# أقط (أ-ق-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%82%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%82%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: أ - ق - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءقط · اقط

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%82%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والطاء و"وايء" معهما
ط و ق، ق ط و، ق و ط، و ق ط، أ ق ط مستعملات قطو، قطي: القَطَا: طير، والواحدة قطاة، ومشيها القَطْوُ والاقطيطاء.
يقال: اقطَوْطتِ القطاةُ تقطَوْطي، وأما قطت تقطُو فبعض يقول: من مَشيها، وبعض يقول: من صوتها، وبعض يقول: صوتها القَطقَطَةُ.
والرجل يَقْطَوْطي إذا استدار وتجمع، قال:
يمشي معاً مُقْطَوْطِياً إذا مشى
والقَطاةُ من الدابة: موضع الردف، وهي لكل خلق، قال:
وكست المرط قَطاةً رجرجا
وثلاث قَطَواتٍ.
ويقال في المَثَل: "ليس قطاً مثل قُطيِّ"، أي ليس النبيل كالدنيء.
وقال ابن الأسلت:
ليس قطاً مثل قُطَيٍّ ولا ال?		مرعي في الأقوام كالراعي
طوق: الطَّوْق: حبل يجعل في العنق، وكل شيء استدار فهو طَوْقٌ كطَوقِ الرحى الذي يدير القطب ونحو ذلك.
وطائقُ كل شيء ما استدار به من جبل وأكمة، ويجمع على أطواقٍ.
والطَّوْقُ مصدر من الطّاقةِ، والطّاقةُ الاسم، قال:
وقد وجدت الموت قبل ذوقه		والمرء يأتي حتفه من فوقه
كل امرئ مجاهد بطَـوْقِـه		كالثور يحمي جلده بروقـه
وفي الحديث: "من غصب جاره حداً طَوَّقَه الله يوم القيامة إلى سبع أرضين، ثم يهوي به في النار"، أي جعل ذلك الحد طَوقاً في عنقه.
وتطَوَّقَتِ الحية على عنقه: صارت كالطَّوقِ فيه.
والطّاقُ: عقد البناء حيث ما كان، والجماعة أطواق.
والطاقَةُ: شعبة من ريحان ونحوه.
قوط: القَوْط: قطيع من الغنم، يسير، والجمع أقواطٌ.
وقُوطَةُ: موضع.
أقط: واحدةُ الأقِطِ أقِطةٌ، وهو يتخذ من اللبن المخيض، يطبخ ثم يترك حتى يمصل. والأقِطةُ هنة دون القبة مما يلي الكرش.
والمَأْقِط: المضيق في الحرب.
وقط: الوَ?قْطُ: موضع يستنقع فيه الماء يتخذ فيه حياض تحبس الماء إذا مر بها. واسم ذلك الموضع أجمع وَقْطٌ، وهو مثل الوجذ، إذا أن الوَقْط أوسع، وجمعه الوِقطان والوجذان، قال:
واخلف الوِقطانَ والماجِلا
ويجمع أيضاً وقِطاً ووجاذاً، ولغة تميم إقاط، وهم يصيرون كل واو يجيء في مثل هذا ألفاً.
والوَقيط على حذو فعيل يراد به المفعول وصرف إلى فعيل، وهو الوقيط والموقوط.

##### Türkçe

**القاف** ve **الطاء** ve onlarla birlikte “**وايء**”
**ط و ق**، **ق ط و**، **ق و ط**، **و ق ط**، **أ ق ط** kullanımdadır: **قطو**، **قطي**: **القَطَا**: bir kuştur; teki **قطاة**’dır. Yürüyüşü **القَطْوُ** ve **الاقطيطاء**’dır.
Denilir: **اقطَوْطتِ القطاةُ تقطَوْطي**; ama **قطت تقطُو** (hakkında) kimi der ki: onun yürüyüşündendir; kimi der ki: onun sesindendir; kimi de der ki: onun sesi **القَطقَطَةُ**’dır.
Ve adam **يَقْطَوْطي** olur; döndüğü ve toplandığı zaman. Dedi ki:
يمشي معاً مُقْطَوْطِياً إذا مشى
Ve binek hayvandan **القَطاةُ**: sağrı yeri; ve o her yaratılış içindir. Dedi ki:
وكست المرط قَطاةً رجرجا
Ve üç **قَطَواتٍ**.
Ve meselde denilir: “ليس قطاً مثل قُطيِّ”، yani: soylu, aşağı (kimse) gibi değildir.
İbnü’l-Eslet dedi ki:
ليس قطاً مثل قُطَيٍّ ولا ال?		مرعي في الأقوام كالراعي

