzel **الريش** sahibidir; yani elbiseler. Ve **الرّياش**: kabuklar (dış yüzler)dir.

Leys: denir: falan **ارتاش**; hali güzelleştiğinde. Dedi: ve falanı **رِشتُ**; onu güçlendirdiğimde ve geçiminde ona yardım ettiğimde.

Bir başkası dedi: **الرَّاشي**: hâkime, hasmına karşı kendisi için hükmetsin diye rüşvet verendir; ya haksızlık eder de hakka aykırı hükmeder, ya da hâkim hükmün icrasını geciktirir, ta ki hak sahibi ona bir şey rüşvet verince; o zaman hakkıyla onun lehine hükmeder; hâkim iki durumda da zalimdir; ve rüşvet veren iki durumdan birinde mazurdur. Hâkim rüşveti aldığında o **مرتشٍ**’dir; ve **ارتشى** etmiştir. **والرائش**: ikisi arasında yaltaklanmada gidip gelen, rüşvet alana rüşvet verenin malından kazandırandır. Ve her kime bir hayır ulaştırdıysan onu **رِشتَه** etmişsindir. **والرائِش الحميريّ**: Himyer krallarından bir kraldır; bir kavme gazâ etmiş, çok ganimet elde etmiş, ve ev halkını **راش** etmiş, ta ki onları zengin etmiş.

Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: falan, dostunu **راش** eder; onu **يَريشه رَيشاً**; **الرِّيش**’i topladığında; o mal ve eşyadır. Ve denir: **كلاء رَيْشٌ ورَيّش**; ve onun **رِيش**’i vardır; bu, çoğaldığında ve inceldiğinde; ve üzerinde **زَغبة** (ince tüy) olduğunda; ve o ince tüye **النَّسَال** denir.

Ve denir: **رمح راشٌ**: gevşek, zayıf; ve **جملٌ راش الظَّهر**: zayıf; ve **رجل راشٌ**: zayıf.

**وشر أشر**: Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: o, **الواشرة** ve **المؤتشِرة**’ye lanet etti.

Ebû Ubeyd dedi: **الوَاشرة**: dişlerini **تَشِر** eden kadındır; bu, onları aralayıp sivriltmesidir; ta ki onun için **أُشُر** olsun. **والأُشر**: diş uçlarında sivrilik ve inceliktir. Bundan dolayı denildi: ( **ثَغْرٌ مُؤَشّر** ). Bu ancak gençlerin dişlerinde olur; yaşlı kadın bunu yapar; onlara benzemeye çalışır. Bundan (doğdu) dolaşan mesel: ( **أَعْيَيْتَنِي بأُشُر ، فكيف أرجوك بِدُرْدُر** ). Bu, bir adamın yaşlanmış bir kadından bir oğlu vardı; bir gün oğlunu ondan alıp onu zıplatıyor ve diyordu: “senin **دُرْدُر**’ün ne hoş!”; derken onun ahmak annesi bir taşa yöneldi de dişlerini kırdı; sonra kocasına göründü; o da ona o vakit dedi: ( **أَعْيَيْتِنِي بأُشر فكيف بِدَرْدُر** )

İbnü’s-Sikkît dedi: odunun kesildiği testereye **ميشار** denir; çoğulu **مواشير**; **وَشَرْت أشر**’den. Ve **مئشار**; çoğulu **مآشير**; **أشرْتُ آشِرُ**’den. Ve okudu:
أَناشرَ لا زالَت يمينك آشِرَهْ

Dediler: “sağ elin **مأشورة** olmaya devam etsin” murad etti; tıpkı Yüce Allah’ın sözü gibi: ( **خُلِقَ خُلِقَ مِن مَّآءٍ دَافِقٍ** ) ( **الطارق : 6** ); yani “fışkırtılmış”.

**والأَشَر**: sevinç taşkınlığı ve azgınlıktır. Ve adam **أَشِر** ve **أشْرَان**; ve kavim **أَشَارَى** ve **أُشارَى**; ve kadın **مِئْشير** (hâ’sız), erkek gibi. Ve **حَرَّة شَوْرَانِ**: Arap beldelerinde bilinen (bir yer)dir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهمزة والشين وما بعدهما في الثلاثي)
(أشف) الهمزة* والشين والفاء كلمةٌ ليست بالأصلية فلذلك لم نذكرها. والذي سمع فيه الإشْفَى.
(أشا) الهمزة والشين والألف. والأَشاء صغار النَّخلِ، الواحدة أَشاءَةٌ.
(أشب) الهمزة والشين والباء يدلّ على اختلاطٍ والتفاف، يقال عِيصٌ أشبٌ أي ملتفّ، وجاء فلانٌ في عددٍ أشِبٍ. وتأشَّب القَومُ اختلطوا. ويقال أَشَبْتُ فلاناً آشِبُهُ([14])، إذا لُمْتَه، كأنّك لفّقْتَ عليه قبيحاً فلُمْتَه فيه([15]). قال أبو ذؤيب:
ويأشِبني فيها الذين يَلُونَها  *** ولو عَلِمُوا لَم يأشِبُوني بطَائِلِ([16])والأُشابة الأخلاط من النّاس في قوله([17]):
وثِقْتُ لـه بالنَّصر إذ قيل قد غَزَتْ *** قبائلُ من غَسَّانَ غير أشائِبِ
(أشر) الهمزة والشين والراء، أصلٌ واحدٌ يدلّ على الحِدّة. من ذلك قولهم: هو أشِرٌ، أي بَطِرٌ مُتَسرِّعٌ ذو حِدّة. ويقال منه أَشِر يَأْشَر. ومنه قولهم ناقةٌ مِئْشِيرٌ، مِفعيل من الأَشَر. قال أوس:
حَرْفٌ أخوها أبوها من مُهَجَّنَةٍ *** وعَمُّها خالُها وَجْنَاءُ مِئْشِيرُ([18])ورجل أَشِرٌ وأَشُرٌ. والأُشُر رقّة وحِدّةٌ في أطراف الأسنان: قال طرفة:
بَدّلَتْهُ الشَّمْسُ من مَنْبِتِهِ *** برَداً أبْيَضَ مَصقُولَ الأُشُرْ([19])وأشَرت الخشبَة بالمئشار من هذا.
---------------------
([14]) يقال أشبه يأشبه ويأشبه أشبا، من باب ضرب ونصر.
([15]) في الأصل: "فلمه فيه". وقد تكون: "فلففته فيه".
([16]) في الأصل: "ويأشبني فيه"، والصواب من اللسان (1: 209) والديوان ص144. ورواية الديوان: "الأولاء يلونها".
([17]) هو النابغة الذبياني، من صقيدة له في ديوانه 2-9. ويروى: "كتائب من غسان".
([18]) البيت في ديوانه ص8 طبع جاير. ونظيره بيت كعب بن زهير:
حرف أخوها أبوها من مهجنة *** وعمها خالها قوداء شمليل
انظر شرح ابن هشام لبانت سعاد 55-56. وفي الأصل : "أبوها أخوها" وصواب الرواية من الديوان. وقد عنى بذلك أن أخاها يشبه أباها في الكرم، كما عمها يشبه خالها في ذلك. وزعم بعضهم أنّه يريد التحقيق وأنها من إبل كرام، فبعضها يحمل على بعض حفظاً للنوع. ولهذا النسب صور، منها أن فحلاً ضرب بنته فأتت ببعيرين فضربها أحدهما فأتت بهذه الناقة. وقال الفارسي في تذكرته: صورة قوله أخوها أبوها أن أمها أتت بفحل فألقي عليها فأتت بهذه الناقة. وأما عمها خالها فيتجه على النكاح الشرعي، تزوج أبو أبيك بأم أمك فولد لهما غلام فهو عمك وخالك إلا أنه عم لأب وخال لأم. صورة أخرى: تزوجت أختك من أمك أخاك من أبيك فولد لهما ولد، فأنت عم هذا الغلام أخو أبيه، وخاله لأنك أخو أمه من أمها. اهـ. قال ابن هشام: "ولا ينطبق تفسير أبي علي رحمه الله على ما ذكرت في البيت؛ لأن الشاعر لم يصف الناقة بأحد النسبين، بل بهما معاً".
([19]) كان الغلام من العرب إذا سقطت له سن أخذها بين السبابة والإبهام واستقبل الشمس إذا طلعت، وقذف بها وقال: يا شمس أبدليني بسن أحسن منها ولتجر في ظلمها إياتك. انظر شرح ديوان طرفة 22، 65.
ـ

##### Türkçe

(همze, şin ve onlardan sonrakilerin üçlüdeki bâbı)

(**أشف**) **الهمزة** ve **الشين** ve **الفاء** aslî olmayan bir kelimedir; bu yüzden onu zikretmedik. Ve onda işitilen **الإشْفَى**’dır.

(**أشا**) **الهمزة** ve **الشين** ve **الألف**. Ve **الأَشاء** hurma ağaçlarının küçükleridir; bir tanesi **أَشاءَةٌ**’dir.

(**أشب**) **الهمزة** ve **الشين** ve **الباء** karışmaya ve birbirine dolanmaya delâlet eder; denir: **عِيصٌ أشبٌ** yani dolanmış; ve falan kimse **في عددٍ أشِبٍ** içinde geldi. Ve **تأشَّب القَومُ**: karıştılar. Ve denir: **أَشَبْتُ فلاناً آشِبُهُ**([14]), onu ayıpladığın zaman; sanki ona çirkini yamamışsın da onda onu ayıplamışsın([15]). Ebû Züeyb dedi:
ويأشِبني فيها الذين يَلُونَها  *** ولو عَلِمُوا لَم يأشِبُوني بطَائِلِ([16])
Ve **الأُشابة** insanların karışıklarıdır; onun sözü içinde([17]):
وثِقْتُ لـه بالنَّصر إذ قيل قد غَزَتْ *** قبائلُ من غَسَّانَ غير أشائِبِ

(**أشر**) **الهمزة** ve **الشين** ve **الراء**; tek bir asıl, keskinliğe delâlet eder. Bundan, onların sözü: **هو أشِرٌ**; yani azgın, aceleci, keskinlik sahibi. Ve ondan denir: **أَشِر يَأْشَر**. Ve ondan onların sözü: **ناقةٌ مِئْشِيرٌ**; **الأَشَر**’den **مِفعيل**. Evs dedi:
حَرْفٌ أخوها أبوها من مُهَجَّنَةٍ *** وعَمُّها خالُها وَجْنَاءُ مِئْشِيرُ([18])
Ve erkek: **أَشِرٌ** ve **أَشُرٌ**. Ve **الأُشُر** dişlerin uçlarında incelik ve keskinliktir: Tarafe dedi:
بَدّلَتْهُ الشَّمْسُ من مَنْبِتِهِ *** برَداً أبْيَضَ مَصقُولَ الأُشُرْ([19])
Ve **أشَرت** tahtayı **بالمئشار** bununla (bundan)dır.
---------------------
([14]) Denir: **أشبه يأشبه ويأشبه أشبا**; **ضرب** ve **نصر** bâbından.
([15]) Asılda: “فلمه فيه”. Ve olabilir: “فلففته فيه”.
([16]) Asılda: “ويأشبني فيه”; ve doğrusu **اللسان** (1: 209) ve divan s144’tendir. Divan rivayeti: “الأولاء يلونها”.
([17]) O, Nâbiga ez-Zübyânî’dir; divanında 2-9’da onun bir kasidesindendir. Ve rivayet olunur: “كتائب من غسان”.
([18]) Beyit, divanında s8, Gayer baskısıdır. Ve onun benzeri Ka‘b b. Züheyr’in beyti:
حرف أخوها أبوها من مهجنة *** وعمها خالها قوداء شمليل
İbn Hişâm’ın **بانت سعاد** şerhine 55-56 bak. Ve asılda: “أبوها أخوها”; ve rivayetin doğrusu divandandır. Ve bununla murad etti: kardeşi cömertlikte babasına benzer; nitekim amcası da dayısına bunda benzer. Ve bazısı zannetti ki o, tahkiki murad ediyor ve onun, soylu develerden olduğunu; böylece bazısı türü korumak için bazısına biner. Ve bu nesebin suretleri vardır; onlardan: bir aygır kızına vurdu da iki deve getirdi; sonra onlardan biri ona vurdu da bu dişi deveyi getirdi. Ve Fârisî, tezkiresinde dedi: “أخوها أبوها” sözünün sureti: annesi bir aygır getirdi, üzerine atıldı da bu dişi deveyi getirdi. Ama “عمها خالها” ise şer‘î nikâh üzerine yönelir: babanın babası, annenin annesiyle evlendi; ikisine bir oğlan doğdu; o senin amcan ve dayındır; ancak babadan amca ve anneden dayıdır. Başka bir suret: anneden kız kardeşin, babadan erkek kardeşinle evlendi; ikisine bir çocuk doğdu; sen bu oğlanın amcasısın, babasının kardeşisin; ve dayısısın, çünkü sen annesinin annesinden kardeşisin. Son. İbn Hişâm dedi: “Ebû Ali’nin—Allah ona rahmet etsin—tefsiri, beyitte zikrettiğime uymaz; çünkü şair dişi deveyi iki nesebden biriyle değil, bilakis ikisiyle birlikte vasfetti.”
([19]) Araplardan oğlanın dişi düştüğü zaman onu işaret parmağı ile başparmak arasına alırdı; güneş doğduğu vakit güneşe yönelirdi; onu atar ve derdi: “يا شمس أبدليني بسن أحسن منها ولتجر في ظلمها إياتك.” Tarafe divanı şerhine 22, 65 bak.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الأشر: شدة البطر، وقد أشر (يقال: أشر وأشر بالفتح والكسر، والمعنى مختلف، انظر: الأفعال 1/103) يأشر أشرا، قال تعالى: ﴿سيعلمون غدا من الكذاب الأشر﴾ [القمر/26]، فالأشر أبلغ من البطر، والبطر أبلغ من الفرح، فإن الفرح - وإن كان في أغلب أحواله مذموما لقوله تعالى: ﴿إن الله لا يحب الفرحين﴾ [القصص/76] - فقد يحمد تارة إذا كان على قدر ما يجب، وفي الموضع الذي يجب، كما قال تعالى: ﴿فبذلك فليفرحوا﴾ [يونس/58] وذلك أن الفرح قد يكون من سرور بحسب قضية العقل، والأشر لا يكون إلا فرحا بحسب قضية الهوى، ويقال: ناقة مئشير (يقال: رجل مئشير وامرأة مئشير، وناقة مئشير وجواد مئشير، يستوي فيه المذكر والمؤنث. انظر: اللسان (أشر) )، أي: نشيطة على طريق التشبيه، أو ضامر من قولهم: أشرت الخشبة (أشر الخشبة: شقها).

