# أضم — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B6%D9%85/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B6%D9%85/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أضم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B6%D9%85.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: أضم

ض م ( و ا ى ء )
ضيم ، ضمى ، مضى ، وضم ، ومض ، أمض ، وميض ، أضم .
ضيم : قال اللّيثُ : ضامَه في الأمر ، وضَامَهُ حَقّه يَضِيمه ضَيْما : وهو الانتقاص . ويقال : ما ضِمْتُ أحداً ، ولا ضُمْتُ ، أي : ما ضامَني أحد . والمَضِيمُ : المَظلومُ .
ضمي : أبو العبَّاس عن ابن الأعرابي قال : ضَمَى : إذا ظَلم .
قلتُ : كأنه مقلوبٌ عن ضامَ ، وكذلك بَضَى : إذا أقام ، مقلوبٌ عن باضَ .
مضى : يقال : مضيْتُ بالمكان ، أو مضَيْتُ عليه .
وقال ابن شُميل : يقال : مَضَيْتُ ببيعي ، أي : أجَزْتُه . وقد ماضَيْتُه ، أي : أجَزْتُه . ويقال أيضاً : أمضَيْتُ بَيْعي ، ومَضَيْتُ على بَيْعي ، أي : أجزْتُه .
ابن السكّيت عن أبي عُبَيدة عن يونس : مَضَيتُ على الأمر مُضُوّاً ؛ وهذا أمرٌ مَمْضُوٌّ عليه ، جاء به في باب فَعُول بفتح الفاء .
أبو عُبَيد : المُضَوَاءُ : التقدُّم .
وقال القُطاميّ :
فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوَائه
ويقال : مضى الشيءُ يَمضي مُضُوّاً وَمضاءً .
قال الليث : الفَرَس يُكنى أبا المضَاء .
ويقال للرجل إذا مات : قد مَضَى .
أمض : قال الليث : أَمِضَ الرجلُ يأمَض فهو أمِضٌ : إذا لم يُبالِ المعاتَبة ، وعَزِيمتُه ماضيةٌ في قَلْبه ، وكذلك إذا أبْدَى بِلسانِه غيرَ ما يُريد . قلت : لم أسمعْ أمِضَ لغير الليث ولا أعرفه .
ومض : قال الليث : الوَمْضُ والوَمِيضُ : مِنْ لمعَان البَرْق وكلِّ شيء صافي اللّون .
ويقال : أومضَتْه فلانة بعَيْنها : إذا برّقَتْ له .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الوَمِيضُ : أن يومِضَ البَرقُ إيماضةً ضعيفةً ثم يَخفَى ثم يُومِض ، وليس في هذا يأسٌ من مَطر قد يكون وقد لا يكون . [
وقال شَمِر وغيره : يقال : ومَض البرقُ يَمِضُ ، وأَوْمَض يُومِضُ ، وأنشد :
تَضحَك عن غُرِّ الثّنايا ناصعٍ
مِثلِ وَمِيض البَرقِ لمَّا عَنْ وَمَضْ
يريد : لمَّا أنْ وَمَضَ .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : في البَرْق الإيماض وهو اللَّمْع الخَفِيّ .
أضم : أبو عُبَيد عن الأصمعي وأبي عمرو :
الأضَمُ : الغَضَبُ . وقد أَضِمَ يأضَم أضماً فهو أضِم .
وإضَمٌ : اسمُ جبل بعينه .
وأنشد ابن السكيت :
شُبّتْ بأعلى عانِدَين مِنْ إضَمْ
وضم : رُوِي عن عمر بنِ الخطَّاب أنه قال : إنما النّساءُ لحمٌ على وَضَم إلاّ ما زُبَّ عنه .
