# أشر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B4%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أشر

أشر، كفرح يأشر أشرا فهو أشر ككتف، أشر كندس، وهذه عن الصغاني، وأشر، بالفتح فالسكون ويحرك، وأشران. كسكران: مرح وبطر، وفي حديث الزكاة وذكر الخيل: ورجل اتخذها أشرا ومرحا. قالوا: الأشر: البطر، وقيل: أشد البطر، وقيل: الأشر: الفرح بطرا وكفرا بالنعمة، وهو المذموم المنهى عنه، لا مطلق الفرح. وقيل: الأشر: الفرح والغرور. وقيل: الأشر والبطر: النشاط للنعمة والفرح بها ومقابلة النعمة بالتكبر والخيلاء، والفخر بها، وكفرانها بعدم شكرها، وفي حديث الشعبي: اجتمع جوار فأرن وأشرن.  ج أشرون وأشرون  ، ولا يكسران، لأن التكسير في هذين البناءين قليل وأشر، بضمتين. جمع أشران أشرى وأشارى وأشارى، كسكران وسكرى وسكارى، أنشد ابن الأعرابي لمية بنت ضرار الضبي ترثي أخاها:
  وخلت وعولا أشارى بهـا                      وقد أزهف الطعن أبطالها. وناقة مئشير، وجواد مئشير، يستوي فيه المذكر والمؤنث، وكذلك رجل مئشير وامرأة مئشير، أي نشيط. وأشر الأسنان، بضمتين، وأشرها بضم ففتح: التحزيز الذي فيها وهو تحديد أطرافها، يكون ذلك خلقة ومستعملا.  ج أشور  ، بالضم قال:
  لها بشر صاف ووجه مقسم                      وغر ثنايا لم تفلل أشورها. ويقال: بأسنانه أشر وأشر، مثال شطب السيل وشطبه، وقال جميل:
  سبتك بمصقول ترف أشوره. وأشر المنجل كزفر: أسنانه واستعمله ثعلب في وصف المعضاد، فقال: المعضاد مثل المنجل ليست له أشر، وهما على التشبيه. قد أشرت المرأة أسنانها تأشرها أشرا، وأشرتها تأشيرا: حززتها وحرفت أطراف أسنانها. والمؤتشرة والمستأشرة كلتاهما: التي تدعو إلى ذلك أي أشر أسنانها، وفي الحديث:  لعنت المأشورة والمستأشرة.
 قال أبو عبيد: الواشرة: المرأة التي تشر أسنانها، وذلك أنها تفلجها وتحددها حتى يكون لها أشر، والأشر: حدة ورقة في أطراف الأسنان، ومنه قيل: ثغر مؤشر، وإنما يكون ذلك في أسنان الأحداث، تفعله المرأة الكبيرة تتشبه بأولئك، ومنه المثل السائر: أعييتني بأشر فكيف أرجوك بدردر، وذلك أن رجلا كان له ابن من امرأة كبرت، فأخذ ابنه يرقصه ويقول: يا حبذا درادرك. فعمدت المرأة إلى حجر فهتمت أسنانها، ثم تعرضت لزوجها، فقال لها: أعييتني بأشر فكيف بدردر.
 والمؤشر، كمعظم: المرفق، وكل مرفق مؤشر. والجعل مؤشر العضدين، قال عنترة يصف جعلا:
  كأن مؤشر العضدين حجلا                      هدوجا بين أقلبة مـلاح.

