# أصر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أصر

أَصَرَ الشيءَ يَأْصِرُه أَصْراً: كسره وعَطَفه. والأَصْرُ والإِصْرُ: ما عَطَفك على شيء. والآصِرَةُ: ما عَطَفك على رجل من رَحِم أَو قرابة أَو صِهْر أَو معروف، والجمع الأَواصِرُ. والآصِرَةُ: الرحم لأَنها تَعْطِفُك. ويقال: ما تَأْصِرُني على فلان آصِرَة أَي ما يَعْطِفُني عليه مِنَّةٌ ولا قَرَابة؛ قال الحطيئة:
عَطَفُوا عليّ بِغَير آ
صِرَةٍ فقد عَظُمَ الأَواصِرْ
أَي عطفوا عليّ بغير عَهْد أَو قَرَابَةٍ. والمآصِرُ: هو مأْخوذ من آصِرَةِ العهد إِنما هو عَقْدٌ ليُحْبَس به؛ ويقال للشيء الذي تعقد به الأَشياء: الإِصارُ، من هذا. والإِصْرُ: العَهْد الثقيل. وفي التنزيل: وأَخذتم على ذلكم إصْري؛ وفيه: ويضع عنهم إصْرَهم؛ وجمعه آصْارً لا يجاوز به أَدني العدد. أَبو زيد: أَخَذْت عليه إِصْراً وأَخَذْتُ منه إِصْراً أَي مَوْثِقاً من الله تعالى. قال الله عز وجل: ربَّنا ولا تَحْمِلْ علينا إِصْراً كما حملته على الذين من قبلنا؛ الفرّاء: الإِصْرُ العهد؛ وكذلك قال في قوله عز وجل: وأَخذتم على ذلكم إِصري؛ قال: الإِصر ههنا إِثْمُ العَقْد والعَهْدِ إِذا ضَيَّعوه كما شدّد على بني إِسرائيل. وقال الزجاج: ولا تحمل علينا إِصْراً؛ أَي أَمْراً يَثْقُل علينا كما حملته على الذين من قبلنا نحو ما أُمِرَ به بنو إِسرائيل من قتل أَنفسهم أَي لا تمنحنّاَ بما يَثْقُل علينا أَيضاً. وروي عن ابن عباس: ولا تحمل علينا إِصراً، قال: عهداً لا نفي به وتُعَذِّبُنا بتركه ونَقْضِه. وقوله: وأَخذتم على ذلكم إِصري، قال: مِيثاقي وعَهْدي. قال أَبو إِسحق: كلُّ عَقْد من قَرابة أَو عَهْد، فهو إِصْر. قال أَبو منصور: ولا تحمل علينا إِصراً؛ أَي عُقُوبةَ ذَنْبٍ تَشُقُّ علينا. وقوله: ويَضَعُ عنهم إِصْرَهم؛ أَي ما عُقِدَ من عَقْد ثقيل عليهم مثل قَتْلِهم أَنفسهم وما أَشْبه ذلك من قَرض الجلد إِذا أَصابته النجاسة. وفي حديث ابن عمر: من حَلَف على يمين فيها إِصْر فلا كفارة لها؛ يقال: إِن الإِصْرَ أَنْ يَحْلف بطلاق أَو عَتاق أَو نَذْر. وأَصل الإِصْر: الثِّقْل والشَّدُّ لأَنها أَثْقَل الأَيمان وأَضْيَقُها مَخْرَجاً؛ يعني أَنه يجب الوفاء بها ولا يُتَعَوَّضُ عنها بالكفارة. والعَهْدُ يقال له: إِصْر. وفي