# أصف — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D9%81/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B5%D9%81/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D9%81.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: أصف

باب الصاد والفاء و و ا ي ء معهما
ص و ف، و ص ف، ص ف و، ف ي ص، ص ي ف، ف ص ي، أ ص ف مستعملات
صوف:
الصُّوفُ للضَّأْن وشِبْهِهِ، وكَبشٌ صافٌ ونَعجةٌ صافةٌ، وكبشٌ صُوفانيٌّ ونَعجة صوفانيّةٌ.
وزغبات القَفَا تُسَمَّى صوفةَ القفا. ويقال لواحدة الصوف صوفة وتُصَغَّر صُوَيفةٌ.
والصُّوفانةُ: بَقْلةٌ زَغْباءُ قصيرة.
وصوفةُ اسمُ حَيٍّ من تَميم، وآل صوفان الذين كانوا يُجيزون الحُجّاج من عَرَفات، يقُول أحدُهم فيقول: أجيزي صوفة، فاذا أجازَتْ قالَ: أجيزي خِنْدِفُ، فاذا أجازَتْ أُذِنَ للناس في الإِفاضة، وفيهم يقول أوس بن مَعْراء: حتى يقالَ أجيزوا آلَ صوفانا
وصف:
الوصف: وصفُكَ الشيءَ بحِلْيته ونَعْته.
ويقال للمُهْر اذا تَوَجَّه لشيءٍ من حُسْنِ السِّيرة: قد وَصَفَ، معناه: أَنّه قد وَصَفَ المَشْيَ أي وَصَفَه لِمنْ يُريد منه، ويقال: هذا مُهْرٌ حين وَصَفَ.
وفي حديث الحَسَن: أنّه كَرِهَ المواصفة في البَيْعِ.
ويقال للوصيف: قد أوصَفَ، وأوصَفَتِ الجاريةُ. ووَصيفٌ ووُصَفاءُ ووَصيفةٌ ووَصائِفُ.
صفو:
الصَّفْوُ نقيض الكَدَرِ، وصَفْوَةُ كُلِّ شيءٍ خالصُه وخَيرُه.
والصَّفاءُ: مُصافاة المَوَدَّة والإخِاءِ.
والصَّفاءُ: مصدرُ الشيءِ الصافي.
واستَصفَيْتُ صَفوةً أي أخَذْتُ صَفْوَ ماءٍ من غديرٍ.
وصَفِيُّ الاِنسانِ: الذي يُصافيه المَوَدَّةَ.
وناقةٌ صَفيٌّ: كثيرة اللبَن، ونخلةٌ صَفيٌّ: كثيرةُ الحَمل، وتجمع صَفايا.
والصَّفَا: حَجَرٌ صُلْبٌ أملَسُ، فاذا نَعَتَّ الصخرةَ قُلتَ: صَفاة وصَفْواء، والتذكير: صفاً وصَفْوانٌ، واحده صَفْوانةٌ، وهي حجارةٌ مُلْسٌ لا تُنبِتُ شيئاً.
والصَّفيُّ: ما كانَ رسولُ الله- صلّى اللهُ عليه وعلى آله وسلَّم- يَصطَفيه لنفسه أي يختاره من الغَنيمة بعد الخمس قبلَ أن يَقسِمَ.
والاصطِفاءُ: الاختيار، افتِعال من الصَّفُوة، ومنه النبيُّ المُصطَفَى، والأنبياءُ المُصْطَفُونَ: اذا اختاروا، هذا بضمّ الفاء.
فيص:
تقول: قَبَضْتُ على ذَنَبِ الضَّبِّ فأفاصَ من يَدي حتى خلَصَ ذَنَبُه، وهو حين تَنْفَرجُ أصابعُكَ عن قَبْضِ ذَنَبه، ومنه التفاوُصَ.
وما يُفيصُ بكذا أي ما يُبين.
الفَيْصُ من المُفاوَصة، وبعضهم يقول: مُفايَضة.
صيف:
الصَّيفُ: رُبْعٌ من أرباع السَّنَةِ، وعند العامّةِ نِصفُ السنة.
والصَّيف: المطر الذي يَجيء بعد الربيع، قال جرير: وجادَكِ من دارٍ ربيعٌ وصَيِّفُ والصَّيِّفُ من المطر والأزمنة والنَّبات: وما يكون في الرُّبْع الذي يتلو الربيعَ من السنة، وهو الصَّيْفيُّ.
ويومٌ صائفٌ وليلةٌ صائفةٌ.
وصافَ القوم في مَصيفهم اذا أقامُوا في مكان صَيْفَتهم.
وغَزوةٌ صائفةٌ: أَنهم كانوا يخرُجُون صيفاً ويرجِعونَ شِتاءً.
والصَّيفوفةُ: مَيْل السَّهْم عن الرَّمِيَّة، وصافَ يَصيفُ، قال أبو زبيد: فمُصيفٌ أو صافَ غيرَ بعيد
فصي:
أَفْصَى: اسْمُ أبي ثقيف واسْمُ أبي عبد القَيس.
وكلُّ شيءٍ لازِقٍ بشيءٍ ففَصَأتَه قلت: انفَصَى.
واللَّحْمُ المُتَفَسِّخُ ينفضي عن العظم.
وتَفَصَّيْتَ اذا تَخَلَّصتَ من بليَّة، والاسْمُ الفَصْيةُ.
ويقال: الفَصْية واللهِ الفَصية أي الخلاص مِمّا يُخاف اذا خِفْتَ أمراً أي جَرَى لك طَيْرُ السُّعود.
وأَفْصَى البَرْدُ أي أقلَعَ.
وفَصَّيْتُ الشيءَ عن الشيءِ أي خَلَّصْتُه منه.
أصف:
الأَصَفُ لغةٌ في اللَّصَف.
وآصف: كاتِبُ سُلَيمانَ بنِ داودَ- عليه السلام- الذي دعا اللهَ- جلَّ وعَزَّ- باسمِهِ الأعظمِ، فرأى سليمانُ العَرشَ مستقراً عنده.

