# أصر (أ-ص-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B5%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir

- Harfler: أ - ص - ر
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 13 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءصر · اصر

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [إِصْرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/siga/%D8%A5%D9%90%D8%B5%D9%92%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فِعْلًا | Bağlayıcı anlaşma | 1 | 1 | [2:286](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/ayet/2:286.md) |
| [إِصْرَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/siga/%D8%A5%D9%90%D8%B5%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فِعْلَهُمْ | Onların bağlayıcı anlaşması | 1 | 1 | [7:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/ayet/7:157.md) |
| [إِصْرِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/siga/%D8%A5%D9%90%D8%B5%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%8A.md) | فِعْلِي | Benim bağlayıcı anlaşmam | 1 | 1 | [3:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/ayet/3:81.md) |

## Mücavir kökler — 53 mücavir (73 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 23 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
2. [طوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Güç
3. [عزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · “Te’zir”deki “za”nın “ra” dönüşmesi ile oluşmuştur
4. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
5. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Beraber
6. [كلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Yükümlü tutarız
7. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
8. [خبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Habes bozuk yemek demektir
9. [نجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
10. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
11. [غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ğille, İç gömlek demektir
12. [تور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
13. [خطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
14. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Koyar
15. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Saçak demektir
16. [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Anlaşma
17. [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Sunv’a” tas demektir
18. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Affetti
19. [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
20. [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Çadırın kurulduğu yer demektir
21. [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Tanınmayan
22. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
23. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
24. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İyi
25. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Haml: İple yüklenen yük demektir
26. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Nihayet, son demektir
27. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kazandı
28. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tanınan ile
29. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hiram keçe demektir
30. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
31. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Su birikintisidir
32. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Emam ön demektir
33. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Petekteki baldır
34. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
35. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İnek yavrusu, dana demektir
36. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ateş demektir
37. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Gem demektir
38. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
39. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
40. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Veli arka demektir
41. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Murar acı bir ağacın adıdır
42. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Nezle” konaklama yeri demektir
43. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
44. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
45. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Önce
46. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
47. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
48. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
49. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
50. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
51. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
52. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
53. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أصر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md), [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md), [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md), [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md), [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi bükerek bağlamak, çadır eteğini kazığa sımsıkı tutturarak hareketi sınırlandırmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı bağlayan, hareket serbestisini daraltan ağır taahhüt, bağlayıcı ahit ve külfetli yükümlülük |
| Çekirdek Özet 3 | Hukuki veya ahlaki iradeyi bağlayan akitlerin yüklediği ve taşınması zorunlu olan bağlayıcı mükellefiyet |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt soyut günah veya manevi ağırlık sanılması; bağlayıcı hukuki ahit, somut kısıtlama ve külfet boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أص | Bir şeyin zeminle temasını kurma, sabitleme, dipte tutma ve kökleşme ortak paydası; bu anlam [أصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D9%84.md) kökünde de kök salma ve dip dayanak bulma şeklinde belirgindir | ر | Çekirdekteki sabitleme ve dipte tutma manasına baş, uç veya sınır boyunca sarıp bağlama, kıvırma ve hareketi kısıtlayıcı bir bağ kurma nüansı eklemiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Hareketi başlatan iradi güç, bağlama kuvvetinin ve ilksel yükümlülüğün devreye girmesi |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Nesneyi kıstırma, çevreleme, kaçışını engelleme ve sıkı bir kapan içine alma |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Yükün üzerine yüklendiği tepe nokta, sınır ve taşınan mükellefiyetin üst sınırı |
| أصر | Gücün nesneyi kıstırıp üst sınırından sıkıca bağlaması | Bir varlığın iradi bir güçle kıstırılarak zemin ile sınır arasına düğümlenmesi, hareket alanının daraltılıp denetim altına alınması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çadır eteğini yere çakılı kazığa bağlayan kısa ve gergin ip; çadırın havalanmasını engelleyen sabitleyici bağ veya nehir boyuna çekilerek gemilerin geçişini engelleyen durdurucu urgan |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafa b. el-Abd muallakasında veya şiirlerinde ahdin bağlayıcılığını ve bozulmasını bu kökle anar: أيا بن الحواصن والحاصنات / أتنقض إصرك حالاً فحالا. A'şâ ise çadır bağını kastederek şöyle der: فهذا يُعِدُّ لَهنَّ الخلا / ويَجْعلُ ذا بينهنَّ الإصَارا |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair el-Hutay'e akrabalık ve bağlılık bağı olmaksızın gösterilen şefkati anlatırken kökü şöyle kullanır: عطفوا عليّ بغير آ / صرةٍ فقد عظم الأواصر |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde أصر kökü, fiziksel olarak bir şeyi bükme, bağlama, hapsetme ve bu bağ yoluyla sınırlandırma dairesinde gelişmiştir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kök doğrudan 'asar (אסר / ܐܣܪ) biçiminde "bağlamak, hapsetmek, düğümlemek, yükümlülük altına sokmak, adakla bağlanmak" anlamlarında temel bir hukuk ve eylem terimi olarak yer alır. Arapçadaki hemzeli biçim أصر, fonetik bakımdan batı Sami dillerindeki ayınlı asar kökü ile güçlü bir semantik örtüşme sergiler; ancak Arapçada kök özellikle çadır eteğinin yere bağlanması, hayvanın kıtlık zamanı avluda tutulması ve insanı merhametle birine bağlayan sıla/akrabalık bağı (âsıra) gibi bedevi yaşamın somut nesneleriyle derinleşmiştir. Süryanicede esārâ sözcüğünün hem somut bağ/zincir hem de dini ve hukuki yasaklama, aforoz ve mükellefiyet anlamlarına gelmesi, Arapçadaki ağır ahit ve hareket kısıtlayıcı yük manasıyla tam bir kavramsal izomorfizm taşır. Akadca esēru(m) fiili de "kapatmak, hapsetmek, borç tahsilatı için sıkıştırmak" anlamlarını barındırarak kökün kadim Sami katmanındaki bağlayıcı ve kısıtlayıcı karakterini doğrular.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Chicago Assyrian Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أصر | Çadır ipi, büküp bağlama, nehirdeki gümrük halatı ve akrabalık/şefkat bağı somut anlamlarından hareketle ağır ahit ve kısıtlayıcı yüke geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice 'asar (אסר), Süryanice 'sar (ܐܣܪ), Akadca esēru | Bağlamak, hapsetmek, mükellef kılmak, zincire vurmak ve borç yüklemek anlamlarıyla ortak Sami hukuki ve fiziksel bağ kavramı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik genel bağ kökleri | Doğu ve Kuzey Afrika dillerinde sabitleme, düğümleme ve kısıtlama bildiren ikili ses yapılarıyla muhtemel uzak paralellikler | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أصر | Anlamlı | Bağlamak, hapsetmek, yükümlü kılmak | Çadır eteğini bağlamak, ağır ahit yüklemek, merhametle eğilmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| أرص | Anlamlı | Toprağa yapışmak, yerleşmek | Bir yerde sabit kalmak, toprağın sertleşmesi | Kur'an'da geçmez; sabitleme yönüyle anlamca yakın |
| [صأر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A3%D8%B1.md) | Anlamlı | Boynunu bükmek, eğmek | Kibir veya hastalık sebebiyle boynun bir tarafa eğrilmesi | Kur'an'da geçmez; bükme ('atf) yönüyle hedef kökle fiziksel temas taşır |
| [صرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%A3.md) | Anlamlı | Durdurmak, alıkoymak | Suyu tutmak, borcu geciktirmek veya birini engellemek | Kur'an'da geçmez; hapsetme ve alıkoyma paydasında ortak |
| رأص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde mühmel kabul edilmiştir |
| رصأ | Anlamlı | Sımsıkı kenetlemek | Ok temrenini yuvaya sağlamca yerleştirmek, boşluksuz birleştirmek | Kur'an'da geçmez; sımsıkı raptetme yönüyle ilişkilidir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أصر | Merkez | Ahit ve bağlayıcı mükellefiyet | Hareketi kısıtlayan, boyunduruk gibi bağlayan ve taşınması zorunlu olan ağır taahhüt | Çadırı yere bağlayan ip gibi kaçışı engelleyen bağlayıcılık |
| [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md) | Komşu | Hukuki bağ ve sözleşme | İki irade veya ip ucunu birbirine düğümleyerek hukuki bağ kurma | أصر bağın ağırlığına ve kısıtlayıcılığına, [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md) ise düğümün kendisine odaklanır |
| [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) | Komşu | Gözetme ve sorumluluk | Verilen sözü sürekli hatırlama, gözetme ve koruma taahhüdü | [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) süreklilik ve muhafazaya, أصر taşınan külfet ve bağlayıcı yüke işaret eder |
| [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) | Komşu | Yüklenme ve taşıma | Bir nesneyi veya vazifeyi sırtına ya da üzerine alma | [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) genel taşıma eylemidir; أصر taşınması kısıtlayıcı olan ağır ahit yüküdür |
| [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) | Komşu | Sağlamlaştırma | Bir akdi veya bağı çözülmeyecek şekilde pekiştirme, garantiye alma | [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) güvenilirlik ve sarsılmazlığa, أصر kısıtlayıcı ağırlığa yoğunlaşır |
| [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) | Komşu | Ağırlık | Maddi veya manevi tartıda ağır gelme, insana zahmet verme | [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) salt ağırlık ölçüsüdür; أصر bir ahitten kaynaklanan kısıtlayıcı yüktür |
| [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) | Zıt | Çözme ve serbest bırakma | Düğümü çözme, bağı gevşetme, kısıtlamayı kaldırıp serbest kılma | أصر bağlayıp sabitleştirirken [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) bağı bütünüyle açar |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أصر | Ahdün sekîl, ribât, habs | İnsanın serbestisini kısıtlayan bağ, ağır taahhüt ve mükellefiyet bağı | Kesin |
| Latince | vinculum, obligatio, onus | Bağlayıcı bağ, hukuki yükümlülük, külfet | Vinculum boyunduruk ve bağı, obligatio hukuki bağlanmayı, onus ise taşınan yükü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | binding covenant, encumbrance, yoke | Bağlayıcı ahit, takyidat/külfet, boyunduruk | Encumbrance hukuki kısıtlamayı, yoke boyunduruk yükünü verir; ancak merhamet bağı (âsıra) yönünü dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Fessel, verbindliche Bürde, Verpflichtung | Köstek/bağ, bağlayıcı yük, mükellefiyet | Bürde külfetli yükü, Fessel kısıtlayıcı bağı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | engagement contraignant, carcan, fardeau | Bağlayıcı taahhüt, boyunduruk, ağır yük | Fardeau yük boyutunu, engagement contraignant ise kaçışı olmayan ahit yönünü karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| إِصْر (Tekil) | Peygamberlerden alınan ağır misak ve bağlayıcı taahhüt | Peygamberlerin birbirini ve son peygamberi tasdik edip desteklemesine dair ilahi sözleşme bağlamı; Âl-i İmrân [3:81](https://lisan.digital/tr/ayet/3:81.md) |
| إِصْر (Tekil) | İnsanın takatini aşan, taşınması güç şer'i mükellefiyet ve kısıtlama | Müminlerin geçmiş kavimlerin cezalandırıcı ve kısıtlayıcı hükümlerinden korunma duası bağlamı; el-Bakara [2:286](https://lisan.digital/tr/ayet/2:286.md) |
| إِصْر (Çoğul: آصَار) | İnsanların kendi elleriyle veya tahrifle oluşturdukları zorlaştırıcı geleneksel ve hukuki prangalar | Hz. Peygamber'in tebliğ misyonunun insanları fıtri olmayan külfetlerden ve boyunduruklardan kurtarması bağlamı; el-A'râf [7:157](https://lisan.digital/tr/ayet/7:157.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Teklif-i mâ lâ yutâk (güç yetirilemeyen teklif) meselesi | Allah'ın insana taşınamayacak ağırlıkta bir mükellefiyet yükleyip yüklemeyeceği tartışmasında el-Bakara [2:286](https://lisan.digital/tr/ayet/2:286.md) ayetindeki kök temel metin kabul edilmiştir | Taşınması insan fıtratını ezen, takat sınırındaki ilahi veya cezai yükümlülük |
| Fıkıh | Teklifin hafifletilmesi (tahsîs ve ruhsat) teorisi | Şeriatın meşakkatleri giderme ve kolaylaştırma ilkesinde geçmiş şeriatlardaki ağır hükümlerin kaldırılışı kök üzerinden temellendirilir | İbadet ve muamelelerde hareketi daraltan ağır ve külfetli şer'i kayıtlar |
| Tefsir | Ahit ve misakın mahiyeti | Âl-i İmrân [3:81](https://lisan.digital/tr/ayet/3:81.md)'deki ifadenin sıradan bir vaat mi yoksa bozulması helak getiren kesin bir bağ mı olduğu tahlil edilir | Kaçışı mümkün olmayan, ilahi kontrol altındaki sımsıkı ahit |
| Hadis | Akrabalık bağlarının gözetilmesi ve dinin kolaylığı | Sıla-i rahim için kullanılan âsıra (merhamet bağı) ve dinin aşırı zorlaştırılarak taşınmaz kılınmaması uyarılarında yer alır | İnsanı fıtraten bağlayan şefkat bağı ve dinde aşırılıktan doğan yapay prangalar |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi teklif ve sorumluluk dengesi | Fıtri sorumluluk sınırı | Kulu azgınlıktan alıkoyarken helak etmeyecek adil bağ | Dini yükümlülük kulu hevasından bağlar ancak fıtratını ezmeyen bir sınır çizer | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve aksiyom kısıtları | Bağlayıcı öncül ve metodolojik çerçeve | Zihnin keyfi savrulmasını engelleyen temel ilke | Bilimsel düşünceyi keyfilikten koruyan ve düşünceyi zemine tutturan metodolojik kısıt | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ahit ve anayasal bağ | İktidarı sınırlayan bağlayıcı anayasa ve misak | İktidarın keyfi hareketini engelleyip toplumu koruma | Çadırın kazığa bağlanması gibi yönetimi meşruiyet zeminine sabitleyen bağlayıcı akit | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet üzerindeki yükümlülükler ve takyidat | Haksız vergiler, tekeller ve piyasayı kilitleyen prangalar | Üretim ve dolaşımı durduran haksız kısıtlamaların kaldırılması | el-A'râf [7:157](https://lisan.digital/tr/ayet/7:157.md) uyarınca dolaşımı kilitleyen ve gemiyi durduran nehir bağı (me'sır) gibi iktisadi prangaların tasfiyesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kısıt fonksiyonu ve sınır şartları (Constraint / Boundary condition) | Bir dinamik sistemin veya optimizasyon denkleminin hareket serbestisini daraltan, değişkenlerin uzaydaki sınırlarını belirleyen rijit kısıtlar | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki takyidat ve müeyyideli borç ilişkisi (Encumbrance / Binding obligation) | Bireyin eylem alanını daraltan, mülkiyet veya irade üzerinde başkası lehine kurulan ve yerine getirilmesi zorunlu olan haciz, irtifak veya sözleşme bağı | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca soyut bir vicdan azabı, manevi günah veya zihinsel ağırlık olarak algılanıp; somut hukuki kayıt, akit, fıtri olmayan geleneksel boyunduruk ve toplumsal pranga boyutunun terk edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da; peygamberlerin dahi bağlandığı kaçınılmaz ontolojik ahdi, geçmiş ümmetlerin cezalandırıcı şeriat yüklerini ve Resulullah'ın insanlığı kurtarmakla görevli olduğu tahrif edilmiş dini ve iktisadi boyundurukları kapsayan kurucu bir hürriyet ve mükellefiyet dengesidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kökün salt bireysel günah yükü sanılması durumunda; el-A'râf [7:157](https://lisan.digital/tr/ayet/7:157.md)'deki peygamberi devrimin toplumsal, hukuki ve iktisadi prangaları (ağır vergiler, ruhban sınıfı zincirleri, yapay haramlar) parçalama işlevi anlaşılamaz ve din salt bir vicdan yükü haline indirgenir |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın teklif, adalet, hürriyet ve şeriat felsefesinin kilit kavramıdır; insanın hangi bağlarla bağlanması gerektiğini (ilahi misak) ve hangi yapay bağlardan kurtarılması gerektiğini (uydurma yükler ve prangalar) açık bir sınırla gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerden alınan kesin sözleşmeyi bildiren ayetlerde (Âl-i İmrân [3:81](https://lisan.digital/tr/ayet/3:81.md)), müminlerin nihai dua ufkunu çizen Bakara suresinin son ayetinde ([2:286](https://lisan.digital/tr/ayet/2:286.md)) ve risaletin evrensel özgürleştirici misyonunu tanımlayan A'râf suresinde ([7:157](https://lisan.digital/tr/ayet/7:157.md)) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin insana sürekli ezici ve tüketici yükler yükleyen bir nizam olduğu zannını yıkar; peygamberin geliş gayesinin bizzat bu tür yapay ve boğucu bağları (isr) kaldırmak olduğunu tescil ederek dini yükümlülüğü fıtrata uygun asgari ve adil sınıra çeker |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Çadır eteğini yere çakılı kazığa sımsıkı tutturan kısa halat; nehirdeki teknelerin seyrüseferini kesen durdurucu zincir veya urgan.
- Soyut anlam: İnsanın serbest hareket alanını sınırlandıran, kaçışı imkânsız kılan kesin hukuki ahit, bağlayıcı taahhüt ve taşınması zorunlu mükellefiyet.
- Sistematik karşılık: İradeyi fıtri zemine bağlayarak savrulmayı engelleyen meşru hukuki kısıt ile insanı ezen gayrimeşru prangaların tasfiyesi arasındaki kurumsal denge.
- LaTeX modeli: $$F(x) = \{ x \in S \mid C(x) \le B \} \implies \Delta S = S \setminus F(x)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ insanın potansiyel eylem ve hareket serbestisi uzayını temsil eder. $C(x)$ bireye yüklenen ahit, yükümlülük veya şer'i kısıt fonksiyonudur; $B$ ise taşınabilir takat ve meşruiyet sınırıdır. $F(x)$ bu kısıt altında izin verilen uygulanabilir eylem alanını gösterir. $\Delta S$ ise أصر kavramının etkisiyle eylem uzayından kısıtlanan, bağlanıp sınırlandırılan alanı ifade eder. Kısıt meşru sınırı ($B$) aştığında prangaya dönüşür ve peygamberi müdahale bu fazlalığı sıfırlamayı amaçlar.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:286](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/ayet/2:286.md) — إِصْرًا

لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Allah, kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemez. Kazandığı lehine, yüklendiği aleyhinedir. Ey Rabbımız, unuttuk veya yanıldıysak sorumlu tutma bizi. Ey Rabbımız, bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır yük yükleme. Ey Rabbımız, bize gücümüzün yetmeyeceğini yükleme. Affet bizi, bağışla bizi. Sen Mevlamızsın. Kafirler güruhuna karşı yardım et bize.

### [Ali İmran 3:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/ayet/3:81.md) — إِصْرِي

وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ النَّبِيِّينَ لَمَا آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتَابٍ وَحِكْمَةٍ ثُمَّ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَلَتَنْصُرُنَّهُ قَالَ أَأَقْرَرْتُمْ وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذَلِكُمْ إِصْرِي قَالُوا أَقْرَرْنَا قَالَ فَاشْهَدُوا وَأَنَا مَعَكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ

Meal (IK): Hani Allah, Peygamberlerden söz almış: And olsun ki; size, kitabı, hikmeti verdim. Yanınızda olanı doğrulayıcı bir peygamber geldiğinde mutlaka o’na inanacak ve yardım edeceksiniz. İkrar edip de ahdi kabul ettiniz mi? demişti. Onlar da: İkrar ettik, demişlerdi. Allah: Şahid olsun, Ben de sizinle beraber şahidlerdenim, demişti.

### [Araf 7:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/ayet/7:157.md) — إِصْرَهُمْ

الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Onlar ki; yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı bulacakları; okuma, yazma bilmeyen ve nebi olan Rasule tabi olurlar. O, kendilerine ma’rufu emreder, münkerden nehyeder. Temiz şeyleri helal kılar, murdar şeyleri de haram eder. Onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları, zincirleri indirir. İşte ona iman edenler, onu ta’zim edenler, ona yardım edenler ve onunla birlikte indirilen nura tabi olanlar, işte onlar; felaha erenlerin kendileridir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والراء و و ا ي ء معهما
و ص ر، أ ص ر، ص ي ر، ص و ر، ص ر ي مستعملات
وصر:
الوَصَرَّة: مُعرَّبةٌ،: الصَّكُّ.
وهي الأَوْصَر، وأنشد:
وما اتَّخذْتُ صِراماً للمُكُوثِ بها		وما انتقيتُكَ إلاّ للـوَصَـرّاتِ
ورُوى عن شُرَيْح: أنّ رجلَيْن احتَكَما اليه، فقال أحدهما: ان هذا اشتَرَى منّي داراً وقَبَضَ منّي وِصرَها، فلا هُوَ يُعطيني الثَمَنَ ولا هوَ يرُدُّ عليَّ الوِصْرَ.
قال القُبَيْبي: الوِصْرُ كتابُ الشِّراء، والأصل: إِصْرٌ سُمّيَ إصْراً لانَّ الإِصْرَ العَهدُ، ويُسَمَّى كتابَ الشروط، وكتاب العهود والمواثيق، وجمع الوِصْرِ أَوصار، وقال عَديُّ بن زَيْد:
فأيُّكُم لم يَنَـلْـه عُـرْفٌ نـائلـه		دَثْراً سَواماً وفي الأريافِ أوصارا
أي أَقطَعَكم فكَتَبَ لكم السِّجِلاّتِ في الأرياف.
أصر:
الإِصرُ: الثِّقْل.
والأصْرُ: الحَبسُ وهو أن يَحبِسوا أموالَهم بأَفْنيتِهم فلا يَرعَونَها لأنَّهم لا يجدون مَرْعىً، وكذلك الأَصْرُ يأصِرونَها ولا يُسَرِّحونَها وهذا لشِدّةِ الزَّمان.
والأَيْصَرُ حُبَيْلٌ قصير يُشدُّ في أسفل الخباء الى وَتِدٍ، ويُجمَع أيَاصِرَ، وفي لغة أصارةٌ.
وكلُّ شيءٍ عَطَفتَه على شيءٍ فهو آصِرٌ من عَهدٍ أو رَحِمٍ فقد أصُرْتَ عليه وأصَرْتَه.
ويقال: ليس بيني وبينَه آصِرةُ رَحِمٍ تأصِرُني عليه، وما يأصِرُني عليه حَقٌّ أي يعطِفُني.
والآصِرةُ بوزن فاعِلةٍ: صِلةُ الرَّحِم والقرابة، يقال: قَطَعَ اللهُ آصِرةَ ما بينَنا.
والمَأْصِرُ: حَبْلٌ يُمَدُّ على نَهْرٍ أو طريق تُحبَسُ به السُّفُنُ أو السابِلةُ لتُؤخَذَ منهم العُشُورُ.
وكَلأٌ آصِرٌ: يحبِسُ من ينتهي إليه لكَثرته.
ويقالُ: كَلأٌ أصيرٌ أي مُلتَفٌّ. ولم يُسمَع آصِر.
صير:
الصِّيرُ: الشَّقُّ، ومنه في الحديث: من نَظَرَ في صِير بابٍ فقد دَمَرَ أي دَخَلَ.
والصِّيرُ: شِبهُ الصِّحناء يُتَّخَذُ بالشّام، ويقال: كل صِحْناءٍ صِيرٌ.
وصيرة البَقَر موضع يتَّخذ من أغصان الشَّجر والحجارة كالحظيرة، واذا كان للغنم فهو زريبة.
وصِيرُ كلِّ شيءٍ مَصيره.
والصَّيرورةُ مصدر صارَ يصير.
وصَيُّورُ الأمر آخِرهُ، ويقال: صارَ الأمرُ مَصيره الى كذا وصَيُّوره.
وصِيرُ الأمر: شَرَفُه، تقول: هو على صِيرِ أمره أي على شَرَفه.
وَصيِّر: اسمُ موضعٍ على فَيْعِل.
وصارةُ الجَبَل: رأسُه.
ويقال: صِيرة البَقَر وجمعُها صِيرٌ وصِيَر.
صور:
الصَّوَرُ: المَيَلُ، يقال: فلانٌ يصُورُ عُنُقَه الى كذا أي مالَ بعُنُقه ووَجْهِهِ نحوَه، والنعت أصْوَرُ، قال الشاعر:
فقلت لها غُضِّي فاني الى التـي		تُريدينَ أن أصبو لها، غيرُ أصْوَرِ
وعُصفورٌ صَوّارٌ: وهو الذي يُجيب الدّاعي.
وقوله تعالى: "فصُرْهُنَّ اليكَ" أي فشفِّقُهُنَّ اليك، قال: فقال له الرحمن: صَرْها فإنّها تأتيك طوعاً عند دعوتك الشَّفْع.
ويقال: صُرْهُنَّ أي ضُمَّهُنَّ، ويقال: قطِّعْهُنّ، قال أميّة: فشَتَّى فصُرْهُنَّ ثم ادعهن يأتِينَ زهراً بِدارَ القَطَا.
وصَوَّرتُ صُورةً، وتجمع على صُوَرٍ، وصُورٌ لغة فيه، وقال الأعشى:
وما أَيُبلِيٌّ على هَيْكَـلٍ		بَنْاهُ وصَلَّبَ فيه وصارا
بمعنى صَوَّر، وهي لغةٌ.
والصَّوْرُ: النَّخلُ الصِّغارُ، ولم أسمع منه واحداً.
وفي حديث ابن عمر أنه دَخَلَ صَوْرَ نخْلٍ.
والصُّوارُ والصِّوارُ: القَطيع من بَقَر الوَحْش، العدَدُ أَصوِرة ويُجمَع على صِيران.
وأَصْوِرُة المِسْكِ: نافِقاته، وسَمِعْتُ من يقول في الواحد صِوار وصِيار.
قال أبو عمرو: والصِّوارُ رِيحُ المِسْكِ، قال:
اذا تقومُ يضُوعُ المِسْكُ أصوِرةً		والعَنبَرُ الوَرْدُ من أردانِها شَمِلُ
ويقال: أصوِرةٌ المسكِ قِطَعٌ تُجَعلُ في أزرارِ القُمُص، قال:
اذا راح الصِّوارُ ذكرتُ عيداً		وأذكُرُها إذا نَفَحَ الصِّـوارُ
صري:
صَرِيَ الماءُ فهو صَرٍ.
والصَّرَى: الدَّمْعُ، واللَّبَن، وهو أن يجتمع فلا يجري.
وفي اللَّبَن أن يُترَكَ حتى يفسُدَ طعمه، وتقول: شَرِبتُ لَبَناً صَرىً، قالت الخنساء:
فلم أملِك غَداةَ نَعِيِّ صَخْـرٍ		سَوابقَ عَبْرةٍ حَلَبَتْ صَراها
ويقال: الصَّرَى، مقصور: ما جمَعْتَه من الماء واللبَن.
وصَرِيَتِ الناقةُ وأصْرَت: اجتَمَعَ اللبنُ في ضَرْعها.
وصَرِيَ فلانٌ في يَدِ فلانٍ أي بقي رَهُناً في يَدَيْهِ، قال رؤبة: رَهْنَ الحَرورِيّين قد صَرِيتُ وصَرى يَصري أي دَفَعَ يدفَعُ، تقول: وما الذي يَصريك عنّي أي يدفعُكَ، يقال للانسان اذا سألَ شيئاً كأنه يقول: ما يُرضيكَ عنّي، قال: لقد هلَكْتُ لِئن لم يَصْرِكَ الصّاري

##### Türkçe

باب **الصاد** ve**الراء** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**وصر**، **أصر**، **صير**، **صور**، **صري** kullanılanlardır

**وصر**:
**الوَصَرَّة**: Arapçalaştırılmıştır; **الصَّكُّ** (senet).
Ve o **الأَوْصَر**’dır; ve inşad etti:
وما اتَّخذْتُ صِراماً للمُكُوثِ بها		وما انتقيتُكَ إلاّ للـوَصَـرّاتِ

Ve **شُرَيْح**’tan rivayet olundu: iki adam ona muhakeme oldular; ikisinden biri dedi ki: şu, benden bir ev satın aldı ve benden onun **وِصر**’ını kabzetti; ne bana bedeli veriyor ne de bana **الوِصْر**’ı geri çeviriyor.
**القُبَيْبي** dedi: **الوِصْر** satın alma yazısıdır; asıl: **إِصْرٌ**’dur; **إِصْرٌ** diye adlandırıldı, çünkü **الإِصْرَ** ahittir; ve şartlar kitabı diye adlandırılır; ve ahitler ve misaklar kitabı diye adlandırılır; **الوِصْر**’un çoğulu **أَوصار**’dır; ve **عَديُّ بن زَيْد** dedi:
فأيُّكُم لم يَنَـلْـه عُـرْفٌ نـائلـه		دَثْراً سَواماً وفي الأريافِ أوصارا
Yani: sizi iktâ etti; böylece size kırsallarda sicilleri yazdı.