قال أبو عبَيد عن الأصمعي : الوَضَمُ : الخشبَة أو البارِيَة التي يوضع عليها اللّحم يقول : فهنّ في الضَّعف مِثلُ ذلك اللَّحم الّذي على الوَضَم ، وشَبَّه النساءَ به لأنّ من عادة العرب في بادِيَتها إذا نُحِر بعيرٌ لجماعته يَقْتسمون لحمه أن يَقْلعوا شجراً كثيراً ويُوضَم بعضُه على بعض ، ويُعَضَّى اللحمُ ويوضَع عليه ، ثم يُلقَى لحمهُ عن عُراقِه ويُقطَّع على الوَضَم هَبْراً للقَسْم ، وتُؤجَّج نار ، فإذا سقَط جَمْرُها اشتَوى مَن حضَر شِوايةً بعد شِوايةٍ على ذلك الجَمْرِ ، لا يُمنَع أحدٌ منه ، فإذا وقَعتْ فيه المقاسم وأحرَز الشركاءُ مقاسِمَهم حَوَّل كلُّ شريك قَسَمه عن الوَضَم إلى بيته ، ولم يَعرِض أحد لما حازَه . فشبه عمرُ النساءَ وقلَّةَ امتناعِهنّ على طُلاّبهنّ من الرجال باللَّحم ما دام على الوَضم .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : الوَضَمُ : كلُّ ما وَقَيْتَ به اللَّحمَ من الأرض ، يقال : أوصَمْتُ اللحم ، وأوْضَمْتُ له .
قال : وقال الكسائيّ : إذا عملتَ له وَضَماً .
قلتَ : وَضَمْتُه أضِمُه ، فإذا وضَعت اللّحم عليه قلت : أوضَمْتُه .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الوَضِيمَةُ : القوْم ينزِلون على القَوْم وهم قليل فيُحسِنون إليهم ويُكرِمونهم .

### Türkçe

ض م ( و ا ى ء )
**ضيم** ، **ضمى** ، **مضى** ، **وضم** ، **ومض** ، **أمض** ، **وميض** ، **أضم** .
**ضيم** : el-Leys dedi: İşte ona zulmetti; ve onun hakkını eksiltti; onu **يَضِيمه** **ضَيْما** (diye) (yapar): ve o, eksiltmedir. Ve denilir: Ben kimseye **ضِمْتُ** etmedim, ve **ضُمْتُ** etmedim; yani: bana kimse **ضامَني** etmedi. Ve **المَضِيمُ**: mazlumdur.
**ضمي** : Ebü’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **ضَمَى**: zulmettiği zaman.
Dedim: sanki **ضامَ**’dan kalb edilmiştir; ve yine **بَضَى**: ikamet ettiği zaman; **باضَ**’dan kalb edilmiştir.
**مضى** : denilir: Mekân ile **مضيْتُ**; yahut onun üzerine **مضَيْتُ**.
Ve İbn Şümeyl dedi: denilir: Satışım ile **مَضَيْتُ**; yani: onu geçerli kıldım. Ve muhakkak ki ona **ماضَيْتُه**; yani: onu geçerli kıldım. Ve ayrıca denilir: Satışımı **أمضَيْتُ**; ve satışım üzerine **مَضَيْتُ**; yani: onu geçerli kıldım.
İbnü’s-Sikkît, Ebû ‘Ubeyde’den, Yûnus’tan: İş üzerine **مَضَيتُ** **مُضُوّاً**; ve bu, üzerine geçilmiş bir iştir: **مَمْضُوٌّ عليه**; onu **فَعُول** bâbında, **الفاء**’nın fethiyle getirdi.
Ebû ‘Ubeyd: **المُضَوَاءُ**: ilerlemedir.
Ve el-Kutâmî dedi:
فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوَائه
Ve denilir: Şey **مضى** eder; **يَمضي** **مُضُوّاً** ve **مضاءً**.
el-Leys dedi: At, **أبا المضَاء** diye künyelenir.
Ve adam için, öldüğü zaman, denilir: Muhakkak o **مَضَى** etti.