**طوق**: **الطَّوْق**: boyna konulan ip; ve her ne dönerse o **طَوْقٌ**’tur; değirmenin milini döndüren kutbu döndüren değirmen halkası **طَوقِ الرحى** gibi ve bunun benzeri.
Ve her şeyin **وطائقُ**’u: onunla dağdan ve tümsekten dönen (kuşatan) şeydir; ve **أطواقٍ** üzere cem olunur.
Ve **الطَّوْقُ** **الطّاقةِ**’dan bir mastardır; **الطّاقةُ** isimdir. Dedi ki:
وقد وجدت الموت قبل ذوقه		والمرء يأتي حتفه من فوقه
كل امرئ مجاهد بطَـوْقِـه		كالثور يحمي جلده بروقـه
Ve hadiste: “من غصب جاره حداً طَوَّقَه الله يوم القيامة إلى سبع أرضين، ثم يهوي به في النار”، yani o sınırı onun boynunda bir **طَوقاً** kıldı.
Ve yılan onun boynu üzerine **تطَوَّقَتِ**: onda **كالطَّوقِ** gibi oldu.
Ve **الطّاقُ**: nerede olursa olsun bina bağlamı (kemeri); cemaat (çoğulu) **أطواق**.
Ve **الطاقَةُ**: reyhan ve benzerinden bir dal.

**قوط**: **القَوْط**: koyundan bir sürü; az (küçük); çoğulu **أقواطٌ**.
Ve **قُوطَةُ**: bir yer.

**أقط**: **الأقِطِ**’in teki **أقِطةٌ**’dır; ve o çalkalanmış sütten yapılır; pişirilir, sonra peyniraltı suyu çıkıncaya kadar bırakılır. Ve **الأقِطةُ**: işkembeye bitişik taraftan, kubbenin altında bir şeydir.
Ve **المَأْقِط**: savaşta dar geçit.

**وقط**: **الوَ?قْطُ**: suyun biriktiği bir yerdir; orada, yanından geçtiğinde suyu tutan havuzlar yapılır. Ve o yerin adı bütünüyle **وَقْطٌ**’tur; ve o **الوجذ** gibidir; ancak **الوَقْط** daha geniştir. Çoğulu **الوِقطان** ve **الوجذان**’dır. Dedi ki:
واخلف الوِقطانَ والماجِلا
Ve ayrıca **وقِطاً** ve **وجاذاً** üzere de cem olunur. Ve Temîm’in dili **إقاط**’tır; ve onlar, bunun gibi bir yerde gelen her **واو**’yu bir **ألف** yaparlar.
Ve **الوَقيط** **فعيل** vezni üzeredir; onunla mef‘ûl murad edilir; ve **فعيل**’e çevrilmiştir; ve o **الوقيط** ve **الموقوط**’tur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%82%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الأَقِطُ معروفٌ. وربَّما سُكِّنَ في الشِعر وتنقل حركةُ القاف إلى ما قبلها. قال الشاعر:
رُوَيْدَكَ حتَّى يَنْبُتَ البَقْلُ والغَضى		فيَكْثُرُ إقْطٌ عندهـم وحَـلـيبُ
وائْتَقَطْتُ، أي اتخذتُ الأَقِطَ. وأَقَطَ طعامَهُ يَأقِطُهُ أَقْطاً: عَمِله بالأَقِطِ، فهو مَأْقوطٌ. والمَأْقِطُ مهموزٌ: موضعُ الحرب، بكسر القاف. قال الخليل: المَأْقِطُ: المَضيقُ في الحرب.