**أصر**:
**الإِصرُ**: ağırlık.
Ve **الأصْرُ**: hapsetmedir; o da mallarını avlularında hapsetmeleridir; böylece onları otlatmazlar; çünkü otlak bulamazlar; ve yine böyle **الأَصْرُ**: onları **يأصِرونَها** (hapsederler) ve onları salıvermezler; bu, zamanın şiddetindendir.
Ve **الأَيْصَرُ**: kısa bir iptir; çadırın alt tarafında bir kazığa bağlanır; ve **أيَاصِرَ** olarak toplanır; ve bir dilde **أصارةٌ**’dır.
Ve her şey ki onu bir şeye büktün, o, ahitten veya rahimden bir **آصِرٌ**’dır; artık onun üzerine **أصُرْتَ** ve onu **أصَرْتَه**.
Ve denilir: benimle onun arasında beni ona bağlayan bir rahim **آصِرةُ** yoktur; ve beni ona bağlayan bir hak yoktur; yani beni büker.
Ve **الآصِرةُ** (فاعِلة vezninde): rahim bağının ve akrabalığın bağıdır; denilir: Allah aramızdaki şeyin **آصِرةَ**sini kessin.
Ve **المَأْصِرُ**: bir nehir veya yol üzerine gerilen bir iptir; onunla gemiler veya yolcular hapsedilir; onlardan öşürler alınsın diye.
Ve **كَلأٌ آصِرٌ**: çokluğundan dolayı ona varanı hapseder.
Ve denilir: **كَلأٌ أصيرٌ** yani dolaşık. **آصِر** işitilmedi.

**صير**:
**الصِّيرُ**: yarık; ve ondan hadiste: “kim bir kapının **صِير**’ine bakarsa, artık **دَمَرَ**” yani girdi.
Ve **الصِّيرُ**: Şam’da yapılan, **الصِّحناء** benzeri; ve denilir: her **صِحْناءٍ** bir **صِيرٌ**’dür.
Ve **وصيرة البَقَر**: ağaç dallarından ve taşlardan, ağıl gibi yapılan bir yerdir; eğer koyun için olursa o **زريبة**’dir.
Ve her şeyin **وصِيرُ**’u onun varacağı yerdir.
Ve **الصَّيرورةُ**: **صارَ يصير**’in mastarıdır.
Ve işin **وصَيُّورُ**’u onun sonudur; ve denilir: iş, şuna **مَصيره** ve onun **وصَيُّوره**’na vardı.
Ve işin **وصِيرُ**’u: onun şerefi; dersin ki: o, işinin **صِيرِ**i üzerindedir; yani şerefi üzerindedir.
Ve **وَصيِّر**: **فَيْعِل** üzere bir yer adıdır.
**وصارةُ الجَبَل**: onun başıdır.
Ve denilir: **صِيرة البَقَر**; çoğulu **صِيرٌ** ve **صِيَر**’dir.

**صور**:
**الصَّوَرُ**: meyildir; denilir: falan, boynunu şuna **يصُورُ**; yani boynuyla ve yüzüyle ona doğru meyletti; sıfat **أصْوَرُ**’dur; şair dedi:
فقلت لها غُضِّي فاني الى التـي		تُريدينَ أن أصبو لها، غيرُ أصْوَرِ
Ve **عُصفورٌ صَوّارٌ**: o, çağıranın çağrısına cevap verendir.
Ve Yüce Allah’ın sözü: “**فصُرْهُنَّ اليكَ**” yani onları kendine şefkatle yaklaştır; dedi ki: Rahman ona dedi: **صَرْها**; çünkü senin çift çağırışınla onları çağırdığında sana gönüllü gelir.
Ve denilir: **صُرْهُنَّ** yani onları birleştir; ve denilir: onları parçala; **أميّة** dedi: فشَتَّى فصُرْهُنَّ ثم ادعهن يأتِينَ زهراً بِدارَ القَطَا.
Ve bir **صُورةً** tasvir ettim; ve **صُوَرٍ** üzere toplanır; ve **صُورٌ** onda bir dildir; ve **الأعشى** dedi:
وما أَيُبلِيٌّ على هَيْكَـلٍ		بَنْاهُ وصَلَّبَ فيه وصارا
**صَوَّر** manasında; ve o bir dildir.
Ve **الصَّوْرُ**: küçük hurma ağaçlarıdır; ondan bir tekil işitmedim.
Ve İbn Ömer hadîsinde: o, bir hurmalık **صَوْرَ**ına girdi.
Ve **الصُّوارُ** ve **الصِّوارُ**: yaban sığırından sürü; sayısı **أَصوِرة**’dir ve **صِيران** üzere toplanır.
Ve **أَصْوِرُة المِسْكِ**: onun nafikalarıdır; ve bir tekilde **صِوار** ve **صِيار** diyen kimseyi işittim.
**أبو عمرو** dedi: ve **الصِّوارُ** miskin kokusudur; dedi:
اذا تقومُ يضُوعُ المِسْكُ أصوِرةً		والعَنبَرُ الوَرْدُ من أردانِها شَمِلُ
Ve denilir: **أصوِرةٌ المسكِ** gömleklerin düğmelerine konulan parçalardır; dedi:
اذا راح الصِّوارُ ذكرتُ عيداً		وأذكُرُها إذا نَفَحَ الصِّـوارُ

**صري**:
**صَرِيَ الماءُ**; o, **صَرٍ**’dır.
Ve **الصَّرَى**: gözyaşı ve süt; o, toplanmasıdır, böylece akmaz.
Ve sütte: tadı bozuluncaya kadar bırakılmasıdır; ve dersin: **لَبَناً صَرىً** süt içtim; **الخنساء** dedi:
فلم أملِك غَداةَ نَعِيِّ صَخْـرٍ		سَوابقَ عَبْرةٍ حَلَبَتْ صَراها
Ve denilir: **الصَّرَى** (maksur): sudan ve sütten topladığın şeydir.
Ve deve **صَرِيَتِ** ve **أصْرَت**: süt onun memesine toplandı.
Ve falan, falanın elinde **صَرِيَ**; yani onun iki elinde rehin olarak kaldı; **رؤبة** dedi: رَهْنَ الحَرورِيّين قد صَرِيتُ
Ve **صَرى يَصري** yani iter, iter; dersin: seni benden uzaklaştıran şey nedir, yani seni iter; insana bir şey sorduğunda, sanki der ki: benden seni razı eden nedir; dedi: لقد هلَكْتُ لِئن لم يَصْرِكَ الصّاري

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أصَرَهُ يَأْصِرُهُ أصْراً: حَبَسه. والموضعُ مَأْصِرُ ومَأْصَرٌ، والجمع مَآصِرُ. الأموي: أصَرْتُ الشيءَ أصْراً: كسرته. الأصمعي: الآصِرَةُ: ما عطفك على رجلٍ من رحِمٍ أو قرابةٍ أو صِهْرٍ أو معروفٍ؛ والجمع الأَواصِرُ. يقال: ما تَأْصِرُني على فلان آصِرَةٌ، أي ما تعطِفُني عليه قرابةٌ ولا مِنَّةٌ. والإصْرُ: العهدُ. والإصْرُ: الذنبُ والثِقَلُ. والإصارُ والأيْصَرُ: حبلٌ قصيرٌ يُشَدُّ به في أسفل الخباء إلى وتدٍ. وجمع الإصار أُصُرٌ، وجمع الأَيْصَرِ أياصِرُ. يقال: هو جاري مؤَاصِري، أي إصارُ بيتِهِ إلى جنب إصارِ بيتي. والإصارُ والأَيْصَرُ أيضاً: الحشيشُ. يقال: لفلانٍ مَحَشٌّ لا يُجَزُّ أيْصَرُهُ، أي لا يُقْطَعُ حشيشُه. وحيٌّ مُتآصِرُون، أي متجاورون. والأصيرُ: المتقاربُ. وقال:
لكلِّ مَنامَةٍ هُدْبٌ أصيرُ

##### Türkçe

**أصَرَهُ** **يَأْصِرُهُ** **أصْراً**: onu hapsetti. Yer **مَأْصِرُ** ve **مَأْصَرٌ**’dır; çoğulu **مَآصِرُ**’dur. el-Emevî: **أصَرْتُ** şeyi **أصْراً**: onu kırdım. el-Asma‘î: **الآصِرَةُ**: seni bir adama rahimden veya akrabalıktan veya sıhrî hısımlıktan veya iyilikten dolayı meylettiren şeydir; çoğulu **الأَواصِرُ**’dur. Denir: “Beni falana karşı **آصِرَةٌ** bağlamaz”, yani beni ona ne bir akrabalık ne de bir minnet meylettirir. Ve **الإصْرُ**: ahittir. Ve **الإصْرُ**: günah ve ağırlıktır. Ve **الإصارُ** ve **الأيْصَرُ**: çadırın alt tarafında bir kazığa bağlanmakla onunla bağlanan kısa bir iptir. **الإصار**’ın çoğulu **أُصُرٌ**’dur; **الأَيْصَرِ**’in çoğulu **أياصِرُ**’dir. Denir: “O benim **مؤَاصِري** komşumdur”, yani onun evinin **إصارُ**’ı benim evimin **إصارِ**’ının yanınadır. Ve **الإصارُ** ve **الأَيْصَرُ** ayrıca: ottur. Denir: “Falanın bir **مَحَشٌّ**’ı vardır; onun **أيْصَرُهُ** biçilmez”, yani onun otu kesilmez. Ve bir kabile: **مُتآصِرُون**; yani bitişik komşudurlar. Ve **الأصيرُ**: birbirine yakın olandır. Ve dedi ki:

Her uykuya bir kirpik vardır, **أصيرُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص ر ( و ا ي )
صرى ، صار ، أصر ، ورص ، وصر ، رصا ، صور .
صرى : رُوِيَ عن النّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إنَّ آخِرَ مَن يَدخلُ الجنَّة رجلٌ يَمشي على الصّراط فيَنكَبُّ مرّةً ويَمشِي مَرَّةً وتَسَفُعه النار ، فإذا جَاوَزَ الصِّراط تُرفَع له شَجَرَةٌ فيقولُ : يا ربُّ أَدْنِني منها ، فيقول الله ، أي : عبْدِي ما يَصرِيك مِني ) .
قال أبو عبيد : قوله : ( مايَصْريك ) : ما يَقطع سأَلتَك منّي ، يقال : قد صَرَيْتُ الشيءَ ، أي : قطعتُه ومنعتُه ، وأنشد :
هَواهُنّ إن لم يَصْرِه اللَّهُ قاتِلُهْ
قال : وقال الأصمعي : يقال : صَرَى الله عَنْك شَرَّ فلان ، أي : دفَعَه . قال : والصَّرَى : الماءُ الّذي قد طال مَكْثُه وتَغَيَّر . وهذه نُطْفَةٌ صَراةٌ . وقد صَرَى فلانٌ الماءُ في ظهرِه زَماناً ، أي : حَبَسه . ويقال : جَمَعه . وأنشد :
رُبَّ غلامٍ قد صَرَى في فِقْرَتِهْ
ماءً الشّبابِ عُنْفُوانَ سَنْبَتِهْ
كذا رواه شمر ، وزاد : أَنعظ حتى اشتد سَمُّ سُمَتِهْ .
وفي حديث النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( من اشترى مُصَرّاةً فهو بآخر النَّظَريْن إنْ شاءَ رَدَّها ورَدَّ معها صاعاً من تَمْر ) .
قال أبو عُبيد : المُصَرّاة : هي النَاقة أو البقر أو الشّاة يُصرَّى اللبنُ في ضَرْعها ، أي : يُجمَع ويُحبَسُ ، يقال منه : صَرَيْتُ المَاء وصَرَّيْتُه .
وقال ابن بُزُرْج : صَرت الناقةُ تَصْرِي ، من الصَّرْي ، وهو جمع اللّبن في الضَّرْع .
وناقة صريي وجمعها صراء ، مثل : عطشى وعطاش .
الفرّاء : صَرِيَتِ الناقةُ : إذا جَفَلت واجتمعَ لبنُها ، وأَنشَد :
مَن للجَعافِرِ يا قَوْمي فَقَدْ صَرِيَتْ
وقد يُساقُ لِذاتِ الصُّرْية الحَلَبُ
وقال الآخر :
وكل ذي صَرْيةٍ لا بدّ مَحلوبُ
وقال الليث : صَرِيَ اللّبنُ يَصْرَى في الضَّرْع : إذا لم يُحلَب ففسَد طعمه ، وهو لبنٌ صَرًى . وصَرِيَ الدمعُ : إذا اجتَمع فلم يَجْر .
وقالت خَنْساء :
فلَم أَملِكْ غداةَ نَعيِّ صَخْرٍ
سوابِقَ عبْرةٍ حُلِبَتْ صَراهَا
قال : وصَرِيَ فلانٌ في يد فلانٍ : إذا بَقِيَ في يدِه رَهْناً ؛ قال رؤبة :
رَهْنَ الحَرورِيين قد صَرِيتُ
وأَخبرَني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : قيل لابنة الخُسِّ أيُّ الطعام أثقَل ؟ فقالت : بَيْضُ نَعامْ ، وصِرَى عامٍ بعدَ عامٍ ، أي : ناقة تُغَرَّز عاماً بعد عام .
وحكى شمر عن ابن الأعرابي أنه قال : الصَّرَى : اللّبنُ يُترَك في ضَرع الناقة فلا يُحتلب فيصير مِلْحاً ذا رِياح .
وأَخبرني عن أبي الهَيْثم أنَّه ردّ على ابن الأعرابيّ قوله : صِرَى عام بعدَ عام ، وقال : كيف يكون هذا ؟ والناقةُ إنما تُحلَب ستَّةَ أشهر أو سبعةَ أشهر ، في كلامٍ طويل قد وَهِمَ في أكثره ، والّذي قاله ابنُ الأعرابيّ صحيح ، ورأيتُ العَرَب يَحلُبون الناقةَ من يومِ تُنْتَجُ سنةً إذا لم يَحمِلوا الفحلَ عليها كِشافاً ، يغرِّزُونها بعد تمَام السّنة ليَبقَى طِرْقُها ، وإذا غَرَّزُوها ولم يَحْتَلبوها ، وكانت السّنة مُخصِبةً تَرَادَّ اللبنُ في ضَرْعها فخَثُر وخَبُثَ طعمُه فانمَسَخَ ، ولقد حَلَبْتُ ليلةً من اللّيالي ناقةً مغرَّزَةً فلم يتهيّأ لِي شُرْبُ صَرَاها لخُبْث طعمِه ودَفْقَتِه ، وإنما أرادت ابنة الخُسِّ بقولها : صَرَى عامٍ بعد عام ، لبنَ عام استقبلتْه بعد انقضاء عامٍ نُتِجَتْ فيه ، ولم يَعرِف أبو الهيثم مُرَادَها ، ولم يَفهم منه ما فَهِمه ابن الأعرابيّ فعَلِق يَرُدّ بتطويلٍ لا معنى فيه .
أحمد بن يحيى عن ابن الأعرابيّ : صَرَى يَصرِي : إذا قَطَع ، وصَرَى يَصْرِي : إذا عَطَف ، وصَرَى يَصرِي : إذا تَقدَّم ، وصَرَى يَصرِي : إذا تأخَّر ، وصَرَى يَصرِي : إذا عَلاَ ، وصَرَى يَصري : إذا سَفَل ، وصَرَى يَصرِي : إذا أَنْجَى إنساناً من هَلَكة وأغاثه وأَنشد :
بين الفَراعِلِ إنْ لم يَصْرِنِي الصّارِي
وقال آخر في صَرَى إذا سَفَل :
والناشئاتِ الماشياتِ الخَيْزَرِي
كعُنُق الآرام أَوْفَى أَوْ صَرَى
قال : أَوْفَى : عَلاَ . وصَرَى : سَفَل ، وأَنشد في عَطَف :
وصَرَيْنَ بالأعناقِ في مَجْدُولةٍ
وصَلَ الصّوانعُ نِصْفَهنَّ جَديدا
وقال ابن بزرج : صَرَتِ الناقةُ عُنُقَها : إذا رفعتْه من ثِقلَ الوِقْر ، وأَنشد :
والعِيسُ بين خاضِعٍ وصَارِي
قال : والصارِي : الحافظ ، ويقال : صَرَاه الله : حَفِظه الله .
وقال شمر : قال المنتجع : الصَّرْيانُ من الرّجال والدوابّ : الّذي قد اجتمع الماءُ في ظهرِه ، وأَنشد :
فهو مِصَكٌّ صَمَيان صرْيان
والصارِّيَّةُ من الرَّكايا : البعيدة العَهْد بالماء ، فقد أَجِنَتْ وعَرْمَضَتْ .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الصّارِي : المَلاّح ، وجمعه صُرَّاءٌ على غير قياس .
قال : وقال أبو عمرو : ماءٌ صِرًى وصَرًى ، وقد صَرِيَ يَصْرَى ، وقال : صَرَيْتُ ما بينهم : أصْلَحْتُ ، فأنا أَصرِي صَرْياً .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : إذا اصفرّ الحَنْظل فهو الصرَاء ممدود ، واحدته صَرايةٌ ، وجمعُها صَرايَا .
وقال ابن الأعرابي : أنشد أبو مَحْضة أبياتاً ثم قال : هذه بِصَراهُنّ وبِطَرَاهُنّ .
قال أبو تراب : وسألتُ الحُصينِيَّ عن ذلك فقال هذه الأبيات .
بَطرَاوِتِهنّ وصَرَاوتَهنّ ، أي : بِجدّتهنّ وغَضاضَتِهنَّ .
صري : أبو عبيد عن الأحمر : صُرْتُ إليَّ الشيءَ وأَصَرْته : إذا أَمَلْتَه إليك ، وأَنشد :
أَصارَ سَدِيسَها مَسَدٌ مَرِيجُ
ويقال : صاره يصوره ويصيره : إذا أماله .
وقال أبو عبيد : من قرأ : ( صُرهن ) ، معناه : أملهن . ومن قرأ : ( صِرْهن ) معناه : قَطَعهن . وأنشد للخنساء :
لظلت الشُّم منها وهْي تَنصار
يعني : الجبال تصدع وتغرق .
وقال الله جلّ وعزّ : ( فَخُذْ أَرْبَعَةً مِّنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ) ( البقرة : 260 ) .
قال الفرَّاء : ضَمت العامّة الصاد ، وكان أصحابُ عبدالله يَكسِرونها ، وهما لُغتان ، فأما الضّم فكثير ، وأما الكَسْر ففي هُذَيْل وسُلَيم ، وأَنشدني الكسائيّ فقال :
وفَرْعٌ يَصير الجِيدَ وَحْفٌ كأنهْ
على اللِّيْث قِنْوانُ الكروم الدَّوَالح
يَصيرُ : يميل وكلّهم فسَّروا : ( فُصرْهُن ) : أَمِلْهُنَّ ، وأما ( فَصُرْهنَّ ) بالكسر فإنَّه فُسِّر بمعنى قَطِّعْهن .
قال : ولم نجد قطّعهن معروفة ، وأراها إن كانت كذلك من صرَيْتُ أَصْرِي ، أي : قَطَعْتُ ، فقُدمَتْ ياؤها ، كما قالوا : عَثِيت وعِثْت .
وقال الزجّاج : قال أهل اللغة : معنى : ( صُرْهُنَّ إليك ) : أَمِلْهُن إليك واجمَعْهنَّ وأَنشد :
وجاءت خُلْعةً دُهْساً صَفايَا
يَصور عُنوقَها أَحوَى زَنيمُ
أي : يعطِفُ عُنوقَها تَيْسٌ أَحْوى .
صور : وقال الليث : الصَّوَرُ : المَيْل ، والرجلُ يَصُور عُنُقَه إلى الشيء : إذا مال نحوَه بعنُقه ، والنَّعتُ أَصْوَر ، وقد صَوِر .
وعُصفورٌ صَوّار : وهو الذي يُجيب الدّاعي .
وفي حديث ابن عمرَ : أنه دخَل صَوْرَ نَخْلٍ .
قال أبو عُبَيد : الصَّوْر : جِماع النخل ، ولا واحدَ له من لقطه ، وهذا كما يقال لجماعة البقر : صُوار .
وقال الليث : الصُّوارُ والصِّوارُ : القطيع من البقر ، والعدد أَصْوِرة ، والجميع صِيرَان . وأَصوِرَة المِسْك : نافقاتُه .
أبو عُبَيد عن الأمويّ : يقال : صرعه فتجوّرَ وتَصَوَّر : إذا سَقَطَ .
وأَخبرَني المنذريُّ عن أبي الهيثم أَنه قال في قول الله : ( وَنُفِخَ فِى الصُّورِ ) ( الكهف : 99 ) : اعترض قوم فأنكروا أَن يكون الصُّورُ قَرْناً ، كما أَنكَروا العرشَ والمِيزان والصراط ، وادَّعَوْا أن الصُّور جمع الصورة ، كما أَن الصوف جمع الصوفة ، والثُّوم جمع الثُّومة ، ورَوَوْا ذلك عن أَبي عُبَيدة .
قال أَبو الهيثم : وهذا خطأٌ فاحش ، وتحريفٌ لكلِم الله عن مواضعها ، لأن الله جل وعز قال : ( بِنَآءً وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ ) ( غافر : 64 ) ، بفتح الواو ، ولا نعلَم أَحداً من القراء قرأَها : ( فأحْسَن صُورَكم ) ، وكذلك قال الله : ( وَنُفِخَ فِى الصُّورِ ) ( الكهف : 99 ) فمن قرأَها ( ونُفخ في الصُّوَر ) أو قرأ : ( فأحسن صُوْرَكم ) فقد افترَى الكَذِب وبدّل كتابَ الله ، وكان أبو عبيدة صاحبَ أخبارٍ وغريب ، ولم يكن له معرفة بالنحو .
وقال الفراء : كلُّ جمعٍ على لفظ الواحد الذكَر سبق جمعُه واحدتَه ، فواحدتُه بزيادة هاء فيه ، وذلك مثل الصوف والوَبر والشعَر والقطْن والعشب ، فكلّ واحد من هذه الأسماء اسمٌ لجميع جنسه ، فإذا أُفْرِدتْ واحدتُه زيدتْ فيها هاء ، لأن جميعَ هذا الباب سبق واحدتَه ، ولو أن الصوفةَ كانت سابقةً للصوف لقالوا : صوفَةٌ وصُوَف ، وبُسْرَةٌ وبُسَر ، كما قالوا : غُرْفة وغُرَف ، وزُلْفَة وزُلَف .
وأما الصُّورُ القَرْنُ فهو واحد لا يجوز أن يقال واحدتُه صورَة ، وإنما تُجمع صورة الإنسان صُوَراً ، لأن واحدتَه سبقتْ جَمْعَه .
فالمصوِّر من صفات الله تعالى لتصويره صوَر الخلق . ورجل مصوَّر إذا كان معتدل الصورة . ورحل صيّر : حسن الصورة والهيئة .
ورَوَى سُفْيانُ عن مُطرّف عن عطيّة عن أبي سعيد الخدرِي قال : قال رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( كيف أَنْعَمُ وصاحِبُ القَرْن قد التَقَم القَرْن ، وحَتى جَبْهَته وأَصْغَى سمعه ينتظر متى يُؤمَر ) ، قالوا : فما تأمُرنا يا رسول الله ، قال : ( قولوا حسْبُنا الله ونعم الوكيل ) .
قلتُ : قد احتجَّ أبو الهَيْثم فأحسَنَ الاحتجاج ، ولا يَجوز عندي غيرُ ما ذَهَب
إليه ، وهو قولُ أهلِ السنّة والجماعة . والدّليل على صحّة ما قالوا : أن الله جلّ وعزّ ذكر تصويرَه الخَلْق في الأرحام قبل نَفْخ الرُّوح ، وكانوا قبلَ أَنْ صوَّرهم نُطَفاً ، ثم عَلقَاً ، ثم مُضَغاً ، ثم صوّرَهم تصويراً .
فأمّا البَعْث فإنّ الله جلّ وعزّ يُنشِئهم كيف شاء ، ومن ادّعى أنه يصوِّرُهم ثم ينفخ فيهم فعليه البَيَان ، ونَعوذ بالله من الخِذْلان .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الصَّوْرةُ : النَّخْلة ، والصَّوْرةُ : الحِكَّة انتغاشِ الحَطى في الرأس .
وقالت امرأةٌ من العرب لابنة لها : هي تَشْفِيني من الصَّوْرة ، وتستُرني من الغَوْرَة ، وهي الشّمس . والصِّوارانِ صِماغَا الفَمِ ، والعامّة تُسمِّيهما الصَّوَّارَيْن ، وهما الصّامغانِ أيضاً .
صير : وروي عن النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال : ( مَن اطَّلع من صِيرِ بابٍ فقد دَمَرَ ) ، قال أبو عُبيد : تفسيره في الحديث : إن الصِّير : الشّقُّ .
وفي حديثٍ آخَر يَروِيه سالمٌ عن أبيه : أنه مَرّ به رجُل معه صِيرٌ فذاقَ منه .
قال : وتفسيرُه في الحديث أنه الصَّحْناء . وقال أبو عُبيد : الصِّيرة : الحَظِيرة للغنم ، وجمعُها صِيَر ، قال الأَخْطَل :
واذكرْ غُدانَةَ عِدّاناً مُزَنَّمةً
من الحَبَلَّقِ تُبْنَى حولَها الصِّيَرُ
قال : ويقال : أنا على صيرِ أمرٍ ، أي : على طَرَف منه ، قال زُهَير :
وقد كنتُ من سَلْمَى سنينَ ثمانياً
على صِير أَمَرٍ ما يمرُّ وما يَحْلُو
وقال اللّيث : صِيرُ كُلَ أمرٍ مَصيرُه . والصَّيْرُورة مصدرُ صارَ يصيرُ .
قال : وصارةُ الْجبَل : رأسُه .
وقال شمر : قال ابن شميل : الصِّيرةُ على رأس القَارة مثلُ الأمَرَة ، غير أنّها طوَيْت طَيّاً ، والأَمَرَةُ أطوَلُ منها وأعظَم ، وهما مطويّتان جميعاً ، فالأَمَرَة مُصَعْلكَة طَوِيلة ، والصِّيرة مستديرةٌ عريضة ذاتُ أَرْكان ، وربّما حُفِرَتْ فوجد فيها الذّهب والفضّة ، وهي من صَنْعة عادٍ وإرَم . والصَّيِّرُ : الجماعة ، وقال طُفَيْل الغَنَويُّ :
أَمسى مُقيماً بذي العَوْصاءِ صَيِّرُهُ
بالبئر غادره الأحياءُ وابتَكَرُوا
وقال أبو عَمْرو : صَيِّرُه : قَبْرُه ، يقال : هذا صَيِّرُ فلان ، أي : قبرُه ، وقال عروة بن الوَرْد :
أحاديثُ تَبقَى والفتَى غيْر خالدٍ
إذ هوَ أمسى هامةً فوقَ صَيِّرِ
وقال أبو عَمْرو : بالهُزَر وهو موضع ألفُ صَيِّر ، يعني قُبوراً من قُبورِ أهل الجاهلية ذكَره أبو ذؤيب فقال :
كانتْ كَلْيَلةِ أَهلِ الهَزَرْ
أبو عُبيد عن أبي زيد : تصيَّرَ فلانٌ أباه وتقيَّضَه : إذا نَزَع إليه في الشَّبه . قال : ويقال : ما لَه صَيُّور ، مثال فَيْعُول ، أي : ما لَه عَقْل ونحو ذلك .
قال ابن الأعرابي : وقال أبو سَعِيد : صَيُّور الأمرِ : ما صَار إليه .
وقال أبو العَمَيْثَل : صارَ الرجلُ يَصيرُ : إذا حَضَرَ الماء فهو صائر ، والصائِرة : الحاضِرة ، وقال الأعشى :
بما قَدْ تَرَبَّعَ رَوْضَ القَطا
ورَوْضَ التَّناضُبِ حتى تَصِيرَ
أي : حتّى تحضر الماء ، ويقال : جمعتهم صائرةُ القَيظ .
وقال أبو الهيثم : الصَّيْرُ : رُجُوع المنتجِعين إلى مَحاضِرِهم ، يقال : أين الصائرة ، أي أين الحاضرة . والصِّيارُ : صَوْت الصَّنْجِ وأنشَد :
كأنّ تَراطُنَ الهاجاتِ فِيها
قُبَيْلَ الصُّبْح رَنّاتُ الصِّيَارِ
يريدُ : رَنِين الصَّنْجِ بأوْتاره .
ويقال : صِرْت إلى مَصِيري وإلى صِيرِي وصَيُّوري . وصَيرُ الأَمْرِ : مُنْتَهاه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال للمنزل الطيّب مَصِيرٌ ومِرَبٌّ ومَقْمَرٌ ومَحْضَر ، يقال : أين مصيرُكم ؟ أي : أين منزلُكم .
والصائر : المُلَوِّي أعناقَ الرِّجال .
وصر : قال اللّيث : الوَصَرَّةُ معرّبة ، وهي الصَّكّ ، وهي الأَوْصَر ، وأنشَد :
وما اتَّخذْتُ صَراماً للمُكُوثِ بها
وما انْتَقَيْتُك إلا للوَصَرّاتِ
ورُوِي عن شُريح : أنّ رجلين احتَكَما إليه ، فقال أحدهما : إنّ هذا اشتَرى منّي داراً وقَبضَ منّي وِصْرَها ، فلا هُو يُعطيني الثمن ولا هُوَ يُردّ عَلَى الوِصْر . قال القتيبي : الوِصْرُ : كتاب الشّراء ، والأصلُ إصْرٌ سمِّي إصْراً لأنّ الإصْرَ العَهْدُ ، ويسمَّى كتابَ الشُّروط ، وكتابَ العُهودِ والمَواثِيق ، وجمع الوِصْر أَوْصار ، وقال عَدِيّ بنُ زَيْد :
فأيُّكُمْ لَم يَنله عُرْف نائِله
دَثْراً سَواماً وفي الأَريافِ أوصارَا
أي : أقطعَكم فكتب لكم السجلاّت في الأَرياف .
وقال أبو زيد : أخذت عليه إصْراً ، وأخذتُ منه إصْراً ، أي : مَوثقاً من الله . وقال الله جلّ وعزّ : ( رَبَّنَا وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًا ) ( البقرة : 286 ) ، الآية .
وقال الفراء : الإصْر : العَهْد ، وكذلك في قوله : ( وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذالِكُمْ إِصْرِى ) ( آل عمران : 81 ) ، قال : والإصْرُ ههنا إثم العَقْد والعَهْد إذا ضَيّعوه كما شُدّد على بني إسرائيل .
وروَى السُّديّ عن أبي الهزهار عن ابن عبّاس في قوله : ( وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًا ( : قال : عهداً تعذِّبنا بترْكِه ونَقْضه . وقوله : ( وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذالِكُمْ إِصْرِى ( قال : ميثاقِي وعَهْدِي .
وقال أبو إسحاق : كُلّ عَقْد من قرابة أو عَهْد فهو إصْر . وتقول : ما تأصيرُني على فلان آصرة ، أي : ما تعطفني عليه مِنّة ولا قرابة . وقال الحُطَيْئة :
عَطَفوا عليّ بِغير آ
صِرَة فقد عَظُم الأوَاصِرْ
أي : عَطَفُوا عليَّ بغير عَهْدٍ أو قرابة .
أبو عبيد عن الأموي : أَصَرْتُ الشيءَ آصِرُه أصْراً : كسَرْتُه . والمآصِرُ يقال : هو مأخوذٌ من آصِرَة العَهْد ، إنما هو عقْدٌ ليُحبَس به . ويقال للشيء الذي تُعقَد به الأشياءُ : الإصار من هذا .
وقال الزجاج : المعنى : لا تَحْمل علينا إصْراً يثْقُلُ علينا كما حملته على الذين من قَبْلنا نحوَ ما أمِر به بنو إسرائيل من قَتْل أنفسِهم ، أي : لا تَمتحِنّا بما يثقُل علينا أيضاً .
وقال الليث : المأْصِرُ : حَبْلٌ يُمدُّ على نَهْر أو طريقٍ تُحبَس السُّفُن والسابلة لتؤخذ منهم العُشور . وكلأٌ آصِرٌ : يَحبِس من يَنتهي إليه لكثرته .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الإصارُ : الطُّنُبُ وجمعُه أُصُرٌ . والأيْصَر : الْحَشيش المجتمِع ، وجمعُه أياصر .
وقال الأصمعيّ : الإصار : وَتِدٌ قَصِير ، وجمعُه أُصُر .
وقال الليث : الأيْصَر : حُبَيْل قَصير يُشَدّ في أسفل الخِباء إلى وَتِد ، وفيه لغةٌ : أَصارٌ .
أبو عبيد عن الأحمر : هو جارِي مُكاسِري ومُؤاصِرِي ، أي : كِسْر بيتِه إلى جَنْب كِسْر بَيتي ، وإصارُ بيتي إلى جَنْب إصَارِ بيتِه ، وهو الطُّنُب .
وقال الكسائيُّ : أصَرَني الشيءُ يَأْصِرني ، أي : حَبَسني .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الإصْرانِ : ثَقْبَا الأُذَنين ، وأَنشَد :
إنّ الأُحَيمِرَ حين أرجُو رِفْدَه
غَمْراً لأَقطَعُ سيّىءُ الإصْرانِ
قال : والأقطع الأصمّ والإصْران : جمعُ إصْرٍ .
وفي حديث ابن عُمر : ( مَن حَلَف على يمينٍ فيها إصرُ فلا كفّارَة لها ) ، يقال : إنّ الإصْرَ أنْ تَحلِف بطَلاقٍ أو عِتْق أو نَذْرٍ . وأَصْلُ الإصْر الثِّقْلُ والشدَّة ، لأنَّها أثقَل الأيْمان وأَضْيَقُها مَخْرَجاً . والعَهْدُ يقال له : إصْرٌ .
ورص : سَلَمة عن الفرّاء : وَرَّصَ الشَّيخُ
وأَوْرَصَ : إذا استرخَى حِتارُ خَوْرانِه فَأَبْدى . وامرأةٌ مِيراصٌ : تُحدِث إذا أُتِيَتْ .
رصى : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : رصَاه : إِذا أَحْكمه .
قال : وراصَ الرجُل : إذا عَقَل بعد رُعُونة ، ورساه : إذا نَوَاه للصَّوْم .