### Türkçe

باب **الصاد** ve **الفاء** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte
**ص و ف**، و **ص ف**، **ص ف و**، **ف ي ص**، **ص ي ف**، **ف ص ي**، **أ ص ف** kullanılagelenlerdir

**صوف**:
**الصُّوفُ** koyun ve benzeri içindir; ve **كَبشٌ صافٌ** ve **نَعجةٌ صافةٌ**; ve **كبشٌ صُوفانيٌّ** ve **نَعجة صوفانيّةٌ**.
Ve **زغبات القَفَا** “**صوفةَ القفا**” diye adlandırılır. Ve yünün bir tanesine **صوفة** denir ve küçültmesi **صُوَيفةٌ** yapılır.
Ve **الصُّوفانةُ**: kısa, tüylü bir ottur.
Ve **صوفةُ** Temîm’den bir hayyın adıdır; ve **آل صوفان** ki hacıları **عَرَفات**’tan geçirirlerdi; onlardan biri söyler de derdi: “**أجيزي صوفة**”; o geçirince dedi: “**أجيزي خِنْدِفُ**”; o geçirince insanlara **الإِفاضة** için izin verilirdi; ve onlar hakkında Evs b. Ma‘râ’ şöyle der:
حتى يقالَ أجيزوا آلَ صوفانا

**وصف**:
**الوصف**: senin bir şeyi süsü ve niteliğiyle vasfetmendir.
Ve tay için, gidişin güzelliğinden bir şeye yöneldiği zaman: “**قد وَصَفَ**” denir; manası: onun yürüyüşü vasfetmiş olmasıdır; yani onu, ondan isteyen kimse için vasfetmiştir; ve denir: “Bu, **مُهْرٌ**dur; **حين وَصَفَ**.”
Ve **الحَسَن** hadîsinde: onun, alışverişte **المواصفة**yi kerih gördüğü (gelmiştir).
Ve **الوصيف** için: “**قد أوصَفَ**” denir; ve cariye: “**أوصَفَتِ**”. Ve **وَصيفٌ** ve **وُصَفاءُ** ve **وَصيفةٌ** ve **وَصائِفُ**.