##### Türkçe

- **الأشر**: azgın taşkınlığın şiddeti; ve **أشر** (denir ki: **أشر** ve **أشر** فتح ve كسر ile; anlam ise farklıdır; bak: **الأفعال** 1/103) **يأشر** **أشرا**; Yüce Allah dedi ki: ﴿سيعلمون غدا من الكذاب الأشر﴾ [القمر/26]; böylece **الأشر**, **البطر**’dan daha mübalağalıdır; **البطر** da **الفرح**’tan daha mübalağalıdır. Çünkü **الفرح** — her ne kadar çoğu hâlinde, Yüce Allah’ın sözü sebebiyle yerilmiş olsa da: ﴿إن الله لا يحب الفرحين﴾ [القصص/76] — bazen övülür; eğer gerekli olan ölçü üzere ve gerekli olan yerde olursa; nitekim Yüce Allah dedi ki: ﴿فبذلك فليفرحوا﴾ [يونس/58]. Bu da şundandır ki **الفرح**, aklın gereği uyarınca bir sevinçten olabilir; **الأشر** ise ancak hevânın gereği uyarınca bir sevinç olur. Ve denir: **ناقة مئشير** (denir ki: **رجل مئشير** ve **امرأة مئشير**, ve **ناقة مئشير** ve **جواد مئشير**; onda müzekker ve müennes eşit olur. bak: **اللسان** (**أشر**) ); yani: teşbih yolu üzere çevik; yahut “onların sözünden” zayıf-etten kesilmiş: **أشرت الخشبة** (**أشر الخشبة**: onu yardı).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

أ ش ر
فلان بطر أشر وقوم أشارى جمع أشران‏.‏
وثغر مؤشر وفي ثغرها أشر وهو حسنه وتحزيز أطرافه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ وصف البرق بالأشر إذا تردد في لمعانه ووصف النبات به إذا مضى في غلوائه‏.‏
قال نصيب الأصغر‏:‏ إن العروق إذا استسربها الثرى أشر النبات بها وطاب المـزرع

##### Türkçe

أ ش ر
Falanca azdı; **أشر** (azgın) ve kavim **أشارى**; **أشران**’ın cem‘i.
Ve **ثغر مؤشر**; ve onun **ثغر**’ında **أشر** vardır; o, onun güzelliği ve uçlarının çentiklenmesidir.
Mecazdan: Parıltısında gidip geldiği zaman şimşeği **الأشر** ile vasfetmek; ve azgınlığında ilerleyip gittiği zaman bitkiyi onunla vasfetmek.
**نصيب الأصغر** dedi: Damarları toprak içine sızdırdığı zaman, bitki onunla **أشر** olur ve ekin yeri hoş olur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأَشَرُ: الْمَرَح. والأَشَرُ: البَطَرُ.
أَشِرَ الرجلُ، بالكسر، يَأْشَرُ أَشَراً، فهو أَشِرٌ وأَشُرٌ وأَشْرانُ: مَرِحَ. وفي حديث الزكاة وذكر الخيل: ورجلٌ اتَّخَذَها أَشَراً ومَرَحاً؛ البَطَرُ. وقيل: أَشَدُّ البَطَر. وفي حديث الزكاة أَيضاً: كأَغَذِّ ما كانت وأَسمنه وآشَرِهِ أَي أَبْطَرِه وأَنْشَطِه؛ قال ابن الأَثير: هكذا رواه بعضهم، والرواية: وأَبْشَرِه. وفي حديث الشعْبي: اجتمع جَوارٍ فَأَرِنَّ وأَشِرْنَ. ويُتْبعُ أَشِرٌ فيقال: أَشِرٌ أَفِرٌ وأَشْرَانُ أَفْرانُ، وجمع الأَشِر والأَشُر: أَشِرون وأَشُرون، ولا يكسَّران لأَن التكسير في هذين البناءَين قليل، وجمع أَشْرانَ أَشارى وأُشارى كسكران وسُكارى؛ أَنشد ابن الأَعرابي لمية بنت ضرار الضبي ترثي أَخاها: لِتَجْرِ الحَوادِثُ، بَعْدَ امْرِئٍ
بوادي أَشائِنَ، إِذْلالَها
كَريمٍ نثاهُ وآلاؤُه،
وكافي العشِيرَةِ ما غالَها
تَراه على الخَيْلِ ذا قُدْمَةٍ،
إِذا سَرْبَلَ الدَّمُ أَكْفالهَا
وخَلَّتْ وُعُولاً أُشارى بها،
وقدْ أَزْهَفَ الطَّعْنُ أَبْطالَها
أَزْهَفَ الطَّعْنُ أَبْطالَها أَي صَرَعَها، وهو بالزاي، وغَلِطَ بعضهم فرواه بالراء. وإِذْلالها: مصدرُ مقدَّرٍ كأَنه قال تُذِلُّ إِذْلالها. ورجل مِئْشِيرٌ وكذلك امرأَةٌ مِئْشيرٌ، بغير هاء. وناقة مِئْشِير وجَواد مِئْشِير: يستوي فيه المذكر والمؤَنث؛ وقول الحرث بن حلِّزة: إِذْ تُمَنُّوهُمُ غُروراً، فَساقَتْـ
ـهُمْ إِلَيْكُمْ أُمْنِيَّةٌ أَشْراءُ
هي فَعْلاءُ من الأَشَر ولا فعل لها. وأَشِرَ النخل أَشَراً كثُر شُرْبُه للماء فكثرت فراخه.
وأَشَرَ الخَشَبة بالمِئْشار، مهموز: نَشَرها، والمئشار: ما أُشِرَ به. قال ابن السكيت: يقال للمِئشار الذي يقطع به الخشب مِيشار، وجمعه مَواشِيرُ من وَشَرْتُ أَشِر، ومِئْشارٌ جمعه مآشِيرُ من أَشَرْت آشِرُ. وفي حديث صاحب الأُخْدود: فوضع المِئْشارَ على مَفْرَِقِ رأْسه؛ المِئْشارُ، بالهمز: هو المِنْشارُ، بالنون، قال: وقد يترك الهمز. يقال: أَشَرْتُ الخَشَبة أَشْراً، ووَشَرْتُهَا وَشْراً إِذا شَقْقْتَها مثل نَشَرْتُها نشراً، ويجمع على مآشيرَ وموَاشير؛ ومنه الحديث: فقطعوهم بالمآشير أَي بالمناشير؛ وقول الشاعر:
لَقَدْ عَيَّلَ الأَيتامَ طَعْنَةُ ناشِرَه،
أَناشِرَ لا زالَتْ يَمِينُك آشرَه
أَراد: لا زالتْ يَمينُك مأْشُورة أَو ذاتَ أَشْر كما قال عز وجل: خُلِقَ من ماء دافق؛ أَي مدفوق. ومثلُ قوله عز وجل: عيشة راضية؛ أَي مَرْضِيَّة؛ وذلك أَن الشاعر إِنما دعا على ناشرة لا له، بذلك أَتى الخبر، وإِياه حكت الرواة، وذو الشيء قد يكون مفعولاً كما يكون فاعلاً؛ قال ابن بري: هذا البيت لنائِحةِ هَمّام ابن مُرَّةَ بن ذُهْل بن شَيْبان وكان قتله ناشرة، وهو الذي رباه، قتله غدراً؛ وكان همام قد أَبْلي في بني تَغْلِبَ في حرب البسوس وقاتل قتالاً شديداً ثم إِنه عَطِشَ فجاء إِلى رحله يستسقي، وناشرة عند رحله، فلما رأَى غفلته طعنه بحربة فقتله وهَرَب إِلى بني تغلب. وأُشُرُ الأَسنان وأُشَرُها: التحريز الذي فيها يكون خِلْقة ومُسْتَعملاً، والجمع أُشُور؛ قال:
لها بَشَرٌ صافٍ وَوَجْهٌ مُقَسَّمٌ،
وغُرُّ ثَنَايا، لم تُفَلَّلْ أُشُورُها
وأُشَرُ المِنْجَل: أَسنانُه، واستعمله ثعلب في وصف المِعْضاد فقال: المِعْضاد مثل المنْجل ليست له أُشَر، وهما على التشبيه.
وتأْشير الأَسنان: تحْزيزُها وتَحْديدُ أَطرافها. ويقال: بأَسنانه أُشُر وأُشَر، مثال شُطُب السيف وشُطَبِه، وأُشُورٌ أَيضاً؛ قال جميل: سَبَتْكَ بمَصْقُولٍ تَرِفُّ أُشُوره
وقد أَشَرَتِ المرأَة أَسنْانها تأْشِرُها أَشْراً وأَشَّرَتْها: حَزَّزتها. والمُؤُتَشِرَة والمُسْتأْشِرَة كلتاهما: التي تدعو إِلى أَشْر أَسنانها. وفي الحديث: لُعِنتَ المأْشورةُ والمستأْشِرة. قال أَبو عبيد: الواشِرَةُ المرأَة التي تَشِرُ أَسنانها، وذلك أَنها تُفَلِّجها وتُحَدِّدها حتى يكون لها أُشُر، والأُشُر: حِدَّة ورِقَّة في أَطراف الأَسنان؛ ومنه قيل: ثَغْر مؤُشَّر، وإِنما يكون ذلك في أَسنان الأَحداث، تفعله المرأَة الكبيرة تتشبه بأُولئك؛ ومنه المثل السائر: أَعْيَيْتِني بأُشُرٍ فَكَيْفَ أَرْجُوكِ
(* قوله: «أرجوك» كذا بالأَصل المعوّل عليه والذي في الصحاح والقاموس والميداني سقوطها وهو الصواب ويشهد له سقوطها في آخر العبارة). بِدُرْدُرٍ؟ وذلك أَن رجلاً كان له ابن من امرأَة كَبِرَت فأَخذ ابنه يوماً يرقصه ويقول: يا حبذا دَرادِرُك فعَمَدت المرأَة إِلى حَجَر فهتمت أَسنانها ثم تعرضت لزوجها فقال لها: أَعْيَيْتِني بأُشُر فكيف بِدُرْدُر. والجُعَلُ: مُؤَشَّر العَضُدَيْن. وكلُّ مُرَقَّقٍ: مُؤَشَّرٌ؛ قال عنترة يصف جُعلاً:
كأَنَّ مؤَشَّر العَضُدَيْنِ حَجْلاً
هَدُوجاً، بَيْنَ أَقْلِبَةً مِلاحِ
والتَّأْشِيرة: ما تَعَضُّ به الجَرادةُ. والتَّأْشِير: شوك ساقَيْها. والتَّأْشْيرُ والمِئْشارُ: عُقْدة في رأْس ذنبها كالمِخْلبين وهما الأُشْرَتان.

##### Türkçe

**الأَشَرُ**: sevinç. Ve **الأَشَرُ**: azgınlık.

Adam **أَشِرَ** oldu, kesre ile, **يَأْشَرُ** **أَشَراً**; o hâlde o **أَشِرٌ** ve **أَشُرٌ**’dür.
Ve **أَشْرانُ**: sevindi. Zekât hadîsinde ve atların zikrinde: “Ve bir adam onu **أَشَراً** ve sevinç olarak edindi”; (yani) azgınlık. Ve denildi: azgınlığın daha şiddetlisi. Zekât hadîsinde ayrıca: “olduğu hâlin en çok yiyeni, en semizi ve **آشَرِهِ**”; yani onun en azgını ve en en canlısı. İbnü’l-Esîr dedi: Bazıları bunu böyle rivayet etti; rivayet ise: “ve **أَبْشَرِه**”. Şa‘bî hadîsinde: “câriyeler toplandı da **فَأَرِنَّ** ve **أَشِرْنَ**.” Ve **أَشِرٌ** tâbi kılınır da şöyle denir: **أَشِرٌ أَفِرٌ** ve **أَشْرَانُ أَفْرانُ**. Ve **الأَشِر** ile **الأَشُر**’ün cemi: **أَشِرون** ve **أَشُرون**; ikisi kırık çoğul yapılmaz; çünkü bu iki kalıpta kırık çoğul azdır. Ve **أَشْرانَ**’ın cemi **أَشارى** ve **أُشارى**’dır; **سكران** ve **سُكارى** gibi. İbnü’l-A‘râbî, kardeşine mersiye söyleyen Lümeyye bint Dırâr ed-Dubbî için inşâd etti:

لِتَجْرِ الحَوادِثُ، بَعْدَ امْرِئٍ
بوادي أَشائِنَ، إِذْلالَها
كَريمٍ نثاهُ وآلاؤُه،
وكافي العشِيرَةِ ما غالَها
تَراه على الخَيْلِ ذا قُدْمَةٍ،
إِذا سَرْبَلَ الدَّمُ أَكْفالهَا
وخَلَّتْ وُعُولاً أُشارى بها،
وقدْ أَزْهَفَ الطَّعْنُ أَبْطالَها

“**أَزْهَفَ** mızrak darbesi onun yiğitlerini” yani onları yere serdi; bu **الزاي** iledir; bazıları yanıldı da onu **الراء** ile rivayet etti. Ve “**إِذْلالها**”: takdir edilmiş bir masdar; sanki “**تُذِلُّ إِذْلالها**” dedi.

Ve bir adam **مِئْشِيرٌ**, aynı şekilde bir kadın **مِئْشيرٌ**, **هاء**sız. Ve bir dişi deve **مِئْشِير** ve bir at **مِئْشِير**: onda müzekker ile müennes eşit olur. Hâris b. Hillize’nin sözü:

إِذْ تُمَنُّوهُمُ غُروراً، فَساقَتْـ
ـهُمْ إِلَيْكُمْ أُمْنِيَّةٌ أَشْراءُ

O, **الأَشَر**’den **فَعْلاءُ** veznindedir; onun fiili yoktur. Ve hurma ağacı **أَشِرَ** oldu, **أَشَراً**: suyu içmesi çoğaldı da filizleri çoğaldı.

Ve **أَشَرَ** tahtayı **المِئْشار** ile, hemzeli: onu yardı. Ve **المئشار**: onunla **أُشِرَ** edilendir. İbnü’s-Sikkît dedi: Odunu kesen **المِئشار** için **مِيشار** denir; onun cemi **مَواشِيرُ**’dur; **وَشَرْتُ أَشِر**’den. Ve **مِئْشارٌ**’ın cemi **مآشِيرُ**’dur; **أَشَرْتُ آشِرُ**’den. Ve **صاحب الأُخْدود** hadîsinde: “**المِئْشارَ**ı başının ayrım yerine koydu”; **المِئْشارُ**, hemze ile: o, **المِنْشارُ**dır, **النون** ile. Dedi ki: Hemze bazen terk edilir. Denir: **أَشَرْتُ** tahtayı **أَشْراً**, ve **وَشَرْتُهَا وَشْراً**; onu yardığın zaman; **نَشَرْتُها نشراً** gibi. Ve **مآشيرَ** ve **موَاشير** üzere cem‘ edilir. Ondan hadîs: “Onları **بالمآشير** ile kestiler”; yani **بالمناشير** ile. Şairin sözü:

لَقَدْ عَيَّلَ الأَيتامَ طَعْنَةُ ناشِرَه،
أَناشِرَ لا زالَتْ يَمِينُك آشرَه

Murad etti: “Sağın **مأْشُورة** olmaya devam etmesin” yahut “**أَشْر** sahibi olmaya devam etmesin”; Aziz ve Celîl olanın sözü gibi: “**خُلِقَ من ماء دافق**”; yani “**مدفوق**”. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü gibi: “**عيشة راضية**”; yani “**مَرْضِيَّة**”. Bu, şairin ancak Nâşire aleyhine dua etmesindendir, lehine değil; haber bununla geldi ve râvîler onu böyle nakletti. Ve bir şeyin sahibi, fâil olduğu gibi mef‘ûl de olabilir. İbn Berrî dedi: Bu beyit, Hemmâm b. Mürre b. Zühl b. Şeybân’ın ağıtçısınındır; onu öldüren Nâşire idi; onu o büyütmüştü; onu hileyle öldürdü. Hemmâm, Besûs savaşında Benî Tağlib içinde büyük yararlılık göstermiş ve şiddetli savaşmıştı; sonra susadı da su istemek için konak yerine geldi; Nâşire konak yerindeydi; onun gafletini görünce onu bir mızrakla vurdu da öldürdü ve Benî Tağlib’e kaçtı.