##### Türkçe

ص ر ( و ا ي )
**صرى** , **صار** , **أصر** , **ورص** , **وصر** , **رصا** , **صور** .

**صرى** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olunduğuna göre o şöyle demiştir: (Cennete gireceklerin en sonuncusu, sırat üzerinde yürüyen bir adamdır; bir kere sendeleyip düşer, bir kere yürür; ateş onu yakar. Sıratı geçince ona bir ağaç yükseltilir de şöyle der: Ey Rabbim, beni ona yaklaştır. Allah der ki, yani: Ey kulum, benden seni **ما يَصرِيك** eden nedir?)

Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü: (**مايَصْريك**) : benden istediğini senden kesen nedir; denilir: **قد صَرَيْتُ الشيءَ**, yani: onu kestim ve onu men ettim. Ve şu beyit okundu:
هَواهُنّ إن لم يَصْرِه اللَّهُ قاتِلُهْ

Dedi: Ve Asmaî dedi: denilir: **صَرَى الله عَنْك شَرَّ فلان**, yani: onu defetti. Dedi: ve **الصَّرَى**: bekleyişi uzamış ve değişmiş olan sudur. Ve bu, **نُطْفَةٌ صَراةٌ**’dır. Ve falan kimse suyu sırtında bir zaman **صَرَى** etti, yani: onu hapsetti. Ve denilir: onu topladı. Ve şu beyit okundu:
رُبَّ غلامٍ قد صَرَى في فِقْرَتِهْ
ماءً الشّبابِ عُنْفُوانَ سَنْبَتِهْ

Şöyle rivayet etti Şemmer; ve ekledi: **أَنعظ حتى اشتد سَمُّ سُمَتِهْ**.

Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: (Kim **مُصَرّاةً** satın alırsa, iki bakışın sonuncusuyla (tercihiyle) olur: isterse onu geri verir ve onunla birlikte bir sa‘ hurma da geri verir.)

Ebû Ubeyd dedi: **المُصَرّاة**: o, deve yahut sığır yahut koyundur; sütü onun memesinin içinde **يُصرَّى** edilir, yani: toplanır ve hapsedilir. Ondan denilir: **صَرَيْتُ المَاء** ve **صَرَّيْتُه**.

İbn Büzurc dedi: Deve **صَرت** eder, **تَصْرِي**; **الصَّرْي**’dendir; o da sütün memede toplanmasıdır.

Ve **ناقة صريي**; çoğulu **صراء**; tıpkı: **عطشى** ve **عطاش** gibi.

Ferrâ: **صَرِيَتِ الناقةُ**: ürküp sıçradığı ve sütü toplandığı zaman. Ve şu beyit okundu:
مَن للجَعافِرِ يا قَوْمي فَقَدْ صَرِيَتْ
وقد يُساقُ لِذاتِ الصُّرْية الحَلَبُ

Ve bir başkası dedi:
وكل ذي صَرْيةٍ لا بدّ مَحلوبُ

Leys dedi: **صَرِيَ اللّبنُ** **يَصْرَى** memede: sağılmadığı ve tadı bozulduğu zaman; o, **لبنٌ صَرًى**’dır. Ve **صَرِيَ الدمعُ**: toplandığı ve akmadığı zaman.

Hansa dedi:
فلَم أَملِكْ غداةَ نَعيِّ صَخْرٍ
سوابِقَ عبْرةٍ حُلِبَتْ صَراهَا

Dedi: ve falan kimse falanın elinde **صَرِيَ** etti: onun elinde rehin olarak kaldığı zaman; Ru’be dedi:
رَهْنَ الحَرورِيين قد صَرِيتُ

Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: **الخُسِّ**’ün kızına “Hangi yemek daha ağırdır?” denildi; o da dedi ki: Devekuşu yumurtası ve **صِرَى عامٍ بعدَ عامٍ**; yani: yıl yıl **تُغَرَّز** edilen bir deve.

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti; dedi ki: **الصَّرَى**: devenin memesindeki süt; sağılmadan bırakılır da tuzlu, kokulu olur.

Ve Ebû’l-Heysem’den bana haber verdi ki o, İbnü’l-A‘râbî’nin **صِرَى عام بعدَ عام** sözünü reddetti ve dedi: Bu nasıl olur? Deve ancak altı ay yahut yedi ay sağılır; uzun bir söz içinde, çoğunda yanıldı. İbnü’l-A‘râbî’nin söylediği ise doğrudur. Ve ben Arapları gördüm: deve doğurduğu günden itibaren bir yıl sağarlar; eğer aygırı onun üzerine **كِشافاً** bindirmezlerse; yılı tamamlayınca onu **يغرِّزُونها** ki onun **طِرْقُها**’ı kalsın. Onu **غَرَّزُوها** da sağmadıkları zaman, yıl da bereketli olursa, süt onun memesine geri döner; koyulaşır ve tadı kötüleşir; değişir. Ve ben gecelerden bir gece **مغرَّزَةً** bir deveyi sağdım; tadının kötülüğü ve akıcılığı sebebiyle onun **صَرَاها**’ını içmek bana mümkün olmadı. **الخُسِّ**’ün kızı, “**صَرَى عامٍ بعد عام**” sözüyle, içinde doğurduğu bir yılın geçmesinden sonra karşıladığı bir yılın sütünü kastetti; Ebû’l-Heysem onun muradını bilmedi ve İbnü’l-A‘râbî’nin anladığını ondan anlamadı; böylece manası olmayan bir uzatmayla reddetmeye takıldı.

Ahmed b. Yahyâ, İbnü’l-A‘râbî’den: **صَرَى يَصرِي**: kestiği zaman; **صَرَى يَصْرِي**: eğdiği/çevirdiği zaman; **صَرَى يَصرِي**: öne geçtiği zaman; **صَرَى يَصرِي**: geri kaldığı zaman; **صَرَى يَصرِي**: yükseldiği zaman; **صَرَى يَصري**: alçaldığı zaman; **صَرَى يَصرِي**: bir insanı helakten kurtardığı, ona yardım ettiği zaman. Ve şu beyit okundu:
بين الفَراعِلِ إنْ لم يَصْرِنِي الصّارِي

Ve bir başkası, **صَرَى** hakkında “alçaldığı zaman” için dedi:
والناشئاتِ الماشياتِ الخَيْزَرِي
كعُنُق الآرام أَوْفَى أَوْ صَرَى

Dedi: **أَوْفَى**: yükseldi. Ve **صَرَى**: alçaldı. Ve “eğdi” hakkında şu beyit okundu:
وصَرَيْنَ بالأعناقِ في مَجْدُولةٍ
وصَلَ الصّوانعُ نِصْفَهنَّ جَديدا

İbn Büzurc dedi: Deve boynunu **صَرَت** etti: yükün ağırlığından onu kaldırdığı zaman. Ve şu beyit okundu:
والعِيسُ بين خاضِعٍ وصَارِي

Dedi: ve **الصارِي**: koruyan. Ve denilir: **صَرَاه الله**: Allah onu korudu.

Şemmer dedi: **المنتجع** dedi: İnsanlardan ve bineklerden **الصَّرْيانُ**: sırtında su toplanmış olan kimsedir. Ve şu beyit okundu:
فهو مِصَكٌّ صَمَيان صرْيان

Ve kuyulardan **الصارِّيَّةُ**: suya uzak zamandır; artık kokmuştur ve bulanıklaşmıştır.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الصّارِي**: gemici; çoğulu **صُرَّاءٌ**; kıyasa göre değildir.

Dedi: ve Ebû Amr dedi: **ماءٌ صِرًى وصَرًى**; ve **صَرِيَ يَصْرَى**. Ve dedi: **صَرَيْتُ ما بينهم**: ıslah ettim; ben **أَصرِي** ederim, **صَرْياً**.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الحَنْظل** sarardığı zaman o, uzatmalı **الصرَاء**’dır; tekili **صَرايةٌ**; çoğulu **صَرايَا**.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Ebû Mahda beyitler okudu, sonra dedi: Bu, onların **بِصَراهُنّ**’u ve **بِطَرَاهُنّ**’udur.

Ebû Turâb dedi: Bunun hakkında **الحُصينِيَّ**’ye sordum; o da dedi: Bu beyitler, onların **بَطرَاوِتِهنّ**’i ve **صَرَاوتَهنّ**’idir; yani: onların yeniliği ve tazeliğidir.

**صري** : Ebû Ubeyd, Ahmer’den: **صُرْتُ إليَّ الشيءَ** ve **أَصَرْته**: onu kendine meylettirdiğin zaman. Ve şu beyit okundu:
أَصارَ سَدِيسَها مَسَدٌ مَرِيجُ

Ve denilir: **صاره يصوره ويصيره**: onu meylettirdiği zaman.

Ebû Ubeyd dedi: Kim (**صُرهن**) okursa, manası: onları meylettir. Kim (**صِرْهن**) okursa, manası: onları kes. Hansa’ya ait şu beyit okundu:
لظلت الشُّم منها وهْي تَنصار

Yani: dağlar yarılır ve batar.

Allah, aziz ve celil, dedi: (**فَخُذْ أَرْبَعَةً مِّنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ**) (البقرة: 260).

Ferrâ dedi: Halk **الصاد**’ı dammeledi; Abdullah’ın ashabı onu kesrelerdi; ikisi de iki lehçedir. Dammeli olan çoktur; kesreli olan ise Hüzeyl ve Süleym’dedir. Kisâî bana okudu; dedi ki:
وفَرْعٌ يَصير الجِيدَ وَحْفٌ كأنهْ
على اللِّيْث قِنْوانُ الكروم الدَّوَالح

**يَصيرُ**: meyleder. Hepsi (**فُصرْهُن**)’ü “onları meylettir” diye tefsir ettiler. (**فَصُرْهنَّ**) kesre ile olana gelince, o “onları parça parça et” manasıyla tefsir edildi.

Dedi: “onları parça parça et”i bilinen bulmadık; eğer öyle ise onu, **صرَيْتُ أَصْرِي**’den (yani: kestim) görüyorum; onun **ياء**’sı öne alınmıştır; tıpkı “**عَثِيت** ve **عِثْت**” dedikleri gibi.

Zeccâc dedi: Dil ehli dedi ki: (**صُرْهُنَّ إليك**)’in manası: onları kendine meylettir ve onları topla. Ve şu beyit okundu:
وجاءت خُلْعةً دُهْساً صَفايَا
يَصور عُنوقَها أَحوَى زَنيمُ

Yani: boyunlarını, kara bir teke eğip büker.

**صور** : Leys dedi: **الصَّوَرُ**: meyildir. Adam boynunu bir şeye doğru **يَصُور** eder: boynuyla ona doğru meylettiği zaman. Sıfat: **أَصْوَر**; ve **صَوِر** olmuştur.

Ve **عُصفورٌ صَوّار**: o, çağıranın çağrısına cevap verendir.

İbn Ömer hadîsinde: onun bir **صَوْرَ نَخْلٍ**’e girdiği (vardır).

Ebû Ubeyd dedi: **الصَّوْر**: hurmalığın topluluğudur; onun, toplananından tekili yoktur. Bu, sığır topluluğuna **صُوار** denmesi gibidir.

Leys dedi: **الصُّوارُ** ve **الصِّوارُ**: sığır sürüsüdür; sayısı **أَصْوِرة**; bütünü **صِيرَان**. Ve **أَصوِرَة المِسْك**: onun keseleridir.

Ebû Ubeyd, Ümevî’den: denilir: onu yere vurdu da yan yattı ve **تَصَوَّر** etti: düştüğü zaman.

Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi: Allah’ın sözü (**وَنُفِخَ فِى الصُّورِ**) (الكهف: 99) hakkında dedi ki: Bir topluluk itiraz etti; **الصُّور**’un bir boynuz olmasını inkâr ettiler; tıpkı arşı, mizanı ve sıratı inkâr ettikleri gibi. Ve **الصُّور**’un **الصورة**’nin çoğulu olduğunu iddia ettiler; tıpkı **الصوف**’un **الصوفة**’nin çoğulu olması, **الثُّوم**’un **الثُّومة**’nin çoğulu olması gibi. Ve bunu Ebû Ubeyde’den rivayet ettiler.

Ebû’l-Heysem dedi: Bu, apaçık bir hatadır ve Allah’ın kelimelerini yerlerinden tahriftir. Çünkü Allah, aziz ve celil, dedi: (**بِنَآءً وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ**) (غافر: 64), **الواو**’yu fetha ile. Okuyuculardan hiç kimsenin onu (**فأحْسَن صُورَكم**) diye okuduğunu bilmiyoruz. Yine Allah dedi: (**وَنُفِخَ فِى الصُّورِ**) (الكهف: 99). Kim onu (**ونُفخ في الصُّوَر**) okursa yahut (**فأحسن صُوْرَكم**) okursa, yalan uydurmuş ve Allah’ın kitabını değiştirmiş olur. Ebû Ubeyde haber ve garîb sahibiydi; nahiv bilgisi yoktu.

Ferrâ dedi: Lafzı tekil erkek lafzı üzere olan her çoğulda, onun çoğulu tekilinden önce gelmiştir; tekili, içinde **هاء** artırmakladır. Bu, **الصوف** ve **الوَبر** ve **الشعَر** ve **القطْن** ve **العشب** gibidir. Bu isimlerin her biri, cinsinin tümüne isimdir. Tekili ayrıştırılınca ona **هاء** eklenir; çünkü bu babın tümü tekilinden önce gelmiştir. Eğer **الصوفة** **الصوف**’tan önce olsaydı, “**صوفَةٌ** ve **صُوَف**” derlerdi; “**بُسْرَةٌ** ve **بُسَر**” gibi; tıpkı “**غُرْفة** ve **غُرَف**”, “**زُلْفَة** ve **زُلَف**” dedikleri gibi.

Boynuz olan **الصُّورُ** ise tektir; onun tekiline **صورَة** denmesi caiz değildir. İnsan **صورة**’sı ise **صُوَراً** diye çoğul yapılır; çünkü onun tekili çoğulundan önce gelmiştir.

Öyleyse **المصوِّر** Allah Teâlâ’nın sıfatlarındandır; mahlûkatın suretlerini tasvir etmesinden dolayı. Ve **رجل مصوَّر**: sureti düzgün olduğu zaman. Ve **رحل صيّر**: sureti ve heyeti güzel.

Süfyân, Mutarrif’ten, Atiyye’den, Ebû Saîd el-Hudrî’den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: (Boynuz sahibi boynuzu ağzına almış, alnını eğmiş ve kulağını dinlemeye vermişken, ne zaman emrolunacağını beklerken ben nasıl nimet içinde olayım?) Dediler: Ey Allah’ın Resûlü, bize ne emredersin? Dedi: (Şöyle deyin: **حسْبُنا الله ونعم الوكيل**.)

Dedim: Ebû’l-Heysem delil getirdi ve delili güzel getirdi; benim yanımda onun gittiğinden başkası caiz değildir; o da ehl-i sünnet ve cemaatin sözüdür. Onların söylediklerinin doğruluğuna delil: Allah, aziz ve celil, ruhun üflenmesinden önce rahimlerde yaratmayı tasvir etti; onlar, onları tasvir etmeden önce nutfelerdi; sonra alaka, sonra mudğa; sonra onları bir tasvirle tasvir etti.

Ba‘s’e gelince: Allah, aziz ve celil, onları dilediği gibi inşa eder. Kim “onları tasvir eder sonra onlara üfler” iddiasında bulunursa, ona beyan gerekir. Ve biz Allah’a sığınırız: hüsrandan.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصَّوْرةُ**: hurma ağacıdır. Ve **الصَّوْرةُ**: başta **الحَطى**’nın kaşınma/uyuzlanma kaşınmasıdır.

Araplardan bir kadın kızına dedi: O, beni **الصَّوْرة**’den iyileştirir ve beni **الغَوْرَة**’den örter; o da güneştir. Ve **الصِّوارانِ**: ağzın iki **صِماغ**’ıdır; halk onlara **الصَّوَّارَيْن** adını verir; ikisi de **الصّامغانِ**’dır.

**صير** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu: (Kim bir kapının **صِير**’inden bakarsa, helâk olmuştur.) Ebû Ubeyd dedi: Hadisteki tefsiri: **الصِّير** yarıktır.

Başka bir hadiste, Sâlim’in babasından rivayet ettiği: yanında **صِيرٌ** olan bir adamın ona uğradığı; o da ondan tattı.

Dedi: Hadisteki tefsiri: onun **الصَّحْناء** olduğudur. Ebû Ubeyd dedi: **الصِّيرة**: koyunlar için ağıl/çit; çoğulu **صِيَر**. Ahtal dedi:
واذكرْ غُدانَةَ عِدّاناً مُزَنَّمةً
من الحَبَلَّقِ تُبْنَى حولَها الصِّيَرُ

Dedi: ve denilir: ben bir işin **صيرِ**’i üzerindeyim; yani: onun kenarı üzerindeyim. Züheyr dedi:
وقد كنتُ من سَلْمَى سنينَ ثمانياً
على صِير أَمَرٍ ما يمرُّ وما يَحْلُو

Leys dedi: Her işin **صِيرُ**’i: onun varacağı yerdir. Ve **الصَّيْرُورة**: **صارَ يصيرُ**’in masdarıdır.

Dedi: ve **صارةُ الْجبَل**: onun başıdır.

Şemmer dedi: İbn Şümeyl dedi: **الصِّيرة** kayalığın başı üzerindedir; **الأَمَرَة** gibidir; ancak o, dürülmüş bir dürülüşle dürülmüştür. **الأَمَرَة** ondan daha uzundur ve daha büyüktür; ikisi de dürülüdür. **الأَمَرَة** uzun, sivri; **الصِّيرة** yuvarlak, geniş, köşeli; bazen kazılır da içinde altın ve gümüş bulunur; o, Âd ve İrem’in sanatındandır. Ve **الصَّيِّرُ**: topluluktur. Tufeyl el-Ganevî dedi:
أَمسى مُقيماً بذي العَوْصاءِ صَيِّرُهُ
بالبئر غادره الأحياءُ وابتَكَرُوا

Ebû Amr dedi: **صَيِّرُه**: kabri. Denilir: bu, falanın **صَيِّرُ**’idir; yani: onun kabri. Urve b. el-Verd dedi:
أحاديثُ تَبقَى والفتَى غيْر خالدٍ
إذ هوَ أمسى هامةً فوقَ صَيِّرِ

Ebû Amr dedi: **الهُزَر**’de—o bir yerdir—bin **صَيِّر** vardır; yani: cahiliye ehlinin kabirlerinden kabirler. Ebû Züeyb onu zikretti; dedi ki:
كانتْ كَلْيَلةِ أَهلِ الهَزَرْ

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Falan kimse babasını **تَصيَّرَ** etti ve ona **تقيَّضَه** etti: benzerlikte ona çektiği zaman. Dedi: ve denilir: onun **صَيُّور**’u yoktur; **فَيْعُول** vezninde; yani: onun aklı yoktur ve bunun benzeri.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Ve Ebû Saîd dedi: İşin **صَيُّور**’u: onun vardığı şeydir.

Ebû’l-Ameysel dedi: Adam **صارَ يَصيرُ** eder: suya geldiği zaman; o, **صائر**’dir. Ve **الصائِرة**: hazır olandır. A‘şâ dedi:
بما قَدْ تَرَبَّعَ رَوْضَ القَطا
ورَوْضَ التَّناضُبِ حتى تَصِيرَ

Yani: suya gelinceye kadar. Ve denilir: onları yaz sıcağının **صائرةُ**’si topladı.

Ebû’l-Heysem dedi: **الصَّيْرُ**: otlak arayanların yerleşimlerine dönüşüdür. Denilir: **أين الصائرة**; yani: nerede hazır olan? Ve **الصِّيارُ**: **الصَّنْجِ**’in sesi. Ve şu beyit okundu:
كأنّ تَراطُنَ الهاجاتِ فِيها
قُبَيْلَ الصُّبْح رَنّاتُ الصِّيَارِ

İster: telleriyle **الصَّنْجِ**’in çınlaması.

