# أطد (أ-ط-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B7%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%B7%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: أ - ط - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B7%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والدال و و ا ي ء معهما
ط و د، و ط د، أ ط د مستعملات
طود:
الطَّوْد: الجَبَلُ العظيمُ، وجَمْعُهُ: أَطْوادٌ.
وطد:
وَطَدْتُ الأَرْضَ أَطِدُها طِدَةً، إذا أَثْبتّها بالوطء، أو بالرَّدْس حتّى تَتَصَلَّب.
والمِيطَدةُ: خَشَبةٌ يُوَطَّد بها المكان فيصلب لأساسِ بناءٍ أو غيره. ومنه اشْتُقَّ توطيدُ السُّلطانِ والملك ونحوه، وجاء في شِعْر القُطاميّ: الطّادي يريد به: الواطِد، على القَلب حيث يقول:
ما اعتاد حُبُّ سُلَيْمَى حينَ معتادِ		ولا تَقَضَّى بَوادي دَيْنها الطّادي
أطد:
الأطيدُ، أي: الشَّديدُ الوَكِيدُ، وفي شِعرٍ آخر: أطد، واشتقاق ذلك كلّه من: وَطَدَ.

##### Türkçe

باب **الطاء** و**الدال** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ط و د**، و**ط د**، **أ ط د** مستعملات

**طود**:
**الطَّوْد**: büyük dağ; onun çoğulu: **أَطْواد**.

**وطد**:
“Yeri **وَطَدْتُ**; onu **أَطِدُها** **طِدَةً** (olarak)” yani onu ayakla basarak yahut çiğneyip ezerek, sertleşinceye kadar sabitleştirdiğim zaman.

**المِيطَدةُ**: yerin kendisiyle sağlamlaştırıldığı bir tahta; böylece bir bina temeli veya başkası için sertleşir. Bundan, sultanı, mülkü ve benzerini sağlamlaştırma (tahkim etme) türetilmiştir. **القُطاميّ**’nin şiirinde gelmiştir: **الطّادي** ile **الواطِد**’i kasteder; kalb üzerine (kalb yoluyla) şöyle dediği yerde:
ما اعتاد حُبُّ سُلَيْمَى حينَ معتادِ		ولا تَقَضَّى بَوادي دَيْنها الطّادي

**أطد**:
**الأطيدُ**: yani, şiddetli, sağlam. Başka bir şiirde: **أطد**; bunun hepsinin iştikakı: **وَطَدَ**’dendir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B7%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط د ( وايء )
أطد ، وطد ، تطا ، طدي ، طود .
وطد طدي أطد : في حديث ابن مسعود : أن زيادَ بنَ عَدِي أتاه فَوَطَده إلى الأرض ، وكان رجلاً مجبولاً ، فقال عبد الله : أعْلُ عَنِّي ، فقال : لا حتى يخبرني متى يَهلِكُ الرجلُ وهو يعلم ؟ قال : إذا كان عليه إمامٌ إن أطاعه أكفَره ، وإن عصاه قَتَله .
قال أبو عبيدة : قال أبو عمرو : الوطْد غَمْزُك الشيءَ إلى الأرض ، وإثباتُك إيّاه ، يُقال منه : وطَدْتُه أَطِدُه وطداً إذا وَطِئْتَه وغَمَزْتَه ، وأَثْبَتّه ، فهو مَوْطود ، وقال الشَّمَّاخ :
فالْحَق بِبِجْلَة نَاسِبْهم وكُن معهم
حتى يُعيروك مَجداً غيرَ مَوْطودِ
الليث : المِيطَدَةُ خَشبةٌ يُوطّدُ بها المكانُ فيُصلَبُ الأَسَاسُ بناءً أو غيره .
عمرو عن أبيه : الطّادِي : الثابتُ .
وقال أبو عبيد في قول القطامي :
ولا تَقَضّى بواقِي دَيْنها الطادِي
قَالَ : يراد به الواطِدُ ، فأَخَّر الواو وقَلبَها ألفاً ، ويقال : وَطّدَ اللَّهُ لِلسلطان مُلكَه وأَطّدَه إذا ثَبَّته .
سلمة عن الفراءِ : طادَ إذا ثَبتَ ، وطَادَ إذا حَمُق ، وَوَطَد إذا سارَ .
طود : ثعلب عن ابن الأعرابي : طَوَّدَ إذا طوَّف في البلاد لِطلب المعاش .
وقال أبو عبيد : الطّوْدُ الجبلُ العظيم ، وجمعه أَطوادٌ ، وقال غيره : طوَّد فلانٌ بفلان تَطْويداً وطَوَّحَ به تَطويحاً ، وطَوَّد بنفْسه في المطاودِ ، وطوَّح بها في المطاوِح ، وهي المذاهب .
وقال ذو الرُّمّة :
أخو شُقّةٍ جَاب البلادَ بِنَفْسِه
على الهول حتى طَوَّحَتْه المطَاوِدُ
وابنُ الطَّودِ الجُلمودُ الذي يَتَدَهْدَى مِن الطّوْد .
وقال الشاعر :
دعوتُ خُلَيْداً دَعْوَةً فكأَنَّما
دَعَوْتُ به ابن الطّود أوْ هو أَسْرعُ