  وأشر الخشب بالمشار أشرا، مهموز: شقه ونشره. والمئشار: ما أشر به. قال ابن السكيت: يقال: للمئشار الذي يقطع به الخشب: ميشار، وجمعه مواشير، من وشرت أشر، ومئشار جمعه مآشير، من أشرت آشر. وفي حديث صاحب الأخدود: فوضع المئشار على مفرق رأسه.
 المئشار بالهمز هو المنشار، بالنون، وقد يترك الهمز، يقال: أشرت الخشبة أشرا، ووشرتها وشرا، إذا شققتها، مثل نشرتها نشرا، ويجمع على مآشير ومواشير، ومنه الحديث:  فقطعوهم بالمآشير، أي بالمناشير. والآشرة بالمد: المأشورة. والتأشير هكذا في النسخ وهو الصواب، وفي بعض الأصول: والتأشيرة: ما تعض به الجرادة،  ج التآشير  ، بالمد، نقله الصغاني.
 والآشر: شوك ساقيها أي الجرادة كالتأشير. والآشر والتأشير: عقدة في رأس ذنبها كالمخلبين، كالأشرة، بالضم والمئشار، بالكسر، وهما الأشرتان والمئشاران. وأشيرة، كسفينة: د. بالمغرب وهو حصن عظيم من عمل سرقسطة منه: أبو محمد عبد الله بن محمد بن عبد الله الصنهاجي الحافظ النحوي المعروف بابن الأشيري، سمع بالأندلس أبا جعفر بن غزلون، وأبا بكر بن العربي الإشبيلي، وقدم دمشق وأقام بها، وسمع من علمائها، وسكن حلب مدة، وتوفي باللبوة سنة 561، ونقل إلى بعلبك فدفن بها، ترجمه ابن عساكر في تاريخ دمشق، ومنه نقلت، وزاد ابن بشكوال: وإبراهيم بن جعفر الزهري بن الأشيري كان حافظا.
 ومما يستدرك عليه: أشر النخل أشرا: كثر شربه للماء فكثرت فراخه. وأمنية أشراء: فعلاء من الأشر، ولا فعل لها، قال الحارث بن حلزة:
  إذ تمنوهم غرورا فساقت                      هم إليكم أمنية أشـراء. ويتبع أشر، فيقال: أشر أفر، وأشران أفران.
 وقول الشاعر:
  لقد عيل الأيتام طعنة ناشـره                      أنا شر لا زالت يمينك آشره. أراد مأشورة، أو ذات أشر. قال ابن بري: والبيت لنائحة همام بن ذهل بن شيبان، وكان قتله ناشرة، وهو الذي رباه، قتله غدرا.
 ومن المجاز وصف البرق بالأشر، إذا تردد لمعانه، ووصف النبت به، إذا مضى في غلوائه.

### Türkçe

أَشَرَ, **كَفَرِحَ**: **يَأْشَرُ** **أَشَرًا**; o hâlde o **أَشَر**’dir, **كَكَتِف**; **أَشَر** **كَكُنْدُس**; ve bu, الصغاني’den (naklen). Ve **أَشَر**; فتح ile sonra سكون ile, ve harekelenir; ve **أَشَرَان**. **كَسَكْرَان**: neşe ve azgınlık. Ve zekât hadîsinde ve atların zikrinde: “Ve bir adam onu **أَشَرًا** ve **مَرَحًا** olarak edindi.” Dediler ki: **الأَشَر**: azgınlıktır; ve denildi: azgınlığın en şiddetlisidir; ve denildi: **الأَشَر**: nimete karşı azgınlık ve nankörlük olarak sevinmektir; ve o, yerilmiş, ondan nehyedilmiş olandır; mutlak sevinç değil. Ve denildi: **الأَشَر**: sevinç ve gururdur. Ve denildi: **الأَشَر** ve **البَطَر**: nimete karşı canlılık ve onunla sevinmek ve nimeti kibir ve böbürlenme ile karşılamak, onunla övünmek ve onu şükretmemekle nankörlük etmektir. Ve الشعبي hadîsinde: “Komşular toplandı da **فَأَرَنَّ** ve **أَشَرْنَ**.”  Çoğulu: **أَشَرُون** ve **أَشَرُون**; ikisi de kırılmaz (cem‘-i teksîr yapılmaz); çünkü bu iki vezinde teksîr azdır. Ve **أُشُر** (iki damme ile). **أَشَرَان**’ın cem‘i: **أَشْرَى** ve **أَشَارَى** ve **أَشَارَى**, **كَسَكْرَان** ve **سَكْرَى** ve **سَكَارَى** gibi. İbnü’l-A‘râbî, Lümeyye bint Dirâr ed-Dabbî’nin kardeşine mersiye olarak şu beytini okudu:
  “Ve orada **أَشَارَى** yaban keçileri bıraktım;                      ve mızrak saplaması yiğitlerini helâk etti.”