الحديث عن أَسلم بن أَبي أَمامَة قال: قال رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم: من غَسَّلَ يوم الجمعة واغْتَسلَ وغدا وابْتَكر ودَنا فاستْمَع وأَنْصَت كان له كِفْلانِ من الأَجْر، ومن غَسّل واغْتسل وغدا وابْتَكر ودنا ولَغَا كان له كِفْلانِ مِنَ الإِصْر؛ قال شمر: في الإِصْر إثْمُ العَقْد إذا ضَيَّعَه. وقال ابن شميل: الإصْرُ العهد الثقيلُ؛ وما كان عن يمين وعَهْد، فهو إِصْر؛ وقيل: الإِصْرُ الإِثْمُ والعقوبةُ لِلَغْوِه وتَضْييِعهِ عَمَلَه، وأَصله من الضيق والحبس. يقال: أَصَرَه يَأْصِرُه إِذا حَبَسه وضَيَّقَ عليه. والكِفْلُ: النصيب؛ ومنه الحديث: من كَسَب مالاً من حَرام فَأَعْتَقَ منه كان ذلك عليه إِصْراً؛ ومنه الحديث الآخر: أَنه سئل عن السلطان قال: هو ظلُّ الله في الأَرض فإِذا أَحسَنَ فله الأَجرُ وعليكم الشُّكْر، وإِذا أَساءَ فعليه الإِصْرُ وعليكم الصَّبْر. وفي حديث ابن عمر: من حلف على يمين فيها إِصْر؛ والإِصر: الذَّنْب والثَّقْلُ، وجمعه آصارٌ.
والإِصارُ: الطُّنُبُ، وجمعه أُصُر، على فُعُل.
والإِصارُ: وَتِدٌ قَصِيرُ الأَطْنَابِ، والجمع أُصُرٌ وآصِرَةٌ، وكذلك الإِصارَةُ والآصِرَةُ.
والأَيْصَرُ: جُبَيْلٌ صغير قَصِير يُشَدُّ به أَسفَلُ الخباء إِلى وَتِدٍ، وفيه لغةٌ أَصارٌ، وجمع الأَيْصَر أَياصِرُ. والآصِرَةُ والإِصارُ: القِدُّ يَضُمُّ عَضُدَيِ الرجل، والسين فيه لغة؛ وقوله أَنشده ثعلب عن ابن الأَعرابي:
لَعَمْرُكَ لا أَدْنُو لِوَصْلِ دَنِيَّةِ،
ولا أَتَصَبَّى آصِراتِ خَلِيلِ
فسره فقال: لا أَرْضَى من الوُدّ بالضعيف، ولم يفسر الآصِرَةَ. قال ابن سيده: وعندي أَنه إِنما عنى بالآصرة الحَبْلَ الصغير الذي يُشدّ به أَسفلُ الخِباء، فيقول: لا أَتعرّض لتلك المواضع أَبْتَغي زوجةَ خليل ونحو ذلك، وقد يجوز أَن يُعَرِّضَ به: لا أَتَعَرَّضُ لمن كان من قَرابة خليلي كعمته وخالته وما أَشبه ذلك. الأَحمر: هو جاري مُكاسِري ومُؤَاصِري أَي كِسْرُ بيته إِلى جَنْب كِسْر بيتي، وإِصارُ بيتي إِلى جنب إِصار بَيْته، وهو الطُّنُبُ. وحَيٌّ مُتآصِرُون أَي متجاورون. ابن الأَعرابي: الإِصْرانِ ثَقْبَا الأُذنين؛ وأَنشد:
إِنَّ الأُحَيْمِرَ، حِينَ أَرْجُو رِفْدَه
غَمْراً، لأَقْطَعُ سَيِّءُ الإِصْرانِ