**أمض** : el-Leys dedi: Adam **أَمِضَ** eder; **يأمَض**; o hâlde o **أمِضٌ**’dur: azarlamayı umursamadığı zaman; ve onun azmi, kalbinde geçicidir; ve yine, diliyle istediğinden başkasını açıkladığı zaman. Dedim: el-Leys’ten başkası için **أمِضَ** işitmedim ve onu bilmem.
**ومض** : el-Leys dedi: **الوَمْضُ** ve **الوَمِيضُ**: şimşeğin parıltısındandır ve rengi saf olan her şeydendir.
Ve denilir: Falan kadın onu gözüyle **أومضَتْه**: ona parıldattığı zaman.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الوَمِيضُ**: şimşeğin zayıf bir parıldama ile parıldaması, sonra gizlenmesi, sonra parıldaması; ve bunda, yağmurdan bir ümitsizlik yoktur; olabilir ve olmayabilir. [
Ve Şemir ve başkaları dedi: denilir: Şimşek **ومَض** etti; **يَمِضُ**; ve **أَوْمَض** eder; **يُومِضُ**; ve inşâd etti:
تَضحَك عن غُرِّ الثّنايا ناصعٍ
مِثلِ وَمِيض البَرقِ لمَّا عَنْ وَمَضْ
İster: **لمَّا أنْ وَمَضَ**.
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: Şimşekte **الإيماض** vardır; ve o, gizli parıltıdır.
**أضم** : Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î ve Ebû ‘Amr’dan:
**الأضَمُ**: öfkedir. Ve muhakkak ki **أَضِمَ** eder; **يأضَم**; **أضماً**; o hâlde o **أضِم**’dir.
Ve **إضَمٌ**: bizzat bir dağın adıdır.
Ve İbnü’s-Sikkît inşâd etti:
شُبّتْ بأعلى عانِدَين مِنْ إضَمْ
**وضم** : Ömer b. el-Hattâb’dan rivayet olundu ki o dedi: Kadınlar ancak **وَضَم** üzerinde ettir; ondan uzaklaştırılan müstesna.
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den dedi: **الوَضَمُ**: etin üzerine konulduğu tahta yahut hasırdır; der ki: onlar zayıflıkta, **الوَضَم** üzerindeki o et gibidir; ve kadınları ona benzetti; çünkü Arapların bâdiyelerinde âdetlerindendir: cemaatine bir deve boğazlandığı zaman, etini taksim etmeleri (için) çok ağaç sökmeleri ve onun bir kısmını bir kısmı üzerine **يُوضَم** etmeleri; ve etin parçalara ayrılması ve onun üzerine konulması; sonra etinin kemiklerinden atılması ve **الوَضَم** üzerinde taksim için parça parça kesilmesi; ve bir ateş tutuşturulması; sonra onun koru düştüğü zaman, hazır bulunanın o kor üzerinde kızartma üstüne kızartma kızartması; ondan kimse men edilmez; sonra onda taksimler vuku bulduğu ve ortaklar paylarını elde ettiği zaman, her ortak payını **الوَضَم**’dan evine nakleder; ve kimse onun elde ettiğine ilişmez. Ömer, kadınları ve onların erkeklerden taliplerine karşı az engellenmelerini, **الوَضم** üzerinde olduğu müddetçe et ile benzetti.
Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الوَضَمُ**: et ile yeri koruduğun her şeydir; denilir: Eti **أوصَمْتُ**; ve onun için **أوْضَمْتُ**.
Dedi: Ve el-Kisâî dedi: Ona bir **وَضَماً** yaptığın zaman.
Dedim: Onu **وَضَمْتُ**; onu **أضِمُه**; sonra eti onun üzerine koyduğun zaman: onu **أوضَمْتُ** dedin.
Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: **الوَضِيمَةُ**: kavim, kavmin üzerine iner; ve onlar azdır; sonra onlara iyilik ederler ve onları ikram ederler.