Ve **نَاقَةٌ مِئْشِير** ve **جَوَادٌ مِئْشِير**; onda müzekker ve müennes eşittir; aynı şekilde **رَجُلٌ مِئْشِير** ve **امْرَأَةٌ مِئْشِير**; yani: çevik. Ve **أُشُرُ الأَسْنَان** (iki damme ile) ve **أَشَرُهَا** (damme sonra fetha ile): içindeki çentikleme; ve o, uçlarını sivriltmektir; bu, yaratılışça da olur, yapılmış (sonradan) da olur.  Çoğulu: **أُشُور**; damme ile. Dedi ki:
  “Onun parlak bir teni ve bölüştürülmüş bir yüzü var;                      ve **أُشُورُهَا** köreltilmemiş parlak ön dişler.”

Ve denilir: dişlerinde **أَشَر** ve **أَشَر** vardır; **شَطْبُ السَّيْل** ve **شَطْبُهُ** misali. Ve Cemîl dedi ki:
  “Seni, **أُشُورُهُ** parlayan cilalı (bir şey) ile esir etti.”

Ve **أَشَرَ المِنْجَل** **كَزَفَرَ**: onun dişleri; ve ثعلب bunu **المِعْضَاد**’ın vasfında kullandı; şöyle dedi: **المِعْضَاد** orak gibidir; onun **أَشَر**’i yoktur; ve ikisi benzetme üzerinedir. Kadın dişlerini **أَشَرَتْ**: **تَأْشَرُهَا** **أَشْرًا**; ve onu **أَشَرْتُهَا** **تَأْشِيرًا**: onları çentikledim ve dişlerinin uçlarını eğriltip sivrilttim. Ve **المُؤْتَشِرَة** ve **المُسْتَأْشِرَة** ikisi de: buna çağıran, yani dişlerini **أَشَر** eden (kadın). Ve hadîste: “**لُعِنَتِ المَأْشُورَةُ وَالمُسْتَأْشِرَةُ**.”

Ebû Ubeyd dedi ki: **الوَاشِرَة**: dişlerini **تَشِرُ** eden kadındır; ve bu, onları aralayıp sivriltmesidir; ta ki onun için **أَشَر** olsun. Ve **الأَشَر**: diş uçlarında keskinlik ve inceliktir; bundan dolayı “**ثَغْرٌ مُؤَشَّر**” denildi. Bu ancak gençlerin dişlerinde olur; yaşlı kadın onu yapar da onlara benzemeye çalışır. Bundan da dolaşan mesel: “Beni **بِأَشَر** ile aciz bıraktın; öyleyse seni **بِدَرْدَر** ile nasıl umayım?” Şöyle ki: bir adamın yaşlanmış bir kadından bir oğlu vardı; oğlu onu sallayıp: “Ne güzel **دَرَادِرُكَ**!” diyordu. Kadın bir taşa yöneldi de dişlerini kırdı; sonra kocasına göründü; ona dedi ki: “Beni **بِأَشَر** ile aciz bıraktın; öyleyse **بِدَرْدَر** ile nasıl (olur)?”

Ve **المُؤَشِّر**، **كَمُعْظَم**: dirsektir; her dirsek **مُؤَشِّر**’dir. Ve **الجُعْل**: iki pazunun **مُؤَشِّر**’idir. عنترة bir **جُعْل**’ı vasfederek dedi ki:
  “Sanki iki pazunun **مُؤَشِّر**’i bir halhaldır;                      tuzlu su girdapları arasında ağır yürüyen.”

Ve **أَشَرَ الخَشَبَ بِالمِشَار** **أَشْرًا**; hemzeli: onu yardı ve onu testereledi. Ve **المِئْشَار**: onunla **أَشَرَ** edilen şeydir. İbnü’s-Sikkît dedi ki: odunu kesen **المِئْشَار** için: **مِيشَار** denilir; onun cem‘i **مَوَاشِير**’dir; **وَشَرْتُ**’den, **أَشَرَ** (aslında)dır. Ve **مِئْشَار**’ın cem‘i **مَآشِير**’dir; **أَشَرْتُ**’den, **آشَرَ** (aslında)dır. Ve **صَاحِبُ الأُخْدُود** hadîsinde: “**فَوَضَعَ المِئْشَارَ عَلَى مَفْرِقِ رَأْسِهِ**.”