Ve dişlerin **أُشُرُ**’u ve **أُشَرُ**’ı: onlarda bulunan çentik; yaratılış olarak da olur, kullanılarak da; cemi **أُشُور**’dur; dedi ki:

لها بَشَرٌ صافٍ وَوَجْهٌ مُقَسَّمٌ،
وغُرُّ ثَنَايا، لم تُفَلَّلْ أُشُورُها

Ve orakın **أُشَرُ**’ı: onun dişleridir. Sa‘leb onu **المِعْضاد**’ı vasfederken kullandı da dedi ki: **المِعْضاد** orak gibidir; onun **أُشَر**’i yoktur; ikisi benzetme üzeredir.

Ve dişlerin **تأْشير**’i: onları çentiklemek ve uçlarını sivriltmektir. Ve denir: dişlerinde **أُشُر** ve **أُشَر** vardır; kılıcın **شُطُب**’u ve **شُطَبِه** misali; ve **أُشُورٌ** da. Cemîl dedi:

سَبَتْكَ بمَصْقُولٍ تَرِفُّ أُشُوره

Ve kadın dişlerini **أَشَرَتْ**: onları **تأْشِرُها أَشْراً**; ve **أَشَّرَتْها**: onları çentikledi. Ve **المُؤُتَشِرَة** ile **المُسْتأْشِرَة** ikisi de: dişlerinin **أَشْر** edilmesine çağıran (kadın)dır. Hadîste: “**المأْشورةُ** ve **المستأْشِرة** lânetlendi.” Ebû Ubeyd dedi: **الواشِرَةُ** dişlerini **تَشِرُ** eden kadındır; bu, onları aralayıp sivriltmesindendir; ta ki onun için **أُشُر** olsun. Ve **الأُشُر**: dişlerin uçlarında keskinlik ve inceliktir. Ondan dolayı denildi: **ثَغْر مؤُشَّر**. Bu ancak gençlerin dişlerinde olur; yaşlı kadın onu yapar, onlara benzemeye çalışır. Ondan, dolaşan mesel: “**أَعْيَيْتِني بأُشُرٍ فَكَيْفَ أَرْجُوكِ بِدُرْدُرٍ؟**” Çünkü bir adamın, yaşlanmış bir kadından bir oğlu vardı; bir gün oğlunu sallayıp: “Ne güzel **دَرادِرُك**” diyordu; kadın bir taşa yöneldi de dişlerini kırdı; sonra kocasına göründü; ona dedi ki: “Beni **أُشُر** ile yordun; peki **بِدُرْدُر** ile nasıl?”

Ve **الجُعَلُ**: iki pazusu **مُؤَشَّر** olandır. Ve her inceltilmiş olan: **مُؤَشَّرٌ**dür. ‘Antere, bir **جُعلاً**ı vasfederek dedi:

كأَنَّ مؤَشَّر العَضُدَيْنِ حَجْلاً
هَدُوجاً، بَيْنَ أَقْلِبَةً مِلاحِ

Ve **التَّأْشِيرة**: çekirgenin ısırdığı şeydir. Ve **التَّأْشِير**: onun iki bacağının dikeni. Ve **التَّأْشْيرُ** ile **المِئْشارُ**: kuyruğunun başında, iki pençe gibi bir düğümdür; onlar **الأُشْرَتان**dır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* أ ش ر * * الأَشَرُ * البطر وبابه طرب فهو * أشِرٌ * و * أشْرَانٌ * وقوم * أشارَى * بالفتح مثل سكران وسكارى و * تأشِيرُ * الأسنان تحزيزها وتحديد أطرافها و * أشَرَ * الخشبة * بالمِئْشارِ * مكسور مهموز وبابه نصر

##### Türkçe

* أ ش ر * * **الأَشَرُ** * azgınlık (şımarıklık)tır; kapısı **طرب**’dır; o hâlde o **أشِرٌ**’dir; ve **أشْرَانٌ**’dır; ve bir kavim **أشارَى**’dır; fetha ile, **سكران** ve **سكارى** gibi. Ve **تأشِيرُ** dişlerin: onları çentiklemek ve uçlarını sivriltmektir. Ve **أشَرَ** tahtayı **بالمِئْشارِ** ile: kesralı, hemzeli; ve kapısı **نصر**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

أشر، كفرح يأشر أشرا فهو أشر ككتف، أشر كندس، وهذه عن الصغاني، وأشر، بالفتح فالسكون ويحرك، وأشران. كسكران: مرح وبطر، وفي حديث الزكاة وذكر الخيل: ورجل اتخذها أشرا ومرحا. قالوا: الأشر: البطر، وقيل: أشد البطر، وقيل: الأشر: الفرح بطرا وكفرا بالنعمة، وهو المذموم المنهى عنه، لا مطلق الفرح. وقيل: الأشر: الفرح والغرور. وقيل: الأشر والبطر: النشاط للنعمة والفرح بها ومقابلة النعمة بالتكبر والخيلاء، والفخر بها، وكفرانها بعدم شكرها، وفي حديث الشعبي: اجتمع جوار فأرن وأشرن.  ج أشرون وأشرون  ، ولا يكسران، لأن التكسير في هذين البناءين قليل وأشر، بضمتين. جمع أشران أشرى وأشارى وأشارى، كسكران وسكرى وسكارى، أنشد ابن الأعرابي لمية بنت ضرار الضبي ترثي أخاها:
  وخلت وعولا أشارى بهـا                      وقد أزهف الطعن أبطالها. وناقة مئشير، وجواد مئشير، يستوي فيه المذكر والمؤنث، وكذلك رجل مئشير وامرأة مئشير، أي نشيط. وأشر الأسنان، بضمتين، وأشرها بضم ففتح: التحزيز الذي فيها وهو تحديد أطرافها، يكون ذلك خلقة ومستعملا.  ج أشور  ، بالضم قال:
  لها بشر صاف ووجه مقسم                      وغر ثنايا لم تفلل أشورها. ويقال: بأسنانه أشر وأشر، مثال شطب السيل وشطبه، وقال جميل:
  سبتك بمصقول ترف أشوره. وأشر المنجل كزفر: أسنانه واستعمله ثعلب في وصف المعضاد، فقال: المعضاد مثل المنجل ليست له أشر، وهما على التشبيه. قد أشرت المرأة أسنانها تأشرها أشرا، وأشرتها تأشيرا: حززتها وحرفت أطراف أسنانها. والمؤتشرة والمستأشرة كلتاهما: التي تدعو إلى ذلك أي أشر أسنانها، وفي الحديث:  لعنت المأشورة والمستأشرة.
 قال أبو عبيد: الواشرة: المرأة التي تشر أسنانها، وذلك أنها تفلجها وتحددها حتى يكون لها أشر، والأشر: حدة ورقة في أطراف الأسنان، ومنه قيل: ثغر مؤشر، وإنما يكون ذلك في أسنان الأحداث، تفعله المرأة الكبيرة تتشبه بأولئك، ومنه المثل السائر: أعييتني بأشر فكيف أرجوك بدردر، وذلك أن رجلا كان له ابن من امرأة كبرت، فأخذ ابنه يرقصه ويقول: يا حبذا درادرك. فعمدت المرأة إلى حجر فهتمت أسنانها، ثم تعرضت لزوجها، فقال لها: أعييتني بأشر فكيف بدردر.
 والمؤشر، كمعظم: المرفق، وكل مرفق مؤشر. والجعل مؤشر العضدين، قال عنترة يصف جعلا:
  كأن مؤشر العضدين حجلا                      هدوجا بين أقلبة مـلاح.

  وأشر الخشب بالمشار أشرا، مهموز: شقه ونشره. والمئشار: ما أشر به. قال ابن السكيت: يقال: للمئشار الذي يقطع به الخشب: ميشار، وجمعه مواشير، من وشرت أشر، ومئشار جمعه مآشير، من أشرت آشر. وفي حديث صاحب الأخدود: فوضع المئشار على مفرق رأسه.
 المئشار بالهمز هو المنشار، بالنون، وقد يترك الهمز، يقال: أشرت الخشبة أشرا، ووشرتها وشرا، إذا شققتها، مثل نشرتها نشرا، ويجمع على مآشير ومواشير، ومنه الحديث:  فقطعوهم بالمآشير، أي بالمناشير. والآشرة بالمد: المأشورة. والتأشير هكذا في النسخ وهو الصواب، وفي بعض الأصول: والتأشيرة: ما تعض به الجرادة،  ج التآشير  ، بالمد، نقله الصغاني.
 والآشر: شوك ساقيها أي الجرادة كالتأشير. والآشر والتأشير: عقدة في رأس ذنبها كالمخلبين، كالأشرة، بالضم والمئشار، بالكسر، وهما الأشرتان والمئشاران. وأشيرة، كسفينة: د. بالمغرب وهو حصن عظيم من عمل سرقسطة منه: أبو محمد عبد الله بن محمد بن عبد الله الصنهاجي الحافظ النحوي المعروف بابن الأشيري، سمع بالأندلس أبا جعفر بن غزلون، وأبا بكر بن العربي الإشبيلي، وقدم دمشق وأقام بها، وسمع من علمائها، وسكن حلب مدة، وتوفي باللبوة سنة 561، ونقل إلى بعلبك فدفن بها، ترجمه ابن عساكر في تاريخ دمشق، ومنه نقلت، وزاد ابن بشكوال: وإبراهيم بن جعفر الزهري بن الأشيري كان حافظا.
 ومما يستدرك عليه: أشر النخل أشرا: كثر شربه للماء فكثرت فراخه. وأمنية أشراء: فعلاء من الأشر، ولا فعل لها، قال الحارث بن حلزة:
  إذ تمنوهم غرورا فساقت                      هم إليكم أمنية أشـراء. ويتبع أشر، فيقال: أشر أفر، وأشران أفران.
 وقول الشاعر:
  لقد عيل الأيتام طعنة ناشـره                      أنا شر لا زالت يمينك آشره. أراد مأشورة، أو ذات أشر. قال ابن بري: والبيت لنائحة همام بن ذهل بن شيبان، وكان قتله ناشرة، وهو الذي رباه، قتله غدرا.
 ومن المجاز وصف البرق بالأشر، إذا تردد لمعانه، ووصف النبت به، إذا مضى في غلوائه.

##### Türkçe

أَشَرَ, **كَفَرِحَ**: **يَأْشَرُ** **أَشَرًا**; o hâlde o **أَشَر**’dir, **كَكَتِف**; **أَشَر** **كَكُنْدُس**; ve bu, الصغاني’den (naklen). Ve **أَشَر**; فتح ile sonra سكون ile, ve harekelenir; ve **أَشَرَان**. **كَسَكْرَان**: neşe ve azgınlık. Ve zekât hadîsinde ve atların zikrinde: “Ve bir adam onu **أَشَرًا** ve **مَرَحًا** olarak edindi.” Dediler ki: **الأَشَر**: azgınlıktır; ve denildi: azgınlığın en şiddetlisidir; ve denildi: **الأَشَر**: nimete karşı azgınlık ve nankörlük olarak sevinmektir; ve o, yerilmiş, ondan nehyedilmiş olandır; mutlak sevinç değil. Ve denildi: **الأَشَر**: sevinç ve gururdur. Ve denildi: **الأَشَر** ve **البَطَر**: nimete karşı canlılık ve onunla sevinmek ve nimeti kibir ve böbürlenme ile karşılamak, onunla övünmek ve onu şükretmemekle nankörlük etmektir. Ve الشعبي hadîsinde: “Komşular toplandı da **فَأَرَنَّ** ve **أَشَرْنَ**.”  Çoğulu: **أَشَرُون** ve **أَشَرُون**; ikisi de kırılmaz (cem‘-i teksîr yapılmaz); çünkü bu iki vezinde teksîr azdır. Ve **أُشُر** (iki damme ile). **أَشَرَان**’ın cem‘i: **أَشْرَى** ve **أَشَارَى** ve **أَشَارَى**, **كَسَكْرَان** ve **سَكْرَى** ve **سَكَارَى** gibi. İbnü’l-A‘râbî, Lümeyye bint Dirâr ed-Dabbî’nin kardeşine mersiye olarak şu beytini okudu:
  “Ve orada **أَشَارَى** yaban keçileri bıraktım;                      ve mızrak saplaması yiğitlerini helâk etti.”

Ve **نَاقَةٌ مِئْشِير** ve **جَوَادٌ مِئْشِير**; onda müzekker ve müennes eşittir; aynı şekilde **رَجُلٌ مِئْشِير** ve **امْرَأَةٌ مِئْشِير**; yani: çevik. Ve **أُشُرُ الأَسْنَان** (iki damme ile) ve **أَشَرُهَا** (damme sonra fetha ile): içindeki çentikleme; ve o, uçlarını sivriltmektir; bu, yaratılışça da olur, yapılmış (sonradan) da olur.  Çoğulu: **أُشُور**; damme ile. Dedi ki:
  “Onun parlak bir teni ve bölüştürülmüş bir yüzü var;                      ve **أُشُورُهَا** köreltilmemiş parlak ön dişler.”

Ve denilir: dişlerinde **أَشَر** ve **أَشَر** vardır; **شَطْبُ السَّيْل** ve **شَطْبُهُ** misali. Ve Cemîl dedi ki:
  “Seni, **أُشُورُهُ** parlayan cilalı (bir şey) ile esir etti.”

Ve **أَشَرَ المِنْجَل** **كَزَفَرَ**: onun dişleri; ve ثعلب bunu **المِعْضَاد**’ın vasfında kullandı; şöyle dedi: **المِعْضَاد** orak gibidir; onun **أَشَر**’i yoktur; ve ikisi benzetme üzerinedir. Kadın dişlerini **أَشَرَتْ**: **تَأْشَرُهَا** **أَشْرًا**; ve onu **أَشَرْتُهَا** **تَأْشِيرًا**: onları çentikledim ve dişlerinin uçlarını eğriltip sivrilttim. Ve **المُؤْتَشِرَة** ve **المُسْتَأْشِرَة** ikisi de: buna çağıran, yani dişlerini **أَشَر** eden (kadın). Ve hadîste: “**لُعِنَتِ المَأْشُورَةُ وَالمُسْتَأْشِرَةُ**.”

Ebû Ubeyd dedi ki: **الوَاشِرَة**: dişlerini **تَشِرُ** eden kadındır; ve bu, onları aralayıp sivriltmesidir; ta ki onun için **أَشَر** olsun. Ve **الأَشَر**: diş uçlarında keskinlik ve inceliktir; bundan dolayı “**ثَغْرٌ مُؤَشَّر**” denildi. Bu ancak gençlerin dişlerinde olur; yaşlı kadın onu yapar da onlara benzemeye çalışır. Bundan da dolaşan mesel: “Beni **بِأَشَر** ile aciz bıraktın; öyleyse seni **بِدَرْدَر** ile nasıl umayım?” Şöyle ki: bir adamın yaşlanmış bir kadından bir oğlu vardı; oğlu onu sallayıp: “Ne güzel **دَرَادِرُكَ**!” diyordu. Kadın bir taşa yöneldi de dişlerini kırdı; sonra kocasına göründü; ona dedi ki: “Beni **بِأَشَر** ile aciz bıraktın; öyleyse **بِدَرْدَر** ile nasıl (olur)?”