جمع على فِعْلان. قال: الأَقْطَعُ الأَصَمُّ، والإِصرانُ جمع إِصْرٍ. والإِصار: ما حواه المِحَشُّ من الحَشِيش؛ قال الأَعشى:
فَهذا يُعِدُّ لَهُنَّ الخَلا،
ويَجْمَعُ ذا بَيْنَهُنَّ الإِصارا
والأَيْصَر: كالإِصار؛ قال:
تَذَكَّرَتِ الخَيْلُ الشِّعِيرَ فَأَجْفَلَتْ،
وكُنَّا أُناساً يَعْلِفُون الأَياصِرا
ورواه بعضهم: الشعير عشية. والإِصارُ: كِساء يُحَشُّ فيه. وأَصَر الشيءَ يأْصِرُه أَصْراً: حبسه؛ قال ابن الرقاع:
عَيْرانَةٌ ما تَشَكَّى الاَّصْرَ والعَمَلا
وكَلأٌ آصِرٌ: حابِس لمن فيه أَو يُنْتَهَى إِليه من كثرته. الكسائي: أَصَرني الشيءُ يأْصِرُني أَي حبسني. وأَصَرْتُ الرجلَ على ذلك الأَمر أَي حبسته. ابن الأَعرابي: أَصَرْتُه عن حاجته وعما أَرَدْتُه أَي حبسته، والموضعُ مَأْصِرٌ ومأْصَر، والجمع مآصر، والعامة تقول معاصر. وشَعَرٌ أَصِير: مُلْتَفٌّ مجتمع كثير الأَصل؛ قال الراعي: ولأَتْرُكَنَّ بحاجِبَيْكَ عَلامةً،
ثَبَتَتْ على شَعْرٍ أَلَفَّ أَصِيرِ
وكذلك الهُدْب، وقيل: هو الطَّويلُ الكثيف؛ قال:
لِكُلِّ مَنامَةٍ هُدْبٌ أَصِيرُ
المنامة هنا: القَطِيفةُ يُنام فيها. والإِصارُ والأَيْصَر: الحشيش المجتمع، وجمعه أَياصِر. والأَصِيرُ: المتقارب. وأْتَصَر النَّبْتُ ائْتِصاراً إِذا الْتَفَّ. وإِنَّهم لَمُؤْتَصِرُو العَدَدِ أَي عددهم كثير؛ قال سلمة
بن الخُرْشُب يصف الخيل:
يَسُدُّونَ أَبوابَ القِبابِ بِضُمَّر
إلى عُنُنٍ، مُسْتَوثِقاتِ الأَواصِرِ
يريد: خيلاً رُبِطَتْ بأَفنيتهم. والعُنُنُ: كُنُفٌ سُتِرَتْ بها الخيلُ من الريح والبرد. والأَواصِرُ: الأَواخي والأَواري، واحِدَتُها آصِرَة؛ وقال آخر:
لَها بالصَّيْفِ آصِرَةٌ وَجُلٌّ،
وسِتٌّ مِنْ كَرائِمِها غِرارُ
وفي كتاب أَبي زيد: الأَباصِرُ الأَكْسِيَة التي مَلَؤُوها من الكَلإِ وشَدُّوها، واحِدُها أَيْصَر. وقال: مَحَشٌّ لا يُجَزُّ أَيْصَرُه أَي من كثرته. قال الأَصمعي: الأَيْصَرُ كساء فيه حشيش يقال له الأَيْصَر، ولا يسمى الكساءُ أَيْصَراً حين لا يكونُ فيه الحَشِيش، ولا يسمى ذلك الحَشِيشُ أَيْصَراً حتى يكون في ذلك الكساء. ويقال: لفلان مَحَشٌّ لا يُجَزُّ أَيصره أَي لا يُقْطَع.
والمَأْصِر: محبس يُمَدُّ على طريق أَو نهر يُؤْصَرُ به السُّفُنُ والسَّابِلَةُ أَي يُحْبَس لتؤخذ منهم العُشور.