##### Türkçe

**الأَقِطُ** bilinen (meşhur)dur. Ve belki şiirde sükûnlanır ve **القاف**’ın harekesi ondan öncekine nakledilir. Şair dedi:
رُوَيْدَكَ حتَّى يَنْبُتَ البَقْلُ والغَضى		فيَكْثُرُ إقْطٌ عندهـم وحَـلـيبُ
Ve **ائْتَقَطْتُ**, yani **الأَقِطَ** edindim. Ve **أَقَطَ** yemeğini **يَأقِطُهُ** **أَقْطاً**: onu **الأَقِطِ** ile yaptı; artık o **مَأْقوطٌ**dur. Ve **المَأْقِطُ** hemzelidir: savaşın yeri; **القاف**’ın kesresiyle. Halîl dedi: **المَأْقِطُ**: savaşta dar geçit.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%82%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ط ( وايء )
قطا ، قوط ، طوق ، وقط ، أقط .
قطا : قال الليث : القطا : طيرٌ ، والواحدة قَطاةٌ ، ومَشْيها القَطْو والأقطيطاءُ .
يقال : اقطَوْطَت القَطاة تَقْطَوْطِي ، وأمَّا قَطَتْ تَقْطو فبعضٌ يقول : مِن مشيها ، وبعضٌ يقول : مِن صَوْتها ، وبعضٌ يقول : صَوْتُها القَطقطة .
أبو عبيد عن أبي عمرو : القَطْوُ : تقارُب الْخَطْو مِن النَّشاط ، وقد قَطا يقْطو ، وهو رجُلٌ قَطَوان .
وقال شمر : هو عندي قَطْوانُ بسكون الطاء .
وقال الليث : الرجل يقطَوْطى في مَشيه : إذا استدارَ وتجمَّع . وأنشد :
يمشي مَعاً مُقْطَوْطِياً إذا مَشَى
قال : والقَطاة : موضع الرّدِيف مِن الدَّابة ، وهي لكلِّ خَلْق ، وأنشد :
وَكَسَتِ المرطَ قَطاة رَجْرَجَا
وثلاث قَطَوات .
قال : وتقول العرب في مَثل : ( ليس قُطَكَ مِثلَ قُطي ) ، أي : ليس النَّبيل كالدنيءِ .
وقال ابن الأسلت :
ليس قَطاً مِثلَ قُطَيٍ ولا ال
مَرعيُّ في الأقوام كالراعِي
وقال غيره : سمِّي القطا قَطاً بصوتها ، ومنه قول النابغة الذُّبياني :
تَدْعُو قَطَا وبه تُدْعَى إذا نُسِبتْ
يا صِدْقَها حينَ تَدْعوها فتنتسِبُ
وقال أبو وَجْزة يصف حميراً وردت ليلاً فمرتْ بقَطاً وأثارَتْها :
ما زِلْن يَنْسُبْن وَهْنا كل صادقةٍ
باتت تُباشِر عُرْماً غيرَ أزواج
أراد أن الحمير تمر بالقطا فتثيرُها فتصيحُ : قَطَا قَطَا ، وذلك انتسابُها .
ويقال : فلانٌ مِن وَطَاتِه لا يَعْرِف قطَاتَه من لطَاتِه ، يُضْرَبُ مثلاً للرجُل الأحمق الذي لا يَعرف قُبَلَهُ من دُبُرِه حُمْقاً .
أبو عبيدٍ عن الفراء : من أَمثالهم في باب التشبيه : ( إنّه لأصدَقُ من قطَاةٍ ) ، وذلك أنها تقول قطَا قطَا ، فتُدْعَى به .
ويقال أيضاً : ( إنه لأدَلُّ من قطَاةٍ ) ، لأنها تَرِدُ الماءَ ليلاً من الفَلاَةِ البعيدة .
وقال أبو تراب : سمعتُ الحُصَيْنِيّ يقول : تقطَّيْتُ عَلَى القوم وتَلَطَّيْتُ عليهم : إذا كانت لي عندهم طَلِبة فأخذتُ من مالهم شيئاً فسبقْتُ به .
قوط : قال أبو عبيد : قال أَبو زيد : القَوْطُ من الغَنَم : المائةُ فما زادت .
وقال الليث : القَوْط : قَطيع يسيرٌ مِن الغنم ، وجمعُه أقواط .
أقط : قال : والأَقِطُ : يتخذ مِن اللبن المَخيض ، يُطبخ ثم يُتْركَ حتى يَمْصُل ، والقِطعة منه أَقِطة .
وقال أَبو عبيد : لبَنتُهمْ ألبُنهم مِن اللّبن ، ولَبأتهُمْ ألبؤهم مِن اللِّبأ ؛ وأَقطتُهم من الأَقِطِ .
وقال الليث : الأَقِطَة : هَنَةُ دُونَ القبة مما يلي الكرِش .
قلت : وسمعتُ أعرابيّاً يسمِّيها اللاقطة ، ولعلّ الأقطة لغةٌ فيها .
والمأْقِط : المَضيق في الحرْب ، وجمعُه المآقِطُ .
وقط : الليث : الوَقط : موضعٌ يستنقع فيه الماءُ يُتَّخذ فيه حِياضٌ تحبِس الماءَ للمارّة ؛ واسمُ ذلك الموضع أجمعَ وقْطٌ ، وهو مثلُ الوَجْذ ، إلاّ أنّ الوَقط أوسَعُ . وجمعُه الوِقطان .