Ve **المُؤَشِّر**، **كَمُعْظَم**: dirsektir; her dirsek **مُؤَشِّر**’dir. Ve **الجُعْل**: iki pazunun **مُؤَشِّر**’idir. عنترة bir **جُعْل**’ı vasfederek dedi ki:
  “Sanki iki pazunun **مُؤَشِّر**’i bir halhaldır;                      tuzlu su girdapları arasında ağır yürüyen.”

Ve **أَشَرَ الخَشَبَ بِالمِشَار** **أَشْرًا**; hemzeli: onu yardı ve onu testereledi. Ve **المِئْشَار**: onunla **أَشَرَ** edilen şeydir. İbnü’s-Sikkît dedi ki: odunu kesen **المِئْشَار** için: **مِيشَار** denilir; onun cem‘i **مَوَاشِير**’dir; **وَشَرْتُ**’den, **أَشَرَ** (aslında)dır. Ve **مِئْشَار**’ın cem‘i **مَآشِير**’dir; **أَشَرْتُ**’den, **آشَرَ** (aslında)dır. Ve **صَاحِبُ الأُخْدُود** hadîsinde: “**فَوَضَعَ المِئْشَارَ عَلَى مَفْرِقِ رَأْسِهِ**.”

Hemzeli **المِئْشَار**; **المِنْشَار**’dır, **بالنون**; hemze terk edilebilir. Denilir: **أَشَرْتُ الخَشَبَةَ** **أَشْرًا**; ve **وَشَرْتُهَا** **وَشْرًا**; onu yardığım zaman; **نَشَرْتُهَا** **نَشْرًا** gibi. Ve **مَآشِير** ve **مَوَاشِير** üzerine cem‘ olunur. Ondan hadîs: “**فَقَطَّعُوهُمْ بِالمَآشِير**”; yani: testerelerle. Ve **الآشِرَة** (med ile): **المَأْشُورَة**’dir. Ve **التَّأْشِير** nüshalarda böyledir ve doğru olan budur; bazı asıllarda: “Ve **التَّأْشِيرَة**: çekirgenin ısırdığı şeydir.”  Çoğulu: **التَّآشِير**; med ile; الصغاني onu nakletti.

Ve **الآشِر**: onun iki bacağının dikeni; yani çekirge; **كَالتَّأْشِير**. Ve **الآشِر** ve **التَّأْشِير**: kuyruğunun başında iki pençe gibi bir düğüm; **كَالأُشْرَة** (damme ile) ve **المِئْشَار** (kesre ile); ve ikisi: **الأَشْرَتَان** ve **المِئْشَارَان**’dır. Ve **أَشِيرَة**، **كَسَفِينَة**: Mağrib’de bir beldedir; ve o, سرقسطة amelinden büyük bir kaledir. Ondan: Ebû Muhammed Abdullah b. Muhammed b. Abdullah es-Sanhâcî, hâfız nahivci, İbnü’l-أَشِيرِي diye bilinen; Endülüs’te Ebû Ca‘fer b. Gazlûn’u ve Ebû Bekr b. el-‘Arabî el-İşbîlî’yi dinledi; Şam’a geldi ve orada ikamet etti; âlimlerinden dinledi; bir müddet Halep’te oturdu; 561 yılında اللبوة’de vefat etti; Ba‘lebek’e nakledildi de orada defnedildi. Onu İbn Asâkir **تَارِيخُ دِمَشْق**’ta tercüme etti; ondan naklettim. İbn Beşkûvâl şunu ekledi: İbrâhîm b. Ca‘fer ez-Zührî b. el-أَشِيرِي hâfız idi.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **أَشَرَ النَّخْلُ** **أَشْرًا**: suyu çok içti; böylece filizleri çoğaldı. Ve **أُمْنِيَةٌ أَشْرَاء**: **الأَشَر**’den **فَعْلَاء**’dır; onun fiili yoktur. el-Hâris b. Hillize dedi ki:
  “Onlara aldanışla temenni ettiniz de                      sizi onlara **أُمْنِيَةٌ أَشْرَاء** sevk etti.”

Ve **أَشَر**’e tâbi olunur; şöyle denilir: **أَشَر أَفَر**; ve **أَشَرَان أَفَرَان**.

Şairin sözü:
  “Yetimler, **نَاشِرُهُ**’un darbesiyle bakımsız kaldı;                      ben **أَشَر**’im; sağ elin **آشِرَة** olmaya devam etsin.”

**مَأْشُورَة**’yi, yahut **ذَاتُ أَشَر**’i kastetti. İbn Berrî dedi ki: Beyit, Hemmâm b. Zehl b. Şeybân’ın ağıtçısınındır; onu **نَاشِرَة** öldürmüştü; ve o, onu büyüten kimseydi; onu hileyle öldürdü.

Ve mecazdandır: şimşeği **الأَشَر** ile vasfetmek; parıltısı gidip geldiği zaman. Ve bitkiyi onunla vasfetmek; azgınlığında ilerleyip gittiği zaman.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: اشر

أَشَرَ
1 أَشَرَ ذ , (S, Msb, K,) aor. اَشِرَ (ISk, MS,) or اَشَرَ (Msb,) inf. n. أَشْرٌ, (Msb,) He divided [or sawed] a piece of wood (ISk, Msb, K) with the مِئْشَار; (S, Msb, K;) as also وَشَرَ and نَشَرَ. (Msb, TA.) ― -b2- أَشَرَتْ أَسْنَانَهَا, aor. اَشِرَ [or, accord. to the Msb, it seems to be اَشُرَ ,] inf. n. أَشْرٌ; (K;) and ↓ أَشَّرَتْهَا (K,) inf. n. تَأْشِيرٌ; (S;) She (a woman, TA) made her teeth serrated, (S, K,) and sharpened their extremities, (S,) to render them like those of a young person: but a curse is denounced in a trad. against her who does this. (TA.) [See also art. وشر] -A2- , أَشِرَ aor. اَشَرَ , (S, Msb, K,) inf. n. أَشَرٌ (S, A, Msb,) He exulted, or exulted greatly, or excessively; and behaved insolently and unthankfully, or ungratefully: (S,* A,* Msb, K,* TA:) or he exulted by reason of wealth, and behaved with pride, and self-conceitedness, and boastfulness, and want of thankfulness: or he behaved with the utmost exultation, &c.: or he rejoiced, and rested his mind upon things agreeable with natural desire. (TA.) [See بَطِرَ]

2 اَشَّرَ see 1.

ائْتَشَرَتْ
8 ائْتَشَرَتْ ذ , written with the disjunctive alif ايتَشَرَتْ She invited another to make her teeth serrated and to sharpen their extremities; as also ↓ استأشرت See the act. part. ns. below: and see also استوشرت]

10 اِسْتَاْشَرَ see 8.

أَشْرٌ
أَشْرٌ ذ see أَشِرٌ

أَشَرٌ
أَشَرٌ ذ see أَشِرٌ

أَشُرٌ
أَشُرٌ ذ see أَشِرٌ

أَشِرٌ
أَشِرٌ ذ (S, A, Msb, K) and ↓ أَشُرٌ and ↓ أَشْرٌ and ↓ أَشَرٌ (K) and ↓ أَشْرَانُ (S, K) Exulting, or exulting greatly, or excessively; and behaving insolently and unthankfully, or ungratefully: (S,* A, * Msb, K,* TA:) or exulting by reason of wealth, and behaving with pride, and self-conceitedness, and boastfulness, and want of thankfulness: or behaving with the utmost exultation, &c.: or rejoicing, and resting the mind upon things agreeable with natural desire: (TA:) pl. [of the first] أَشِرُونَ and [of the second] أَشُرُونَ (L, K) and [of the first four] أُشُرٌ (K [accord. to the TA, but not in the copies of the K in my hands,]) and (of أَشْرَانُ TA) أَشْرَى (K) and أُشَارَى (S, K) and أَشَارَى (K.) One says, أَشِرٌ أَفِرٌ and ↓ أَشْرَانُ أَفْرَانُ, using the latter word in each instance as an imitative sequent. (TA.) ― -b2- بَرْقٌ أَشِرٌ (tropical:) Lightning flashing repeatedly to and fro. (A.) ― -b3- نَبْتٌ أَشِرٌ (tropical:) A plant, or herbage, extending beyond its proper bounds. (A.)

أُشَرٌ
أُشَرٌ ذ : see what next follows.

بِأَسْنَانِهِ أُشُرٌ
بِأَسْنَانِهِ أُشُرٌ ذ and ↓ أُشَرٌ and ↓ أُشُورٌ (S, K,) which last is a pl., (K,) In his teeth is a serration, (S, K,) and a sharpness of the extremities [such as is seen in the teeth of young persons]; (S;) which is sometimes natural and sometimes artificial; (K;) and [naturally] only in the teeth of young persons. (TA.) Hence the prov., أَعْيَيْتَنِى بِأُشُرِ فَكَيْفَ بِدُرْدُرٍ. (S.) [See art. در] ― -b2- أُشُرُ المِنْجَلِ (tropical:) The teeth of the reaping-hook, or sickle. (K.)

أُشْرَةٌ
أُشْرَةٌ ذ and its dual: see آشِرٌ

أُمْنِيَّةٌ أَشْرَآءُ
أُمْنِيَّةٌ أَشْرَآءُ ذ A very exulting wish: occurring in the Mo'allakah of El-Hárith Ibn-Hillizeh. (EM p. 272.)

أَشْرَانُ
أَشْرَانُ ذ : see أَشِرٌ, in two places.

أُشُورٌ
أُشُورٌ ذ see أُشُرٌ

آشِرٌ
آشِرٌ ذ Dividing [or sawing], or one who divides [or saws], wood, with the مِئْشَار (Msb.) ― -b2- [Hence,] The prickles [or serrated parts] of the shanks of the locust; (K;) as also ↓ تَآشِيرُ (TA.) ― -b3- Also, and ↓ أُشْرَةٌ and ↓ عُقْدَةٌ) at the extremity of the tail of the locust, like two claws; (K;) which two things are also called ↓ أُشْرَتَانِ and ↓ مِئْشَارَانِ (TA.) ― -b4- آشِرَةٌ A woman who sharpens the extremities of her teeth [and makes them serrated: see 1]. (Msb.) -A2- يَدٌ آشِرَةٌ An arm, or a hand, sawn off; i. q. ↓ مَأْشُورَةٌ: (ISk, S, Msb, K:*) like عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ in the sense of مَرْضِيَةٌ. (S.)

تَأْشِيرٌ
تَأْشِيرٌ ذ or تَأْشِيرَةٌ, as in different Lexicons, (TA,) [the former in the K,] The thing with which the locust bites: pl. تَآشِيرُ (K.) ― -b2- See also the pl. voce آشِرٌ.

مُؤَشَّرٌ
مُؤَشَّرٌ ذ Anything (TA) made thin [and serrated]. (K.) [Hence,] ثَغْرٌ مُؤَشَّرٌ A front tooth serrated and sharpened at the extremity. (TA.) And hence, (TA,) مُؤَشَّرُ العَضُدَيْنِ is applied to the beetle [as meaning Having the fore shanks formed thin, and serrated]. (S, TA.)

مِئْشَارٌ
مِئْشَارٌ ذ (S, Msb, K, &c.) [A saw;] an instrument with which wood is divided; (Msb, K) as also مِيشَارٌ, from وَشَرَ; (Msb, TA;) and مِنْشَارٌ: (TA:) pl. مَآشِيرُ. (ISk, Msb, TA.) ― -b2- See also this word and its dual voce آشِرٌ.

مَأْشُورٌ
مَأْشُورٌ ذ Wood divided [or sawn] with the مِئْشَار (Msb.) See also آشِرٌ ― -b2- مَأْشُورَةٌ A woman who has the extremities of her teeth sharpened [and serrated artificially: see 1]. (Msb.)

مِئْشِيرٌ
مِئْشِيرٌ ذ , applied alike to the male and the female, (S,) to a she-camel and a courser, (S, K,) and a man and a woman, (TA,) Brisk; lively; sprightly. (S,* K.)

مُؤْتَشِرَةٌ
مُؤْتَشِرَةٌ ذ and ↓ مُسْتَأْشِرَةٌ A woman who invites [another] to make her teeth serrated [and to sharpen their extremities: see 1]. (K.)

مُسْتَأْشِرَةٌ
مُسْتَأْشِرَةٌ ذ : see what next precedes.

##### Türkçe

**أَشَرَ**
1 **أَشَرَ** ذ , (S, Msb, K,) muzâri‘ı **اَشِرَ** (ISk, MS,) yahut **اَشَرَ** (Msb,) mastarı **أَشْرٌ**, (Msb,) O, **مِئْشَار** ile bir parça odunu böldü [yahut testereyle kesti]; (S, Msb, K;) bunun gibi **وَشَرَ** ve **نَشَرَ**. (Msb, TA.) ― -b2- **أَشَرَتْ أَسْنَانَهَا**, muzâri‘ı **اَشِرَ** [yahut, Msb’ye göre, **اَشُرَ** olması görünür,] mastarı **أَشْرٌ**; (K;) ve ↓ **أَشَّرَتْهَا** (K,) mastarı **تَأْشِيرٌ**; (S;) O (bir kadın, TA) dişlerini tırtıklı yaptı, (S, K,) ve uçlarını sivriltti, (S,) onları genç kimsenin dişleri gibi kılmak için: fakat bunu yapan kadına karşı bir rivayette lânet bildirilmiştir. (TA.) [Ayrıca **وشر** maddesine de bak] -A2- , **أَشِرَ** muzâri‘ı **اَشَرَ**, (S, Msb, K,) mastarı **أَشَرٌ** (S, A, Msb,) O sevinçle kabardı; yahut çokça, yahut aşırı derecede sevinçle kabardı; ve küstahça ve nankörce, yahut şükürsüzce davrandı: (S,* A,* Msb, K,* TA:) yahut mal sebebiyle sevinçle kabardı, ve kibirle, kendini beğenmişlikle, övünmeyle ve şükürsüzlükle davrandı: yahut en ileri sevinçle kabarma ile, vb. davrandı: yahut sevindi, ve tabii arzuyla uygun şeyler üzerine zihnini dayadı. (TA.) [**بَطِرَ**’a bak]

2 **اَشَّرَ**: 1’e bak.

**ائْتَشَرَتْ**
8 **ائْتَشَرَتْ** ذ , ayrık **ا** ile **ايتَشَرَتْ** yazılır: O, başka birini dişlerini tırtıklı yapmaya ve uçlarını sivriltmeye davet etti; bunun gibi ↓ **استأشرت**. Aşağıdaki ism-i fâil kalıplarına bak: ve ayrıca **استوشرت**’e de bak]

10 **اِسْتَاْشَرَ**: 8’e bak.