Ve denilir: **صِرْت إلى مَصِيري وإلى صِيرِي وصَيُّوري**. Ve işin **صَيرُ**’i: onun sonudur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Güzel menzile **مَصِيرٌ** ve **مِرَبٌّ** ve **مَقْمَرٌ** ve **مَحْضَر** denilir. Denilir: **أين مصيرُكم؟** yani: menziliniz nerede?

Ve **الصائر**: erkeklerin boyunlarını büken kimsedir.

**وصر** : Leys dedi: **الوَصَرَّةُ** Arapçalaştırılmıştır; o, senettir; o, **الأَوْصَر**’dır. Ve şu beyit okundu:
وما اتَّخذْتُ صَراماً للمُكُوثِ بها
وما انْتَقَيْتُك إلا للوَصَرّاتِ

Şüreyh’ten rivayet olundu: İki adam ona muhakeme için geldi; ikisinden biri dedi: Bu, benden bir ev satın aldı ve benden onun **وِصْرَها**’ını kabzetti; ne bana bedeli veriyor ne de **الوِصْر**’a geri dönüyor. Kuteybî dedi: **الوِصْرُ**: satın alma yazısıdır. Aslı **إصْرٌ**’dur; **إصْرٌ** diye adlandırıldı; çünkü **الإصْرَ** ahittir. Şartlar kitabına, ahitler ve misaklar kitabına da denilir. **الوِصْر**’un çoğulu **أَوْصار**’dır. Adî b. Zeyd dedi:
فأيُّكُمْ لَم يَنله عُرْف نائِله
دَثْراً سَواماً وفي الأَريافِ أوصارَا

Yani: sizi iktâ etti; böylece size kırsallarda siciller yazdı.

Ebû Zeyd dedi: Ona bir **إصْراً** aldım; ondan bir **إصْراً** aldım; yani: Allah’tan bir sağlam bağ. Allah, aziz ve celil, dedi: (**رَبَّنَا وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًا**) (البقرة: 286), ayet.

Ferrâ dedi: **الإصْر**: ahittir. Yine onun sözü: (**وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذالِكُمْ إِصْرِى**) (آل عمران: 81) hakkında da böyledir. Dedi: Buradaki **الإصْرُ**, onu zayi ettikleri zaman akdin ve ahdin günahıdır; tıpkı İsrailoğulları üzerine ağırlaştırıldığı gibi.

Süddî, Ebû’l-Hezhâr’dan, İbn Abbâs’tan rivayet etti; onun sözü (**وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًا**) hakkında dedi ki: Onu terk etmek ve bozmakla bizi azaplandıracağın bir ahit. Ve onun sözü (**وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذالِكُمْ إِصْرِى**) dedi ki: misakım ve ahdim.

Ebû İshâk dedi: Akrabalıktan yahut ahitten her akit **إصْر**’dır. Ve dersin: Beni falana karşı bir **آصرة** ile **ما تأصيرُني** eden nedir; yani: beni ona karşı bir minnet yahut akrabalıkla meylettiren nedir. Hutay’e dedi:
عَطَفوا عليّ بِغير آ
صِرَة فقد عَظُم الأوَاصِرْ

Yani: bana bir ahit yahut akrabalık olmaksızın meylettiler.

Ebû Ubeyd, Ümevî’den: **أَصَرْتُ الشيءَ آصِرُه أصْراً**: onu kırdım. Ve **المآصِرُ** denilir: o, ahdin **آصِرَة**’sinden alınmıştır; o ancak, onunla hapsedilsin diye bir bağdır. Ve şeyleri bağlamakla bağlanan şeye: bundan **الإصار** denilir.

Zeccâc dedi: Mana: Bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır gelecek bir **إصْرًا** yükleme; İsrailoğullarına nefislerini öldürme emri gibi; yani: bize de ağır gelecek şeyle bizi imtihan etme.

Leys dedi: **المأْصِرُ**: bir nehir yahut yol üzerine gerilen iptir; gemiler ve yolcular tutulur da onlardan öşürler alınır. Ve **كلأٌ آصِرٌ**: çokluğundan dolayı ona varanı hapseder.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الإصارُ**: çadır ipidir; çoğulu **أُصُرٌ**. Ve **الأيْصَر**: toplanmış ot; çoğulu **أياصر**.

Asmaî dedi: **الإصار**: kısa kazıktır; çoğulu **أُصُر**.

Leys dedi: **الأيْصَر**: kısa bir ipçiktir; çadırın alt tarafında bir kazığa bağlanır. Ve onda bir lehçe vardır: **أَصارٌ**.

Ebû Ubeyd, Ahmer’den: O, benim evimin kırığı onun evinin kırığına bitişik olan komşumdur; ve benim evimin **إصارُ**’ı onun evinin **إصَارِ**’ına bitişiktir; o da çadır ipidir.

Kisâî dedi: Bir şey beni **أصَرَني** eder, **يَأْصِرني**: beni hapsettiği zaman.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الإصْرانِ**: iki kulağın deliğidir. Ve şu beyit okundu:
إنّ الأُحَيمِرَ حين أرجُو رِفْدَه
غَمْراً لأَقطَعُ سيّىءُ الإصْرانِ

Dedi: ve **الأقطع**: sağırdır. Ve **الإصْران**: **إصْرٍ**’ün çoğuludur.

İbn Ömer hadîsinde: (İçinde **إصرُ** olan bir yemin üzerine yemin eden kimseye kefaret yoktur.) Denilir: **الإصْرَ**: boşama yahut azat yahut adak üzerine yemin etmendir. **الإصْر**’ün aslı ağırlık ve şiddettir; çünkü onlar yeminlerin en ağırıdır ve çıkışı en dardır. Ve ahde **إصْرٌ** denilir.

**ورص** : Seleme, Ferrâ’dan: İhtiyar **وَرَّصَ** etti ve **أَوْرَصَ**: onun **خَوْرانِه**’inin **حِتارُ**’ı gevşeyip açığa çıkardığı zaman. Ve **امرأةٌ مِيراصٌ**: kendisine gelindiği zaman yellenen/çıkaran.

**رصى** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **رصَاه**: onu sağlamlaştırdığı zaman.

Dedi: ve adam **راصَ** eder: serkeşlikten sonra akıllandığı zaman. Ve **رساه**: onu oruç için niyetlediği zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهمزة والصاد وما بعدهما في الثلاثي)
(أصل) الهمزة والصاد واللام، ثلاثة أصولٍ متباعدٍ بعضُها من بعض، أحدها: أساس الشيء، والثاني: الحيّة، والثالث: ما كان من النّهار بعد العشيّ. فأما الأوّل فالأصل أصل الشيء، قال الكِسائيّ في قولهم: "لا أصْلَ له ولا فَصل له([1])": إنّ الأصل الحسب، والفَصْل اللسان. ويقال مَجْدٌ أصيلٌ. وأمّا الأصَلة فالحيّة العظيمة. وفي الحديث في ذكر الدجّال: "كأَنّ رأسَهُ أصَلَةٌ". وأمّا الزمان فالأصيل بعد العَشِيّ وجمعه أصُلٌ وآصالٌ. و[يقال] أصيلٌ وأصيلَةٌ، والجمع أصائل. قال([2]):
لعَمْري لأَنْت البيتُ أُكرِمُ أهْلَهُ *** وأقْعُدُ في أفيَائِهِ ([3]) بالأصائلِ
(أصد) الهمزة والصاد والدال، شيء يشتمل على الشيء. يقولون للحظيرة أصيدةٌ، سمّيت بذلك لاشتمالها على ما فيها. ومن ذلك الأُصْدة، وهو قميصٌ صغير يلبسه الصبايا، ويقال صَبِيّةٌ ذات مُؤَصَّد. قال:
تعلّقت ليلَى وهي ذات مؤَصَّدٍ *** ولم يَبْدُ [للأتراب] من ثديها حَجْم([4])
(أصر) الهمزة والصاد والراء، أصلٌ واحدٌ يتفرع منه أشياء متقاربة. فالأصر الحبسُ والعَطف وما في معناهما. وتفسيرُ ذلك أنَّ العهد يقال له إصْرٌ، والقرابة تسمى آصِرَةٌ، وكل عقدٍ وقرابةٍ وَعهدٍ إصرٌ. والبابُ كلُّه واحد. والعرب تقول: "ما تأصِرُني على فلان آصِرَةٌ"، أي ما تعطفني عليه قرابة. قال
الحطيئة:
أضم عفوا عليّ بغير آ *** صرَةٍ فقد عظُم الأَواصِرْ([5])أي عطفوا عليّ بغير عهدٍ ولا قرابة. والمأْصَِرُ([6]) من هذا، لأنه شيء يُحْبَس [به]. فأما قولهم إنّ [العهد([7])] الثّقيل إصْرٌ فهو [من] هذا، لأنّ العهدَ والقرابةَ لهما إصْرٌ ينبغي أن يُتَحمَّل. ويقال أصَرْتُه إذا حبستَه. ومن هذا الباب الإصار، وهو الطُّنُب، وجمعه أُصُرٌ. ويقال هو وتد الطُّنُب. فأمّا قول الأعشى:
فهذا يُعِدُّ لَهنَّ الخلا *** ويَجْعلُ ذا بينهنَّ الإصَارا([8])
ـ

##### Türkçe

(همze, صاد ve onlardan sonra gelenlerin üçlüdeki babı)

(**أصل**) hemze, صاد ve لام; birbirinden uzak üç asıldır: birincisi, şeyin temeli; ikincisi, yılan; üçüncüsü, gündüzden akşamüstünden sonra olan şeydir. Birincisine gelince: **الأصل** şeyin **أصل**’idir. el-Kisâî onların “لا **أصْلَ** له ولا **فَصل** له([1])” sözünde dedi ki: **الأصل** soy-sop, **الفَصْل** dil(=beyan)dır. Ve “**مَجْدٌ أصيلٌ**” denir. **الأصَلة**’ye gelince: o, büyük yılandır. Deccâl’in zikrinde hadiste: “sanki onun başı **أصَلَةٌ**” (gibidir). Zamana gelince: **الأصيل** akşamüstünden sonradır; çoğulu **أصُلٌ** ve **آصالٌ**’dır. Ve **أصيلٌ** ve **أصيلَةٌ** denir; çoğul **أصائل**’dir. Dedi([2]):
لعَمْري لأَنْت البيتُ أُكرِمُ أهْلَهُ *** وأقْعُدُ في أفيَائِهِ ([3]) بالأصائلِ

(**أصد**) hemze, صاد ve دال; şeyi içine alan bir şeydir. Ağıla **أصيدةٌ** derler; içindekini içine alması sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Bundan **الأُصْدة** de vardır; o, kız çocuklarının giydiği küçük bir gömlektir. Ve “**صَبِيّةٌ** ذات **مُؤَصَّد**” denir. Dedi:
تعلّقت ليلَى وهي ذات مؤَصَّدٍ *** ولم يَبْدُ [للأتراب] من ثديها حَجْم([4])

(**أصر**) hemze, صاد ve راء; ondan yakın şeylerin dallandığı tek bir asıldır. **الأصر** hapsetme, bağlama ve bunların manasındakilerdir. Bunun açıklaması: ahde **إصْرٌ** denir; akrabalığa **آصِرَةٌ** denir; her bağ ve akrabalık ve ahid **إصرٌ**’dur. Bütün bab birdir. Araplar der ki: “ما **تأصِرُني** على فلان **آصِرَةٌ**”; yani, beni ona akrabalık bağlamaz. Dedi
el-Hutay’a:
أضم عفوا عليّ بغير آ *** صرَةٍ فقد عظُم الأَواصِرْ([5])
yani, ahid ve akrabalık olmaksızın bana bağlandılar. **المأْصَِرُ**([6]) de bundandır; çünkü o, kendisiyle [bir şeyin] hapsedildiği bir şeydir. “Ağır **العهد**([7]) **إصْرٌ**’dur” sözlerine gelince: bu, bundandır; çünkü ahdin ve akrabalığın bir **إصْرٌ**’u vardır ki taşınması gerekir. “**أصَرْتُه**” denir; onu hapsettiğim zaman. Bu babdandır **الإصار**; o, çadır ipidir; çoğulu **أُصُرٌ**’dur. Ve “o, çadır ipinin kazığıdır” denir. A‘şâ’nın sözüne gelince:
فهذا يُعِدُّ لَهنَّ الخلا *** ويَجْعلُ ذا بينهنَّ الإصَارا([8])
ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الأصر: عقد الشيء وحبسه بقهره، يقال: أصرته فهو مأصور، والمأصر والمأصر: محبس السفينة. قال الله تعالى ﴿ويضع عنهم إصرهم﴾ [الأعراف/157] أي: الأمور التي تثبطهم وتقيدهم عن الخيرات وعن الوصول إلى الثواب، وعلى ذلك: ﴿ولا تحمل علينا إصرا﴾ [البقرة/286]، وقيل ثقلا (انظر: العين 7/147). وتحقيقه ما ذكرت، والإصر: العهد المؤكد الذي يثبط ناقضة عن الثواب والخيرات، قال تعالى: ﴿أأقرتم وأخذتم على ذلكم إصري﴾ [آل عمران/81].
الإصار: الطنب والأوتاد التي بها يعمد البيت، وما يأصرني عنك شيء، أي: ما يحبسني.
والأيصر (وفي اللسان (الأيصر) : حبيل صغير قصير يشد به أسفل الخباء إلى وتد) : كساء يشد فيه الحشيش فيثنى على السنام ليمكن ركوبه.

##### Türkçe

- **الأصر**: şeyin düğümlenmesi ve onu zorla tutup hapsetmesi; denir ki: **أصرته**; o da **مأصور**dur. Ve **المأصر** ve **المأصر**: geminin hapsi (bağlandığı yer). Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿ويضع عنهم **إصرهم**﴾ [الأعراف/157], yani: onları hayırlardan ve sevaba ulaşmaktan alıkoyan ve bağlayan işler; ve bunun üzerine: ﴿ولا تحمل علينا **إصرا**﴾ [البقرة/286]. Ve “ağırlık” denilmiştir (bak: العين 7/147). Ve onun tahkiki, benim zikrettiğimdir; ve **الإصر**: sevabı ve hayırları bozanı sevaptan alıkoyan, pekiştirilmiş ahittir. Allah Teâlâ dedi: ﴿أأقرتم وأخذتم على ذلكم **إصري**﴾ [آل عمران/81].

**الإصار**: evin direklendirildiği ip ve kazıklar; ve “**ما يأصرني عنك شيء**”, yani: seni(n yanın)a karşı beni hiçbir şey hapsetmiyor.

Ve **الأيصر** (ve Lisân’da (**الأيصر**): çadırın altını bir kazığa bağlamakla bağlanan küçük kısa ip): içinde otun bağlandığı bir örtü; sonra semerin üzerine katlanır ki ona binmek mümkün olsun.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

أ ص ر
هو أوفى من أن يخيس بالعهد أو ينقض الإصر ولا إصر بيني وبينهم وبينهم آصار يرعونها أي عهود ومواثيق‏.‏
قال طرفة‏:‏ أيـا بـن الحواصن والحاصنات أتنقض إصرك حالاً فحالا وحمل عنهم الإصر أي الثقل ‏"‏ ولا تحمل علينا إصراً ‏"‏ وقال النابغة‏:‏ يا مانع الضيم أن يغشى سراتهم والحامل الإصر عنهم بعدما غرقوا وليـس بينـي وبينـه آصـرة رحـم وهـي العاطفـة‏.‏
وقطـع اللـه آصـرة ما بيننا وما تأصرك عليّ آصرة‏.‏
وتقول‏:‏ عطف علي بغير آصرة ونظر في أمـري بعيـن باصـره‏.‏
وفلـان إصـار بيتـي إلـى إصـار بيتـه وهـو الطنـب‏.‏
وهو جاري مطانبي ومؤاصري ومكاسري ومقاصري بمعنًى‏.‏
ومضى فلان إلى المأصر وهو مفعل من الإصر أو فاعل من المصر بمعنى الحاجز‏.‏
ولعن الله أهل المآصر أو المواصر‏.‏

##### Türkçe

أ ص ر
O, ahdi bozacak yahut **الإصر**’ı (yani ahdi) nakzedecek kadar vefasız değildir. Benimle onların arasında **إصر** yoktur; onların arasında gözetip riayet ettikleri **آصار** vardır; yani ahidler ve misaklar.
Tarafe dedi ki:
Ey **الحواصن** ve **الحاصنات** oğlu, **إصر**’ını hâlden hâle nakzediyor musun?
Ve “onlardan **الإصر**’ı taşıdı” yani ağırlığı. “Ve üzerimize bir **إصراً** yükleme.”
Nâbiga dedi ki:
Ey zulmün onların efendilerine ilişmesini engelleyen ve boğulduklarından sonra onlardan **الإصر**’ı taşıyan!
Benimle onun arasında **آصرة** rahim yoktur; o, şefkat gösterendir.
Allah, aramızda olanın **آصرة**’sini kesti. Ve senin benim üzerime **آصرة**’n nedir?
Ve dersin ki: Bana bir **آصرة** olmaksızın şefkat etti; ve işime **باصره** bir gözle baktı.
Falanın evimin **إصار**’ı, onun evinin **إصار**’ınadır; o, çadır ipidir.
O, benim komşumdur: **مطانيبي** ve **مؤاصري** ve **مكاسري** ve **مقاصري**; bir mânâ ile.
Falan, **المأصر**’a gitti; o, **الإصر**’dan **مفعل** veznindedir; yahut engel mânâsında **المصر**’dan **فاعل** veznindedir.
Allah, **المآصر** yahut **المواصر** ehline lanet etsin.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أَصَرَ الشيءَ يَأْصِرُه أَصْراً: كسره وعَطَفه. والأَصْرُ والإِصْرُ: ما عَطَفك على شيء. والآصِرَةُ: ما عَطَفك على رجل من رَحِم أَو قرابة أَو صِهْر أَو معروف، والجمع الأَواصِرُ. والآصِرَةُ: الرحم لأَنها تَعْطِفُك. ويقال: ما تَأْصِرُني على فلان آصِرَة أَي ما يَعْطِفُني عليه مِنَّةٌ ولا قَرَابة؛ قال الحطيئة:
عَطَفُوا عليّ بِغَير آ
صِرَةٍ فقد عَظُمَ الأَواصِرْ
أَي عطفوا عليّ بغير عَهْد أَو قَرَابَةٍ. والمآصِرُ: هو مأْخوذ من آصِرَةِ العهد إِنما هو عَقْدٌ ليُحْبَس به؛ ويقال للشيء الذي تعقد به الأَشياء: الإِصارُ، من هذا. والإِصْرُ: العَهْد الثقيل. وفي التنزيل: وأَخذتم على ذلكم إصْري؛ وفيه: ويضع عنهم إصْرَهم؛ وجمعه آصْارً لا يجاوز به أَدني العدد. أَبو زيد: أَخَذْت عليه إِصْراً وأَخَذْتُ منه إِصْراً أَي مَوْثِقاً من الله تعالى. قال الله عز وجل: ربَّنا ولا تَحْمِلْ علينا إِصْراً كما حملته على الذين من قبلنا؛ الفرّاء: الإِصْرُ العهد؛ وكذلك قال في قوله عز وجل: وأَخذتم على ذلكم إِصري؛ قال: الإِصر ههنا إِثْمُ العَقْد والعَهْدِ إِذا ضَيَّعوه كما شدّد على بني إِسرائيل. وقال الزجاج: ولا تحمل علينا إِصْراً؛ أَي أَمْراً يَثْقُل علينا كما حملته على الذين من قبلنا نحو ما أُمِرَ به بنو إِسرائيل من قتل أَنفسهم أَي لا تمنحنّاَ بما يَثْقُل علينا أَيضاً. وروي عن ابن عباس: ولا تحمل علينا إِصراً، قال: عهداً لا نفي به وتُعَذِّبُنا بتركه ونَقْضِه. وقوله: وأَخذتم على ذلكم إِصري، قال: مِيثاقي وعَهْدي. قال أَبو إِسحق: كلُّ عَقْد من قَرابة أَو عَهْد، فهو إِصْر. قال أَبو منصور: ولا تحمل علينا إِصراً؛ أَي عُقُوبةَ ذَنْبٍ تَشُقُّ علينا. وقوله: ويَضَعُ عنهم إِصْرَهم؛ أَي ما عُقِدَ من عَقْد ثقيل عليهم مثل قَتْلِهم أَنفسهم وما أَشْبه ذلك من قَرض الجلد إِذا أَصابته النجاسة. وفي حديث ابن عمر: من حَلَف على يمين فيها إِصْر فلا كفارة لها؛ يقال: إِن الإِصْرَ أَنْ يَحْلف بطلاق أَو عَتاق أَو نَذْر. وأَصل الإِصْر: الثِّقْل والشَّدُّ لأَنها أَثْقَل الأَيمان وأَضْيَقُها مَخْرَجاً؛ يعني أَنه يجب الوفاء بها ولا يُتَعَوَّضُ عنها بالكفارة. والعَهْدُ يقال له: إِصْر. وفي الحديث عن أَسلم بن أَبي أَمامَة قال: قال رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم: من غَسَّلَ يوم الجمعة واغْتَسلَ وغدا وابْتَكر ودَنا فاستْمَع وأَنْصَت كان له كِفْلانِ من الأَجْر، ومن غَسّل واغْتسل وغدا وابْتَكر ودنا ولَغَا كان له كِفْلانِ مِنَ الإِصْر؛ قال شمر: في الإِصْر إثْمُ العَقْد إذا ضَيَّعَه. وقال ابن شميل: الإصْرُ العهد الثقيلُ؛ وما كان عن يمين وعَهْد، فهو إِصْر؛ وقيل: الإِصْرُ الإِثْمُ والعقوبةُ لِلَغْوِه وتَضْييِعهِ عَمَلَه، وأَصله من الضيق والحبس. يقال: أَصَرَه يَأْصِرُه إِذا حَبَسه وضَيَّقَ عليه. والكِفْلُ: النصيب؛ ومنه الحديث: من كَسَب مالاً من حَرام فَأَعْتَقَ منه كان ذلك عليه إِصْراً؛ ومنه الحديث الآخر: أَنه سئل عن السلطان قال: هو ظلُّ الله في الأَرض فإِذا أَحسَنَ فله الأَجرُ وعليكم الشُّكْر، وإِذا أَساءَ فعليه الإِصْرُ وعليكم الصَّبْر. وفي حديث ابن عمر: من حلف على يمين فيها إِصْر؛ والإِصر: الذَّنْب والثَّقْلُ، وجمعه آصارٌ.
والإِصارُ: الطُّنُبُ، وجمعه أُصُر، على فُعُل.
والإِصارُ: وَتِدٌ قَصِيرُ الأَطْنَابِ، والجمع أُصُرٌ وآصِرَةٌ، وكذلك الإِصارَةُ والآصِرَةُ.
والأَيْصَرُ: جُبَيْلٌ صغير قَصِير يُشَدُّ به أَسفَلُ الخباء إِلى وَتِدٍ، وفيه لغةٌ أَصارٌ، وجمع الأَيْصَر أَياصِرُ. والآصِرَةُ والإِصارُ: القِدُّ يَضُمُّ عَضُدَيِ الرجل، والسين فيه لغة؛ وقوله أَنشده ثعلب عن ابن الأَعرابي:
لَعَمْرُكَ لا أَدْنُو لِوَصْلِ دَنِيَّةِ،
ولا أَتَصَبَّى آصِراتِ خَلِيلِ
فسره فقال: لا أَرْضَى من الوُدّ بالضعيف، ولم يفسر الآصِرَةَ. قال ابن سيده: وعندي أَنه إِنما عنى بالآصرة الحَبْلَ الصغير الذي يُشدّ به أَسفلُ الخِباء، فيقول: لا أَتعرّض لتلك المواضع أَبْتَغي زوجةَ خليل ونحو ذلك، وقد يجوز أَن يُعَرِّضَ به: لا أَتَعَرَّضُ لمن كان من قَرابة خليلي كعمته وخالته وما أَشبه ذلك. الأَحمر: هو جاري مُكاسِري ومُؤَاصِري أَي كِسْرُ بيته إِلى جَنْب كِسْر بيتي، وإِصارُ بيتي إِلى جنب إِصار بَيْته، وهو الطُّنُبُ. وحَيٌّ مُتآصِرُون أَي متجاورون. ابن الأَعرابي: الإِصْرانِ ثَقْبَا الأُذنين؛ وأَنشد:
إِنَّ الأُحَيْمِرَ، حِينَ أَرْجُو رِفْدَه
غَمْراً، لأَقْطَعُ سَيِّءُ الإِصْرانِ
جمع على فِعْلان. قال: الأَقْطَعُ الأَصَمُّ، والإِصرانُ جمع إِصْرٍ. والإِصار: ما حواه المِحَشُّ من الحَشِيش؛ قال الأَعشى:
فَهذا يُعِدُّ لَهُنَّ الخَلا،
ويَجْمَعُ ذا بَيْنَهُنَّ الإِصارا
والأَيْصَر: كالإِصار؛ قال:
تَذَكَّرَتِ الخَيْلُ الشِّعِيرَ فَأَجْفَلَتْ،
وكُنَّا أُناساً يَعْلِفُون الأَياصِرا
ورواه بعضهم: الشعير عشية. والإِصارُ: كِساء يُحَشُّ فيه. وأَصَر الشيءَ يأْصِرُه أَصْراً: حبسه؛ قال ابن الرقاع:
عَيْرانَةٌ ما تَشَكَّى الاَّصْرَ والعَمَلا
وكَلأٌ آصِرٌ: حابِس لمن فيه أَو يُنْتَهَى إِليه من كثرته. الكسائي: أَصَرني الشيءُ يأْصِرُني أَي حبسني. وأَصَرْتُ الرجلَ على ذلك الأَمر أَي حبسته. ابن الأَعرابي: أَصَرْتُه عن حاجته وعما أَرَدْتُه أَي حبسته، والموضعُ مَأْصِرٌ ومأْصَر، والجمع مآصر، والعامة تقول معاصر. وشَعَرٌ أَصِير: مُلْتَفٌّ مجتمع كثير الأَصل؛ قال الراعي: ولأَتْرُكَنَّ بحاجِبَيْكَ عَلامةً،
ثَبَتَتْ على شَعْرٍ أَلَفَّ أَصِيرِ
وكذلك الهُدْب، وقيل: هو الطَّويلُ الكثيف؛ قال:
لِكُلِّ مَنامَةٍ هُدْبٌ أَصِيرُ
المنامة هنا: القَطِيفةُ يُنام فيها. والإِصارُ والأَيْصَر: الحشيش المجتمع، وجمعه أَياصِر. والأَصِيرُ: المتقارب. وأْتَصَر النَّبْتُ ائْتِصاراً إِذا الْتَفَّ. وإِنَّهم لَمُؤْتَصِرُو العَدَدِ أَي عددهم كثير؛ قال سلمة
بن الخُرْشُب يصف الخيل:
يَسُدُّونَ أَبوابَ القِبابِ بِضُمَّر
إلى عُنُنٍ، مُسْتَوثِقاتِ الأَواصِرِ
يريد: خيلاً رُبِطَتْ بأَفنيتهم. والعُنُنُ: كُنُفٌ سُتِرَتْ بها الخيلُ من الريح والبرد. والأَواصِرُ: الأَواخي والأَواري، واحِدَتُها آصِرَة؛ وقال آخر:
لَها بالصَّيْفِ آصِرَةٌ وَجُلٌّ،
وسِتٌّ مِنْ كَرائِمِها غِرارُ
وفي كتاب أَبي زيد: الأَباصِرُ الأَكْسِيَة التي مَلَؤُوها من الكَلإِ وشَدُّوها، واحِدُها أَيْصَر. وقال: مَحَشٌّ لا يُجَزُّ أَيْصَرُه أَي من كثرته. قال الأَصمعي: الأَيْصَرُ كساء فيه حشيش يقال له الأَيْصَر، ولا يسمى الكساءُ أَيْصَراً حين لا يكونُ فيه الحَشِيش، ولا يسمى ذلك الحَشِيشُ أَيْصَراً حتى يكون في ذلك الكساء. ويقال: لفلان مَحَشٌّ لا يُجَزُّ أَيصره أَي لا يُقْطَع.
والمَأْصِر: محبس يُمَدُّ على طريق أَو نهر يُؤْصَرُ به السُّفُنُ والسَّابِلَةُ أَي يُحْبَس لتؤخذ منهم العُشور.