وقال رؤبة :
وأخلَف الوقِطانَ والمآجلا
ويجمع وِقاطاً أيضاً .
قال : ولغة بني تميم في جمعه الإقاط ، يصيّرون كلَّ واوٍ تجيء على هذا المثال أَلفاً .
وقال الأصمعي : الوَقط : النّقْرة في الجَبل يستنقع فيها الماءُ .
وقال أبو العميثل : جمعُه وِقاط .
أبو عبيد عن الأحمر : ضرَبَه فوَقطَه ، أي : صرَعَه صَرْعةً لا يقومُ منها ، والمَوْقوط : الصَّريع .
وقال ابن شُمَيل : الوَقيط والوَقيع : المكانُ الصُّلبُ الذي يستنقع فيه الماءَ فلا يرزأ الماءَ شيئاً .
طوق : قال الليث : الطَوْق : حليٌ يجعَل في العُنق وكلُّ شيءٍ استدار فهو طَوْق ، كطَوْق الرَّحَى الذي يُديرُ القُطْب ، ونحو ذلك . وطائق كل شيء : ما استدار به مِن جَبَل وأَكمةٍ ، والجمع أَطواق .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الطائق : حَجَر ينشزُ من الجَبل وكذلك ما نشز من جال البئر من صخرة ناتئة .
وقال في صفة الغَرْب :
موقر من بَقر الرَّسائق
ذي كُدْنةٍ على جِحاف الطائق
أي : ذي قوة على مكادحة تلك الصخرة .
والطائق : إحدى خشبَاتٍ بطن الزَّوْرَق .
أبو عبيد : الطائق : ما بين كلّ خشبَتين من السفينة .
شمِر عن أبي عمرو الشيباني : الطائق : وسط السفينة .
وأنشد قول لبيد :
فالتامَ طائِقُها القديمُ فأصبحتْ
ما إنْ يُقَوِّمُ دَرْأَها رِدْفان
وقال الأصمعي : الطائِق : ما شَخَص من السَّفينة كالحَيْد الذي يَنْدُرُ مِن الحَبَل .
وقال ذو الرمّة :
قرْوَاءَ طائِقُها بالآلِ مَحزُوم
قال : وهو حَرْفٌ نادرٌ في القُنَّة .
وأخبرني المنذريّ عن الحزَنْبَليّ أنَّ عمر بن بُكَيْر أنشده :
بَنَى بالغمْرِ أرغُنَ مُشمَخِرّاً
يُغَنِّي في طَوائِقهِ الحَمامُ
قال : طَوائقُه : عُقُودُه .
قلت : وصَفَ قَصْراً شُرِّف بناؤه .
وطوائقه : جمع الطاق الذي يُعقَد بآجُرَ وحجارة ، وأصله طائق . ومثله الحاجة جُمعتْ حوائج . لأنَّ أصلها حائجة .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال : طُقْ طُقّ ، مِنْ طاقَ يَطُوقُ إذا طاقَ .
وقال الليث : الطَّوْق : مصدَرٌ مِن الطاقة . وقال الراجز :
كل امرىءٍ مجاهد بطوقهِ
والثَّور يَحمِي أنفَه برَوقِه
يقول : كلُّ امرىء مكلَّف ما أطاق .
والطَّوق : أرض سهلة مستديرة .
ويقال للكَرّ الذي يصعد به إلى النخل :
الطَّوق ؛ وهو البرْوَند بالفارسيَّة .
وقال الشاعر يصف نخلة :
وميّالة في رأسها الشَّحم والنّدى
وسائرها خالٍ من الخير يابسُ
تهيبها الفِتْيانُ حتى انبرى لها
قصير الخُطى في طوقه متقاعس
يعني : البروند .
قال الأزهري : يقال : طاقَ يَطوق طَوْقاً ، وأَطاقَ يُطيق إطاقة وطاقَةً ، كما يقال : طاعَ يَطُوعُ طَوْعاً وأطاعَ يُطيع إطاعةً وطاعةً .
والطاقة والطاعة اسمان يوضَعان موضع المصدر .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( مَن غَصَب جارَه شِبراً من الأرض طُوِّقَه من سَبع أرَضِينَ ) .
يقول : جُعِل ذلك طَوْقاً في عُنُقه .
قال الله جل وعز : ( سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُواْ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ) ( آل عمران : 180 ) ، يعني : مانعَ الزكاة يطوَّق ما بَخل به من حقّ الفقراء يومَ القيامة من النار ، نعوذ بالله منها .
ويقال : تَطوَّقت الحيّةُ على عنقه : إذا صارت كالطَّوْق عليه .
والطاقة : الشُّعْبة مِن رَيْحان أو شَعر أو قوّةٍ من الخَيْط .
والطاق : عَقْد البناءِ حيث كان ، وجمْعه أطواق .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : والطَّاق : الطَّيْلسان وأنشد :
يُمَشِّي بين خاتام وطاقِ