**أَشْرٌ**
**أَشْرٌ** ذ: **أَشِرٌ**’e bak

**أَشَرٌ**
**أَشَرٌ** ذ: **أَشِرٌ**’e bak

**أَشُرٌ**
**أَشُرٌ** ذ: **أَشِرٌ**’e bak

**أَشِرٌ**
**أَشِرٌ** ذ (S, A, Msb, K) ve ↓ **أَشُرٌ** ve ↓ **أَشْرٌ** ve ↓ **أَشَرٌ** (K) ve ↓ **أَشْرَانُ** (S, K) Sevinçle kabaran; yahut çokça, yahut aşırı derecede sevinçle kabaran; ve küstahça ve nankörce, yahut şükürsüzce davranan: (S,* A, * Msb, K,* TA:) yahut mal sebebiyle sevinçle kabaran, ve kibirle, kendini beğenmişlikle, övünmeyle ve şükürsüzlükle davranan: yahut en ileri sevinçle kabarma ile, vb. davranan: yahut sevinen, ve tabii arzuyla uygun şeyler üzerine zihnini dayayan: (TA:) çoğulu [birincinin] **أَشِرُونَ** ve [ikincinin] **أَشُرُونَ** (L, K) ve [ilk dördünün] **أُشُرٌ** (K [TA’ya göre, fakat elimdeki K nüshalarında değil,]) ve (**أَشْرَانُ**’un TA’da) **أَشْرَى** (K) ve **أُشَارَى** (S, K) ve **أَشَارَى** (K.) Denir ki: **أَشِرٌ أَفِرٌ** ve ↓ **أَشْرَانُ أَفْرَانُ**, her iki durumda da son kelimeyi taklidî bir tâbi‘ olarak kullanarak. (TA.) ― -b2- **بَرْقٌ أَشِرٌ** (mecaz:) Gidip gelerek tekrar tekrar çakan şimşek. (A.) ― -b3- **نَبْتٌ أَشِرٌ** (mecaz:) Kendi uygun sınırlarının ötesine taşan bir bitki, yahut ot. (A.)

**أُشَرٌ**
**أُشَرٌ** ذ: hemen ardından gelen şeye bak.

**بِأَسْنَانِهِ أُشُرٌ**
**بِأَسْنَانِهِ أُشُرٌ** ذ ve ↓ **أُشَرٌ** ve ↓ **أُشُورٌ** (S, K,) ki sonuncusu bir çoğuldur, (K,) Onun dişlerinde bir tırtıklılık vardır, (S, K,) ve uçların bir sivriliği [genç kimselerin dişlerinde görülen gibi]; (S;) ki bazen tabiîdir ve bazen sun‘îdir; (K;) ve [tabiî olarak] yalnız genç kimselerin dişlerinde olur. (TA.) Buradan darb-ı mesel: **أَعْيَيْتَنِى بِأُشُرِ فَكَيْفَ بِدُرْدُرٍ**. (S.) [**در** maddesine bak] ― -b2- **أُشُرُ المِنْجَلِ** (mecaz:) Orakın dişleri. (K.)

**أُشْرَةٌ**
**أُشْرَةٌ** ذ ve onun tesniyesi: **آشِرٌ**’e bak

**أُمْنِيَّةٌ أَشْرَآءُ**
**أُمْنِيَّةٌ أَشْرَآءُ** ذ Çokça sevinçle kabaran bir temenni: El-Hâris İbn-Hillizeh’in Mu‘allaka’sında vârid olmuştur. (EM s. 272.)

**أَشْرَانُ**
**أَشْرَانُ** ذ: iki yerde **أَشِرٌ**’e bak.

**أُشُورٌ**
**أُشُورٌ** ذ: **أُشُرٌ**’e bak

**آشِرٌ**
**آشِرٌ** ذ **مِئْشَار** ile odunu bölen [yahut testereyle kesen], yahut odunu bölen [yahut testereyle kesen] kimse. (Msb.) ― -b2- [Buradan,] çekirgenin inciklerinin dikenleri [yahut tırtıklı kısımları]; (K;) bunun gibi ↓ **تَآشِيرُ** (TA.) ― -b3- Ayrıca, ve ↓ **أُشْرَةٌ** ve ↓ **عُقْدَةٌ**) çekirgenin kuyruğunun ucunda, iki pençe gibi (olan şey); (K;) ki bu iki şeye ayrıca ↓ **أُشْرَتَانِ** ve ↓ **مِئْشَارَانِ** denir. (TA.) ― -b4- **آشِرَةٌ** Dişlerinin uçlarını sivrilten [ve onları tırtıklı yapan: 1’e bak] kadın. (Msb.) -A2- **يَدٌ آشِرَةٌ** Kesilip testereyle ayrılmış bir kol, yahut bir el; yani ↓ **مَأْشُورَةٌ**: (ISk, S, Msb, K:*) **عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ**’nin **مَرْضِيَةٌ** mânasında olması gibi. (S.)

**تَأْشِيرٌ**
**تَأْشِيرٌ** ذ yahut **تَأْشِيرَةٌ**, farklı sözlüklerde olduğu üzere, (TA,) [birincisi K’dadır,] Çekirgenin ısırdığı şey; çoğulu **تَآشِيرُ**. (K.) ― -b2- Ayrıca çoğul için **آشِرٌ** maddesine bak.

**مُؤَشَّرٌ**
**مُؤَشَّرٌ** ذ İnceltilmiş [ve tırtıklı yapılmış] herhangi bir şey. (K.) [Buradan,] **ثَغْرٌ مُؤَشَّرٌ** Ucu tırtıklı ve uç kısmı sivriltilmiş bir ön diş. (TA.) Ve buradan, (TA,) **مُؤَشَّرُ العَضُدَيْنِ** böceğe uygulanır [ön inciklerinin ince yapılmış ve tırtıklı olması mânasında]. (S, TA.)

**مِئْشَارٌ**
**مِئْشَارٌ** ذ (S, Msb, K, vb.) [Bir testere;] odunun bölündüğü âlet; (Msb, K) bunun gibi **مِيشَارٌ**, **وَشَرَ**’dan; (Msb, TA;) ve **مِنْشَارٌ**: (TA:) çoğulu **مَآشِيرُ**. (ISk, Msb, TA.) ― -b2- Ayrıca bu kelimeye ve onun tesniyesine **آشِرٌ** maddesinde bak.

**مَأْشُورٌ**
**مَأْشُورٌ** ذ **مِئْشَار** ile bölünmüş [yahut testereyle kesilmiş] odun. (Msb.) Ayrıca **آشِرٌ**’e bak ― -b2- **مَأْشُورَةٌ** Dişlerinin uçları sivriltilmiş [ve sun‘î olarak tırtıklı yapılmış: 1’e bak] kadın. (Msb.)

**مِئْشِيرٌ**
**مِئْشِيرٌ** ذ , erkek ve dişiye eşit olarak kullanılan, (S,) bir dişi deveye ve bir koşu atına, (S, K,) ve bir erkeğe ve bir kadına, (TA,) Çevik; canlı; atik. (S,* K.)

**مُؤْتَشِرَةٌ**
**مُؤْتَشِرَةٌ** ذ ve ↓ **مُسْتَأْشِرَةٌ** Dişlerini tırtıklı yapmaya [ve uçlarını sivriltmeye: 1’e bak] (başka birini) davet eden kadın. (K.)

**مُسْتَأْشِرَةٌ**
**مُسْتَأْشِرَةٌ** ذ: hemen önce gelene bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: ءشر

أَشَرَ
أَشَرَ I ( n. ac. أَشْر 1 ),
a.  Filed, sharpened ( teeth ).

b.  I ,  U ( n. ac. أَشْر 1 ), Divided; sawed.

أَشِرَ
أَشِرَ A ( n. ac. أَشَر 4 ),
a.  Exulted, rejoiced, was merry, glad, gay.

أَشَّرَ
أَشَّرَ II ,
a.  Sawed, filed.

أَشْر
أَشْر 1 ,
a.  Joy, mirth, gladness.

b.  see 5 .

أَشَر
أَشَر 4 ,
a.  see 1 &  5 .

أَشِر
أَشِر 5 ,  أَشُر 6 ,  أَشْرَاْنُ 33 ,
a.  Merry, gay, joyous, boisterous.

أُشْنَان
أُشْنَان G. ,
a.  Alkali; alkaline dye.

أُشْنَة
أُشْنَة
a.  White fungus ( on trees ).

##### Türkçe

أَشَرَ
أَشَرَ I ( mastar: **أَشْر** 1 ),
a.  Eğeleledi, sivriltti (dişleri).

b.  I ,  U ( mastar: **أَشْر** 1 ), Böldü; testereyle kesti.

أَشِرَ
أَشِرَ A ( mastar: **أَشَر** 4 ),
a.  Sevinçle coştu, sevindi, neşeli oldu, memnun oldu, şen oldu.

أَشَّرَ
أَشَّرَ II ,
a.  Testereyle kesti, eğeledi.

أَشْر
**أَشْر** 1 ,
a.  Sevinç, neşe, memnuniyet.

b.  bkz. 5 .

أَشَر
**أَشَر** 4 ,
a.  bkz. 1 ve 5 .

أَشِر
**أَشِر** 5 ,  **أَشُر** 6 ,  **أَشْرَاْنُ** 33 ,
a.  Neşeli, şen, sevinçli, taşkın.

أُشْنَان
**أُشْنَان** G. ,
a.  Alkali; alkalili boya.

أُشْنَة
**أُشْنَة**
a.  Beyaz mantar (ağaçların üzerinde).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: ءشر

