# أضض — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B6%D8%B6/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B6%D8%B6/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B6%D8%B6.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أضض

الإض، بالكسر: الأصل  كالإص، بالصاد، نقله الصاغاني عن ابن عباد.  والإضاض، بالكسر: الملجأ  ، نقله الجوهري، وأنشد للراجز:
  لأنعتن نعـامة مـيفـاضـا
  خرجاء ظلت تطلب الإضاضا أي تلجأ إليه. ومن سجعات الأساس: ما كان سبب شرادهم وانفضاضهم، إلا الثقة بمصادهم وإضاضهم. والإضاض:  تصدق الناقة  ظهرا لبطن  عند المخاض  . ووجدت إضاضا، أي حرقة أو كالحرقة عند نتاجها.  وأضني الأمر  أضا:  بلغ مني المشقة  ، وأحزنني. أضني  الفقرث إليك: أحوجني وألجأني  ، يؤض ويئض. والأض: المشقة، قاله الليث. أض  الشيء  يؤضه أضا:  كسره  ، مثل هضه، كما في الجمهرة. وفي بعض نسخها: الأض: الكسر، كالهض. أضت  النعامة إلى أدحيها  أضا:  أرادته، كآضت إليه  مؤاضة، نقله الصاغاني.  وائتضه  ائتضاضا:  طلبه  ، يريغه ويريغ له. ائتضه مائة سوط:  ضربه  ، نقله الصاغاني. ائتض  إليه  ائتضاضا:  اضطر  ، فهو مؤتض، أي مضطر ملجأ، وبه فسر أبو عبيد قول رؤبة:
  داينت أروى والديون تقضى
  فمطلت بعضا وأدت بعضا وهي ترى ذا حاجة مؤتضا

  قال ابن سيده: وأحسن من ذلك أن تقول: أي لاجئا محتاجا.  والمؤاض: المبادر  إلى الشئ، عن ابن عباد. المؤاض  من الإبل: الماخض  ، وهي التي أخذها الإضاض عند النتاج، عن ابن عباد. ومما يستدرك عليه: الأض: الإجهاد كالإضاض، وقد ائتض فلان، إذا بلغ منه المشقة. وناقة مؤتضة: أخذها الإضاض عن الأصمعي. والإضاض: الحرقة. وائتضضت نفسي لفلان، واحتضضتها، أي استزدتها، نقله الصاغاني. والمؤتض: المحتاج والمضطر.

### Türkçe

**الإض**, kesre ile: asıl; **الإص** gibi, **الصاد** ile; bunu الصاغاني, İbn عباد’dan nakletti. Ve **الإضاض**, kesre ile: sığınılacak yer; bunu الجوهري nakletti. Ve recez söyleyenin şu beytini okudu:
  لأنعتن نعـامة مـيفـاضـا
  خرجاء ظلت تطلب **الإضاضا** أي تلجأ إليه.
Yani ona sığınır. Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Onların kaçışlarının ve dağılmalarının sebebi, ancak av yerlerine ve sığınaklarına güven idi.” Ve **الإضاض**: doğum sırasında deve (dişisi)nin sırtı karnına sadaka vermesi. Ve **إضاضا** buldum; yani bir yanma, yahut doğurması sırasında yanma gibi. Ve iş beni **أضا** yordu: benden meşakkati buldu; ve beni hüzünlendirdi. Fakirlik beni sana **أضني** etti: beni muhtaç kıldı ve beni sığınmaya mecbur etti; **يؤض** ve **يئض**. Ve **الأض**: meşakkat; bunu الليث söyledi. **أض** şeyi, onu **أضا** **يؤضه**: onu kırdı; **هضه** gibi; **الجمهرة**’de olduğu üzere. Ve onun bazı nüshalarında: **الأض**: kırma; **الهض** gibi. Devekuşu **أضت** yuvasına **أضا**: onu istedi; **آضت إليه مؤاضة** gibi; bunu الصاغاني nakletti. Ve **ائتضه ائتضاضا**: onu istedi; onu kandırır ve onun için kandırır. **ائتضه مائة سوط**: onu dövdü; bunu الصاغاني nakletti. **ائتض إليه ائتضاضا**: mecbur kaldı; o halde o **مؤتض**’dur; yani mecbur, sığınılacak yere itilmiş; ve bununla أبو عبيد, رؤبة’nin sözünü tefsir etti:
  داينت أروى والديون تقضى
  فمطلت بعضا وأدت بعضا وهي ترى ذا حاجة **مؤتضا**

İbn سيده dedi: Bundan daha güzeli, şöyle demendir: yani sığınmış, muhtaç. Ve **المؤاض**: şeye atılan/öne atılan; İbn عباد’dan. Develerden **المؤاض**: doğum sancısı çeken; o, doğum sırasında **الإضاض**’ın kendisini aldığıdır; İbn عباد’dan. Ve ona ilâve olarak kaydedilenlerdendir: **الأض**: yorma/bitkin düşürme; **الإضاض** gibi; ve falan kimse **ائتض** etti; ondan meşakkat nihayetine vardığı zaman. Ve **ناقة مؤتضة**: onu **الإضاض** aldı; الأصمعي’den. Ve **الإضاض**: yanma. Ve nefsim falan kimse için **ائتضضت** ve onu **احتضضتها**: yani onu artırmasını istedim; bunu الصاغاني nakletti. Ve **المؤتض**: muhtaç ve mecbur.
