# أصر — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B5%D8%B1/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: أصر

(باب الهمزة والصاد وما بعدهما في الثلاثي)
(أصل) الهمزة والصاد واللام، ثلاثة أصولٍ متباعدٍ بعضُها من بعض، أحدها: أساس الشيء، والثاني: الحيّة، والثالث: ما كان من النّهار بعد العشيّ. فأما الأوّل فالأصل أصل الشيء، قال الكِسائيّ في قولهم: "لا أصْلَ له ولا فَصل له([1])": إنّ الأصل الحسب، والفَصْل اللسان. ويقال مَجْدٌ أصيلٌ. وأمّا الأصَلة فالحيّة العظيمة. وفي الحديث في ذكر الدجّال: "كأَنّ رأسَهُ أصَلَةٌ". وأمّا الزمان فالأصيل بعد العَشِيّ وجمعه أصُلٌ وآصالٌ. و[يقال] أصيلٌ وأصيلَةٌ، والجمع أصائل. قال([2]):
لعَمْري لأَنْت البيتُ أُكرِمُ أهْلَهُ *** وأقْعُدُ في أفيَائِهِ ([3]) بالأصائلِ
(أصد) الهمزة والصاد والدال، شيء يشتمل على الشيء. يقولون للحظيرة أصيدةٌ، سمّيت بذلك لاشتمالها على ما فيها. ومن ذلك الأُصْدة، وهو قميصٌ صغير يلبسه الصبايا، ويقال صَبِيّةٌ ذات مُؤَصَّد. قال:
تعلّقت ليلَى وهي ذات مؤَصَّدٍ *** ولم يَبْدُ [للأتراب] من ثديها حَجْم([4])
(أصر) الهمزة والصاد والراء، أصلٌ واحدٌ يتفرع منه أشياء متقاربة. فالأصر الحبسُ والعَطف وما في معناهما. وتفسيرُ ذلك أنَّ العهد يقال له إصْرٌ، والقرابة تسمى آصِرَةٌ، وكل عقدٍ وقرابةٍ وَعهدٍ إصرٌ. والبابُ كلُّه واحد. والعرب تقول: "ما تأصِرُني على فلان آصِرَةٌ"، أي ما تعطفني عليه قرابة. قال
الحطيئة:
أضم عفوا عليّ بغير آ *** صرَةٍ فقد عظُم الأَواصِرْ([5])أي عطفوا عليّ بغير عهدٍ ولا قرابة. والمأْصَِرُ([6]) من هذا، لأنه شيء يُحْبَس [به]. فأما قولهم إنّ [العهد([7])] الثّقيل إصْرٌ فهو [من] هذا، لأنّ العهدَ والقرابةَ لهما إصْرٌ ينبغي أن يُتَحمَّل. ويقال أصَرْتُه إذا حبستَه. ومن هذا الباب الإصار، وهو الطُّنُب، وجمعه أُصُرٌ. ويقال هو وتد الطُّنُب. فأمّا قول الأعشى:
فهذا يُعِدُّ لَهنَّ الخلا *** ويَجْعلُ ذا بينهنَّ الإصَارا([8])
ـ

### Türkçe

(همze, صاد ve onlardan sonra gelenlerin üçlüdeki babı)

(**أصل**) hemze, صاد ve لام; birbirinden uzak üç asıldır: birincisi, şeyin temeli; ikincisi, yılan; üçüncüsü, gündüzden akşamüstünden sonra olan şeydir. Birincisine gelince: **الأصل** şeyin **أصل**’idir. el-Kisâî onların “لا **أصْلَ** له ولا **فَصل** له([1])” sözünde dedi ki: **الأصل** soy-sop, **الفَصْل** dil(=beyan)dır. Ve “**مَجْدٌ أصيلٌ**” denir. **الأصَلة**’ye gelince: o, büyük yılandır. Deccâl’in zikrinde hadiste: “sanki onun başı **أصَلَةٌ**” (gibidir). Zamana gelince: **الأصيل** akşamüstünden sonradır; çoğulu **أصُلٌ** ve **آصالٌ**’dır. Ve **أصيلٌ** ve **أصيلَةٌ** denir; çoğul **أصائل**’dir. Dedi([2]):
لعَمْري لأَنْت البيتُ أُكرِمُ أهْلَهُ *** وأقْعُدُ في أفيَائِهِ ([3]) بالأصائلِ

(**أصد**) hemze, صاد ve دال; şeyi içine alan bir şeydir. Ağıla **أصيدةٌ** derler; içindekini içine alması sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Bundan **الأُصْدة** de vardır; o, kız çocuklarının giydiği küçük bir gömlektir. Ve “**صَبِيّةٌ** ذات **مُؤَصَّد**” denir. Dedi:
تعلّقت ليلَى وهي ذات مؤَصَّدٍ *** ولم يَبْدُ [للأتراب] من ثديها حَجْم([4])

(**أصر**) hemze, صاد ve راء; ondan yakın şeylerin dallandığı tek bir asıldır. **الأصر** hapsetme, bağlama ve bunların manasındakilerdir. Bunun açıklaması: ahde **إصْرٌ** denir; akrabalığa **آصِرَةٌ** denir; her bağ ve akrabalık ve ahid **إصرٌ**’dur. Bütün bab birdir. Araplar der ki: “ما **تأصِرُني** على فلان **آصِرَةٌ**”; yani, beni ona akrabalık bağlamaz. Dedi
el-Hutay’a:
أضم عفوا عليّ بغير آ *** صرَةٍ فقد عظُم الأَواصِرْ([5])
yani, ahid ve akrabalık olmaksızın bana bağlandılar. **المأْصَِرُ**([6]) de bundandır; çünkü o, kendisiyle [bir şeyin] hapsedildiği bir şeydir. “Ağır **العهد**([7]) **إصْرٌ**’dur” sözlerine gelince: bu, bundandır; çünkü ahdin ve akrabalığın bir **إصْرٌ**’u vardır ki taşınması gerekir. “**أصَرْتُه**” denir; onu hapsettiğim zaman. Bu babdandır **الإصار**; o, çadır ipidir; çoğulu **أُصُرٌ**’dur. Ve “o, çadır ipinin kazığıdır” denir. A‘şâ’nın sözüne gelince:
فهذا يُعِدُّ لَهنَّ الخلا *** ويَجْعلُ ذا بينهنَّ الإصَارا([8])
ـ