##### Türkçe

ط د ( **وايء** )
**أطد** , **وطد** , **تطا** , **طدي** , **طود** .
**وطد** **طدي** **أطد** : İbn Mesʿûd’un hadîsinde: Ziyâd b. ʿAdî ona geldi de onu yere **فَوَطَده** etti; ve o, yaratılıştan yoğrulmuş bir adam idi; bunun üzerine ʿAbdullah dedi ki: “Benden yüksel (uzaklaş)!” O dedi ki: “Hayır; bana, adam bildiği hâlde ne zaman helâk olur, haber verinceye kadar.” Dedi ki: “Üzerinde bir imam olduğu zaman; eğer ona itaat ederse onu kâfir eder, eğer ona isyan ederse onu öldürür.”
Ebû ʿUbeyde dedi ki: Ebû ʿAmr dedi ki: **الوطْد** senin bir şeyi yere bastırmandır ve onu sabitlemendir; ondan denilir: Onu çiğnediğin, onu bastırdığın ve onu sabitlediğin zaman “Onu **وطَدْتُه**; onu **أَطِدُه** **وطداً**.” O hâlde o, **مَوْطود**dur. Şemmâh dedi ki:
فالْحَق بِبِجْلَة نَاسِبْهم وكُن معهم
حتى يُعيروك مَجداً غيرَ مَوْطودِ
Leys: **المِيطَدَةُ** bir tahtadır; onunla yer **يُوطّدُ** edilir; böylece temel, bir bina yahut başkası için sağlamlaştırılır.
ʿAmr, babasından: **الطّادِي**: sabit olan.
Ebû ʿUbeyd, Kuṭâmî’nin şu sözü hakkında:
ولا تَقَضّى بواقِي دَيْنها الطادِي
Dedi ki: Bununla **الواطِدُ** kastedilir; sonra **الواو**’yu sona bıraktı ve onu **ألفاً**a çevirdi. Ve denilir: Allah sultana mülkünü **وَطّدَ** etti ve onu **أَطّدَه**; onu sabitlediği zaman.
Seleme, Ferrâ’dan: **طادَ**; sabit olduğu zaman; ve **طَادَ**; ahmaklaştığı zaman; ve **وَوَطَد**; yürüdüğü zaman.
**طود** : Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **طَوَّدَ**; geçim talebi için beldelerde dolaştığı zaman.
Ebû ʿUbeyd dedi ki: **الطّوْدُ** büyük dağdır; onun çoğulu **أَطوادٌ**dur. Başkası dedi ki: Falan, falanla **طوَّد** etti; **تَطْويداً**; ve onunla **طَوَّحَ** etti; **تَطويحاً**; ve kendisiyle **طَوَّد** etti; **المطاودِ** içinde; ve onunla **طوَّح** etti; **المطاوِح** içinde; ve onlar, gidilen yollardır.
Zü’r-Rumme dedi ki:
أخو شُقّةٍ جَاب البلادَ بِنَفْسِه
على الهول حتى طَوَّحَتْه المطَاوِدُ
Ve **ابنُ الطَّودِ**: **الجُلمودُ**dur; **الطّوْد**dan yuvarlanıp düşen.
Şair dedi ki:
دعوتُ خُلَيْداً دَعْوَةً فكأَنَّما
دَعَوْتُ به ابن الطّود أوْ هو أَسْرعُ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B7%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأَطَد: العَوْسَج؛ عن كراع.

##### Türkçe

**الأَطَد**: **العَوْسَج**; Kırâ‘dan (naklen).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B7%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الأطد، محركة، أهمله الجوهري، وقال كراع: هي عيدان العوسج. وقال أبو عبيد: يقال: أطد الله تعالى ملكه تأطيدا: ثبته وأكده، كوطده توطيدا.

##### Türkçe

**الأطد**; harekeli (muharrake): el-Cevherî onu ihmal etti. Kırâ‘ dedi ki: o, **عيدان العوسج**’dir. Ebû ‘Ubeyd dedi ki: denilir: Allah Teâlâ onun mülkünü **تأطيدا** ile **أطد** etti: onu sabitledi ve pekiştirdi; **توطيدا** ile **وطده** gibi.