##### Türkçe

**أَصَرَ** şeyi **يَأْصِرُه** **أَصْراً**: onu kırdı ve büktü. Ve **الأَصْرُ**
ve **الإِصْرُ**: seni bir şeye büken şeydir. Ve **الآصِرَةُ**: seni bir adam üzerine, rahimden yahut
akrabalıktan yahut sıhriyet yahut iyilikten dolayı büken şeydir; çoğulu **الأَواصِرُ**’dür. Ve **الآصِرَةُ**: rahimdir; çünkü
seni büker. Ve denilir: “Beni falan üzerine **آصِرَة** olarak ne **تَأْصِرُني**?” yani beni ona
büken ne bir minnet ne de bir akrabalıktır; **الحطيئة** dedi ki:
عَطَفُوا عليّ بِغَير آ
صِرَةٍ فقد عَظُمَ الأَواصِرْ
Yani üzerime, bir ahid yahut akrabalık olmaksızın eğildiler. Ve **المآصِرُ**: o,
ahdin **آصِرَة**’sinden alınmıştır; ancak o, onunla bağlanıp tutulmak için bir akittir; ve
şeyleri bağladığın şeye: **الإِصارُ** denilir; bundan dolayı. Ve **الإِصْرُ**: ağır ahiddir. Ve tenzilde: “Ve o hususta sizin üzerinize
**إصْري** aldınız”; ve onda: “Ve onların **إصْرَهم**’ini üzerlerinden kaldırır”; çoğulu **آصْار**’dır; onunla
en az sayıyı aşmaz. **أَبو زيد**: “Onun üzerine **إِصْراً** aldım ve ondan **إِصْراً** aldım” yani
Allah Teâlâ’dan bir sağlam bağ. Aziz ve celil Allah dedi: “Rabbimiz, bizden öncekilere yüklediğin gibi
üzerimize **إِصْراً** yükleme”; **الفرّاء**: **الإِصْرُ** ahiddir; ve yine böyle dedi
Aziz ve celil sözünde: “Ve o hususta sizin üzerinize **إِصري** aldınız”; dedi ki: **الإِصر** burada, onu zayi ettiklerinde akdin
ve ahdin günahıdır; İsrailoğullarına ağırlaştırdığı gibi. Ve **الزجاج** dedi: “Üzerimize
**إِصْراً** yükleme”; yani bizden öncekilere yüklediğin gibi bize ağır gelecek bir iş; İsrailoğullarına
kendilerini öldürme emrinden olan gibi; yani bize de ağır gelecek şeyi bize vermeyesin. Ve İbn Abbas’tan rivayet edildi: “Üzerimize **إِصْراً** yükleme”; dedi ki: yerine getirmediğimiz bir ahid;
onu terk ve bozmakla bize azap edersin. Ve sözü: “Ve o hususta sizin üzerinize **إِصري** aldınız”;
dedi ki: benim misakım ve ahdim. **أَبو إِسحق** dedi: akrabalıktan yahut ahidden her akit,
o **إِصْر**’dür. **أَبو منصور** dedi: “Üzerimize **إِصْراً** yükleme”; yani bize ağır gelen bir günahın
cezasını. Ve sözü: “Ve onların **إِصْرَهم**’ini üzerlerinden kaldırır”; yani üzerlerine ağır olan ağır bir akitten bağlanan şey;
kendilerini öldürmeleri ve benzeri, necaset isabet ettiğinde deriyi kesip ayırma gibi. İbn Ömer hadîsinde: içinde **إِصْر** bulunan bir yemin üzerine yemin eden kimseye kefaret yoktur;
denilir: **الإِصْر**; boşama yahut azat yahut adak ile yemin etmendir. Ve **الإِصْر**’ün aslı:
ağırlık ve sıkılıktır; çünkü o, yeminlerin en ağırıdır ve çıkışı en dardır; yani onunla vefa gerekir ve
kefaretle ondan bedel alınmaz. Ve ahde: **إِصْر** denilir. Ve **أَسلم بن أَبي أَمامَة**’den hadiste dedi ki: Allah’ın Resulü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, dedi:
“Kim cuma günü yıkatır ve yıkanır, erken gider ve erkenden varır, yaklaşır, dinler ve susarsa, onun için ecirden iki **كِفْل** vardır; kim yıkatır ve yıkanır, erken gider ve erkenden varır, yaklaşır ve boş söz söylerse, onun için **الإِصْر**’den iki **كِفْل** vardır”; **شمر** dedi: **الإِصْر**’de, onu zayi ettiğinde akdin günahı vardır. Ve İbn Şümeyl dedi: **الإِصْرُ** ağır ahiddir;
yeminden ve ahidden olan her şey, o **إِصْر**’dür; ve denildi: **الإِصْرُ** onun boş sözü ve amelini zayi etmesi için günah ve cezadır;
aslı darlıktan ve hapsetmedendir. Denilir: **أَصَرَه يَأْصِرُه**; onu hapsettiğinde ve ona daralttığında. Ve **الكِفْلُ**: paydır; ondan hadîs: kim haramdan mal kazanır da ondan azat ederse, bu onun üzerine **إِصْراً** olur; ve ondan diğer hadîs: sultandan soruldu; dedi: “O, yeryüzünde Allah’ın gölgesidir; iyilik ederse ona ecir vardır ve size şükür; kötülük ederse onun üzerine **الإِصْرُ** vardır ve size sabır.” İbn Ömer hadîsinde: içinde **إِصْر** bulunan bir yemin üzerine yemin eden; ve **الإِصر**: günah ve ağırlıktır; çoğulu **آصار**’dır.

Ve **الإِصارُ**: çadır ipidir; çoğulu **أُصُر**; **فُعُل** vezni üzere.

Ve **الإِصارُ**: çadır iplerinin kısa kazığıdır; çoğulu **أُصُرٌ** ve **آصِرَةٌ**; ve yine böyledir
**الإِصارَةُ** ve **الآصِرَةُ**.

Ve **الأَيْصَرُ**: çadırın altını bir kazığa bağlamakla bağlanan kısa küçük bir tepeciktir; onda bir dil: **أَصارٌ**; **الأَيْصَر**’in çoğulu **أَياصِرُ**. Ve **الآصِرَةُ** ve **الإِصارُ**:
adamın iki pazusunu birleştiren deri kayıştır; onda **السين** ile bir dil vardır; ve sözü, **ثعلب**’in İbnü’l-A‘râbî’den rivayetle okuduğu:
لَعَمْرُكَ لا أَدْنُو لِوَصْلِ دَنِيَّةِ،
ولا أَتَصَبَّى آصِراتِ خَلِيلِ
Onu açıkladı ve dedi ki: sevgiden zayıf olana razı olmam; **الآصِرَةَ**’yi açıklamadı. İbn Sîde dedi: ve bende, ancak **الآصرة** ile, çadırın altının bağlandığı küçük ipi kastetti; şöyle der: o yerlere ilişmem; dostun karısını ve benzerini isterim; ve onunla üstü kapalı söylemesi caizdir: dostumun akrabasından olan kimseye, halası ve teyzesi ve benzeri gibi, ilişmem. **الأَحمر**: o, benim komşumdur; benim evimin kırığı onun evinin kırığının yanına, ve benim evimin **إِصارُ**’ı onun evinin **إِصار**’ının yanına; yani çadır ipi. Ve “**حَيٌّ مُتآصِرُون**” yani birbirine komşu. İbnü’l-A‘râbî: **الإِصْرانِ**
iki kulağın deliğidir; ve okudu:
إِنَّ الأُحَيْمِرَ، حِينَ أَرْجُو رِفْدَه
غَمْراً، لأَقْطَعُ سَيِّءُ الإِصْرانِ
**فِعْلان** üzere çoğul yaptı. Dedi: **الأَقْطَعُ** sağırdır; ve **الإِصرانُ** **إِصْرٍ**’ün çoğuludur.

Ve **الإِصار**: **المِحَشُّ**’un ottan içine aldığı şeydir; **الأَعشى** dedi:
فَهذا يُعِدُّ لَهُنَّ الخَلا،
ويَجْمَعُ ذا بَيْنَهُنَّ الإِصارا
Ve **الأَيْصَر**: **الإِصار** gibidir; dedi:
تَذَكَّرَتِ الخَيْلُ الشِّعِيرَ فَأَجْفَلَتْ،
وكُنَّا أُناساً يَعْلِفُون الأَياصِرا
Bazıları onu şöyle rivayet etti: “**الشعير** عشiyye.” Ve **الإِصارُ**: içine ot doldurulan örtüdür.

Ve **أَصَر** şeyi **يأْصِرُه أَصْراً**: onu hapsetti; İbnü’r-Riqâ‘ dedi:
عَيْرانَةٌ ما تَشَكَّى الاَّصْرَ والعَمَلا
Ve **كَلأٌ آصِرٌ**: içindekine hapsedici yahut çokluğundan dolayı ona varılana kadar (engelleyici). **الكسائي**:
“Beni şey **أَصَرني** **يأْصِرُني**” yani beni hapsetti. Ve “adamı o iş üzerine **أَصَرْتُ**” yani onu hapsettim. İbnü’l-A‘râbî: “Onu ihtiyacından ve onu istediğim şeyden **أَصَرْتُ**” yani onu hapsettim;
yer **مَأْصِرٌ** ve **مأْصَر**’dır; çoğulu **مآصر**; avam **معاصر** der.

Ve **شَعَرٌ أَصِير**: sarılmış, toplanmış, kökü çok; **الراعي** dedi:
ولأَتْرُكَنَّ بحاجِبَيْكَ عَلامةً،
ثَبَتَتْ على شَعْرٍ أَلَفَّ أَصِيرِ
Ve yine böyledir **الهُدْب**; ve denildi: o, uzun ve gür olandır; dedi:
لِكُلِّ مَنامَةٍ هُدْبٌ أَصِيرُ
Burada **المنامة**: içinde yatılan kadifedir. Ve **الإِصارُ** ve **الأَيْصَر**: toplanmış ottur; çoğulu **أَياصِر**. Ve **الأَصِيرُ**: birbirine yakın olandır. **أْتَصَر** bitki **ائْتِصاراً**: sarılıp toplandığında. Ve şüphesiz onlar, sayı bakımından **لَمُؤْتَصِرُو**’dur; yani sayıları çoktur; **سلمة بن الخُرْشُب** atları vasfederken dedi:
يَسُدُّونَ أَبوابَ القِبابِ بِضُمَّر
إلى عُنُنٍ، مُسْتَوثِقاتِ الأَواصِرِ
İster: avlularına bağlanmış atlar. Ve **العُنُنُ**: rüzgâr ve soğuktan atların onunla örtüldüğü siperlerdir. Ve **الأَواصِرُ**: **الأَواخي** ve **الأَواري**; bir tanesi **آصِرَة**’dir; ve bir başkası dedi:
لَها بالصَّيْفِ آصِرَةٌ وَجُلٌّ،
وسِتٌّ مِنْ كَرائِمِها غِرارُ

Ve **أَبي زيد**’in kitabında: **الأَباصِرُ**; otla doldurdukları ve bağladıkları örtülerdir; bir tanesi **أَيْصَر**’dır. Ve dedi: “**مَحَشٌّ** ki onun **أَيْصَرُه** biçilmez” yani çokluğundan. **الأَصمعي** dedi: **الأَيْصَرُ** içinde ot bulunan bir örtüdür; ona **الأَيْصَر** denilir; örtü, içinde ot olmadıkça **أَيْصَراً** diye adlandırılmaz; ve o ot da, o örtünün içinde olmadıkça **أَيْصَراً** diye adlandırılmaz. Ve denilir: falanın **مَحَشٌّ**’u vardır ki onun **أَيصره** biçilmez; yani kesilmez.

Ve **المَأْصِر**: bir yol yahut nehir üzerine gerilen bir hapishanedir; onunla gemiler ve yolcular **يُؤْصَرُ** edilir; yani onlardan öşürler alınsın diye hapsedilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* أ ص ر * * أصَرَهُ * حبسه وبابه ضرب و * الإصْرُ * بالكسر العهد وهو أيضا الذنب والثقل

##### Türkçe

* أ ص ر * * **أصَرَهُ** * hapsetti; bâbı **ضرب**’dır. Ve * **الإصْرُ** * kesre ile: ahid; ve o ayrıca günah ve ağırlıktır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الأصر، بفتح فسكون: الكسر والعطف، يقال: أصر الشيء يأصره أصرا: كسره وعطفه.
 الأصر: الحبس، يقال: أصر الشيء يأصره أصرا، إذا حبسه وضيق عليه، وقال الكسائي: أصرني الشيء يأصرني، أي حبسني، وأصرت الرجل على ذلك الأمر، أي حبسته. وعن ابن الأعرابي: أصرته عن حاجته وعما أرته، أي حبسته.
 الأصر: أن تجعل للبيت إصارا، ككتاب، عن الزجاج، أي وتدا للطنب. وفعل الكل كضرب.
 الإصر بالكسر: العهد، وفي التنزيل العزيز:  وأخذتم على ذلكم إصري  قال ابن شميل: الإصر: العهد الثقيل، وما كان عن يمين وعهد فهو إصر. وقال الفراء، الإصر ها هنا إثم العقد والعهد إذا ضيعوه، كما شدد على بني إسرائيل. وروي عن ابن عباس:  ولا تحمل علينا إصرا  قال: عهدا لا نفي به وتعذبنا بتركه ونقضه، وقوله:  وأخذتم على ذلكم إصري  قال ميثاقي وعهدي. قال أبو إسحاق: كل عقد من قرابة أو عهد فهو إصر.
 الإصر: الذنب. قال أبو منصور في قوله تعالى:  ولا تحمل علينا إصرا  أي عقوبة ذنب تشق علينا. وقال شمر في الإصر: إثم العقد إذا ضيعه، وسمي الذنب إصرا لثقله.

  الإصر: الثقل، سمي به لأنه يأصر صاحبه، أي يحبسه من الحراك. وقوله تعالى:  ويضع عنهم إصرهم  قال أبو منصور: أي ما عقد من عقد ثقيل عليهم، مثل قتلهم أنفسهم، وما أشبه ذلك، من قرض الجلد، إذا أصابته النجاسة، وقال الزجاج في قوله تعالى:  ولا تحمل علينا إصرا  : أي أمرا يثقل علينا  كما حملته على الذين من قبلنا  نحو ما أمر به بنو إسرائيل من قتل أنفسهم، أي لا تمتحنا بما يثقل علينا. ويضم ويفتح في الكل.
 الإصر: ما عطفك على الشيء.
 في حديث ابن عمر:  من حلف على يمين فيها إصر  فلا كفارة لها، قالوا: الإصر: إن تحلف بطلاق أو عتاق او نذر، وأصل الإصر الثقل والشد، لأنها أثقل الأيمان وأضيقها مخرجا، يعني أنه يجب الوفاء بها ولا يتعوض عنها بالكفارة.
 الإصر: ثقب الأذن، قال ابن الأعرابي: هما إصران.  ج آصار  ، لا يجاوزنه أدنى العدد، وإصران، بالكسر، جمع إصر بمعنى ثقب الأذن. وأنشد ابن الأعرابي:
  إن الأحيمر حين أرجو رفـده                      غمرا لأقطع سيئ الإصران. الأقطع: الأصم: والإصران: جمع إصر. والآصرة: ما عطفك على الرجل من الرحم والقرابة والمعروف والمنة، ويقال: ما تأصرني على فلان آصرة، أي ما تعطفني عليه منة ولا قرابة.  ج أواصر  ، قال الحطيئة:
  عطفوا علـي بـغـير آ                      صرة فقد عظم الأواصر. أي عطفوا علي بغير عهد أو قرابة. ومن سجعات الأساس: عطف علي بغير آصرة، ونظر في أمري بعين باصرة.
 الآصرة: حبل صغير يشد به أسفل الخباء إلى وتد، وأنشد ثعلب عن ابن الإعرابي:
  لعمرك لا أدنو لوصل دنية                      ولا أتصبى آصرات خليل. فسره فقال: لا أرضى من الود بالضعيف، ولم يفسر الآصرة، وقال ابن سيده: وعندي أنه إنما عني بالآصرة الحبل الصغير الذي يشد به أسفل الخباء، فيقول: لا أتعرض لتلك المواضع أبتغي زوجة خليلي ونحو ذلك، وقد يجوز ان يعرض به، لا أتعرض لمن كان من قرابة خليلي، كعمته وخالته وما أشبه ذلك، كالإصار والإصارة، بكسرهما، والأيصر والآصرة، وجمع الإصار أصر، وجمع الأيصر أياصر.
 والمأصر، كمجلس ومرقد: المحبس، مأخوذ من آصرة العهد، إنما هو عقد ليحبس به، ويقال للشيء تعقد به الأشياء: الإصار، من هذا، وقد أصره يأصره، إذا حبسه  ج مآصر  ، والعامة تقول: معاصر، بالعين بدل الهمز.
 والإصار، ككتاب: وتد الطنب قصير، وفي الفروق لابن السيد: الإصار: وتد الخباء، وجمعه أصر، على فعل، وآصرة. والإصار: القد يضم عضدي الرجل، والسين فيه لغة.
 الإصار الزنبيل يحمل فيه المتاع، على التشبيه بالمحش. الإصار: ما حواه المحش من الحشيش، قال الأعشى:
  فهذا يعد لهن الـخـلـى                      ويجمع ذا بينهن الإصارا. الإصار: كساء يحتش فيه، كالأيصر، فيهما، وجمعه أياصر، قال:
  تذكرت الخيل الشعير فأجفلت                      وكنا أناسا يعلفون الأياصرا. والإصار والأيصر: الحشيش المجتمع. وفي كتاب أبي زيد: الأياصر: الأكسية التي ملؤوها من الكلأ وشدوها، واحدها أيصر، وقال: حش لا يجز أيصره، أي من كثرته. وقال الأصمعي: الأيصر: كساء فيه حشيش، يقال له: الأيصر، ولا يسمى الكساء أيصرا حين لا يكون فيه الحشيش، ولا يسمى ذلك الحشيش أيصرا حتى يكون في ذلك الكساء.

   ج أصر  ، بضمتين، وآصرة. والأصير: المتقارب، والملتف من الشعر، يقال: شعر أصير، أي ملتف مجتمع كثير الأصل، قال الراعي:
  ثبتت على شعر ألف أصير. الأصير أيضا: الكثيف الطويل من الهدب قال:
  لكل منامة هدب أصير. المنامة: القطيفة ينام فيها.
 والمؤاصر: الجار، قال الأحمر هو جاري مكاسري ومؤاصري، أي كسر بيته إلى جنب كسر بيتي، وإصار بيتي إلى جنب إصار بيته، وهو الطنب، وزاد الزمخشري، ومطانبي ومقاصري. والمتآصرون من الحي: المتجاورون. وائتصر النبت. إذا طال وكثر والتف.
 وائتصرت الأرض ائتصارا: اتصل نبتها. وائتصر القوم: كثر عددهم، يقال: إنهم لمؤتصرو العدد، أي عددهم كثير.
 ومما يستدرك عليه: كلأ آصر: حابس لمن فيه، أو ينتهي إليه من كثرته. والأواصر: الأواخي والأواري، واحدتها آصرة، قال سلمة بن الخرشب يصف الخيل:
  يسدون أبواب القباب بضمـر                      إلى عنن مستوثقات الأواصر. يريد خيلا ربطت بأفنيتهم، والعنن: كنف سترت بها الخيل من الريح والبرد، وقال آخر:
  لها بالصيف آصرة وجـل                      وست من كرائمها غرار. والماصر: مفعل من الإصر، أو فاعل من المصر، بمعنى الحاجز. ولعن المآصر، هكذا في الأساس، ولم يفسره. وفي اللسان: والمأصر يمد على طريق أو نهر، يؤصر به السفن والسابلة: أي يحبس، ليؤخذ منهم العشور. وآصر البيت، بالمد، لغة في أصره، إذا جعل له إصارا، عن الزجاج.

##### Türkçe

**الأصر**، فتح ile sonra sükûn ile: kırma ve bükme; denir ki: **أصر** şeyi **يأصره** **أصرا**: onu kırdı ve büktü.

**الأصر**: hapsetme; denir ki: **أصر** şeyi **يأصره** **أصرا**; onu hapsetti ve ona daralttı(ysa). Ve **الكسائي** dedi: **أصرني** şey **يأصرني**; yani beni hapsetti. Ve **أصرت** adamı o iş üzerine; yani onu hapsettim. Ve **ابن الأعرابي**’den: **أصرته** onu ihtiyacından ve ona gösterdiğimden; yani onu hapsettim.

**الأصر**: eve bir **إصار** yapmandır, **كتاب** gibi; **الزجاج**’dan: yani çadır ipi için bir kazık. Ve fiili “**ضرب**” gibi “**فعل**” veznindedir.

**الإصر** kesre ile: ahid. Ve aziz tenzilde: **وأخذتم على ذلكم إصري**. **ابن شميل** dedi: **الإصر**: ağır ahid; ve yemin ve ahidden olan her şey **إصر**’dır. Ve **الفراء** dedi: buradaki **الإصر**; akdin ve ahdin günahıdır, onu zayi ettiklerinde; İsrailoğullarına ağırlaştırdığı gibi. Ve **ابن عباس**’tan rivayet edildi: **ولا تحمل علينا إصرا**; dedi: yerine getirmediğimiz bir ahid ve onu terk ve bozmakla bize azap edersin; ve sözü: **وأخذتم على ذلكم إصري**; dedi: misakım ve ahdim. **أبو إسحاق** dedi: akrabalıktan veya ahidden her akid **إصر**’dır.

**الإصر**: günah. **أبو منصور** Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: **ولا تحمل علينا إصرا**; yani bize ağır gelen bir günahın cezası. Ve **شمر** **الإصر** hakkında dedi: akdin günahı, onu zayi ettiğinde; günah, ağırlığından dolayı **إصرا** diye adlandırıldı.

**الإصر**: ağırlık; onunla adlandırıldı, çünkü sahibini **يأصر** eder; yani onu hareketten hapseder. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **ويضع عنهم إصرهم**; **أبو منصور** dedi: yani üzerlerine ağır gelen ağır bir akidden olan şey; kendilerini öldürmeleri gibi ve buna benzer; deriyi kesmekten, ona necaset isabet ettiğinde. Ve **الزجاج** Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: **ولا تحمل علينا إصرا**: yani bize ağır gelen bir iş; **كما حملته على الذين من قبلنا**; İsrailoğullarına kendilerini öldürme emri gibi; yani bize ağır gelenle bizi imtihan etme. Ve hepsinde zamme ile de fetha ile de gelir.

**الإصر**: seni şeye büken şey.

**ابن عمر** hadîsinde: **من حلف على يمين فيها إصر**; onun için kefaret yoktur. Dediler ki: **الإصر**: boşama veya azat etme veya adak üzerine yemin etmendir. Ve **الإصر**’ın aslı ağırlık ve sıkılıktır; çünkü yeminlerin en ağırıdır ve çıkışı en dardır; yani onunla vefa vaciptir ve kefaretle ondan bedel alınmaz.

**الإصر**: kulağın deliği. **ابن الأعرابي** dedi: ikisi **إصران**’dır. Çoğulu **آصار**’dır; en az sayıyı aşmaz; ve **إصران** kesre ile, kulağın deliği manasında **إصر**’ın cemidir. Ve **ابن الأعرابي** şu beyti okudu:
إن الأحيمر حين أرجو رفـده
غمرا لأقطع سيئ الإصران.
**الأقطع**: sağır olan. Ve **الإصران**: **إصر**’ın çoğulu. Ve **الآصرة**: rahim, akrabalık, iyilik ve minnetten seni adama büken şeydir. Ve denir ki: **ما تأصرني على فلان آصرة**; yani minnet ve akrabalıktan beni ona büken şey yoktur. Çoğulu **أواصر**’dır. **الحطيئة** dedi:
عطفوا علـي بـغـير آ
صرة فقد عظم الأواصر.
Yani ahid veya akrabalık olmaksızın bana meylettiler. Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Bana **بغير آصرة** meyletti; işime gören bir gözle baktı.”

**الآصرة**: çadırın altını bir kazığa bağlamakla bağlanan küçük ip. **ثعلب** **ابن الإعرابي**’den şu beyti rivayet etti:
لعمرك لا أدنو لوصل دنية
ولا أتصبى آصرات خليل.
Onu açıkladı ve dedi: sevgiden zayıf olana razı olmam. **الآصرة**’yi açıklamadı. **ابن سيده** dedi: bence **الآصرة** ile ancak çadırın altını bağlamakla bağlanan küçük ipi kastetti; şöyle der: o yerlere yaklaşmam; dostumun karısını ve benzerini isterim; ve kinaye yapması da caizdir: dostumun akrabasından olana yaklaşmam; halası, teyzesi ve benzerleri gibi. **الإصار** ve **الإصارة** (ikisi de kesre ile) gibi; ve **الأيصر** ve **الآصرة**. **الإصار**’ın çoğulu **أصر**’dır; **الأيصر**’ın çoğulu **أياصر**’dır.

Ve **المأصر**، **مجلس** ve **مرقد** gibi: hapishane; ahdin **آصرة**’sinden alınmıştır; o ancak onunla hapsetmek için bir akiddir. Ve şeylere bağlanan şeye **الإصار** denir; bundan. Ve **أصره يأصره**; onu hapsettiğinde. Çoğulu **مآصر**’dır. Ve avam **معاصر** der; hemzeyi bırakıp yerine **العين** ile.

Ve **الإصار**، **كتاب** gibi: çadır ipinin kısa kazığı. Ve **ابن السيد**’in **الفروق**’unda: **الإصار**: çadır kazığıdır; çoğulu **أصر**’dır, “**فعل**” üzere; ve **آصرة**. Ve **الإصار**: kayış; adamın iki pazusunu birleştirip bağlar; ve içindeki **السين** bir lehçedir.

**الإصار**: eşya taşınan sepet; **المحش**’a benzetme üzere. **الإصار**: **المحش**’ın ottan kuşattığı şey. **الأعشى** dedi:
فهذا يعد لهن الـخـلـى
ويجمع ذا بينهن الإصارا.
**الإصار**: içine ot doldurulan örtü; **الأيصر** gibi; ikisinde de. Çoğulu **أياصر**’dır. Dedi ki:
تذكرت الخيل الشعير فأجفلت
وكنا أناسا يعلفون الأياصرا.
**الإصار** ve **الأيصر**: toplanmış ot. **أبي زيد**’in kitabında: **الأياصر**: otla doldurdukları ve bağladıkları örtülerdir; tekili **أيصر**’dır. Ve dedi: “**حش**; **أيصره** biçilmez”; yani çokluğundan. **الأصمعي** dedi: **الأيصر**: içinde ot olan örtüdür; ona **الأيصر** denir. Örtü, içinde ot olmadığında **أيصرا** diye adlandırılmaz; o ot da o örtünün içinde olmadıkça **أيصرا** diye adlandırılmaz.

Çoğulu **أصر**’dır; iki zamme ile; ve **آصرة**. Ve **الأصير**: birbirine yakın ve saçtan dolaşık olan. Denir ki: **شعر أصير**; yani dolaşık, toplanmış, kökü çok. **الراعي** dedi:
ثبتت على شعر ألف أصير.
**الأصير** ayrıca: kirpiğin gür ve uzun olanıdır. Dedi ki:
لكل منامة هدب أصير.
**المنامة**: içinde uyunan kadife.