ءشر
أَشِرَ - يَأْشَرُ - أَشِر
أَشِرَ - يَأْشَرُ - أَشِر
أَشِرَ - يَأشَرُ + الكائن: يمرح ببطر وحدة وكبر
أَشِر: على وزن " فـَعـِل" اسم فاعل مبالغة من " أَشِرَ - يأْشَر ُ": كثير حركات المرح والبطر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " البطر والرفاهية والتكبر"، وهي:
فَرِهَ - يَفْرَهُ، تَرِفَ - يَتْرَفُ، مَرِحَ - يَمْرَحُ، بَطِرَ - يَبْطَرُ، مَنَّ - يَمُنُّ (المتعدي)، أَشِرَ - يَأْشَرُ
يفرق لفظاً:
شَارَ - يَشُوْرُ + كائن أو أمر أو رمز أو حركة + إلى شيء أو أمر: وَجَّهَ ودَلَّ إلى الوجهة والطريق الصواب إلى كائن أو شيء أو أمر
أَشِرَ - يَأشَرُ + الكائن: يمرح ببطر وحدة وكبر
أشر
	﴿أؤلقي الذكر عليه من بيننا بل هو كذاب أشر(25)﴾ القمر ﴿سيعلمون غدا من الكذاب الأشر(26)﴾ القمر
مختار الصحاح
● [أشر] أ ش ر: الأَشَرُ البطر وبابه طرب فهو أشِرٌ و أشْرَانٌ وقوم أشارَى بالفتح مثل سكران وسكارى و تأشِيرُ الأسنان تحزيزها وتحديد أطرافها و أشَرَ الخشبة بالمِئْشارِ مكسور مهموز وبابه نصر
الراغب
أشر
- الأشر: شدة البطر، وقد أشر (يقال: أشر وأشر بالفتح والكسر، والمعنى مختلف، انظر: الأفعال 1/103) يأشر أشرا، قال تعالى: }سيعلمون غدا من الكذاب الأشر﴿[القمر/26]، فالأشر أبلغ من البطر، والبطر أبلغ من الفرح، فإن الفرح - وإن كان في أغلب أحواله مذموما لقوله تعالى:﴾إن الله لا يحب الفرحين﴿[القصص/76] - فقد يحمد تارة إذا كان على قدر ما يجب، وفي الموضع الذي يجب، كما قال تعالى:﴾فبذلك فليفرحوا{ [يونس/58] وذلك أن الفرح قد يكون من سرور بحسب قضية العقل، والأشر لا يكون إلا فرحا بحسب قضية الهوى، ويقال: ناقة مئشير (يقال: رجل مئشير وامرأة مئشير، وناقة مئشير وجواد مئشير، يستوي فيه المذكر والمؤنث. انظر: اللسان (أشر) )، أي: نشيطة على طريق التشبيه، أو ضامر من قولهم: أشرت الخشبة (أشر الخشبة: شقها).
ملخص اللسان
1.	أَشِرَ الرجلُ ، يَأْشَرُ أَشَراً، فهو أَشِرٌ وأَشُرٌ  وأَشْرانُ: مَرِحَ.
2.	والأَشَرُ: البَطَرُ.
3.	أَشَراً  : أَشَدُّ البَطَر.
4.	أَسمنه وآشَرِهِ أَي أَبْطَرِه وأَنْشَطِه ,
5.	وأَشِرَ النخل أَشَراً كثُر  شُرْبُه للماء فكثرت فراخه.
6.	وأَشَرَ الخَشَبة بالمِئْشار: نَشَرها،
7.	والمئشار: ما أُشِرَ به. وهو المِنْشارُ،
8.	أُشُرُ الأَسنان وأُشَرُها: التحريز الذي فيها يكون خِلْقة  ومُسْتَعملاً،
9.	وأُشَرُ المِنْجَل: أَسنانُه،
10.	وتأْشير الأَسنان: تحْزيزُها وتَحْديدُ أَطرافها.
11.	وقد أَشَرَتِ المرأَة أَسنْانها تأْشِرُها أَشْراً وأَشَّرَتْها:  حَزَّزتها.
12.	والمُؤُتَشِرَة والمُسْتأْشِرَة: التي تدعو إِلى أَشْر  أَسنانها.
13.	الواشِرَة:ُ المرأَة التي تَشِرُ أَسنانها،
14.	والأُشُر: حِدَّة ورِقَّة في أَطراف الأَسنان؛
15.	والتَّأْشِيرة: ما تَعَضُّ به الجَرادةُ.
16.	والتَّأْشِير: شوك ساقَيْها.
17.	والتَّأْشْيرُ والمِئْشارُ: عُقْدة في رأْس ذنبها كالمِخْلبين.
لسان العرب
● - أشر: الأَشَرُ: المَرَح. والأَشَرُ: البَطَرُ.  أَشِرَ الرجلُ، بالكسر، يَأْشَرُ أَشَراً، فهو أَشِرٌ وأَشُرٌ  وأَشْرانُ: مَرِحَ. وفي حديث الزكاة وذكر الخيل: ورجلٌ اتَّخَذَها أَشَراً  ومَرَحاً؛ البَطَرُ. وقيل: أَشَدُّ البَطَر. وفي حديث الزكاة أَيضاً: كأَغَذِّ  ما كانت وأَسمنه وآشَرِهِ أَي أَبْطَرِه وأَنْشَطِه؛ قال ابن الأَثير:  هكذا رواه بعضهم، والرواية: وأَبْشَرِه. وفي حديث الشعْبي: اجتمع جَوارٍ  فَأَرِنَّ وأَشِرْنَ. ويُتْبعُ أَشِرٌ فيقال: أَشِرٌ أَفِرٌ وأَشْرَانُ  أَفْرانُ، وجمع الأَشِر والأَشُر: أَشِرون وأَشُرون، ولا يكسَّران لأَن  التكسير في هذين البناءَين قليل، وجمع أَشْرانَ أَشارى وأُشارى كسكران  وسُكارى؛ أَنشد ابن الأَعرابي لمية بنت ضرار الضبي ترثي أَخاها:  لِتَجْرِ الحَوادِثُ، بَعْدَ امْرِئٍ  بوادي أَشائِنَ، إِذْلالَها  كَريمٍ نثاهُ وآلاؤُه،  وكافي العشِيرَةِ ما غالَها  تَراه على الخَيْلِ ذا قُدْمَةٍ،  إِذا سَرْبَلَ الدَّمُ أَكْفالهَا  وخَلَّتْ وُعُولاً أُشارى بها،  وقدْ أَزْهَفَ الطَّعْنُ أَبْطالَها  أَزْهَفَ الطَّعْنُ أَبْطالَها أَي صَرَعَها، وهو بالزاي، وغَلِطَ بعضهم  فرواه بالراء. وإِذْلالها: مصدرُ مقدَّرٍ كأَنه قال تُذِلُّ إِذْلالها.  ورجل مِئْشِيرٌ وكذلك امرأَةٌ مِئْشيرٌ، بغير هاء. وناقة مِئْشِير  وجَواد مِئْشِير: يستوي فيه المذكر والمؤَنث؛ وقول الحرث بن حلِّزة:  إِذْ تُمَنُّوهُمُ غُروراً، فَساقَتْـ  ـهُمْ إِلَيْكُمْ أُمْنِيَّةٌ أَشْراءُ  هي فَعْلاءُ من الأَشَر ولا فعل لها. وأَشِرَ النخل أَشَراً كثُر  شُرْبُه للماء فكثرت فراخه.  وأَشَرَ الخَشَبة بالمِئْشار، مهموز: نَشَرها، والمئشار: ما أُشِرَ به.  قال ابن السكيت: يقال للمِئشار الذي يقطع به الخشب مِيشار، وجمعه  مَواشِيرُ من وَشَرْتُ أَشِر، ومِئْشارٌ جمعه مآشِيرُ من أَشَرْت آشِرُ. وفي  حديث صاحب الأُخْدود: فوضع المِئْشارَ على مَفْرَِقِ رأْسه؛ المِئْشارُ،  بالهمز: هو المِنْشارُ، بالنون، قال: وقد يترك الهمز. يقال: أَشَرْتُ  الخَشَبة أَشْراً، ووَشَرْتُهَا وَشْراً إِذا شَقْقْتَها مثل نَشَرْتُها نشراً،  ويجمع على مآشيرَ وموَاشير؛ ومنه الحديث: فقطعوهم بالمآشير أَي  بالمناشير؛ وقول الشاعر:  لَقَدْ عَيَّلَ الأَيتامَ طَعْنَةُ ناشِرَه،  أَناشِرَ لا زالَتْ يَمِينُك آشرَه  أَراد: لا زالتْ يَمينُك مأْشُورة أَو ذاتَ أَشْر كما قال عز وجل:  خُلِقَ من ماء دافق؛ أَي مدفوق. ومثلُ قوله عز وجل: عيشة راضية؛ أَي  مَرْضِيَّة؛ وذلك أَن الشاعر إِنما دعا على ناشرة لا له، بذلك أَتى الخبر، وإِياه  حكت الرواة، وذو الشيء قد يكون مفعولاً كما يكون فاعلاً؛ قال ابن بري:  هذا البيت لنائِحةِ هَمّام ابن مُرَّةَ بن ذُهْل بن شَيْبان وكان قتله  ناشرة، وهو الذي رباه، قتله غدراً؛ وكان همام قد أَبْلي في بني تَغْلِبَ في  حرب البسوس وقاتل قتالاً شديداً ثم إِنه عَطِشَ فجاء إِلى رحله يستسقي،  وناشرة عند رحله، فلما رأَى غفلته طعنه بحربة فقتله وهَرَب إِلى بني تغلب.  وأُشُرُ الأَسنان وأُشَرُها: التحريز الذي فيها يكون خِلْقة  ومُسْتَعملاً، والجمع أُشُور؛ قال:  لها بَشَرٌ صافٍ وَوَجْهٌ مُقَسَّمٌ،  وغُرُّ ثَنَايا، لم تُفَلَّلْ أُشُورُها  وأُشَرُ المِنْجَل: أَسنانُه، واستعمله ثعلب في وصف المِعْضاد فقال:  المِعْضاد مثل المنْجل ليست له أُشَر، وهما على التشبيه.  وتأْشير الأَسنان: تحْزيزُها وتَحْديدُ أَطرافها. ويقال: بأَسنانه أُشُر  وأُشَر، مثال شُطُب السيف وشُطَبِه، وأُشُورٌ أَيضاً؛ قال جميل:  سَبَتْكَ بمَصْقُولٍ تَرِفُّ أُشُوره  وقد أَشَرَتِ المرأَة أَسنْانها تأْشِرُها أَشْراً وأَشَّرَتْها:  حَزَّزتها. والمُؤُتَشِرَة والمُسْتأْشِرَة كلتاهما: التي تدعو إِلى أَشْر  أَسنانها. وفي الحديث: لُعِنتَ المأْشورةُ والمستأْشِرة. قال أَبو عبيد:  الواشِرَةُ المرأَة التي تَشِرُ أَسنانها، وذلك أَنها تُفَلِّجها وتُحَدِّدها  حتى يكون لها أُشُر، والأُشُر: حِدَّة ورِقَّة في أَطراف الأَسنان؛ ومنه  قيل: ثَغْر مؤُشَّر، وإِنما يكون ذلك في أَسنان الأَحداث، تفعله المرأَة  الكبيرة تتشبه بأُولئك؛ ومنه المثل السائر: أَعْيَيْتِني بأُشُرٍ  فَكَيْفَ أَرْجُوكِ  (* قوله: «أرجوك» كذا بالأَصل المعوّل عليه والذي في الصحاح  والقاموس والميداني سقوطها وهو الصواب ويشهد له سقوطها في آخر العبارة).  بِدُرْدُرٍ؟ وذلك أَن رجلاً كان له ابن من امرأَة كَبِرَت فأَخذ ابنه  يوماً يرقصه ويقول: يا حبذا دَرادِرُك فعَمَدت المرأَة إِلى حَجَر فهتمت  أَسنانها ثم تعرضت لزوجها فقال لها: أَعْيَيْتِني بأُشُر فكيف بِدُرْدُر.  والجُعَلُ: مُؤَشَّر العَضُدَيْن. وكلُّ مُرَقَّقٍ: مُؤَشَّرٌ؛ قال عنترة  يصف جُعلاً:  كأَنَّ مؤَشَّر العَضُدَيْنِ حَجْلاً  هَدُوجاً، بَيْنَ أَقْلِبَةً مِلاحِ  والتَّأْشِيرة: ما تَعَضُّ به الجَرادةُ. والتَّأْشِير: شوك ساقَيْها.  والتَّأْشْيرُ والمِئْشارُ: عُقْدة في رأْس ذنبها كالمِخْلبين وهما  الأُشْرَتان.
مقاييس اللغة:
(أشر) الهمزة والشين والراء، أصلٌ واحدٌ يدلّ على الحِدّة. من ذلك قولهم: هو أشِرٌ، أي بَطِرٌ مُتَسرِّعٌ ذو حِدّة. ويقال منه أَشِر يَأْشَر. ومنه قولهم ناقةٌ مِئْشِيرٌ، مِفعيل من الأَشَر. قال أوس:
حَرْفٌ أخوها أبوها من مُهَجَّنَةٍٍ *** وعَمُّها خالُها وَجْنَاءُ مِئْشِِيرُ([18])
ورجل أَشِرٌ وأَشُرٌ. والأُشُر رقّة وحِدّةٌ في أطراف الأسنان: قال طرفة:
بَدّلَتْهُ الشَّمْسُ من مَنْبِتِهِ *** برَداً أبْيَضَ مَصقُولَ الأُشُرْ([19])
وأشَرت الخشبَة بالمئشار من هذا.
القاموس المحيط:
أشِرَ، كفَرِحَ، فهو أشِرٌ وأَشُرٌ وأَشْرٌ، بالفتح ويُحَرَّكُ، وأشْرانُ مَرِحَ، ج أشِرونَ وأشُرونَ وأُشُرٌ وأشْرَى وأشارَى وأُشارَى. وناقةٌ مِئْشيرٌ، وجَوادٌ مِئْشيرٌ نشيطٌ، وأُشُرُ الْأَسْنانِ، وأُشَرُها التَّحْزيزُ الذي فيها يكونُ خِلْقَةً ومُسْتَعْمَلاً،ج أُشُورٌ. وأُشَرُ المِنْجَلِ أسْنانُه. وأشَرَتْ أسنانَها تأشِرُها أشْراً،وأشَّرَتْها حَزَّزَتْها. والمُؤْتَشِرَةُ والمُسْتَأشِرَةُ التي تَدْعو إلى ذلك. والمُؤَشَّرُ، مُعَظَّمٍ المُرَقَّقُ. وأشَرَ الخَشَبَ بالمِئْشارِ شَقَّهُ. والآشِرَةُ المَأْشُورَةُ. والتَّأشِيرُ ما تَعَضُّ به الجَرادَةُ، ج التآشيرُ. والآشِرُ شَوْكُ ساقَيْها، وعُقْدَةٌ في رأسِ ذَنَبِها كالمِخْلَبَيْنِ، كالْأُشْرَةِ والمِئْشارِ. وأشيرةُ، كسفينةٍ د بالمَغْرِبِ، منه عبدُ اللّهِ بنُ محمدٍ الحافِظُ النَّحْوِيُّ.
تاج العروس:
أَ ش ر
أَشِرَ كفَرِحَ يَأْشَرُ أَشَراً فهو أَشِرٌ ككَتِفٍ أَشُرٌ كنَدُسٍ وهذه عن الصّغانِيّ وأشَرٌ بالفَتْح فالسكُون ويُحَرَّكُ وأشْرَانُ . كسَكْرَانَ : مَرِحَ وبَطِرَ وفي حديث الزَّكاةِ وذِكْرِ الخَيْل : ورَجُلٌ اتَّخَذَها أشَراً وَمَرَحاً . قالوا : الأشَرُ : البَطَرُ وقيل : أشَدُّ البَطَرِ وقيل : الأشَرُ : الفَرَحُ بَطَراً وكُفْراً بالنِّعمة وهو المَذْمُومُ المَنْهِىُّ عنه لا مُطْلَقُ الفَرَحِ . وقيل : الأشَرُ : الفَرَحُ والغُرُور . وقيل : الأشَرُ والبَطَرُ : النَّشاطُ للِّنعمة والفَرَحُ بها ومقابلةُ النِّعْمَة بالتَّكَبُّرِ والخُيَلاءِ والفَخْرُ بها وكُفْرَانُها بعَدَمِ شُكْرِها وفي حديث الشَّعْبِيِّ : اجتمعَ جَوارٍ فأَرِنَّ وأشرْنَ . " ج أشِرُونَ وأشُرُون " ولا يُكَسَّرانِ لأن التكسيرَ في هذين البناءَين قليلٌ وأُشُرٌ بضَمَّتَيْن . جَمْعُ أَشْرَانَ أَشْرَى وأشارَى وأُشارَى كسَكْرَانَ وسَكْرَى وسُكَارَى أنشد ابنُ الأعرابيّ لمَيَّةَ بنتِ ضِرار الضَّبَّيِّ تَرثِي أخاها :
وخَلَّتْ وُعُولاً أُشارَى بها ... وقد أَزْهَفَ الطَّعْنُ أبْطالَهَا . ونَاقَةٌ مِئْشِيرٌ وجَوادٌ مِئْشِيرٌ يَستَوِي فيه المذكَّرُ والمؤنَّثُ وكذلك رجلٌ مِئْشِيرٌ وامرأَةٌ مِئْشِيرٌ أي نَشِيطٌ . وأُشُرُ الأَسنانِ بضَمَّتَين وأُشَرُهَا بضمّ ففتحٍ : التَّحْزِيزُ الَّذي فيها وهو تَحْدِيدُ أطرافِها يكونُ ذلك خِلْقَةً ومُسْتَعْمَلاً . " ج أشور " بالضّمِّ قال :
لها بَشَرٌ صافٍ ووَجْهٌ مُقَسَّمٌ ... وغُرُّ ثَنَايَا لم تُفَلَّلْ أُشُورُهَا . ويقال : بأسنانِه أُشُرٌ وأُشَرٌ مثالُ شُطُبِ السَّيْلِ وشُطَبِه وقال جَميل :
" سَبَتْكَ بمَصْقُولٍ تَرِفُّ أُشُورُه . وأُشَرُ المِنْجَلِ كزُفَر : أسنانُه واستعمله ثعلبٌ في وصفِ المِعْضادِ فقال : المِعْضَادُ مثلُ المِنْجَلِ ليست له أُشَرٌ وهما على التَّشْبِيه . قد أَشَرَتْ المرأَةُ أسنانَها تَأُشِرُهَا أَشْراً وأَشَّرَتْها تَأْشِيراً : حَزَّزَتْهَا وحَرَّفَتْ أطرافَ أسنانِها . والمُؤْتَشِرَةُ والمُسْتَأْشِرَةُ كلتاهما : التي تَدْعُو إلى ذلك أي أُشْرِ أسنانِهَا وفي الحديث : " لُعِنَتِ المَأْشُورَةُ والمُسْتَأْشِرَةُ
قال أبو عُبَيْد : الواشِرةُ : المرأةُ التي تَشِرُ أسنانَهَا وذلك أنها تُفَلِّجها وتُحَدِّدها حتى يكونَ لها أُشُرٌ والأُشُرُ : حِدَّةٌ ورِقَّةٌ في أطرافِ الأسنانِ ومنه قيل : ثَغْرٌ مُؤَشَّرٌ وإنما يكون ذلك في أسنانِ الأحداثِ تفعله المرأةُ الكَبِيرَةُ تَتشَبَّه بأولئك ومنه المَثَلُ السّائرُ : أَعْيَيْتِنِي بأُشُرٍ فكيف أرجْوكِ بدُرْدُرٍ وذلك أنّ رجلاً كان له ابنٌ مِن امرأةٍ كَبِرَتْ فأخذَ ابنَه يُرْقِصُه ويقول : يَا حَبَّذَا دَرادِرُكْ . فعَمدت المرأةُ إلى حَجَرٍ فهَتمتْ أسنانَها ثم تَعرَّضَتْ لزوجِهَا فقال لها : أَعْيَيْتِنِي بأُشُرٍ فكيفَ بدُرْدُر
والمُؤَشَّرُ كمُعَظَّمٍ : المُرَفَّقُ وكلُّ مُرَفَّقٍ مُؤَشَّرُ . والجُعَلُ مُؤَشَّرُ العَضُدَيْنِ قال عَنْترةُ يصفُ جُعَلاً :
كأَنَّ مُؤَشَّرَ العَضُدَيْنِ حَجْلاً ... هَدُوجاً بينَ أقْلِبَةٍ مِلاحِ
وأَشَرَ الخَشَبَ بالمِشْارِ أَشْراً مهموزٌ : شَقَّه ونَشَره . والمِئْشارُ : ما أُشِرَ به . قال ابنُ السِّكِّيت : يقال : للمِئْشارِ الذي يُقْطَع به الخَشَبُ : ميشارٌ وجمعُه مَواشِيرُ مِن وَشَرتُ أَشِرُ ومِئْشارٌ جمعُه مآشيرُ مِن أَشَرتُ آشِرُ . وفي حديثِ صاحِبِ الأُخْدُودِ : فوَضَعَ المِئْشارَ على مَفْرِقِ رَأْسِه
المِئْشارُ بالهمز هو المِنْشَارُ بالنُّون وقد يُتْرَكُ الهَمْزُ يقال : أَشَرْتُ الخَشَبَةَ أشْراً ووَشَرتُها وَشْراً إذا شَقَقْتَها مثل نَشَرتُها نَشْراً ويُجمع على مآشِيرَ ومَوَاشِيرَ ومنه الحديث : " فقَطعوهم بالمآشِير أي بالمَناشِير . والآشِرَةُ بالمَدَّ : المَأْشُورَةُ . والتَّأْشِيرُ هكذا في النّسُخَ وهو الصَّوابُ وفي بعض الأُصول : والتأشيرة : ما تَعضُّ به الجَرادةُ " ج التَّآشِيرُ " بالمَدِّ نقلَه الصّغانيُّ
والآشِرُ : شَوْكُ ساقَيْهَا أي الجَرادةِ كالتَّأْشِير . والآشِرُ والتَّأْشِيرُ : عُقْدَةٌ في رَأْسِ ذَنَبِها كالمِخْلَبَيْن كالأُشْرَةِ بالضّمِّ والمِئْشارِ بالكَسْر وهما الأُشْرَتَانِ والمِئْشارانِ . وأَشِيرَةُ كسَفِينَة : د . بالمَغْرِب وهو حِصنٌ عظيمٌ مِن عَمَلِ سَرَقُسْطَةَ منه : أبو محمّد عبدُ الله بنُ محمّد بن عبد الله الصِّنْهاجيّ الحافظُ النحويُّ المعروفُ بابن الأشِيرِيّ سَمعَ بالأنْدَلس أبا جعفرِ بنِ غَزلُون وأبا بكرِ بن العَرَبيّ الإشْبِيليّ وقَدِمَ دمشقَ وأقام بها وسَمِعَ من علمائها وسكَنَ حَلَبَ مُدَّةً وتُوفِّيَ باللبوة سنة 561 ، ونُقِلَ إلى بَعْلَبَكَّ فدُفِنَ بها تَرْجَمَه ابنُ عساكِرَ في تاريخ دمشقَ ومنه نَقَلْتُ وزاد ابن بَشْكُوال : وإبراهيمُ بنُ جعفر الزهريّ بن الأشِيريِّ كان حافظاً
وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : أَشِرَ النَّخْلُ أَشَراً : كَثُرَ شُرْبُه للماءِ فكَثُرَتْ فِراخُه . وأُمْنِيَّةٌ أشْرَاءُ : فَعْلاءُ مِن الأشَر ولا فِعْلَ لها قال الحارثُ بنُ حِلِّزَةَ :
إذْ تُمَنُّوهُمُ غُرُوراً فساقَتْ ... هُمْ إليكُمْ أُمْنِيَّةٌ أشْراءُ . ويُتْبَعُ أشِرٌ فيقال : أَشِرٌ أفِرٌ وأشْرَانُ أفْرَانُ
وقول الشاعر :
لقد عَيّلَ الأيْتَامَ طَعْنَةُ ناشِرَهْ ... أنَا شِرَ لا زالتْ يَمِينُكَ آشِرَهْ . أراد مَأْشُورةً أو ذاتَ أشْر . قال ابنُ بَرِّيّ : والبيتُ لنائِحةِ هَمّامِ بن ذُهْلِ بنِ شَيْبانَ وكان قَتَلَه ناشِرَةُ وهو الذي رَبّاه قَتَلَه غَدْراً
ومن المَجَاز وَصْفُ البَرْقِ بالأشَر إذا تَردَّدَ لمَعانُه ووَصْفُ النَّبْتِ بِه إذا مَضَى في غُلَوائِه