### Türkçe

**أَصَرَ** şeyi **يَأْصِرُه** **أَصْراً**: onu kırdı ve büktü. Ve **الأَصْرُ**
ve **الإِصْرُ**: seni bir şeye büken şeydir. Ve **الآصِرَةُ**: seni bir adam üzerine, rahimden yahut
akrabalıktan yahut sıhriyet yahut iyilikten dolayı büken şeydir; çoğulu **الأَواصِرُ**’dür. Ve **الآصِرَةُ**: rahimdir; çünkü
seni büker. Ve denilir: “Beni falan üzerine **آصِرَة** olarak ne **تَأْصِرُني**?” yani beni ona
büken ne bir minnet ne de bir akrabalıktır; **الحطيئة** dedi ki:
عَطَفُوا عليّ بِغَير آ
صِرَةٍ فقد عَظُمَ الأَواصِرْ
Yani üzerime, bir ahid yahut akrabalık olmaksızın eğildiler. Ve **المآصِرُ**: o,
ahdin **آصِرَة**’sinden alınmıştır; ancak o, onunla bağlanıp tutulmak için bir akittir; ve
şeyleri bağladığın şeye: **الإِصارُ** denilir; bundan dolayı. Ve **الإِصْرُ**: ağır ahiddir. Ve tenzilde: “Ve o hususta sizin üzerinize
**إصْري** aldınız”; ve onda: “Ve onların **إصْرَهم**’ini üzerlerinden kaldırır”; çoğulu **آصْار**’dır; onunla
en az sayıyı aşmaz. **أَبو زيد**: “Onun üzerine **إِصْراً** aldım ve ondan **إِصْراً** aldım” yani
Allah Teâlâ’dan bir sağlam bağ. Aziz ve celil Allah dedi: “Rabbimiz, bizden öncekilere yüklediğin gibi
üzerimize **إِصْراً** yükleme”; **الفرّاء**: **الإِصْرُ** ahiddir; ve yine böyle dedi
Aziz ve celil sözünde: “Ve o hususta sizin üzerinize **إِصري** aldınız”; dedi ki: **الإِصر** burada, onu zayi ettiklerinde akdin
ve ahdin günahıdır; İsrailoğullarına ağırlaştırdığı gibi. Ve **الزجاج** dedi: “Üzerimize
**إِصْراً** yükleme”; yani bizden öncekilere yüklediğin gibi bize ağır gelecek bir iş; İsrailoğullarına
kendilerini öldürme emrinden olan gibi; yani bize de ağır gelecek şeyi bize vermeyesin. Ve İbn Abbas’tan rivayet edildi: “Üzerimize **إِصْراً** yükleme”; dedi ki: yerine getirmediğimiz bir ahid;
onu terk ve bozmakla bize azap edersin. Ve sözü: “Ve o hususta sizin üzerinize **إِصري** aldınız”;
dedi ki: benim misakım ve ahdim. **أَبو إِسحق** dedi: akrabalıktan yahut ahidden her akit,
o **إِصْر**’dür. **أَبو منصور** dedi: “Üzerimize **إِصْراً** yükleme”; yani bize ağır gelen bir günahın
cezasını. Ve sözü: “Ve onların **إِصْرَهم**’ini üzerlerinden kaldırır”; yani üzerlerine ağır olan ağır bir akitten bağlanan şey;
kendilerini öldürmeleri ve benzeri, necaset isabet ettiğinde deriyi kesip ayırma gibi. İbn Ömer hadîsinde: içinde **إِصْر** bulunan bir yemin üzerine yemin eden kimseye kefaret yoktur;
denilir: **الإِصْر**; boşama yahut azat yahut adak ile yemin etmendir. Ve **الإِصْر**’ün aslı:
ağırlık ve sıkılıktır; çünkü o, yeminlerin en ağırıdır ve çıkışı en dardır; yani onunla vefa gerekir ve
kefaretle ondan bedel alınmaz. Ve ahde: **إِصْر** denilir. Ve **أَسلم بن أَبي أَمامَة**’den hadiste dedi ki: Allah’ın Resulü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, dedi:
“Kim cuma günü yıkatır ve yıkanır, erken gider ve erkenden varır, yaklaşır, dinler ve susarsa, onun için ecirden iki **كِفْل** vardır; kim yıkatır ve yıkanır, erken gider ve erkenden varır, yaklaşır ve boş söz söylerse, onun için **الإِصْر**’den iki **كِفْل** vardır”; **شمر** dedi: **الإِصْر**’de, onu zayi ettiğinde akdin günahı vardır. Ve İbn Şümeyl dedi: **الإِصْرُ** ağır ahiddir;
yeminden ve ahidden olan her şey, o **إِصْر**’dür; ve denildi: **الإِصْرُ** onun boş sözü ve amelini zayi etmesi için günah ve cezadır;
aslı darlıktan ve hapsetmedendir. Denilir: **أَصَرَه يَأْصِرُه**; onu hapsettiğinde ve ona daralttığında. Ve **الكِفْلُ**: paydır; ondan hadîs: kim haramdan mal kazanır da ondan azat ederse, bu onun üzerine **إِصْراً** olur; ve ondan diğer hadîs: sultandan soruldu; dedi: “O, yeryüzünde Allah’ın gölgesidir; iyilik ederse ona ecir vardır ve size şükür; kötülük ederse onun üzerine **الإِصْرُ** vardır ve size sabır.” İbn Ömer hadîsinde: içinde **إِصْر** bulunan bir yemin üzerine yemin eden; ve **الإِصر**: günah ve ağırlıktır; çoğulu **آصار**’dır.