Ve **المؤاصر**: komşu. **الأحمر** dedi: o benim komşumdur; **مكاسري** ve **مؤاصري**; yani evinin kırığı, evimin kırığının yanınadır; ve evimin **إصار**’ı, evinin **إصار**’ının yanınadır; o da çadır ipidir. Ve **الزمخشري** artırdı: ve **مطـانبي** ve **مقاصري**. Ve kabileden **المتآصرون**: birbirine komşu olanlar. Ve **ائتصر** bitki; uzayıp çoğalıp dolaştığında.

Ve **ائتصرت** yer **ائتصارا**: bitkisi birleşti. Ve **ائتصر** kavim: sayıları çoğaldı. Denir ki: onlar **لمؤتصرو العدد**; yani sayıları çoktur.

Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **كلأ آصر**: içinde olana hapsedici; yahut çokluğundan ona varılan. Ve **الأواصر**: **الأواخي** ve **الأواري**; tekili **آصرة**’dir. **سلمة بن الخرشب** atları vasfederek dedi:
يسدون أبواب القباب بضمـر
إلى عنن مستوثقات الأواصر.
Avlularına bağlanmış atlar ister; ve **العنن**: rüzgâr ve soğuktan atların örtüldüğü siperlerdir. Ve bir başkası dedi:
لها بالصيف آصرة وجـل
وست من كرائمها غرار.
Ve **الماصر**: **الإصر**’dan “**مفعل**” vezninde; yahut **المصر**’dan “**فاعل**” vezninde; engelleyici manasında. Ve “**لعن المآصر**”; **الأساس**’ta böyledir; onu açıklamadı. Ve **اللسان**’da: ve **المأصر** yol veya nehir üzerine uzatılır; onunla gemiler ve yolcular **يؤصر** edilir; yani hapsedilir; onlardan öşürler alınsın diye. Ve **آصر** evi, med ile: **أصره**’de bir lehçedir; ona bir **إصار** yaptığında; **الزجاج**’dan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: اصر

أَصَرَهُ
1 أَصَرَهُ ذ , aor. اَصِرَ , inf. n. أَصْرٌ, He, or it, (a thing, Ks,) confined, restricted, limited, kept close, kept within certain bounds or limits, shut up, imprisoned, held in custody, detained, retained, restrained, withheld, debarred, hindered, impeded, or prevented, him or it: (Ks, S, M, A, * K:) it straitened him. (TA.) You say, أَصَرْتُ الرَّجُلَ عَلَى ذٰلِكَ I confined, or restricted, the man to that thing, or affair. (Ks.) And أَصَرْتُهُ عَنْ حَاجَتَهُ, and عَمَّا أَرَادَهُ, I withheld, restrained, or debarred, him from the thing that he wanted, and from the thing that he desired. (IAar.) ― -b2- أَصَرَ البَيْتَ, aor. and inf. n. as above, He made, or put, to the tent an اِصَار. (K,* TK.) -A2- Also, aor. and inf. n. as above, He broke it. (ElUmawee, S, M, K.*) ― -b2- He inclined, or bent, it. (M, K* TA.) ― -b3- It inclined him, (As, S, K,) عَلَى فُلَانٍ to such a one. (As, S.) See an ex. voce آصِرَةٌ.

آصرهُ
3 آصرهُ آصره آصرة , inf. n. مُؤَاصِرَةٌ, He was his neighbour, having the اـصار of his tent by the side of the اِصَار of the tent of the other. See the act. part. n. below.]

تَآصَرُوا
6 تَآصَرُوا تآصروا They were neighbours; they dwelt, or abode, near together. See the act. part. n. below.]

أَصْرٌ
أَصْرٌ ذ see اِصْرٌ; each in three places.

أُصْرٌ
أُصْرٌ ذ see اِصْرٌ; each in three places.

اِصْرٌ
اِصْرٌ اصر أصر اـصر صار صر A covenant, compact, or contract; (S, K;) as also ↓ أُصْرٌ and ↓ أَصْرٌ: (K:) [see also وصْرٌ:] any bond arising from relationship, or from a covenant or compact or contract, (Aboo-Is-hák,) and from an oath: (ISh:) a covenant, compact, or contract, which one does not fulfil, and for the neglecting and breaking of which one is punished: so in the Kur ii. 286: (I' Ab:) [see also what follows, in two places:] or a heavy, or burdensome, covenant, compact, or contract: so in the Kur iii. 75: (ISh, M:) so, too, in the same vii. 156: (T, M:) pl. آصَارٌ, a pl. of pauc.: (M:) or a heavy, or burdensome, command; such as was given to the Children of Israel to slay one another: so in the Kur ii. 286, accord. to Zj. (TA.) ― -b2- A weight, or burden; (S, M, K;) as also ↓ أُصْرٌ and ↓ أَصْرٌ: (K:) so called because it restrains one from motion: (TA:) pl. as above. (M.) ― -b3- A sin; a crime; an offence; (S, M, K;) as also ↓ أُصْرٌ and ↓ أَصْرٌ: (K:) so called because of its weight, or burdensomeness: (TA:) or the sin of breaking a compact, or covenant: (Fr, Sh:) or a grievous punishment of a sin: so accord. to AM in the Kur ii. 286. (TA.) ― -b4- A thing that inclines one to a thing. (M, K.) [See also آصِرَةٌ. It is said in the Ham (p. 321) that أَوَاصِرُ is pl. of the former word: but it is evidently pl. of the latter.] ― -b5- A swearing by an oath which obliges one to divorce or emancipate or to pay a vow. (K, TA.) So in a trad., in which it is said, مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ اِصْرٌ فَلَا كَفَّارَةَ لَهَا [Whoso sweareth an oath in which is an obligation to divorce or emancipate or to pay a vow, for it there is no expiation]: for such is the heaviest of oaths, and that from which the way of escape, or evasion, is most strait: the original meaning of اصر being a burden, and a binding. (TA.) -A2- The ear-hole: pl. آصَارٌ (IAar, K) and اِصْرَانٌ. (K.)

اِصَارٌ
اِصَارٌ اصار أصار اـصر صار آصار and ↓ أَيْصَرٌ (S, M, K) and ↓ اِصَارَةٌ and ↓ آصِرَةٌ (M, K) A short rope, (S,) or small rope, (K,) by which the lower part of the [kind of tent called] خِبَآء is tied, or bound, (S, K,) to the peg: (S:) or a short peg, for the [ropes called] أَطْنَاب, with which the lower part of the [kind of tent called] خبآ is fastened: (M:) [or] اِصَارٌ signifies also the peg, (K,) or short peg, (TA,) of the [kind of tent-rope called] طُنُب: (K:) or a peg of the خبآء: (Ibn-Es-Seed, TA:) pl. of the first أُصُرٌ (S, M) and آصِرَةٌ; (M;) and of the second أَيَاصِرُ. (S.) ISd thinks that ↓ آصِرَات is the pl. of ↓ آصِرَةٌ used in the first of the senses explained above in in the following verse:
لَعَمْرُكَ لَا أَذْنُو لِوَصْلِ دَنِيَّةٍ
وَ لَا أَتَصَبَى آصِرَاتِ خَلِيلِى
the poet meaning [By thy life, I will not approach to hold loving communion, or intercourse, with an ignoble, or a low, female;] nor will I direct my regard to the short ropes which bind [to the pegs] the lower part of the tent of my friend, coveting his wife, and the like: or he may mean nor will I direct my regard to the female relations of my friend, such as his paternal aunt, and his maternal aunt, and the like. (TA.) [See آصِرَةٌ, below.] ― -b2- Also, the first, A thing by which things are tied firmly, or made firm or fast. (TA.) ― -b3- A thong of untanned hide which binds together the عَضُدَانِ of a camel's saddle: and اِسَارٌ is a dial. var. thereof. (M.) ― -b4- Also, (M, K,) and ↓ أَيْصَرٌ, (AZ, As, K,) A [garment of the kind called] كِسَآء in which dry herbage, or fodder, is collected: (M, K:) or a كسآء filled with herbage, and tied: (AZ:) or a كسآء in which is dry herbage, or fodder: otherwise it is not thus called: (As:) pl. [of the former] أُصُرٌ and آصِرَةٌ; (K;) and of the latter أَيَاصِرُ. (AZ.) ― -b5- And both words, (the former accord. to the S and M and K, and the latter accord. to As and the S and M and K,) Dry herbage, or fodder: (S, K:) or dry herbage, or fodder, collected together: (TA:) or dry herbage, or fodder, in a [garment of the kind called] كسآء: otherwise it is not thus called: (As:) or dry herbage, or fodder, contained in a مِحَشّ. (M.) [The following saying is cited as an ex. of the first of these significations:] لِفُلَانٍ مَحَشٌّ لَا يُجَزُّ ↓ أَيْصَرَهُ [To such a one belongs a place, or land, abounding with dry herbage,] the dry herbage whereof will not be cut; (S;) meaning, because of its abundance. (TA.) ― -b6- Also, the former, A basket (زَبِيل or زنْبِيل, as in different copies of the K) in which goods, or commodities, (مَتَاع,) are carried: so called as being likened to the thing in which dry herbage is put. (TA.)

اِصَارَةٌ
اِصَارَةٌ اصاره اصارة اـصر آصاره : see اِصَارٌ.

كَلَأٌ آصِرٌ
كَلَأٌ آصِرٌ ذ Pasturage that detains those that are on it [by reason of its abundance]: (M, TA:) or, to which one goes because of its abundance. (TA.)

آصِرَةٌ
آصِرَةٌ آصره آصرة , and its pl. آصِرَاتٌ: see اـصَارٌ, in three places: of which last word, the first is also a pl. ― -b2- The thing termed آخِيَّة and آرِىّ [to which a beast is tied]. (TA.) ― -b3- A tie of kindred, or relationship, (S, M, K,) or affinity, (S,) or a favour, or benefit, (S, K,) that inclines one to a man; (S;) or because it inclines one: (M:) pl. أَوَاصِرُ. (K.) One says, عَلَى فُلَانٍ آصِرَةٌ ↓ مَا تَأْصِرُنِى No tie of relationship, nor any favour, or benefit, inclines me to such a one. (S.) And عَطَفَ عَلَىَّ بِغَيْرِ آصِرَهْ وَنَظَرَ فِى أَمْرِى بِغَيْرِ بَاصِرَهْ [He inclined to me without any tie of relationship, &c., and examined my case without eye]. (A.) [See also اِصْرٌ.]

أَيْصَرٌ
أَيْصَرٌ ذ : see اِصَارٌ, in three places.

مَأْصِرٌ
مَأْصِرٌ ذ and مَأْصَرٌ A place in which a person or thing is confined, shut up, or imprisoned: pl. مَآصِرٌ; for which the vulgar say, مَعَاصِرُ. (S, K.) ― -b2- Also, the former, (M, A,) or مَاصِرٌ; (TA;) either of the measure مَفْعِلٌ from الأَصْرُ, or of the measure فَاعِلٌ from المِصْرُ; A thing intervening between two other things and preventing the passage from one to the other; a barrier: (A:) a rope across a road or river, preventing the passage of travellers and ships or boats, (M, L,) for the taking of the tithes from them. (L.)

مُؤَاصِرٌ
مُؤَاصِرٌ ذ A neighbour: (K:) [or a close, or near, neighbour: as in the saying,] هُوَ جَارِى مُؤَاصِرِى He is my neighbour, having the اِصَار of his tent by the side of the اِصَار of my tent. (El-Ahmar, S.)

حَىٌّ مُتَآصِرُونَ
حَىٌّ مُتَآصِرُونَ حي متآصرون A tribe dwelling, or abiding, near together. (S, K. *)

##### Türkçe

**أَصَرَهُ**
1 **أَصَرَهُ** ذ , muzâri‘i **اَصِرَ** , mastar ismi **أَصْرٌ**, O, yahut o (bir şey, Ks,) onu yahut onu; hapsetti, kısıtladı, sınırladı, yakın tuttu, belirli sınırlar yahut hudutlar içinde tuttu, kapattı, zindana attı, nezaret altında tuttu, alıkoydu, elinde tuttu, dizginledi, men etti, engelledi, mani oldu, yahut önledi: (Ks, S, M, A, * K:) onu daralttı. (TA.) Şöyle dersin: **أَصَرْتُ الرَّجُلَ عَلَى ذٰلِكَ** “Adamı o şeye yahut işe hapsettim/kısıtladım.” (Ks.) Ve **أَصَرْتُهُ عَنْ حَاجَتَهُ**, ve **عَمَّا أَرَادَهُ**, “Onu istediği şeyden ve arzuladığı şeyden men ettim/dizginledim/alıkoydum.” (IAar.) ― -b2- **أَصَرَ البَيْتَ**, muzâri‘i ve mastar ismi yukarıdaki gibi, Çadıra bir **اِصَار** yaptı yahut koydu. (K,* TK.) -A2- Yine, muzâri‘i ve mastar ismi yukarıdaki gibi, Onu kırdı. (ElUmawee, S, M, K.*) ― -b2- Onu eğdi yahut büktü. (M, K* TA.) ― -b3- O, onu eğdirdi, (As, S, K,) **عَلَى فُلَانٍ** falan kimseye karşı. (As, S.) **آصِرَةٌ** maddesinde bir örneğe bak.

**آصرهُ**
3 **آصرهُ** آصره آصرة , mastar ismi **مُؤَاصِرَةٌ**, O, onun komşusu oldu; çadırının **اـصار**’ı, ötekinin çadırının **اِصَار**’ının yanında olmak üzere. Aşağıdaki ism-i fâile bak.]

**تَآصَرُوا**
6 **تَآصَرُوا** تآصروا Komşu oldular; birbirlerine yakın oturdular yahut ikamet ettiler. Aşağıdaki ism-i fâile bak.]

**أَصْرٌ**
**أَصْرٌ** ذ **اِصْرٌ**’e bak; her biri üç yerde.

**أُصْرٌ**
**أُصْرٌ** ذ **اِصْرٌ**’e bak; her biri üç yerde.

**اِصْرٌ**
**اِصْرٌ** اصر أصر اـصر صار صر Bir ahid, sözleşme yahut akit; (S, K;) ve ayrıca ↓ **أُصْرٌ** ve ↓ **أَصْرٌ**: (K:) [ayrıca **وصْرٌ**’e de bak:] akrabalıktan, yahut bir ahid yahut sözleşme yahut akitten, (Aboo-Is-hák,) ve yeminden doğan her bağ: (ISh:) kişinin yerine getirmediği ve ihmal edip bozması sebebiyle cezalandırıldığı ahid, sözleşme yahut akit: Kur’ân’da ii. 286’da böyledir: (I' Ab:) [iki yerde, aşağıda gelenlere de bak:] yahut ağır yahut yükleyici bir ahid, sözleşme yahut akit: Kur’ân’da iii. 75’te böyledir: (ISh, M:) yine aynı şekilde vii. 156’da da: (T, M:) çoğulu **آصَارٌ**, azlık çoğulu: (M:) yahut ağır yahut yükleyici bir emir; İsrailoğullarına birbirlerini öldürmeleri için verilen gibi: Kur’ân’da ii. 286’da, Zj’ye göre. (TA.) ― -b2- Bir ağırlık yahut yük; (S, M, K;) ve ayrıca ↓ **أُصْرٌ** ve ↓ **أَصْرٌ**: (K:) böyle adlandırılmıştır; çünkü kişiyi hareketten alıkoyar: (TA:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (M.) ― -b3- Bir günah; bir suç; bir kabahat; (S, M, K;) ve ayrıca ↓ **أُصْرٌ** ve ↓ **أَصْرٌ**: (K:) böyle adlandırılmıştır; çünkü onun ağırlığı yahut yükleyiciliği sebebiyledir: (TA:) yahut bir sözleşmeyi yahut ahdi bozmanın günahı: (Fr, Sh:) yahut bir günahın ağır azabı: AM’ye göre Kur’ân’da ii. 286’da böyledir. (TA.) ― -b4- Kişiyi bir şeye meylettiren şey. (M, K.) [Ayrıca **آصِرَةٌ**’e de bak. Ham’da (s. 321) **أَوَاصِرُ**’ün önceki kelimenin çoğulu olduğu söylenir: fakat açıkça sonrakinin çoğuludur.] ― -b5- Boşamayı yahut azat etmeyi yahut bir adak ödemeyi gerekli kılan bir yeminle yemin etme. (K, TA.) Bir rivayette böyledir; onda şöyle denir: **مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ اِصْرٌ فَلَا كَفَّارَةَ لَهَا** [Kim, içinde boşama yahut azat etme yahut adak ödeme yükümlülüğü bulunan bir yemin üzerine yemin ederse, onun için kefaret yoktur]: çünkü bu, yeminlerin en ağırıdır ve ondan çıkış yahut kaçınma yolu en dardır: **اصر**’ın aslî manası yük ve bağlayıcılık olduğundan. (TA.) -A2- Kulak deliği: çoğulu **آصَارٌ** (IAar, K) ve **اِصْرَانٌ**. (K.)

**اِصَارٌ**
**اِصَارٌ** اصار أصار اـصر صار آصار ve ↓ **أَيْصَرٌ** (S, M, K) ve ↓ **اِصَارَةٌ** ve ↓ **آصِرَةٌ** (M, K) [çadır denilen] **خِبَآء**’ın alt kısmının kazığa bağlandığı yahut bağlandığı (S, K,) kısa ip; (S,) yahut küçük ip: (K:) yahut [ipler denilen] **أَطْنَاب** için kısa kazık; onunla [çadır türü denilen] **خبآ**’ın alt kısmı tutturulur: (M:) [yahut] **اِصَارٌ** ayrıca kazık manasına da gelir; (K,) yahut kısa kazık: (TA,) [çadır ipi türü denilen] **طُنُب**’un: (K:) yahut **خبآء**’ın kazığı: (Ibn-Es-Seed, TA:) birincinin çoğulu **أُصُرٌ** (S, M) ve **آصِرَةٌ**; (M;) ikincinin çoğulu **أَيَاصِرُ**. (S.) ISd, aşağıdaki beyitte ↓ **آصِرَات**’ın, yukarıda açıklanan manaların birincisinde kullanılan ↓ **آصِرَةٌ**’nin çoğulu olduğunu düşünür:
لَعَمْرُكَ لَا أَذْنُو لِوَصْلِ دَنِيَّةٍ
وَ لَا أَتَصَبَى آصِرَاتِ خَلِيلِى
Şairin muradı: [Senin hayatına yemin olsun, aşağı/zelil bir kadınla sevgi bağı kurmaya yahut ilişkiye yaklaşmam;] ve dostumun çadırının alt kısmını [kazıklara] bağlayan kısa iplerine gözümü dikmem; onun karısını ve benzerini arzulayarak: yahut “dostumun baba tarafından halası, anne tarafından teyzesi ve benzeri gibi kadın akrabalarına gözümü dikmem” demek istemiş olabilir. (TA.) [Aşağıda **آصِرَةٌ**’ye bak.] ― -b2- Yine, birincisi, şeylerin sıkıca bağlandığı yahut sağlamlaştırıldığı şey. (TA.) ― -b3- Deve semerinin **عَضُدَانِ**’ını birbirine bağlayan, tabaklanmamış deriden bir kayış: ve **اِسَارٌ** bunun bir lehçe varyantıdır. (M.) ― -b4- Yine, (M, K,) ve ↓ **أَيْصَرٌ**, (AZ, As, K,) kuru ot yahut yem toplanan [giysi türü denilen] **كِسَآء**: (M, K:) yahut otla doldurulmuş ve bağlanmış bir **كسآء**: (AZ:) yahut içinde kuru ot yahut yem bulunan bir **كسآء**; aksi halde böyle adlandırılmaz: (As:) [birincinin] çoğulu **أُصُرٌ** ve **آصِرَةٌ**; (K;) [ikincinin] çoğulu **أَيَاصِرُ**. (AZ.) ― -b5- Ve iki kelime de, (birincisi S ve M ve K’ya göre, ikincisi As ve S ve M ve K’ya göre,) kuru ot yahut yem: (S, K:) yahut bir araya toplanmış kuru ot yahut yem: (TA:) yahut [giysi türü denilen] **كسآء** içinde kuru ot yahut yem; aksi halde böyle adlandırılmaz: (As:) yahut **مِحَشّ** içinde bulunan kuru ot yahut yem. (M.) [Aşağıdaki söz, bu manaların birincisine örnek olarak zikredilir:] **لِفُلَانٍ مَحَشٌّ لَا يُجَزُّ ↓ أَيْصَرَهُ** [Falan kimsenin, kuru otu bol bir yeri yahut arazisi vardır;] onun kuru otu biçilmez; (S;) yani bolluğu sebebiyle. (TA.) ― -b6- Yine, birincisi, içinde eşya yahut meta (**مَتَاع,**) taşınan bir sepet (**زَبِيل** yahut **زنْبِيل**, K’nın farklı nüshalarında): kuru ot konulan şeye benzetildiği için böyle adlandırılmıştır. (TA.)

**اِصَارَةٌ**
**اِصَارَةٌ** اصاره اصارة اـصر آصاره : **اِصَارٌ**’a bak.

**كَلَأٌ آصِرٌ**
**كَلَأٌ آصِرٌ** ذ Üzerinde bulunanları (bolluğu sebebiyle) alıkoyan otlak: (M, TA:) yahut bolluğu sebebiyle kendisine gidilen. (TA.)

**آصِرَةٌ**
**آصِرَةٌ** آصره آصرة , ve onun çoğulu **آصِرَاتٌ**: üç yerde **اـصَارٌ**’a bak: bu son kelimenin birincisi ayrıca bir çoğuldur. ― -b2- **آخِيَّة** ve **آرِىّ** diye adlandırılan şey [hayvanın bağlandığı şey]. (TA.) ― -b3- Akrabalık bağı yahut hısımlık, (S, M, K,) yahut sıhrî yakınlık, (S,) yahut bir iyilik yahut fayda, (S, K,) kişiyi bir adama meylettiren; (S;) yahut meylettirdiği için: (M:) çoğulu **أَوَاصِرُ**. (K.) Şöyle denir: **عَلَى فُلَانٍ آصِرَةٌ ↓ مَا تَأْصِرُنِى** “Beni falan kimseye meylettiren ne bir akrabalık bağı ne de bir iyilik yahut fayda vardır.” (S.) Ve **عَطَفَ عَلَىَّ بِغَيْرِ آصِرَهْ وَنَظَرَ فِى أَمْرِى بِغَيْرِ بَاصِرَهْ** [Bana, hiçbir akrabalık bağı olmaksızın meyletti, vb.; ve işime göz olmaksızın baktı]. (A.) [Ayrıca **اِصْرٌ**’e de bak.]

**أَيْصَرٌ**
**أَيْصَرٌ** ذ : üç yerde **اِصَارٌ**’a bak.

**مَأْصِرٌ**
**مَأْصِرٌ** ذ ve **مَأْصَرٌ** Bir kişinin yahut şeyin hapsedildiği, kapatıldığı yahut zindana atıldığı yer: çoğulu **مَآصِرٌ**; bunun için avam **مَعَاصِرُ** der. (S, K.) ― -b2- Yine, birincisi, (M, A,) yahut **مَاصِرٌ**; (TA;) ya **الأَصْرُ**’dan **مَفْعِلٌ** vezninde, yahut **المِصْرُ**’dan **فَاعِلٌ** vezninde; iki şey arasına girip birinden ötekine geçişi engelleyen şey; bir engel: (A:) yolda yahut nehirde, yolcuların ve gemilerin yahut kayıkların geçişini engelleyen bir ip; (M, L,) onlardan öşürleri almak için. (L.)

**مُؤَاصِرٌ**
**مُؤَاصِرٌ** ذ Bir komşu: (K:) [yahut yakın komşu; şu sözde olduğu gibi,] **هُوَ جَارِى مُؤَاصِرِى** “O, benim komşumdur; çadırının **اِصَار**’ı, benim çadırımın **اِصَار**’ının yanındadır.” (El-Ahmar, S.)

**حَىٌّ مُتَآصِرُونَ**
**حَىٌّ مُتَآصِرُونَ** حي متآصرون Birbirine yakın oturan yahut ikamet eden bir kabile. (S, K. *)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: ءصر

أَصَرَ
أَصَرَ I ( n. ac. أَصْر 1 ),
a.  Confined, restricted.

b.  Broke.

آصَرَ
آصَرَ III ,
a.  Settled near, in the neighbourhood of.

اـَئْتَصَرَ
اـَئْتَصَرَ VIII ,
a.  Became numerous, plentiful.

اِصْر
اِصْر 2 , ( pl. آصَاْر 38 ),
a.  Bond, compact; league.

b.  Burden.

c.  Sin, crime.

أُصْر
أُصْر 3 ,
a.  see 2 .

اِصَر
اِصَر 7 ,
a.  see 23 .

آصِرَة
آصِرَة 21t , ( pl. ),  أَوَاْصِرُ 41 ),
a.  Relationship.

b.  Favour.

اِصَاْر
اِصَاْر 23 , ( pl. أُصُر 10 ,  آصِرَة 21t ),
a.  Hemp-bag.

b.  Grass.

c.  Short rope.

أَصِيْر
أَصِيْر 25 ,
a.  Plaited ( hair ).

b.  Thick, heavy.

اِصْطَبْل
اِصْطَبْل G. ,
a.  Stable.

اِصْطُرُك
اِصْطُرُك G. ,
a.  Storax.

اِصْطُرْلَاب
اِصْطُرْلَاب G. ,
a.  Astrolabe

أَصَف
أَصَف
a.  Caper ( tree ).

##### Türkçe

**أَصَرَ**
**أَصَرَ** I (mastar-ı aslî **أَصْر** 1),
a. Hapsetti, kısıtladı.

b. Kırdı.

**آصَرَ**
**آصَرَ** III,
a. Yakınına yerleşti, civarında (komşuluğunda) bulundu.

**اـَئْتَصَرَ**
**اـَئْتَصَرَ** VIII,
a. Çok oldu, bol oldu.

**اِصْر**
**اِصْر** 2, (çoğulu **آصَاْر** 38),
a. Bağ, ahid; ittifak.

b. Yük.

c. Günah, suç.

**أُصْر**
**أُصْر** 3,
a. 2’ye bak.

**اِصَر**
**اِصَر** 7,
a. 23’e bak.

**آصِرَة**
**آصِرَة** 21t, (çoğulu **أَوَاْصِرُ** 41),
a. Akrabalık.

b. İyilik.

**اِصَاْر**
**اِصَاْر** 23, (çoğulu **أُصُر** 10, **آصِرَة** 21t),
a. Kenevir torbası.

b. Ot.

c. Kısa ip.

**أَصِيْر**
**أَصِيْر** 25,
a. Örülmüş (saç).

b. Kalın, ağır.