##### Türkçe

ءشر
**أَشِرَ** - **يَأْشَرُ** - **أَشِر**
Cuma, 20 Mayıs/Mayıs 2011 16:07 yazar: Administrator
**أَشِرَ** - **يَأْشَرُ** - **أَشِر**
**أَشِرَ** - **يَأشَرُ** + varlık: azgınlık, sertlik ve kibir ile şenlik eder.
**أَشِر**: “**فـَعـِل**” vezninde, “**أَشِرَ - يأْشَر ُ**”dan mübalağa ism-i fâil: şenlik ve azgınlık hareketleri çok olan.

Ve lafız, “**البطر والرفاهية والتكبر**” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**فَرِهَ - يَفْرَهُ**، **تَرِفَ - يَتْرَفُ**، **مَرِحَ - يَمْرَحُ**، **بَطِرَ - يَبْطَرُ**، **مَنَّ - يَمُنُّ** (müteaddî), **أَشِرَ - يَأْشَرُ**

Lafız bakımından ayırt edilir:
**شَارَ - يَشُوْرُ** + varlık veya iş veya sembol veya hareket + bir şeye veya bir işe: yöneltti ve doğru yöne ve doğru yola, bir varlığa veya bir şeye veya bir işe doğru delâlet etti.
**أَشِرَ - يَأشَرُ** + varlık: azgınlık, sertlik ve kibir ile şenlik eder.

أشر
	﴿Aramızdan zikr ona mı atıldı? Bilakis o, yalancı **أَشِر**’dir (25)﴾ **القمر** ﴿Yarın, yalancı **الأَشِر**’in kim olduğunu bilecekler (26)﴾ **القمر**

مختار الصحاح
● [**أشر**] أ ش ر: **الأَشَرُ** azgınlıktır; kapısı **طرب**’dır; o hâlde o **أشِرٌ**’dir ve **أشْرَانٌ**’dır; ve bir kavim **أشارَى** (fetha ile), **سكران** ve **سكارى** gibi. Ve **تأشِيرُ الأسنان**: onları çentiklemek ve uçlarını sivriltmek. Ve **أشَرَ الخشبة بالمِئْشارِ**: (meksûr, hemzeli) **المِئْشار** ile tahtayı kesti; kapısı **نصر**’dır.

الراغب
أشر
- **الأشر**: azgınlığın şiddeti; ve **أشر** etti (denir ki: **أشر** ve **أشر** fetha ve kesra ile; mana farklıdır; bak: **الأفعال** 1/103) **يأشر** **أشرا**; Yüce Allah dedi ki: ﴿**سيعلمون غدا من الكذاب الأشر**﴾ [**القمر**/26]; böylece **الأشر**, **البطر**’dan daha beliğdir; ve **البطر**, **الفرح**’tan daha beliğdir. Zira **الفرح** — çoğu hâlinde zemmedilmiş olsa da, Yüce Allah’ın sözü sebebiyle: ﴿**إن الله لا يحب الفرحين**﴾ [**القصص**/76] — bazen övülür; eğer gerekli olan miktar üzere ve gerekli olan yerde olursa; Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿**فبذلك فليفرحوا**﴾ [**يونس**/58]. Ve bu, şundandır ki **الفرح**, aklın gereği uyarınca bir sevinçten olabilir; **الأشر** ise ancak hevânın gereği uyarınca bir sevinç olur. Ve denir: **ناقة مئشير** (denir: **رجل مئشير** ve **امرأة مئشير** ve **ناقة مئشير** ve **جواد مئشير**; onda müzekker ve müennes eşittir. bak: **اللسان (أشر)**), yani: teşbih yolu üzere hareketli; yahut “**أشرت الخشبة**” sözlerinden: zayıf/ince ( **أشر الخشبة**: onu yardı).

ملخص اللسان
1.	**أَشِرَ** adam, **يَأْشَرُ** **أَشَراً**; o hâlde o **أَشِرٌ** ve **أَشُرٌ** ve **أَشْرانُ**: şenlik etti.
2.	Ve **الأَشَرُ**: **البَطَرُ** (azgınlık).
3.	**أَشَراً**: azgınlığın daha şiddetlisi.
4.	Ve onun en semizi ve **آشَرِهِ**: yani onun en azgını ve en hareketlisi,
5.	Ve **أَشِرَ** hurma ağaçları **أَشَراً**: su içmesi çoğaldı; böylece filizleri çoğaldı.
6.	Ve **أَشَرَ الخَشَبة بالمِئْشار**: onu testereledi,
7.	Ve **المئشار**: onunla **أُشِرَ** olunan şey; o **المِنْشار**’dır,
8.	**أُشُرُ الأَسنان** ve **أُشَرُها**: içlerindeki çentik; yaratılış olarak ve kullanılmış olarak olur,
9.	Ve **أُشَرُ المِنْجَل**: onun dişleridir,
10.	Ve **تأْشير الأَسنان**: onları çentiklemek ve uçlarını sivriltmek.
11.	Ve kadın, dişlerini **أَشَرَتْ**; onları **تأْشِرُها** **أَشْراً** ve onları **أَشَّرَتْها**: onları çentikledi.
12.	Ve **المُؤُتَشِرَة** ve **المُسْتأْشِرَة**: dişlerinin **أَشْر**’ine çağıran (kadın).
13.	**الواشِرَة**: dişlerini **تَشِرُ** eden kadın,
14.	Ve **الأُشُر**: dişlerin uçlarında keskinlik ve incelik;
15.	Ve **التَّأْشِيرة**: çekirgenin ısırdığı şey.
16.	Ve **التَّأْشِير**: onun iki bacağının dikeni.
17.	Ve **التَّأْشْيرُ** ve **المِئْشارُ**: kuyruğunun başında iki pençe gibi bir düğüm.

لسان العرب
● - **أشر**: **الأَشَرُ**: şenlik. Ve **الأَشَرُ**: azgınlık. Adam **أَشِرَ** (kesra ile), **يَأْشَرُ** **أَشَراً**; o hâlde o **أَشِرٌ** ve **أَشُرٌ** ve **أَشْرانُ**: şenlik etti. Ve zekât hadîsinde, atların zikrinde: “ve bir adam onu **أَشَراً** ve şenlik olarak edindi”; (yani) azgınlık. Ve denildi: azgınlığın daha şiddetlisi. Ve zekât hadîsinde ayrıca: “en gür olanı gibi, en semizi ve **آشَرِهِ**”; yani onun en azgını ve en hareketlisi; İbnü’l-Esîr dedi ki: bazıları onu böyle rivayet etti; rivayet ise: “ve **أَبْشَرِه**”dir. Ve Şa‘bî hadîsinde: “câriyeler toplandı da şarkı söylediler ve **أَشِرْنَ** ettiler.” Ve **أَشِرٌ** tâbi kılınır; denir ki: **أَشِرٌ أَفِرٌ** ve **أَشْرَانُ أَفْرانُ**. Ve **الأَشِر** ve **الأَشُر**’un cemi: **أَشِرون** ve **أَشُرون**; ikisi kırılmaz; çünkü bu iki binada kırık çoğul azdır. Ve **أَشْرانَ**’ın cemi: **أَشارى** ve **أُشارى**, **سكران** ve **سُكارى** gibi. İbnü’l-A‘râbî, Dırâr ed-Dabbî’nin kızı Meyye’nin, kardeşine mersiye olarak şu beytini inşâd etti:
لِتَجْرِ الحَوادِثُ، بَعْدَ امْرِئٍ
بوادي أَشائِنَ، إِذْلالَها
كَريمٍ نثاهُ وآلاؤُه،
وكافي العشِيرَةِ ما غالَها
تَراه على الخَيْلِ ذا قُدْمَةٍ،
إِذا سَرْبَلَ الدَّمُ أَكْفالهَا
وخَلَّتْ وُعُولاً أُشارى بها،
وقدْ أَزْهَفَ الطَّعْنُ أَبْطالَها
“**أَزْهَفَ الطَّعْنُ أَبْطالَها**”: yani onları yere serdi; o **الزاي** iledir; bazıları yanıldı da onu **الراء** ile rivayet etti. Ve **إِذْلالها**: takdir edilmiş bir masdardır; sanki “onun **إِذْلالها**’sını zelil kılar” dedi. Ve bir adam **مِئْشِيرٌ**; aynı şekilde bir kadın **مِئْشيرٌ**, **هاء**sız. Ve bir dişi deve **مِئْشِير** ve bir at **مِئْشِير**: onda müzekker ve müennes eşittir. Ve Hâris b. Hillize’nin sözü:
إِذْ تُمَنُّوهُمُ غُروراً، فَساقَتْـ
ـهُمْ إِلَيْكُمْ أُمْنِيَّةٌ أَشْراءُ
O, **الأَشَر**’den **فَعْلاءُ**dır; onun fiili yoktur. Ve hurma ağaçları **أَشِرَ** etti **أَشَراً**: su içmesi çoğaldı; böylece filizleri çoğaldı. Ve **أَشَرَ الخَشَبة بالمِئْشار** (hemzeli): onu testereledi; ve **المئشار**: onunla **أُشِرَ** olunan şey. İbnü’s-Sikkît dedi ki: odunu kesen **المِئْشار**a **مِيشار** denir; onun cemi **مَواشِيرُ**dur; **وَشَرْتُ أَشِر**’den. Ve **مِئْشارٌ**un cemi **مآشِيرُ**dur; **أَشَرْتُ آشِرُ**’den. Ve **الأُخْدود** sahibinin hadîsinde: “**المِئْشار**ı başının ayrım yerine koydu”; **المِئْشار** hemze ile: o, **النون** ile **المِنْشار**dır; dedi ki: hemze terk edilebilir. Denir: **أَشَرْتُ الخَشَبة أَشْراً** ve **وَشَرْتُهَا وَشْراً**; onu yardığın zaman; **نَشَرْتُها نشراً** gibi. Ve **مآشيرَ** ve **موَاشير** üzere cem‘ olunur. Ve ondan hadîs: “onları **بالمآشير** ile kestiler”; yani **بالمناشير** ile. Ve şairin sözü:
لَقَدْ عَيَّلَ الأَيتامَ طَعْنَةُ ناشِرَه،
أَناشِرَ لا زالَتْ يَمِينُك آشرَه
İstedi ki: “sağın **مأْشُورة** (testereyle kesilmiş) yahut **أَشْر** sahibi olmaya devam etsin”; Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿**خُلِقَ من ماء دافق**﴾; yani “**مدفوق**”. Ve Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿**عيشة راضية**﴾; yani “**مرضية**”. Ve bu, şundandır ki şair, **ناشرة**’ye dua etti, ona değil; bununla haber getirdi; râviler onu böyle nakletti. Ve bir şeyin sahibi, bazen fâil olduğu gibi mef‘ûl de olabilir. İbn Berrî dedi ki: bu beyit, Hemmâm b. Murre b. Zühl b. Şeybân’ın ağıtçısınındır; onu öldüren **ناشرة** idi; onu o büyütmüştü; onu hileyle öldürdü. Ve Hemmâm, **تَغْلِب** oğullarında **البسوس** savaşında büyük iş görmüştü ve şiddetli çarpışmıştı; sonra susadı; su istemek için eşyasının yanına geldi; ve **ناشرة** eşyasının yanındaydı; onun gafletini görünce onu mızrakla vurdu da öldürdü ve **تغلب** oğullarına kaçtı.