Ve **الإِصارُ**: çadır ipidir; çoğulu **أُصُر**; **فُعُل** vezni üzere.

Ve **الإِصارُ**: çadır iplerinin kısa kazığıdır; çoğulu **أُصُرٌ** ve **آصِرَةٌ**; ve yine böyledir
**الإِصارَةُ** ve **الآصِرَةُ**.

Ve **الأَيْصَرُ**: çadırın altını bir kazığa bağlamakla bağlanan kısa küçük bir tepeciktir; onda bir dil: **أَصارٌ**; **الأَيْصَر**’in çoğulu **أَياصِرُ**. Ve **الآصِرَةُ** ve **الإِصارُ**:
adamın iki pazusunu birleştiren deri kayıştır; onda **السين** ile bir dil vardır; ve sözü, **ثعلب**’in İbnü’l-A‘râbî’den rivayetle okuduğu:
لَعَمْرُكَ لا أَدْنُو لِوَصْلِ دَنِيَّةِ،
ولا أَتَصَبَّى آصِراتِ خَلِيلِ
Onu açıkladı ve dedi ki: sevgiden zayıf olana razı olmam; **الآصِرَةَ**’yi açıklamadı. İbn Sîde dedi: ve bende, ancak **الآصرة** ile, çadırın altının bağlandığı küçük ipi kastetti; şöyle der: o yerlere ilişmem; dostun karısını ve benzerini isterim; ve onunla üstü kapalı söylemesi caizdir: dostumun akrabasından olan kimseye, halası ve teyzesi ve benzeri gibi, ilişmem. **الأَحمر**: o, benim komşumdur; benim evimin kırığı onun evinin kırığının yanına, ve benim evimin **إِصارُ**’ı onun evinin **إِصار**’ının yanına; yani çadır ipi. Ve “**حَيٌّ مُتآصِرُون**” yani birbirine komşu. İbnü’l-A‘râbî: **الإِصْرانِ**
iki kulağın deliğidir; ve okudu:
إِنَّ الأُحَيْمِرَ، حِينَ أَرْجُو رِفْدَه
غَمْراً، لأَقْطَعُ سَيِّءُ الإِصْرانِ
**فِعْلان** üzere çoğul yaptı. Dedi: **الأَقْطَعُ** sağırdır; ve **الإِصرانُ** **إِصْرٍ**’ün çoğuludur.