**صفو**:
**الصَّفْوُ** bulanıklığın zıddıdır; ve her şeyin **صَفْوَةُ** onun hâlisi ve hayırlısıdır.
Ve **الصَّفاءُ**: sevgi ve kardeşliğin **مُصافاة**sıdır.
Ve **الصَّفاءُ**: **الصافي** olan şeyin masdarıdır.
Ve “**استَصفَيْتُ صَفوةً**” (dedim), yani bir gölcükten suyun **صَفْوَ**unu aldım.
Ve insanın **صَفِيُّ**si: sevgi bakımından onunla **يُصافيه** olan kimsedir.
Ve **ناقةٌ صَفيٌّ**: sütü çok; ve **نخلةٌ صَفيٌّ**: yükü (meyvesi) çok; ve **صَفايا** diye çoğul yapılır.
Ve **الصَّفَا**: sert, pürüzsüz bir taştır; kayayı nitelediğin zaman: **صَفاة** ve **صَفْواء** dersin; müzekkeri: **صفاً** ve **صَفْوانٌ**; onun teki **صَفْوانةٌ**dur; ve onlar, hiçbir şey bitirmeyen pürüzsüz taşlardır.
Ve **الصَّفيُّ**: Allah’ın Elçisi’nin -Allah ona ve âline salât ve selâm etsin- kendisi için **يَصطَفيه** olduğu şeydir; yani ganimetten, beşte birden sonra, taksim etmeden önce seçtiği.
Ve **الاصطِفاءُ**: seçme; **الصَّفُوة**den **افتِعال**dır; ve ondan **النبيُّ المُصطَفَى**; ve **الأنبياءُ المُصْطَفُونَ**: seçildikleri zaman; bu, **الفاء**’ın dammesi iledir.

**فيص**:
Dersin ki: “Kelerin kuyruğunu tuttum da elimden **أفاصَ** etti, nihayet kuyruğu kurtuldu”; ve o, parmaklarının kuyruğunu kavramandan ayrıldığı zamandır; ve ondan **التفاوُصَ**.
Ve “**وما يُفيصُ بكذا**” yani “bununla açıklık kazanmaz.”
**الفَيْصُ** **المُفاوَصة**dandır; ve bazısı der ki: **مُفايَضة**.

**صيف**:
**الصَّيفُ**: senenin dörtte birinden bir çeyrektir; ve avam katında senenin yarısıdır.
Ve **الصَّيف**: bahardan sonra gelen yağmurdur; Cerîr dedi:
وجادَكِ من دارٍ ربيعٌ وصَيِّفُ
Ve yağmurdan, zamanlardan ve bitkiden **الصَّيِّفُ**: senenin baharı izleyen çeyreğinde olan şeydir; ve o, **الصَّيْفيُّ**dir.
Ve **يومٌ صائفٌ** ve **ليلةٌ صائفةٌ**.
Ve kavim, yazlıklarında ikamet ettikleri zaman: “**صافَ القوم في مَصيفهم**” (denir); yani **صَيْفَتهم** yerinde kaldılar.
Ve **غَزوةٌ صائفةٌ**: onların yazın çıktıkları ve kışın döndükleri (demektir).
Ve **الصَّيفوفةُ**: okun hedefe atıştan sapmasıdır; ve **صافَ يَصيفُ**; Ebû Zübeyd dedi:
فمُصيفٌ أو صافَ غيرَ بعيد

**فصي**:
**أَفْصَى**: Ebû Sekîf’in adı ve Ebû Abdülkays’ın adıdır.
Ve her şey ki bir şeye yapışıktır; onu ayırdığın zaman: “**انفَصَى**” dersin.
Ve çürümüş et, kemikten **ينفضي** olur.
Ve “**تَفَصَّيْتَ**” (dersin) belâdan kurtulduğun zaman; ve isim **الفَصْيةُ**dir.
Ve denir: “**الفَصْية** واللهِ **الفَصية**”; yani korkulan şeyden kurtuluş; bir işten korktuğun zaman; yani sana uğur kuşu koştu.
Ve “**أَفْصَى البَرْدُ**” yani (soğuk) kesildi.
Ve “**فَصَّيْتُ الشيءَ عن الشيءِ**” yani onu ondan kurtardım.

**أصف**:
**الأَصَفُ** **اللَّصَف** hakkında bir lugattır.
Ve **آصف**: Süleyman b. Dâvûd’un -aleyhisselâm- kâtibidir; Allah’ı -azze ve celle- onun en yüce ismiyle çağırdı da Süleyman, arşı onun yanında yerleşmiş olarak gördü.