**اِصْطَبْل**
**اِصْطَبْل** G.,
a. Ahır.

**اِصْطُرُك**
**اِصْطُرُك** G.,
a. Sığla (storaks).

**اِصْطُرْلَاب**
**اِصْطُرْلَاب** G.,
a. Usturlab.

**أَصَف**
**أَصَف**
a. Kapari (ağacı).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: ءصر

ءصر
أَصَرَ - يَأْصِرُ
أَصَرَ - يَأْصِرُ - إصْر
أصَرَ - يَأْصِرُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يقيده ويضيق عليه ويحد من حركته: يجعل له ارتباطات والتزامات تضيق عليه حرية حركته وتجعله يتحرك وفق مسار واحد صعب
إِصْر: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل " أصَرَ - يَأْصِرُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " أَصَرَ - يَأْصِرُ": الارتباطات والقيود والالتزامات المقيدة والحابسة والمانعة من الحركة: مجموعة أعمال وتكاليف ينبغي فعلها ، وتتصف بالصعوبة والثقل
حمل - يحمل + كائن + على كائن + إصراً: يكلفه بالتزام صعب: يحمل عليه التزامات وتكاليف شديدة مضيقة صعبة
﴿ولا تحمل علينا إصرا﴾
أخذ - يأخذ + كائن + إصره + على كائن: يجعله يتحمال التكليف والالتزام بالسير بطريقته وسنته الخاصة
﴿وأخذتم على ذلكم إصري﴾
وضع - يضع + كائن + عن كائن + إصراً: يحرره من الالتزام بالسير وفق طريقة خاصة صعبة ومقيدة
﴿ويضع عنهم إصرهم﴾
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ: "منع الكائن نفسه أو كائناً آخر من الحركة والفعل والانتقال بالإكراه، وهي:
وَقَفَ - يَقِفُ، صَبَرَ - يَصْبِرُ، عَضَلَ - يَعْضُلُ، كَظَمَ - يَكْظِمُ، طَلَتَ - يَطْلِتُ - طَالُوْت، أَصَرَ- يَأْصِرُ
يفرق لفظاً:
صَرَّ - يَصرُّ - أَصَرَّ - يُصِرُّ: جمع وشد نفسه أو شيئاً
أصَرَ - يَأْصِرُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يقيده ويضيق عليه ويحد من حركته: يجعل له ارتباطات والتزامات تضيق عليه حرية حركته وتجعله يتحرك وفق مسار واحد صعب

إصر
 	﴿لا يكلف الله نفسا إلا وسعها لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت ربنا لا تؤاخذنا إن نسينا أو أخطأنا ربنا ولا تحمل علينا إصرا كما حملته على الذين من قبلنا ربنا ولا تحملنا ما لا طاقة لنا به واعف عنا واغفر لنا وارحمنا أنت مولانا فانصرنا على القوم الكافرين لبت(286)﴾ البقرة ﴿وإذ أخذ الله ميثاق النبيين لما آتيتكم من كتاب وحكمة ثم جاءكم رسول مصدق لما معكم لتؤمنن به ولتنصرنه قال أأقررتم وأخذتم على ذلكم إصري قالوا أقررنا قال فاشهدوا وأنا معكم من الشاهدين(81)﴾ آل عمران ﴿الذين يتبعون الرسول النبي الأمي الذي يجدونه مكتوبا عندهم في التوراة والإنجيل يأمرهم بالمعروف وينهاهم عن المنكر ويحل لهم الطيبات ويحرم عليهم الخبائثويضع عنهم إصرهم والأغلال التي كانت عليهم فالذين آمنوا به وعزروه ونصروه واتبعوا النور الذي أنزل معه أولئك هم المفلحون(157)﴾ الأعراف
جاء في التفسير : إصر : عهد نعجز عن القيام به - وصية - الثقل - تكاليف شاقة
مختار الصحاح
و الإصْرُ بالكسر العهد وهو أيضا الذنب والثقل
الراغب
والإصر: العهد المؤكد الذي يثبط ناقضة عن الثواب والخيرات، قال تعالى: }أأقرتم وأخذتم على ذلكم إصري{ [آل عمران/81].
ملخص اللسان
1.	أَصَرَه  يَأْصِرُه إِذا حَبَسه وضَيَّقَ عليه.
2.	أَصَرَ الشيءَ يَأْصِرُه أَصْراً: كسره وعَطَفه.
3.	والآصِرَةُ: الرحم لأَنها  تَعْطِفُك.
4.	والإِصْرُ: العَهْد الثقيل.
5.	الإِصر : إِثْمُ العَقْد إذا ضَيَّعَه.
6.	ولا تحمل علينا إِصْراً؛ أَي أَمْراً يَثْقُل علينا كما حملته على الذين من  قبلنا.
7.	ولا تحمل علينا إِصراً؛ أَي عُقُوبةَ ذَنْبٍ تَشُقُّ علينا.
8.	ويَضَعُ عنهم إِصْرَهم؛ أَي ما عُقِدَ من عَقْد  ثقيل عليهم مثل قَتْلِهم أَنفسهم وما أَشْبه ذلك من قَرض الجلد إِذا  أَصابته النجاسة.
9.	وأَصل  الإِصْر: الثِّقْل والشَّدُّ لأَنها أَثْقَل الأَيمان وأَضْيَقُها مَخْرَجاً؛
10.	الإِصْر:ُ الإِثْمُ والعقوبةُ  لِلَغْوِه وتَضْييِعهِ عَمَلَه، وأَصله من الضيق والحبس.
11.	والإِصر: الذَّنْب  والثَّقْلُ،
12.	والأَصْرُ  والإِصْرُ: ما عَطَفك على شيء.
13.	والآصِرَةُ: ما عَطَفك على رجل من رَحِم أَو  قرابة أَو صِهْر أَو معروف،
14.	عَظُمَ الأَواصِرْ أَي عطفوا عليّ بغير عَهْد أَو قَرَابَةٍ.
15.	والأَصِيرُ: المتقارب.
16.	والأَواصِرُ: الأَواخي والأَواري،
17.	وأَصَر الشيءَ يأْصِرُه أَصْراً: حبسه؛
18.	والمآصِرُ: هو مأْخوذ من  آصِرَةِ العهد إِنما هو عَقْدٌ ليُحْبَس به؛
19.	الإِصارُ :لشيء الذي تعقد به  الأَشياء:
20.	إِن الإِصْرَ أَنْ يَحْلف بطلاق أَو عَتاق أَو نَذْر.
21.	أَخَذْت عليه إِصْراً وأَخَذْتُ منه إِصْراً أَي  مَوْثِقاً من الله تعالى.
22.	والإِصارُ: الطُّنُبُ،
23.	والإِصارُ: وَتِدٌ قَصِيرُ الأَطْنَابِ،
24.	والأَيْصَرُ: جُبَيْلٌ صغير قَصِير يُشَدُّ به أَسفَلُ الخباء إِلى  وَتِدٍ،
25.	والآصِرَةُ والإِصارُ:  القِدُّ يَضُمُّ عَضُدَيِ الرجل،
26.	هو جاري مُكاسِري ومُؤَاصِري أَي  إِصارُ بيتي إِلى جنب إِصار بَيْته،  وهو الطُّنُبُ.
27.	وحَيٌّ مُتآصِرُون أَي متجاورون.
28.	الإِصْرانِ  ثَقْبَا الأُذنين؛
29.	والإِصار: ما حواه المِحَشُّ من الحَشِيش؛
30.	والإِصارُ: كِساء يُحَشُّ فيه.
31.	وكَلأٌ آصِرٌ: حابِس لمن فيه أَو يُنْتَهَى إِليه من كثرته.
32.	وشَعَرٌ أَصِير: مُلْتَفٌّ مجتمع كثير الأَصل؛
33.	شَعْرٍ أَلَفَّ أَصِيرِ  :هو الطَّويلُ الكثيف؛
34.	وأْتَصَر النَّبْتُ  ائْتِصاراً إِذا الْتَفَّ.
35.	وإِنَّهم لَمُؤْتَصِرُو العَدَدِ أَي عددهم كثير؛
36.	مُسْتَوثِقاتِ الأَواصِرِ : خيلاً رُبِطَتْ بأَفنيتهم.
37.	لا يُجَزُّ أَيْصَرُه أَي من  كثرته.
38.	الأَيْصَرُ كساء فيه حشيش يقال له الأَيْصَر،
39.	لا يُجَزُّ  أَيصره أَي لا يُقْطَع.
40.	والمَأْصِر: محبس يُمَدُّ على طريق أَو نهر يُؤْصَرُ به السُّفُنُ
لسان العرب
. والإِصْرُ: العَهْد الثقيل. وفي التنزيل: وأَخذتم  على ذلكم إصْري؛ وفيه: ويضع عنهم إصْرَهم؛ وجمعه آصْارً لا يجاوز به  أَدني العدد. أَبو زيد: أَخَذْت عليه إِصْراً وأَخَذْتُ منه إِصْراً أَي  مَوْثِقاً من الله تعالى. قال الله عز وجل: ربَّنا ولا تَحْمِلْ علينا  إِصْراً كما حملته على الذين من قبلنا؛ الفرّاء: الإِصْرُ العهد؛ وكذلك قال في  قوله عز وجل: وأَخذتم على ذلكم إِصري؛ قال: الإِصر ههنا إِثْمُ العَقْد  والعَهْدِ إِذا ضَيَّعوه كما شدّد على بني إِسرائيل. وقال الزجاج: ولا  تحمل علينا إِصْراً؛ أَي أَمْراً يَثْقُل علينا كما حملته على الذين من  قبلنا نحو ما أُمِرَ به بنو إِسرائيل من قتل أَنفسهم أَي لا تمنحنّاَ بما  يَثْقُل علينا أَيضاً. وروي عن ابن عباس: ولا تحمل علينا إِصراً، قال: عهداً  لا نفي به وتُعَذِّبُنا بتركه ونَقْضِه. وقوله: وأَخذتم على ذلكم إِصري،  قال: مِيثاقي وعَهْدي. قال أَبو إِسحق: كلُّ عَقْد من قَرابة أَو عَهْد،  فهو إِصْر. قال أَبو منصور: ولا تحمل علينا إِصراً؛ أَي عُقُوبةَ ذَنْبٍ  تَشُقُّ علينا. وقوله: ويَضَعُ عنهم إِصْرَهم؛ أَي ما عُقِدَ من عَقْد  ثقيل عليهم مثل قَتْلِهم أَنفسهم وما أَشْبه ذلك من قَرض الجلد إِذا  أَصابته النجاسة. وفي حديث ابن عمر: من حَلَف على يمين فيها إِصْر فلا كفارة  لها؛ يقال: إِن الإِصْرَ أَنْ يَحْلف بطلاق أَو عَتاق أَو نَذْر. وأَصل  الإِصْر: الثِّقْل والشَّدُّ لأَنها أَثْقَل الأَيمان وأَضْيَقُها  مَخْرَجاً؛ يعني أَنه يجب الوفاء بها ولا يُتَعَوَّضُ عنها بالكفارة. والعَهْدُ  يقال له: إِصْر. وفي الحديث عن أَسلم بن أَبي أَمامَة قال: قال رسولُ  الله، صلى الله عليه وسلم: من غَسَّلَ يوم الجمعة واغْتَسلَ وغدا وابْتَكر  ودَنا فاستْمَع وأَنْصَت كان له كِفْلانِ من الأَجْر، ومن غَسّل واغْتسل  وغدا وابْتَكر ودنا ولَغَا كان له كِفْلانِ مِنَ الإِصْر؛ قال شمر: في  الإِصْر إثْمُ العَقْد إذا ضَيَّعَه. وقال ابن شميل: الإصْرُ العهد الثقيلُ؛  وما كان عن يمين وعَهْد، فهو إِصْر؛ وقيل: الإِصْرُ الإِثْمُ والعقوبةُ  لِلَغْوِه وتَضْييِعهِ عَمَلَه، وأَصله من الضيق والحبس. يقال: أَصَرَه  يَأْصِرُه إِذا حَبَسه وضَيَّقَ عليه. والكِفْلُ: النصيب؛ ومنه الحديث: من  كَسَب مالاً من حَرام فَأَعْتَقَ منه كان ذلك عليه إِصْراً؛ ومنه الحديث  الآخر: أَنه سئل عن السلطان قال: هو ظلُّ الله في الأَرض فإِذا أَحسَنَ  فله الأَجرُ وعليكم الشُّكْر، وإِذا أَساءَ فعليه الإِصْرُ وعليكم  الصَّبْر. وفي حديث ابن عمر: من حلف على يمين فيها إِصْر؛ والإِصر: الذَّنْب  والثَّقْلُ، وجمعه آصارٌ.  والإِصارُ: الطُّنُبُ، وجمعه أُصُر، على فُعُل.  والإِصارُ: وَتِدٌ قَصِيرُ الأَطْنَابِ، والجمع أُصُرٌ وآصِرَةٌ، وكذلك  الإِصارَةُ والآصِرَةُ.  والأَيْصَرُ: جُبَيْلٌ صغير قَصِير يُشَدُّ به أَسفَلُ الخباء إِلى  وَتِدٍ،
مقاييس اللغة:
(أصر) الهمزة والصاد والراء، أصلٌ واحدٌ يتفرع منه أشياء متقاربة. فالأصر الحبسُ والعَطف وما في معناهما. وتفسيرُ ذلك أنَّ العهد يقال له إصْرٌ، والقرابة تسمى آصِرَةٌ، وكل عقدٍ وقرابةٍ وَعهدٍ إصرٌ. والبابُ كلُّه واحد. والعرب تقول: "ما تأصِرُني على فلان آصِرَةٌ"، أي ما تعطفني عليه قرابة. قال
الحطيئة:
أضم عفوا عليّ بغير آ *** صرَةٍ فقد عظُم الأَواصِرْ([5])
أي عطفوا عليّ بغير عهدٍ ولا قرابة. والمأْصَِرُ([6]) من هذا، لأنه شيء يُحْبَس [به]. فأما قولهم إنّ [العهد([7])] الثّقيل إصْرٌ فهو [من] هذا، لأنّ العهدَ والقرابةَ لهما إصْرٌ ينبغي أن يُتَحمَّل. ويقال أصَرْتُه إذا حبستَه. ومن هذا الباب الإصار، وهو الطُّنُب، وجمعه أُصُرٌ. ويقال هو وتد الطُّنُب. فأمّا قول الأعشى:
فهذا يُعِدُّ لَهنَّ الخلا *** ويَجْعلُ ذا بينهنَّ الإصَارا([8])
القاموس المحيط:
الْأَصْرُ الكَسْرُ، والعَطْفُ، والحَبْسُ، وأن تَجْعَلَ للبيتِ إصاراً، وفِعْلُ الكُلِّ كضَرَبَ، وبالكسر العَهْدُ، والذَّنْبُ، والثِّقَلُ، ويضمُّ ويفتحُ في الكُلِّ، وما عَطَفَكَ على الشيءِ، وأن تَحْلِفَ بطَلاقٍ أو عِتْقٍ أو نَذْرٍ، وثَقْبُ الْأُذُنِ،ج آصارٌ وإصْرانٌ.والآصِرَةُ الرَّحِمُ، والقَرابَةُ، والمِنَّةُ
ج: أواصِرُ، وحَبْلٌ صغيرٌ يُشَدُّ به أسْفَلُ الخِباءِ، كالْإِصارِ والْإِصارَةِ والْأَيْصَرِ. والمَأْصَِرُ، كمَجْلِسٍ ومَرْقَدٍ: المَحْبِسُ،ج: مآصِرُ، والعامَّةُ تقولُ: مَعاصِرُ. والْإِصارُ، ككِتابٍ: وتِدُ الطُّنُبِ، والزَّنْبيلُ، والحَشيشُ، وكِساءٌ يُحْتَشُّ فيه، كالْأَيْصَرِ فيهما، ج: أُصُرٌ وآصِرَةٌ.والْأَصيرُ: المُتقارِبُ، والمُلْتَفُّ من الشَّعْرِ، والكثيفُ الطَّويلُ من الهُدْبِ. والمُؤاصِرُ: الجارُ. والمُتآصِرونَ: المُتجاوِرونَ. وائْتَصَرَ النَّبْتُ: طالَ، وكَثُرَ، الأرضُ: اتَّصَلَ نَبْتُها، القومُ: كَثُرَ عَدَدُهُمْ.
تاج العروس:
أَ ص ر
الأَصْرُُ بفَتْحٍ فسُكُونٍ : الكَسْرُ والعَطْفُ يقال : أَصَرَ الشَّيءَ يَأْصِرُه أَصْراً : كَسَرَه وعَطَفَه
الأَصْرُ : الحَبْسُ يقال : أَصَر الشَّيءَ يَأْصِرُه أصْراً إذا حَبَسَه وضَيَّقَ عليه وقال الكِسَائِيُّ : أَصَرَنِي الشَّيءُ يأْصِرُنِي أي حَبسَنِي وأصَرْتُ الرَّجل على ذلك الأمر أي حَبَستُه . وعن ابن الأعرابيّ : أصَرْتُه عن حاجتِه وعَمَّا أرتُه أي حَبَستُه
الأَصْرُ : أن تَجعلَ للبيتِ إصاراً ككتابٍ عن الزَّجّاج أي وَتِداً للطُّنُبِ . وفِعْلُ الكلِّ كضَرَبَ
الإِصْرُ بالكَسْر : العَهْدُ وفي التنزيل العزيز : " وأَخَذْتُم على ذلكم إِصْرِي " قال ابن شُمَيل : الإِصْرُ : العَهْدُ الثَّقيلُ وما كان عن يَمينٍ وعَهْدٍ فهو إِصْرٌ . وقال الفَرّاءُ الإصْرُ ها هنا إثْم العَقْدِ والعَهْدِ إذا ضَيَّعُوه كما شَدَّد على بني إسرائيلَ . ورُوِيَ عن ابن عَبّاس : " ولا تَحْمِلْ علينا إصْراً " قال : عَهْداً لا نِفي به وتُعَذِّبنا بتَرْكِه ونَقْضِه وقوله : " وأخَذْتُم على ذلكُم إصْرِي " قال مِيثاقِي وعَهْدي . قال أبو إسحاق : كلُّ عَقْدٍ من قَرَابَةٍ أو عَهْدٍ فهو إِصْرٌ
الإٍصر : الذَّنْبُ . قال أبو منصورٍ في قوله تعالَى : " ولا تَحْمِلْ علينا إصْراً " أي عُقُوبةَ ذَنْبٍ تَشُقُّ علينا . وقال شَمِرٌ في الإصْرِ : إثْمُ العَقْدِ إذا ضَيَّعه وسُمِّيَ الذَّنْبُ إصْراً لِثقَلِهِ
الإِصْرُ : الثِّقَلُ سُمِّيَ به لأنّه يَأْصِرُ صاحبَه أي يَحْبِسُه من الحَرَاك . وقوله تعالى : " ويَضَعُ عنهم إصْرَهُمْ " قال أبو منصور : أي ما عُقِدَ مِن عَقْدٍ ثَقِيل عليهم مثل قَتْلِهم أنفسَهم وما أشبَه ذلك من قَرْضِ الجِلْدِ إذا أصابَتْه النَّجَاسةُ وقال الزَّجّاج في قوله تعالَى : " ولا تَحْمِلْ علينا إصْراً " : أي أمْراً يَثْقُلُ علينا " كما حَمَلْتَه على الَّذِين مِن قَبْلِنَا " نحو ما أُمِرَ به بنو إسرائِيلَ مِنْ قَتْل أنفسِهِم أي لا تَمْتَحِنّا بما يَثْقُلُ علينا . ويُضَمُّ ويُفْتَحُ في الكلِّ
الإِصْر : ما عَطَفَكَ على الشَّيْءِ
في حديث ابنِ عُمَرَ : " مَن حَلَفَ على يَمِينٍ فيها إصْرٌ " فلا كَفّارةَ لها قالوا : الإصْرُ : إنْ تَحْلِفَ بطَلاقٍ أو عَتَاقٍ او نَذْرٍ وأصلُ الإصرِ الثِّقْلُ والشَّدُّ لأنها أثقلُ الأيمانِ وأضيقُها مَخْرجاً يَعْنِي أنه يجبُ الوفاءُ بها ولا يُتَعوَّضُ عنها بالكَفّارة
الإصْرُ : ثَقْب الأُذُنِ قال ابن الأعرابيّ : هما إصْرانِ . " ج آصَارٌ " لا يُجاوِزُنه أدْنَى العَددِ وإصْرانٌ بالكسر جمعُ إصْرٍ بمعنى ثَقْبِ الأُذُنِ . وأنشد ابنُ الأعرابيّ :
إن الأُحَيْمِرَ حِينَ أرْجُو رِفْدَه ... غَمْراً لأقْطَعُ سَيِّئُ الإصْرانِ . الأقْطَعُ : الأصَمُّ : والإصْرَانُ : جمعُ إصْرٍ . والآصِرَةُ : ما عَطفَكَ على الرَّجُلِ من الرَّحِمِ والقَرَابةِ والمعروفِ والمِنَّة ويقال : ما تَأْصِرُنِي على فُلان آصرَةٌ أي ما تَعْطِفُنِي عليه مِنَّةٌ ولا قَرَابَةٌ . " ج أواصِرُ " قال الحُطَيئة :
عَطَفُوا عليّ بغَيْرِ آ ... صِرَةٍ فقد عَظُمَ الأواصِرْ . أي عَطَفُوا عليّ بغيرِ عَهْدٍ أو قَرَابةٍ . ومن سَجَعَات الأساس : عَطَفَ عليَّ بغيرِ آصِرَة ونَظَرَ في أمرِي بعِيْنٍ باصِرَة
الآصِرَةُ : حَبْلٌ صغيرٌ يُشَدُّ به أسفلُ الخِبَاءِ إلى وَتِدٍ وأنشد ثعلبٌ عن ابن الإعرابيّ :
لَعَمْرُكَ لا أدْنُو لِوَصْلِ دَنِيَّةٍ ... ولا أتَصَبَّى آصِراتِ خَلِيلِ . فَسَّرَه فقال : لا أرْضَى من الوُدِّ بالضَّعيف ولم يُفَسِّر الآصرةَ وقال ابن سِيدَه : وعندي أنّه إنّما عَنَي بالآصِرَة الحَبْلَ الصَّغِيَر الذي يُشَدُّ به أسفَلُ الخِبَاءِ فيقول : لا أتعرَّض لتِلْك المواضِعِ أبْتَغِي زَوجةَ خَلِيلِي ونحْو ذلك وقد يجوزُ ان يُعَرِّضَ به لا أتَعرَّضُ لمَن كان مِن قَرابةِ خَلِيلِي كعَمَّتِه وخَالَتِه وما أشبهَ ذلك كالإصارِ والإصارةِ بكَسْرِهما والأيْصَرِ والآصِرَةِ وجمعُ الإصارِ أُصُرُ وجمعُ الأيْصَر أيَاصِرُ
والمَأْصَرُ كمَجْلِسٍٍ ومَرْقَدٍ : المَحْبِسُ مأْخوذٌ من آصِرَةِ العَهْدِ إنّما هو عَقْدٌ ليُحْبَسَ به ويقال للشيْءِ تُعْقَدُ به الأشياءُ : الإصارُ مِن هذا وقد أصَرَه يَأْصِرُه إذا حَبَسَه " ج مآصِرُ " والعامَّةُ تقولُ : مَعاصِرُ بالعَيْن بَدَلَ الهَمْزِ
والإصارُ ككتابٍ : وَتِدُ الطُّنُبِ قَصِيرٌ وفي الفُرُوق لابن السِّيد : الإصارُ : وَتِدُ الخِبَاءِ وجمعُه أُصُرٌ على فُعُلٍ وآصِرَةٍ . والإصارُ : القِدُّ يَضُمُّ عَضُدَي الرَّجلِ والسِّينُ فيه لغةٌ
الإصار الزَّنْبِيلُ يُحْمَلُ فيه المَتَاعُ على التَّشْبِيه بالمِحَشِّ . الإصارُ : ما حَوَاه المِحَشُّ من الحَشِيشِ قال الأعْشَى :
فهذا يُعِدُّ لهنَّ الخَلَى ... ويَجْمَعُ ذا بَينهنَّ الإصَارَا . الإِصار : كِساءٌ يُحْتَشُّ فيه كالأيْصَرِ فيهما وجمعُه أياصِرُ قال :
تَذَكَّرَتِ الخَيْلُ الشَّعِيرَ فَأَجْفَلَتْ ... وكُنّا أُناساً يَعْلِفُونَ الأيَاصِرَا . والإصَارُ والأيْصَرُ : الحَشِيشُ المُجْتَمِعُ . وفي كتابِ أبي زَيْدٍ : الأيَاصِرُ : الأكْسِيَةُ التي مَلَؤُوهَا مِن الكَلأ وشَدُّوها وَاحدُهَا أيْصَرُ وقال : حَشٌّ لا يُجَزُّ أيْصَرُه أي مِن كَثْرَتِه . وقال الأصمعيُّ : الأيْصَرُ : كِسَاءٌ فيه حَشِيشٌ يقال له : الأيْصَرُ ولا يُسَمَّى الكِسَاءُ أيْصَراً حين لا يكونُ فيه الحَشِيشُ ولا يُسَمَّى ذلك الحَشِيشُ أيْصَراً حتى يكونَ في ذلك الكِسَاءِ
" ج أُصُرٌ " بضمّتين وآصِرَةٌ . والأصِيرُ : المُتَقَارِبُ والمُلْتَفُّ من الشَّعَرِ يقال : شَعَرٌ أصِيرٌ أي ملتفٌّ مجتمعٌ كثيرُ الأصلِ قال الرّاعي :
" ثَبَتَتْ على شَعَرٍ أَلَفَّ أَصِيرِ . الأَصِيرُ أيضاً : الكَثِيفُ الطَّوِيلُ من الهُدْبِ قال :
" لِكُلِّ مَنَامَةٍ هُدْبٌ أَصِيرُ . المَنامةُ : القَطِيفَةُ يُنامُ فيها
والمُؤَاصِرُ : الجارُ قال الأحمر هو جارِي مُكَاسِرِي ومُؤَاصِرِي أي كِسْرُ بَيْتهِ إلى جَنْبِ كسرِ بَيْتِي وإصارُ بَيْتِي إلى جَنْبِ إصارِ بَيْتِه وهو الطُّنُب وزاد الزَّمَخْشَرِيُّ ومُطَانِبِي ومُقَاصرِي . والمُتآصِرُون من الحَيِّ : المُتَجاوِرُونَ . وائْتَصَرَ النَّبْتُ . إذا طالَ وكَثُرَ والتفَّ
وائْتَصَرِت الأرْضُ ائْتصاراً : اتَّصَلَ نَبْتُهَا . وائْتَصَرَ القومُ : كَثُرَ عَدَدُهم يقال : إنهم لَمُؤْتَصِرُو العَدَدِ أي عَدَدُهم كَثِيرٌ
ومما يستدرك عليه : كَلأٌ آصِرٌ : حابِسٌ لمَن فيه أو يُنْتَهَي إليهِ من كَثْرته . والأواصِرُ : الأواخِي والأوارِي واحدتُها آصِرَة قال سَلَمَةُ بنُ الخُرْشُب يصفُ الخيلَ :
يَسُدُّون أبوابَ القِبَابِ بضِمُرٍَّ ... إلى عُنُنٍ مُسْتَوْثِقاتِ الأواصِرِ . يُرِيد خيلاً رُبِطَتْ بأَفْنِيَتِهِم والعُنُن : كُنُفٌ سُتِرَتْ بها الخيلُ مِن الرِّيح والبَرْد وقال آخر :
لها بالصَّيْفِ آصِرَةٌ وجُلُّ ... وسِتٌّ من كَرَائِمِهَا غِرارُ . والمَاصِرُ : مَفْعِلٌ مِن الإصْر أو فاعلٌ من المِصْر بمعنى الحاجِزِ . ولَعَنَ المآصرَ هكذا في الأساس ولم يُفَسِّره . وفي اللِّسَان : والمَأْصِرُ يُمَدُّ على طَرِيقٍ أو نهرٍ يُؤْصَرُ به السُّفُنُ والسَّابِلَةُ : أي يُحْبَسُ لِيُؤْخَذَ منهم العُشُور . وآصَرَ البَيْتَ بالمَدِّ لغة في أصَرَه إذا جَعلَ له إصاراً عن الزَّجّاج

##### Türkçe

ءصر
**أَصَرَ - يَأْصِرُ**

**أَصَرَ - يَأْصِرُ - إصْر**

**أصَرَ - يَأْصِرُ** + varlık + bir varlığı veya bir şeyi: onu bağlar, ona darlık verir ve hareketini sınırlar: ona, hareket özgürlüğünü daraltan ve onu tek bir zor güzergâha göre hareket eder kılan bağlar ve yükümlülükler kılar.

**إِصْر**: “**فـِعـْل**” vezninde, fiil adı “**أصَرَ - يَأْصِرُ**”: ve yine “**أَصَرَ - يَأْصِرُ**” fiiliyle olan şeydir: hareketten alıkoyan, hapseden ve engelleyen bağlar, kayıtlar ve bağlayıcı yükümlülükler: yapılması gereken işler ve yükümlülükler topluluğu; zorluk ve ağırlıkla nitelenir.