Ve **الإِصار**: **المِحَشُّ**’un ottan içine aldığı şeydir; **الأَعشى** dedi:
فَهذا يُعِدُّ لَهُنَّ الخَلا،
ويَجْمَعُ ذا بَيْنَهُنَّ الإِصارا
Ve **الأَيْصَر**: **الإِصار** gibidir; dedi:
تَذَكَّرَتِ الخَيْلُ الشِّعِيرَ فَأَجْفَلَتْ،
وكُنَّا أُناساً يَعْلِفُون الأَياصِرا
Bazıları onu şöyle rivayet etti: “**الشعير** عشiyye.” Ve **الإِصارُ**: içine ot doldurulan örtüdür.

Ve **أَصَر** şeyi **يأْصِرُه أَصْراً**: onu hapsetti; İbnü’r-Riqâ‘ dedi:
عَيْرانَةٌ ما تَشَكَّى الاَّصْرَ والعَمَلا
Ve **كَلأٌ آصِرٌ**: içindekine hapsedici yahut çokluğundan dolayı ona varılana kadar (engelleyici). **الكسائي**:
“Beni şey **أَصَرني** **يأْصِرُني**” yani beni hapsetti. Ve “adamı o iş üzerine **أَصَرْتُ**” yani onu hapsettim. İbnü’l-A‘râbî: “Onu ihtiyacından ve onu istediğim şeyden **أَصَرْتُ**” yani onu hapsettim;
yer **مَأْصِرٌ** ve **مأْصَر**’dır; çoğulu **مآصر**; avam **معاصر** der.

Ve **شَعَرٌ أَصِير**: sarılmış, toplanmış, kökü çok; **الراعي** dedi:
ولأَتْرُكَنَّ بحاجِبَيْكَ عَلامةً،
ثَبَتَتْ على شَعْرٍ أَلَفَّ أَصِيرِ
Ve yine böyledir **الهُدْب**; ve denildi: o, uzun ve gür olandır; dedi:
لِكُلِّ مَنامَةٍ هُدْبٌ أَصِيرُ
Burada **المنامة**: içinde yatılan kadifedir. Ve **الإِصارُ** ve **الأَيْصَر**: toplanmış ottur; çoğulu **أَياصِر**. Ve **الأَصِيرُ**: birbirine yakın olandır. **أْتَصَر** bitki **ائْتِصاراً**: sarılıp toplandığında. Ve şüphesiz onlar, sayı bakımından **لَمُؤْتَصِرُو**’dur; yani sayıları çoktur; **سلمة بن الخُرْشُب** atları vasfederken dedi:
يَسُدُّونَ أَبوابَ القِبابِ بِضُمَّر
إلى عُنُنٍ، مُسْتَوثِقاتِ الأَواصِرِ
İster: avlularına bağlanmış atlar. Ve **العُنُنُ**: rüzgâr ve soğuktan atların onunla örtüldüğü siperlerdir. Ve **الأَواصِرُ**: **الأَواخي** ve **الأَواري**; bir tanesi **آصِرَة**’dir; ve bir başkası dedi:
لَها بالصَّيْفِ آصِرَةٌ وَجُلٌّ،
وسِتٌّ مِنْ كَرائِمِها غِرارُ

Ve **أَبي زيد**’in kitabında: **الأَباصِرُ**; otla doldurdukları ve bağladıkları örtülerdir; bir tanesi **أَيْصَر**’dır. Ve dedi: “**مَحَشٌّ** ki onun **أَيْصَرُه** biçilmez” yani çokluğundan. **الأَصمعي** dedi: **الأَيْصَرُ** içinde ot bulunan bir örtüdür; ona **الأَيْصَر** denilir; örtü, içinde ot olmadıkça **أَيْصَراً** diye adlandırılmaz; ve o ot da, o örtünün içinde olmadıkça **أَيْصَراً** diye adlandırılmaz. Ve denilir: falanın **مَحَشٌّ**’u vardır ki onun **أَيصره** biçilmez; yani kesilmez.

Ve **المَأْصِر**: bir yol yahut nehir üzerine gerilen bir hapishanedir; onunla gemiler ve yolcular **يُؤْصَرُ** edilir; yani onlardan öşürler alınsın diye hapsedilir.