Ve **أُشُرُ الأَسنان** ve **أُشَرُها**: içlerindeki çentik; yaratılış olarak ve kullanılmış olarak olur; cemi **أُشُور**dur; dedi ki:
لها بَشَرٌ صافٍ وَوَجْهٌ مُقَسَّمٌ،
وغُرُّ ثَنَايا، لم تُفَلَّلْ أُشُورُها
Ve **أُشَرُ المِنْجَل**: onun dişleridir; Sa‘leb onu **المِعْضاد**ın vasfında kullandı da dedi ki: **المِعْضاد** orak gibidir; onun **أُشَر**i yoktur; ikisi teşbih üzeredir. Ve **تأْشير الأَسنان**: onları çentiklemek ve uçlarını sivriltmek. Ve denir: dişlerinde **أُشُر** ve **أُشَر** vardır; kılıcın **شُطُب**u ve **شُطَب**i misali; ve **أُشُورٌ** da. Cemîl dedi ki:
سَبَتْكَ بمَصْقُولٍ تَرِفُّ أُشُوره
Ve kadın dişlerini **أَشَرَتْ**; onları **تأْشِرُها** **أَشْراً** ve onları **أَشَّرَتْها**: onları çentikledi. Ve **المُؤُتَشِرَة** ve **المُسْتأْشِرَة** ikisi de: dişlerinin **أَشْر**’ine çağıran (kadın). Ve hadîste: “**المأْشورة** ve **المستأْشِرة** lânetlendi.” Ebû Ubeyd dedi ki: **الواشِرَة**: dişlerini **تَشِرُ** eden kadındır; çünkü o, onları aralıklı yapar ve sivriltir; ta ki onun için **أُشُر** olsun. Ve **الأُشُر**: dişlerin uçlarında keskinlik ve inceliktir. Ve ondan denildi: **ثَغْر مؤُشَّر**. Ve bu ancak gençlerin dişlerinde olur; yaşlı kadın onu yapar; onlara benzemek ister. Ve ondan meşhur mesel: “Beni **أُشُر** ile yordun; öyleyse **بِدُرْدُرٍ** ile nasıl (olacak)?” Çünkü bir adamın, yaşlanmış bir kadından bir oğlu vardı; bir gün oğlunu oynatıyor ve diyordu: “ne güzel **دَرادِرُك**!”; kadın bir taşa yöneldi de dişlerini kırdı; sonra kocasına göründü; o da ona dedi ki: “Beni **أُشُر** ile yordun; öyleyse **بِدُرْدُر** ile nasıl?” Ve **الجُعَلُ**: iki pazusu **مُؤَشَّر** olandır. Ve her inceltilmiş şey: **مُؤَشَّر**dir. ‘Antere, bir **جُعَل**ı vasfederek dedi ki:
كأَنَّ مؤَشَّر العَضُدَيْنِ حَجْلاً
هَدُوجاً، بَيْنَ أَقْلِبَةً مِلاحِ
Ve **التَّأْشِيرة**: çekirgenin ısırdığı şey. Ve **التَّأْشِير**: onun iki bacağının dikeni. Ve **التَّأْشْيرُ** ve **المِئْشارُ**: kuyruğunun başında iki pençe gibi bir düğüm; ve onlar iki **الأُشْرَتان**dır.

مقاييس اللغة:
(**أشر**) **الهمزة** ve **الشين** ve **الراء**: tek bir asıldır; keskinliğe delâlet eder. Bundan, onların sözü: o **أشِرٌ**’dir; yani azgın, aceleci, keskinlik sahibi. Ve ondan denir: **أَشِر يَأْشَر**. Ve ondan onların sözü: **ناقةٌ مِئْشِيرٌ**; **الأَشَر**’den **مِفعيل**. Evs dedi ki:
حَرْفٌ أخوها أبوها من مُهَجَّنَةٍٍ *** وعَمُّها خالُها وَجْنَاءُ مِئْشِِيرُ([18])
Ve bir adam **أَشِرٌ** ve **أَشُرٌ**. Ve **الأُشُر**: dişlerin uçlarında incelik ve keskinliktir; Tarafe dedi ki:
بَدّلَتْهُ الشَّمْسُ من مَنْبِتِهِ *** برَداً أبْيَضَ مَصقُولَ الأُشُرْ([19])
Ve **أشَرت الخشبَة بالمئشار** bundan (yani bu asıldan)dır.

القاموس المحيط:
**أشِرَ** ( **فَرِحَ** gibi): o hâlde o **أشِرٌ** ve **أَشُرٌ** ve **أَشْرٌ** (fetha ile; sükûn üzere ve harekeli kılınır) ve **أشْرانُ**: şenlik etti. Cemi: **أشِرونَ** ve **أشُرونَ** ve **أُشُرٌ** ve **أشْرَى** ve **أشارَى** ve **أُشارَى**. Ve bir dişi deve **مِئْشيرٌ** ve bir at **مِئْشيرٌ**: hareketli. Ve **أُشُرُ الْأَسْنانِ** ve **أُشَرُها**: içlerindeki çentik; yaratılış olarak ve kullanılmış olarak olur; cemi **أُشُورٌ**. Ve **أُشَرُ المِنْجَلِ**: onun dişleridir. Ve (kadın) dişlerini **أشَرَتْ**; onları **تأشِرُها** **أشْراً**; ve onları **أشَّرَتْها**: onları çentikledi. Ve **المُؤْتَشِرَةُ** ve **المُسْتَأشِرَةُ**: buna çağıran (kadın). Ve **المُؤَشَّرُ** ( **مُعَظَّمٍ** vezninde): inceltilmiş olan. Ve **أشَرَ الخَشَبَ بالمِئْشارِ**: onu yardı. Ve **الآشِرَةُ**: **المَأْشُورَةُ**. Ve **التَّأشِيرُ**: çekirgenin ısırdığı şey; cemi **التآشيرُ**. Ve **الآشِرُ**: onun iki bacağının dikeni; ve kuyruğunun başında iki pençe gibi bir düğüm; **الْأُشْرَةِ** ve **المِئْشارِ** gibi. Ve **أشيرةُ** ( **سفينةٍ** gibi): Mağrib’de bir belde; ondan: nahivci hâfız Abdullah b. Muhammed.

تاج العروس:
أَ ش ر
**أَشِرَ** ( **فَرِحَ** gibi) **يَأْشَرُ** **أَشَراً**; o hâlde o **أَشِرٌ** ( **كَكَتِفٍ** gibi), **أَشُرٌ** ( **كنَدُسٍ** gibi) — bu, Sığânî’dendir — ve **أشَرٌ** fetha ile; sükûn üzere ve harekeli kılınır; ve **أشْرَانُ** ( **سَكْرَانَ** gibi): şenlik etti ve azgınlık etti. Ve zekât hadîsinde, atların zikrinde: “ve bir adam onu **أشَراً** ve şenlik olarak edindi.” Dediler ki: **الأشَرُ**: azgınlıktır. Ve denildi: azgınlığın daha şiddetlisi. Ve denildi: **الأشَرُ**: nimete karşı azgınlık ve nimete nankörlük ile sevinmektir; o, zemmedilmiş, ondan nehyedilmiş olandır; mutlak sevinç değildir. Ve denildi: **الأشَرُ**: sevinç ve aldanış. Ve denildi: **الأشَرُ** ve **البَطَرُ**: nimete karşı canlılık ve onunla sevinmek; ve nimete kibir, çalım ve övünme ile mukabele etmek; ve şükrünü etmeyerek onu inkâr etmektir. Ve Şa‘bî hadîsinde: “câriyeler toplandı da şarkı söylediler ve **أشرْنَ** ettiler.” “Cemi: **أشِرُونَ** ve **أشُرُون**”; ikisi kırılmaz; çünkü bu iki binada kırık çoğul azdır. Ve **أُشُرٌ** iki damme ile. **أَشْرَانَ**’ın cemi: **أَشْرَى** ve **أشارَى** ve **أُشارَى**, **سَكْرَانَ** ve **سَكْرَى** ve **سُكَارَى** gibi. İbnü’l-A‘râbî, Dırâr ed-Dabbî’nin kızı Meyye’den, kardeşine mersiye olarak şu beyti inşâd etti:
وخَلَّتْ وُعُولاً أُشارَى بها ... وقد أَزْهَفَ الطَّعْنُ أبْطالَهَا .
Ve bir dişi deve **مِئْشِيرٌ** ve bir at **مِئْشِيرٌ**: onda müzekker ve müennes eşittir; aynı şekilde bir adam **مِئْشِيرٌ** ve bir kadın **مِئْشِيرٌ**; yani hareketli. Ve **أُشُرُ الأَسنانِ** iki damme ile ve **أُشَرُهَا** (damme sonra fetha ile): içlerindeki çentik; yani uçlarını sivriltmektir; bu, yaratılış olarak ve kullanılmış olarak olur. “Cemi: **أشور**” damme ile. Dedi ki:
لها بَشَرٌ صافٍ ووَجْهٌ مُقَسَّمٌ ... وغُرُّ ثَنَايَا لم تُفَلَّلْ أُشُورُهَا .
Ve denir: dişlerinde **أُشُرٌ** ve **أُشَرٌ** vardır; selin **شُطُب**u ve **شُطَب**i misali. Cemîl dedi ki:
" سَبَتْكَ بمَصْقُولٍ تَرِفُّ أُشُورُه .
Ve **أُشَرُ المِنْجَلِ** ( **زُفَر** gibi): onun dişleridir. Sa‘leb onu **المِعْضاد**ın vasfında kullandı da dedi ki: **المِعْضَادُ** orak gibidir; onun **أُشَرٌ**i yoktur; ikisi teşbih üzeredir. Kadın dişlerini **أَشَرَتْ**; onları **تَأُشِرُهَا** **أَشْراً** ve onları **أَشَّرَتْها** **تَأْشِيراً**: onları çentikledi ve dişlerinin uçlarını eğrileştirdi. Ve **المُؤْتَشِرَةُ** ve **المُسْتَأْشِرَةُ** ikisi de: buna çağıran (kadın); yani “dişlerini **أُشْرِ** et.” Ve hadîste: “**لُعِنَتِ المَأْشُورَةُ والمُسْتَأْشِرَةُ**”. Ebû Ubeyd dedi ki: **الواشِرةُ**: dişlerini **تَشِرُ** eden kadındır; çünkü o, onları aralıklı yapar ve sivriltir; ta ki onun için **أُشُرٌ** olsun. Ve **الأُشُرُ**: dişlerin uçlarında keskinlik ve inceliktir. Ve ondan denildi: **ثَغْرٌ مُؤَشَّرٌ**. Ve bu ancak gençlerin dişlerinde olur; yaşlı kadın onu yapar; onlara benzemek ister. Ve ondan meşhur mesel: “Beni **أُشُرٍ** ile yordun; öyleyse **بدُرْدُرٍ** ile senden nasıl ümit ederim?” Çünkü bir adamın, yaşlanmış bir kadından bir oğlu vardı; oğlunu oynatıyor ve diyordu: “ne güzel **دَرادِرُكْ**!”; kadın bir taşa yöneldi de dişlerini kırdı; sonra kocasına göründü; o da ona dedi ki: “Beni **أُشُرٍ** ile yordun; öyleyse **بدُرْدُر** ile nasıl?”

Ve **المُؤَشَّرُ** ( **مُعَظَّمٍ** gibi): dirsekli/eklemli olan; ve her dirsekli/eklemli şey **مُؤَشَّر**dir. Ve **الجُعَلُ**: iki pazusu **مُؤَشَّر** olandır. ‘Antere, bir **جُعَلاً**ı vasfederek dedi ki:
كأَنَّ مُؤَشَّرَ العَضُدَيْنِ حَجْلاً ... هَدُوجاً بينَ أقْلِبَةٍ مِلاحِ
Ve **أَشَرَ الخَشَبَ بالمِشْارِ** **أَشْراً** (hemzeli): onu yardı ve testereledi. Ve **المِئْشارُ**: onunla **أُشِرَ** olunan şey. İbnü’s-Sikkît dedi ki: odunu kesen **المِئْشار**a **ميشار** denir; cemi **مَواشِيرُ**dur; **وَشَرتُ أَشِرُ**’den. Ve **مِئْشارٌ**un cemi **مآشيرُ**dur; **أَشَرتُ آشِرُ**’den. Ve **الأُخْدُود** sahibinin hadîsinde: “**المِئْشار**ı başının ayrım yerine koydu.”

**المِئْشار** hemze ile, **النُّون** ile **المِنْشار**dır; hemze terk edilebilir. Denir: **أَشَرْتُ الخَشَبَةَ أشْراً** ve **وَشَرتُها وَشْراً**; onu yardığın zaman; **نَشَرتُها نَشْراً** gibi. Ve **مآشِيرَ** ve **مَوَاشِيرَ** üzere cem‘ olunur. Ve ondan hadîs: “onları **بالمآشِير** ile kestiler”; yani **بالمَناشِير** ile. Ve **الآشِرَةُ** (med ile): **المَأْشُورَةُ**dur. Ve **التَّأْشِيرُ**: nüshalarda böyledir; o doğrudur. Ve bazı asıllarda: “ve **التأشيرة**: çekirgenin ısırdığı şey” (cemi: **التَّآشِيرُ** med ile); Sığânî onu nakletti. Ve **الآشِرُ**: onun (çekirgenin) iki bacağının dikeni; **التَّأْشِير** gibi. Ve **الآشِرُ** ve **التَّأْشِيرُ**: kuyruğunun başında iki pençe gibi bir düğüm; **الأُشْرَةِ** (damme ile) ve **المِئْشارِ** (kesra ile) gibi; ve onlar iki **الأُشْرَتَانِ** ve iki **المِئْشارانِ**dır. Ve **أَشِيرَةُ** ( **سَفِينَة** gibi): Mağrib’de bir belde; o, **سَرَقُسْطَة** amelinden büyük bir kaledir; ondan: Ebû Muhammed Abdullah b. Muhammed b. Abdullah es-Sinhâcî, hâfız nahivci, İbnü’l-**أشِيرِيّ** diye bilinen; Endülüs’te Ebû Ca‘fer b. Gazlûn’dan ve Ebû Bekr b. el-‘Arabî el-İşbîlî’den işitti; Şam’a geldi ve orada ikamet etti; âlimlerinden işitti; bir müddet Halep’te oturdu; 561 yılında **اللبوة**’de vefat etti; **بَعْلَبَكَّ**’e nakledildi de orada defnedildi; onu İbn ‘Asâkir **تاريخ دمشق**’ta tercüme etti; ben de ondan naklettim. İbn Beşkûvâl artırdı: ve İbrâhîm b. Ca‘fer ez-Zührî b. el-**أشِيريّ** hâfız idi.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: hurma ağaçları **أَشِرَ** etti **أَشَراً**: su içmesi çoğaldı; böylece filizleri çoğaldı. Ve **أُمْنِيَّةٌ أشْرَاءُ**: **الأشَر**’den **فَعْلاءُ**dır; onun fiili yoktur. Hâris b. Hillize dedi ki:
إذْ تُمَنُّوهُمُ غُرُوراً فساقَتْ ... هُمْ إليكُمْ أُمْنِيَّةٌ أشْراءُ .
Ve **أشِرٌ** tâbi kılınır; denir ki: **أَشِرٌ أفِرٌ** ve **أشْرَانُ أفْرَانُ**.

Ve şairin sözü:
لقد عَيّلَ الأيْتَامَ طَعْنَةُ ناشِرَهْ ... أنَا شِرَ لا زالتْ يَمِينُكَ آشِرَهْ .
İstedi ki: **مَأْشُورةً** yahut **أشْر** sahibi. İbn Berrî dedi ki: beyit, Hemmâm b. Zühl b. Şeybân’ın ağıtçısınındır; onu öldüren **ناشِرَةُ** idi; onu o büyütmüştü; onu hileyle öldürdü.

Ve mecazdandır: parıltıları tekrar tekrar parladığında şimşeği **الأشَر** ile vasfetmek; ve bitkiyi, azgınlığında ileri gittiğinde onunla vasfetmek.