**حمل - يحمل** + varlık + üzerine varlık + **إصراً**: onu zor bir yükümlülükle yükümlü kılar: ona şiddetli, daraltıcı, zor yükümlülükler ve yükler yükler.
﴿Ve üzerimize **إصرا** yükleme﴾

**أخذ - يأخذ** + varlık + **إصره** + üzerine varlık: onu, kendi özel yöntemi ve sünneti üzere bir yolda yürümeye dair yükümlülüğü ve bağlılığı yüklenmeye sevk eder.
﴿Ve bunun üzerine **إصري** aldınız﴾

**وضع - يضع** + varlık + üzerinden varlık + **إصراً**: onu, zor ve kayıtlayıcı özel bir yöntem üzere yürümeye bağlılıktan özgürleştirir.
﴿Ve onların **إصرهم**’ini üzerlerinden kaldırır﴾

Ve lafız, şu lafızlar grubuna mensuptur: “Varlığın kendisini veya başka bir varlığı, zorla hareketten, fiilden ve intikalden men etmek”; bunlar:
**وَقَفَ - يَقِفُ**، **صَبَرَ - يَصْبِرُ**، **عَضَلَ - يَعْضُلُ**، **كَظَمَ - يَكْظِمُ**، **طَلَتَ - يَطْلِتُ - طَالُوْت**، **أَصَرَ- يَأْصِرُ**

Lafız bakımından ayırt edilir:
**صَرَّ - يَصرُّ - أَصَرَّ - يُصِرُّ**: kendisini veya bir şeyi topladı ve sıktı.
**أصَرَ - يَأْصِرُ** + varlık + bir varlığı veya bir şeyi: onu bağlar, ona darlık verir ve hareketini sınırlar: ona, hareket özgürlüğünü daraltan ve onu tek bir zor güzergâha göre hareket eder kılan bağlar ve yükümlülükler kılar.

**إصر**
﴿Allah hiçbir nefse ancak gücünün yettiğini yükler; kazandığı kendisine, edindiği aleyhinedir. Rabbimiz, unuttuk yahut hata ettikse bizi sorumlu tutma. Rabbimiz, bizden öncekilere yüklediğin gibi üzerimize **إصرا** yükleme. Rabbimiz, bize gücümüzün yetmediğini yükleme; bizi affet, bizi bağışla, bize merhamet et; sen bizim mevlamızsın; kâfir kavme karşı bize yardım et. (286)﴾ **البقرة**
﴿Ve Allah peygamberlerin misakını aldığı vakit: “Size kitap ve hikmetten ne verdiysem, sonra yanınızdakini tasdik eden bir resul geldiğinde, ona mutlaka iman edecek ve ona mutlaka yardım edeceksiniz.” dedi. “İkrar ettiniz mi ve bunun üzerine **إصري** aldınız mı?” dedi. “İkrar ettik.” dediler. “Öyleyse şahit olun; ben de sizinle beraber şahitlerdenim.” (81)﴾ **آل عمران**
﴿O kimseler ki, yanlarındaki Tevrat ve İncil’de yazılı buldukları ümmi peygamber resule uyarlar; onlara marufu emreder, onları münkerden men eder; onlara temiz şeyleri helal kılar, onlara pis şeyleri haram kılar; onların **إصرهم**’ini ve üzerlerindeki zincirleri kaldırır. Artık ona iman edenler, onu destekleyenler, ona yardım edenler ve onunla indirilen nura uyanlar; işte onlar kurtuluşa erenlerdir. (157)﴾ **الأعراف**

Tefsirde geldi: **إصر**: yerine getirmekten aciz kaldığımız bir ahit - vasiyet - ağırlık - meşakkatli yükümlülükler.

**مختار الصحاح**
Ve **الإصْرُ** (kesre ile): ahittir; o aynı zamanda günah ve ağırlıktır.

**الراغب**
Ve **الإصر**: sevap ve hayırlardan bozanı alıkoyan, pekiştirilmiş ahittir. Yüce Allah dedi ki: }**أأقرتم وأخذتم على ذلكم إصري**{ [**آل عمران**/81].

**ملخص اللسان**
1. **أَصَرَه  يَأْصِرُه**: onu hapsettiği ve ona darlık verdiği zaman.
2. **أَصَرَ الشيءَ يَأْصِرُه أَصْراً**: onu kırdı ve büktü.
3. Ve **الآصِرَةُ**: rahimdir; çünkü seni büker (kendine çeker).
4. Ve **والإِصْرُ**: ağır ahittir.
5. **الإِصر**: onu zayi ederse akdin günahıdır.
6. ﴿Ve üzerimize **إِصْراً** yükleme﴾; yani bizden öncekilere yüklediğin gibi üzerimize ağır gelen bir iş.
7. ﴿Ve üzerimize **إِصراً** yükleme﴾; yani bize meşakkat veren bir günah cezası.
8. ﴿Ve onların **إِصْرَهم**’ini üzerlerinden kaldırır﴾; yani kendilerini öldürmeleri ve buna benzer, necaset isabet ettiğinde deriyi kesmek gibi, üzerlerine ağır gelen ağır bir akitten bağlanan şey.
9. **الإِصْر**’ın aslı: ağırlık ve sıkılıktır; çünkü o, yeminlerin en ağırıdır ve çıkışı en dar olandır.
10. **الإِصْر**: onun lağvı ve amelini zayi etmesi sebebiyle günah ve cezadır; aslı darlık ve hapistendir.
11. Ve **والإِصر**: günah ve ağırlıktır.
12. Ve **والأَصْرُ  والإِصْرُ**: seni bir şeye büken (çeken) şeydir.
13. Ve **والآصِرَةُ**: seni bir adama; rahimden yahut akrabalıktan yahut sıhriyetten yahut iyilikten dolayı büken (çeken) şeydir.
14. **عَظُمَ الأَواصِرْ**: yani ahit veya akrabalık olmaksızın bana yöneldiler (beni kendilerine çektiler).
15. Ve **والأَصِيرُ**: birbirine yakın olandır.
16. Ve **والأَواصِرُ**: kardeşleştirmeler ve bağlardır.
17. Ve **وأَصَر الشيءَ يأْصِرُه أَصْراً**: onu hapsetti.
18. Ve **والمآصِرُ**: ahdin **آصِرَة**’sinden alınmıştır; ancak onunla hapsedilmek için bir akittir.
19. **الإِصارُ**: şeyleri bağladığın şeydir.
20. Şüphesiz **الإِصْر**: boşama yahut azat yahut adak üzerine yemin etmendir.
21. **أَخَذْت عليه إِصْراً** ve **أَخَذْتُ منه إِصْراً**: yani Yüce Allah’tan bir sağlam bağ.
22. Ve **والإِصارُ**: çadır ipidir.
23. Ve **والإِصارُ**: iplerin kısa kazığıdır.
24. Ve **والأَيْصَرُ**: çadırın altını bir kazığa bağlamakla bağlanan kısa küçük bir tepeciktir.
25. Ve **والآصِرَةُ والإِصارُ**: adamın iki pazusunu birleştiren kayıştır.
26. “O, benim kırıcı komşum ve **مُؤَاصِري**’mdir”: yani evimin **إِصارُ**’ı onun evinin **إِصار**’ının yanındadır; o da çadır ipidir.
27. Ve “bir mahalle **مُتآصِرُون**”: yani bitişik komşular.
28. **الإِصْرانِ**: iki kulak deliğidir.
29. Ve **والإِصار**: ot biçme aletinin ottan içine aldığı şeydir.
30. Ve **والإِصارُ**: içine ot doldurulan bir örtüdür.
31. Ve **وكَلأٌ آصِرٌ**: içindekini hapseden yahut çokluğundan dolayı kendisine varılıp durulan (ot).
32. Ve **وشَعَرٌ أَصِير**: sarılmış, toplanmış, kökü çok olan (saç).
33. **شَعْرٍ أَلَفَّ أَصِيرِ**: o, uzun ve gür olandır.
34. **وأْتَصَر النَّبْتُ  ائْتِصاراً**: sarıldığı zaman.
35. Ve şüphesiz onlar **لَمُؤْتَصِرُو العَدَدِ**: yani sayıları çoktur.
36. **مُسْتَوثِقاتِ الأَواصِرِ**: avlularına bağlanmış atlar.
37. **لا يُجَزُّ أَيْصَرُه**: yani çokluğundan dolayı biçilmez.
38. **الأَيْصَرُ**: içinde ot bulunan bir örtüdür; ona **الأَيْصَر** denir.
39. **لا يُجَزُّ  أَيصره**: yani kesilmez.
40. Ve **والمَأْصِر**: bir yol yahut nehir üzerine gerilen bir hapishanedir; onunla gemiler bağlanır.

**لسان العرب**
Ve **الإِصْرُ**: ağır ahittir. Tenzilde: ﴿Ve bunun üzerine **إصْري** aldınız﴾; onda: ﴿Ve onların **إصْرَهم**’ini üzerlerinden kaldırır﴾; çoğulu **آصْارً**dır; onunla en az sayıyı aşmaz. Ebû Zeyd: **أَخَذْت عليه إِصْراً** ve **أَخَذْتُ منه إِصْراً**: yani Yüce Allah’tan bir sağlam bağ. Aziz ve celil Allah dedi: “Rabbimiz, bizden öncekilere yüklediğin gibi üzerimize **إِصْراً** yükleme”; el-Ferrâ: **الإِصْرُ** ahittir; yine Yüce Allah’ın şu sözünde de böyle dedi: ﴿Ve bunun üzerine **إِصري** aldınız﴾; dedi ki: **الإِصر** burada, onu zayi ettikleri zaman akdin ve ahdin günahıdır; İsrailoğullarına ağırlaştırdığı gibi. Zecâc dedi: ﴿Ve üzerimize **إِصْراً** yükleme﴾; yani bizden öncekilere yüklediğin gibi üzerimize ağır gelen bir iş; İsrailoğullarına kendilerini öldürmeleri emredildiği gibi; yani bize de ağır geleni vermekle bizi imtihan etme. İbn Abbas’tan rivayet edildi: ﴿Ve üzerimize **إِصراً** yükleme﴾; dedi ki: yerine getirmediğimiz bir ahit; onu terk etmek ve bozmakla bize azap edersin. Ve onun sözü: ﴿Ve bunun üzerine **إِصري** aldınız﴾; dedi ki: misakım ve ahdim. Ebû İshak dedi: akrabalıktan yahut ahitten her akit, o **إِصْر**’dır. Ebû Mansûr dedi: ﴿Ve üzerimize **إِصْراً** yükleme﴾; yani bize meşakkat veren bir günah cezası. Ve onun sözü: ﴿Ve onların **إِصْرَهم**’ini üzerlerinden kaldırır﴾; yani kendilerini öldürmeleri ve buna benzer, necaset isabet ettiğinde deriyi kesmek gibi, üzerlerine ağır gelen ağır bir akitten bağlanan şey. İbn Ömer hadisi: “İçinde **إِصْر** bulunan bir yemin üzerine yemin eden kimseye kefaret yoktur”; denir ki: şüphesiz **الإِصْر** boşama yahut azat yahut adak üzerine yemin etmendir. **الإِصْر**’ın aslı: ağırlık ve sıkılıktır; çünkü o, yeminlerin en ağırıdır ve çıkışı en dar olandır; yani ona vefa gerekir ve kefaretle ondan bedel alınmaz. Ahde **إِصْر** denir. Hadiste, Eslem b. Ebî Umâme’den: dedi ki, Resulullah, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, dedi: “Cuma günü yıkayan ve gusleden, erken gidip erkenden varan, yaklaşıp dinleyen ve susan kimse için ecirden iki pay vardır; yıkayan ve gusleden, erken gidip erkenden varan, yaklaşıp lağveden kimse için **الإِصْر**’dan iki pay vardır.” Şemmer dedi: **الإِصْر**’da, onu zayi ederse akdin günahı vardır. İbn Şümeyl dedi: **الإصْرُ** ağır ahittir; yemin ve ahitten olan her şey **إِصْر**’dır. Ve denildi: **الإِصْرُ** onun lağvı ve amelini zayi etmesi sebebiyle günah ve cezadır; aslı darlık ve hapistendir. Denir ki: **أَصَرَه  يَأْصِرُه**: onu hapsettiği ve ona darlık verdiği zaman. Ve **الكِفْلُ**: paydır; ondan hadiste: “Haramdan mal kazanan, ondan birini azat ederse, bu onun üzerine **إِصْراً** olur.” Ve ondan diğer hadiste: sultandan soruldu; dedi ki: “O, yeryüzünde Allah’ın gölgesidir; iyilik ederse ona ecir vardır ve size şükür düşer; kötülük ederse onun üzerine **الإِصْرُ** vardır ve size sabır düşer.” İbn Ömer hadisi: “İçinde **إِصْر** bulunan bir yemin üzerine yemin eden kimse”; ve **الإِصر**: günah ve ağırlıktır; çoğulu **آصارٌ**dur. Ve **الإِصارُ**: çadır ipidir; çoğulu **أُصُر**dur, **فُعُل** üzere. Ve **الإِصارُ**: iplerin kısa kazığıdır; çoğulu **أُصُرٌ** ve **آصِرَةٌ**dur; yine **الإِصارَةُ** ve **الآصِرَةُ**. Ve **الأَيْصَرُ**: çadırın altını bir kazığa bağlamakla bağlanan kısa küçük bir tepeciktir.

**مقاييس اللغة**:
(**أصر**) **الهمزة** ve **الصاد** ve **الراء**: kendisinden yakın şeylerin dallandığı tek bir asıldır. **الأصر**: hapis ve bükme (çekme) ve bunların manasındakilerdir. Bunun açıklaması: ahde **إصْرٌ** denir; akrabalığa **آصِرَةٌ** denir; her akit, akrabalık ve ahit **إصرٌ**’dır. Bütün bab birdir. Araplar der ki: “**ما تأصِرُني على فلان آصِرَةٌ**”, yani ona beni büken (çeken) bir akrabalık yoktur. Dedi:
**الحطيئة**:
أضم عفوا عليّ بغير آ *** صرَةٍ فقد عظُم الأَواصِرْ([5])
yani ahit ve akrabalık olmaksızın bana yöneldiler (beni kendilerine çektiler). Ve **المأْصَِرُ**([6]) bundandır; çünkü o, onunla hapsedilen bir şeydir. “Ağır ahit **إصْرٌ**’dır” sözlerine gelince, bu bundandır; çünkü ahdin ve akrabalığın bir **إصْرٌ**’ı vardır; taşınması gerekir. Ve denir: **أصَرْتُه**: onu hapsettiğim zaman. Ve bu babdandır **الإصار**; o çadır ipidir; çoğulu **أُصُرٌ**dur. Ve denir: o, çadır ipinin kazığıdır. Ama A‘şâ’nın sözü:
فهذا يُعِدُّ لَهنَّ الخلا *** ويَجْعلُ ذا بينهنَّ الإصَارا([8])

**القاموس المحيط**:
**الْأَصْرُ**: kırmadır, bükmedir ve hapistir; ve ev için bir **إصاراً** kılmandır; ve hepsinin fiili **ضَرَبَ** gibi. Ve kesre ile: ahit, günah ve ağırlık; ve hepsinde zamme ve fetha ile de gelir. Ve seni bir şeye büken (çeken) şey; ve boşama yahut azat yahut adak ile yemin etmendir; ve kulak deliğidir; çoğulu **آصارٌ** ve **إصْرانٌ**. Ve **والآصِرَةُ**: rahim, akrabalık ve minnettir; çoğulu: **أواصِرُ**. Ve çadırın altını bir kazığa bağlamakla bağlanan küçük bir ip; **الْإِصارِ** ve **الْإِصارَةِ** ve **الْأَيْصَرِ** gibi. Ve **المَأْصَِرُ**; **مَجْلِسٍ** ve **مَرْقَدٍ** gibi: hapishanedir; çoğulu: **مآصِرُ**; avam **مَعاصِرُ** der. Ve **الْإِصارُ**; **كِتابٍ** gibi: çadır ipinin kazığı, sepet, ot; ve içinde ot doldurulan bir örtü; ikisinde de **الْأَيْصَرِ** gibi; çoğulu: **أُصُرٌ** ve **آصِرَةٌ**. Ve **الْأَصيرُ**: birbirine yakın olan, saçtan sarılmış olan ve kirpikten gür uzun olan. Ve **المُؤاصِرُ**: komşudur. Ve **المُتآصِرونَ**: bitişik komşulardır. Ve **ائْتَصَرَ النَّبْتُ**: uzadı ve çoğaldı; yer: bitkisi birleşti; kavim: sayıları çoğaldı.

**تاج العروس**:
**أَ ص ر**
**الأَصْرُ** (fetha sonra sükûn ile): kırma ve bükmedir; denir: **أَصَرَ الشَّيءَ يَأْصِرُه أَصْراً**: onu kırdı ve büktü.
**الأَصْرُ**: hapistir; denir: **أَصَر الشَّيءَ يَأْصِرُه أصْراً**: onu hapsettiği ve ona darlık verdiği zaman. Kisâî dedi: **أَصَرَنِي الشَّيءُ يأْصِرُنِي**: yani beni hapsetti. Ve **أصَرْتُ الرَّجل على ذلك الأمر**: yani onu o iş üzerinde hapsettim. İbnü’l-A‘râbî’den: **أصَرْتُه عن حاجتِه وعَمَّا أرتُه**: yani onu hapsettim.
**الأَصْرُ**: ev için **إصاراً** kılmandır; Zecâc’dan, **كِتابٍ** gibi: yani çadır ipinin kazığı. Ve hepsinin fiili **ضَرَبَ** gibidir.
**الإِصْرُ** (kesre ile): ahittir. Aziz tenzilde: “Ve bunun üzerine **إِصْرِي** aldınız.” İbn Şümeyl dedi: **الإِصْرُ**: ağır ahittir; yemin ve ahitten olan her şey **إِصْرٌ**’dır. Ferrâ dedi: **الإصْرُ** burada, onu zayi ettikleri zaman akdin ve ahdin günahıdır; İsrailoğullarına ağırlaştırdığı gibi. İbn Abbas’tan rivayet edildi: “Ve üzerimize **إصْراً** yükleme”; dedi ki: yerine getirmediğimiz bir ahit; onu terk etmek ve bozmakla bize azap edersin. Ve onun sözü: “Ve bunun üzerine **إصْرِي** aldınız”; dedi ki: misakım ve ahdim. Ebû İshak dedi: akrabalıktan yahut ahitten her akit **إِصْرٌ**’dır.
**الإٍصر**: günahtır. Ebû Mansûr, Yüce Allah’ın şu sözünde dedi: “Ve üzerimize **إصْراً** yükleme”: yani bize meşakkat veren bir günah cezası. Şemmer **الإصْر** hakkında dedi: onu zayi ederse akdin günahıdır; günaha, ağırlığından dolayı **إصْراً** adı verildi.
**الإِصْرُ**: ağırlıktır; onunla adlandırıldı; çünkü o, sahibini, yani onu hareketten hapseder. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve onların **إصْرَهُمْ**’ini üzerlerinden kaldırır”; Ebû Mansûr dedi: yani kendilerini öldürmeleri ve buna benzer, necaset isabet ettiğinde deriyi kesmek gibi, üzerlerine ağır gelen ağır bir akitten bağlanan şey. Zecâc, Yüce Allah’ın şu sözünde dedi: “Ve üzerimize **إصْراً** yükleme”: yani bizden öncekilere yüklediğin gibi üzerimize ağır gelen bir iş; İsrailoğullarına kendilerini öldürmeleri emredildiği gibi; yani bize ağır gelenle bizi imtihan etme. Ve hepsinde zamme ve fetha ile de gelir.
**الإِصْر**: seni bir şeye büken (çeken) şeydir.
İbn Ömer hadisi: “İçinde **إصْرٌ** bulunan bir yemin üzerine yemin eden kimse” için kefaret yoktur. Dediler ki: **الإصْرُ**: boşama yahut azat yahut adak ile yemin etmendir. **الإصر**’ın aslı ağırlık ve sıkılıktır; çünkü o, yeminlerin en ağırıdır ve çıkışı en dar olandır; yani ona vefa gerekir ve kefaretle ondan bedel alınmaz.
**الإصْرُ**: kulak deliğidir. İbnü’l-A‘râbî dedi: ikisi **إصْرانِ**’dır. “Çoğulu **آصَارٌ**”: onunla en az sayıyı aşmaz. Ve **إصْرانٌ** (kesre ile): kulak deliği manasındaki **إصْرٍ**’ın çoğuludur. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
إن الأُحَيْمِرَ حِينَ أرْجُو رِفْدَه ... غَمْراً لأقْطَعُ سَيِّئُ الإصْرانِ .
**الأقْطَعُ**: sağırdır. **الإصْرَانُ**: **إصْرٍ**’ın çoğuludur. Ve **الآصِرَةُ**: seni bir adama; rahimden, akrabalıktan, iyilikten ve minnetten dolayı büken (çeken) şeydir. Ve denir: “**ما تَأْصِرُنِي على فُلان آصرَةٌ**”: yani beni ona büken (çeken) bir minnet ve akrabalık yoktur. “Çoğulu **أواصِرُ**.” **الحُطَيئة** dedi:
عَطَفُوا عليّ بغَيْرِ آ ... صِرَةٍ فقد عَظُمَ الأواصِرْ .
yani ahit veya akrabalık olmaksızın bana yöneldiler (beni kendilerine çektiler). Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Bana **آصِرَة** olmaksızın yöneldi ve işime **باصِرَة** bir gözle baktı.”
**الآصِرَةُ**: çadırın altını bir kazığa bağlamakla bağlanan küçük bir iptir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den şu beyti rivayet etti:
لَعَمْرُكَ لا أدْنُو لِوَصْلِ دَنِيَّةٍ ... ولا أتَصَبَّى آصِراتِ خَلِيلِ .
Onu açıkladı ve dedi ki: sevgiden zayıf olana razı olmam; **الآصرة**’yi açıklamadı. İbn Sîde dedi: bence o, **الآصِرَة** ile ancak çadırın altını bağlayan küçük ipi kastetti; yani der: o yerlere yaklaşmam; dostumun karısını ararım ve benzeri; ve onunla, “dostumun akrabasından olan kimseye yaklaşmam” diye üstü kapalı söylemesi de caizdir; halası, teyzesi ve benzeri gibi; **الإصار** ve **الإصارة** (ikisinin kesresiyle) ve **الأيْصَر** ve **الآصِرَة** gibi. **الإصار**’ın çoğulu **أُصُرُ**; **الأيْصَر**’ın çoğulu **أيَاصِرُ**.
Ve **المَأْصَرُ**; **مَجْلِسٍ** ve **مَرْقَدٍ** gibi: hapishanedir; ahdin **آصِرَة**’sinden alınmıştır; ancak onunla hapsedilmek için bir akittir. Ve şeyleri bağladığın şeye **الإصارُ** denir; bu babdandır. Ve **أصَرَه يَأْصِرُه**: onu hapsettiği zaman. “Çoğulu **مآصِرُ**”; avam, **الهَمْزِ** yerine **العَيْن** ile **مَعاصِرُ** der.
Ve **الإصارُ**; **كِتابٍ** gibi: çadır ipinin kısa kazığıdır. İbnü’s-Sîd’in **الفُرُوق**’unda: **الإصارُ**: çadırın kazığıdır; çoğulu **أُصُرٌ** **فُعُلٍ** üzere ve **آصِرَةٍ**. Ve **الإصارُ**: adamın iki pazusunu birleştiren kayıştır; onda **السِّينُ** bir lehçedir.
**الإصار**: eşya taşınan sepettir; **المِحَشِّ**’e benzetme yoluyla. **الإصارُ**: ot biçme aletinin ottan içine aldığı şeydir. A‘şâ dedi:
فهذا يُعِدُّ لهنَّ الخَلَى ... ويَجْمَعُ ذا بَينهنَّ الإصَارَا .
**الإِصار**: içine ot doldurulan bir örtüdür; ikisinde de **الأيْصَر** gibi. Çoğulu **أياصِرُ**. Dedi ki:
تَذَكَّرَتِ الخَيْلُ الشَّعِيرَ فَأَجْفَلَتْ ... وكُنّا أُناساً يَعْلِفُونَ الأيَاصِرَا .
Ve **الإصَارُ** ve **الأيْصَرُ**: toplanmış ottur. Ebû Zeyd’in kitabında: **الأيَاصِرُ**: otla doldurdukları ve bağladıkları örtülerdir; tekili **أيْصَرُ**. Ve dedi: “**حَشٌّ لا يُجَزُّ أيْصَرُه**”: yani çokluğundan dolayı. Asma‘î dedi: **الأيْصَرُ**: içinde ot bulunan bir örtüdür; ona **الأيْصَرُ** denir; örtü, içinde ot olmadıkça **أيْصَراً** diye adlandırılmaz; o ot da, o örtünün içinde olmadıkça **أيْصَراً** diye adlandırılmaz.
“Çoğulu **أُصُرٌ**” (iki zamme ile) ve **آصِرَةٌ**. Ve **الأصِيرُ**: birbirine yakın olan ve saçtan sarılmış olandır; denir: **شَعَرٌ أصِيرٌ**: yani sarılmış, toplanmış, kökü çok olan. **الرّاعي** dedi:
" ثَبَتَتْ على شَعَرٍ أَلَفَّ أَصِيرِ .
**الأَصِيرُ** ayrıca: kirpikten gür uzun olandır. Dedi ki:
" لِكُلِّ مَنَامَةٍ هُدْبٌ أَصِيرُ .
**المَنامةُ**: içinde uyunan kadifedir.
Ve **المُؤَاصِرُ**: komşudur. Ahmer dedi: “O, benim kırıcı komşum ve **مُؤَاصِرِي**’mdir”: yani evinin kırığı, evimin kırığının yanındadır; ve evimin **إصارُ**’ı onun evinin **إصار**’ının yanındadır; o da çadır ipidir. Zemahşerî “ve **مُطَانِبِي** ve **مُقَاصرِي**” diye ekledi. Ve mahalleden **المُتآصِرُون**: bitişik komşulardır. Ve **ائْتَصَرَ النَّبْتُ**: uzadığı, çoğaldığı ve sarıldığı zaman.
Ve **ائْتَصَرِت الأرْضُ ائْتصاراً**: bitkisi birleşti. Ve **ائْتَصَرَ القومُ**: sayıları çoğaldı; denir: “Şüphesiz onlar **لَمُؤْتَصِرُو العَدَدِ**”: yani sayıları çoktur.
Ve ona ek olarak şunlar da zikredilir: **كَلأٌ آصِرٌ**: içindekini hapseden yahut çokluğundan dolayı kendisine varılıp durulan (ot). Ve **الأواصِرُ**: bağlar ve kazıklardır; tekili **آصِرَة**. Seleme b. el-Hurşub, atları vasfederken dedi:
يَسُدُّون أبوابَ القِبَابِ بضِمُرٍَّ ... إلى عُنُنٍ مُسْتَوْثِقاتِ الأواصِرِ .
Avlularına bağlanmış atlar kasteder. **العُنُن**: atların rüzgâr ve soğuktan örtüldüğü siperlerdir. Ve bir başkası dedi:
لها بالصَّيْفِ آصِرَةٌ وجُلُّ ... وسِتٌّ من كَرَائِمِهَا غِرارُ .
Ve **المَاصِرُ**: **الإصْر**’dan **مَفْعِلٌ** yahut engel manasındaki **المِصْر**’dan **فاعلٌ**dir. Ve “**لَعَنَ المآصرَ**” böylece **الأساس**’ta geçti; onu açıklamadı. **اللِّسَان**’da: ve **المَأْصِرُ** bir yol yahut nehir üzerine gerilir; onunla gemiler ve yolcular **يُؤْصَرُ** edilir; yani onlardan öşür alınmak için hapsedilir. Ve **آصَرَ البَيْتَ** (med ile): Zecâc’dan, **أصَرَه**’deki gibi, ona bir **إصاراً** kıldığı zaman, bir lehçedir.