Hemzeli **المِئْشَار**; **المِنْشَار**’dır, **بالنون**; hemze terk edilebilir. Denilir: **أَشَرْتُ الخَشَبَةَ** **أَشْرًا**; ve **وَشَرْتُهَا** **وَشْرًا**; onu yardığım zaman; **نَشَرْتُهَا** **نَشْرًا** gibi. Ve **مَآشِير** ve **مَوَاشِير** üzerine cem‘ olunur. Ondan hadîs: “**فَقَطَّعُوهُمْ بِالمَآشِير**”; yani: testerelerle. Ve **الآشِرَة** (med ile): **المَأْشُورَة**’dir. Ve **التَّأْشِير** nüshalarda böyledir ve doğru olan budur; bazı asıllarda: “Ve **التَّأْشِيرَة**: çekirgenin ısırdığı şeydir.”  Çoğulu: **التَّآشِير**; med ile; الصغاني onu nakletti.

Ve **الآشِر**: onun iki bacağının dikeni; yani çekirge; **كَالتَّأْشِير**. Ve **الآشِر** ve **التَّأْشِير**: kuyruğunun başında iki pençe gibi bir düğüm; **كَالأُشْرَة** (damme ile) ve **المِئْشَار** (kesre ile); ve ikisi: **الأَشْرَتَان** ve **المِئْشَارَان**’dır. Ve **أَشِيرَة**، **كَسَفِينَة**: Mağrib’de bir beldedir; ve o, سرقسطة amelinden büyük bir kaledir. Ondan: Ebû Muhammed Abdullah b. Muhammed b. Abdullah es-Sanhâcî, hâfız nahivci, İbnü’l-أَشِيرِي diye bilinen; Endülüs’te Ebû Ca‘fer b. Gazlûn’u ve Ebû Bekr b. el-‘Arabî el-İşbîlî’yi dinledi; Şam’a geldi ve orada ikamet etti; âlimlerinden dinledi; bir müddet Halep’te oturdu; 561 yılında اللبوة’de vefat etti; Ba‘lebek’e nakledildi de orada defnedildi. Onu İbn Asâkir **تَارِيخُ دِمَشْق**’ta tercüme etti; ondan naklettim. İbn Beşkûvâl şunu ekledi: İbrâhîm b. Ca‘fer ez-Zührî b. el-أَشِيرِي hâfız idi.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **أَشَرَ النَّخْلُ** **أَشْرًا**: suyu çok içti; böylece filizleri çoğaldı. Ve **أُمْنِيَةٌ أَشْرَاء**: **الأَشَر**’den **فَعْلَاء**’dır; onun fiili yoktur. el-Hâris b. Hillize dedi ki:
  “Onlara aldanışla temenni ettiniz de                      sizi onlara **أُمْنِيَةٌ أَشْرَاء** sevk etti.”

Ve **أَشَر**’e tâbi olunur; şöyle denilir: **أَشَر أَفَر**; ve **أَشَرَان أَفَرَان**.

Şairin sözü:
  “Yetimler, **نَاشِرُهُ**’un darbesiyle bakımsız kaldı;                      ben **أَشَر**’im; sağ elin **آشِرَة** olmaya devam etsin.”

**مَأْشُورَة**’yi, yahut **ذَاتُ أَشَر**’i kastetti. İbn Berrî dedi ki: Beyit, Hemmâm b. Zehl b. Şeybân’ın ağıtçısınındır; onu **نَاشِرَة** öldürmüştü; ve o, onu büyüten kimseydi; onu hileyle öldürdü.

Ve mecazdandır: şimşeği **الأَشَر** ile vasfetmek; parıltısı gidip geldiği zaman. Ve bitkiyi onunla vasfetmek; azgınlığında ilerleyip gittiği zaman.