##### Türkçe

ق ط ( **وايء** )
**قطا** ، **قوط** ، **طوق** ، **وقط** ، **أقط** .
**قطا** : Leys dedi: **القطا**: bir kuştur; bir tanesi **قَطاة**’dır; yürüyüşü **القَطْو** ve **الأقطيطاء**’dır.
Denilir: **اقطَوْطَت** **القَطاة** **تَقْطَوْطِي**; ama **قَطَتْ** **تَقْطو** (hakkında) kimi: yürüyüşündendir der, kimi: sesindendir der, kimi de: onun sesi **القَطقطة**’dır der.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **القَطْو**: canlılıktan dolayı adımın yakınlaşmasıdır; ve (fiil olarak) **قَطا** **يقْطو**; o da **قَطَوان** bir adamdır.
Şemmer dedi: o, bence **قَطْوان**’dır; **الطاء**’ın sükûnu ile.
Leys dedi: adam yürüyüşünde **يقطَوْطى** eder: döndüğü ve toplandığı zaman. Ve inşad etti:
يمشي مَعاً مُقْطَوْطِياً إذا مَشَى
Dedi: ve **القَطاة**: binek hayvanında artçının yeri olan mevzidir; her yaratılış için (böyledir). Ve inşad etti:
وَكَسَتِ المرطَ قَطاة رَجْرَجَا
Ve üç **قَطَوات**.
Dedi: Araplar bir meselde şöyle der: ( ليس **قُطَكَ** مِثلَ **قُطي** ) yani: soylu, aşağı (kimse) gibi değildir.
İbnü’l-Eslet dedi:
ليس قَطاً مِثلَ قُطَيٍ ولا ال
مَرعيُّ في الأقوام كالراعِي
Başkası dedi: **القطا** onun sesiyle **قَطاً** diye adlandırıldı; bunun (delili) Nâbiga ez-Zübyânî’nin sözü:
تَدْعُو قَطَا وبه تُدْعَى إذا نُسِبتْ
يا صِدْقَها حينَ تَدْعوها فتنتسِبُ
Ebû Vecze, geceleyin suya gelen, sonra **قَطاً**’a uğrayıp onu ürküten eşekleri vasfederek dedi:
ما زِلْن يَنْسُبْن وَهْنا كل صادقةٍ
باتت تُباشِر عُرْماً غيرَ أزواج
Onun muradı: eşekler **القطا**’nın yanından geçer de onu ürkütür; o da bağırır: **قَطَا قَطَا**; işte bu, onun **انتساب**’ıdır.
Ve denilir: falan kimse, gevşekliklerinden (öyle biridir ki) **قطَاتَه**’ini **لطَاتِه**’inden bilmez; bu, ahmak adam için mesel olarak vurulur; ahmaklıktan önünü arkasından bilmeyen (kimse).
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: teşbih babında onların mesellerindendir: ( إنّه لأصدَقُ من **قطَاةٍ** ) ve bu, onun **قطَا قطَا** demesindendir; onunla çağrılır.
Yine denilir: ( إنه لأدَلُّ من **قطَاةٍ** ) çünkü uzak çölden geceleyin suya gelir.
Ebû Turâb dedi: Husaynî’nin şöyle dediğini işittim: **تقطَّيْتُ** عَلَى القوم ve **تَلَطَّيْتُ** عليهم: onlarda bende bir talep bulunduğu zaman, mallarından bir şey alıp onunla (kaçıp) öne geçtiğimde.

**قوط** : Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: koyundan **القَوْط**: yüz (baş) ve daha fazlasıdır.
Leys dedi: **القَوْط**: koyundan az bir sürüdür; çoğulu **أقواط**’tur.

**أقط** : Dedi: ve **الأَقِط**: çalkalanmış sütten yapılır; pişirilir, sonra **يَمْصُل** edinceye kadar bırakılır; ondan bir parça **أَقِطة**’dır.
Ebû Ubeyd dedi: **لبَنتُهمْ**: sütten onların sütünü (verdirdim); ve **لَبأتهُمْ**: **اللِّبأ**’dan onların **ألبؤهم**’unu (verdirdim); ve **أَقطتُهم**: **الأَقِط**’ten (verdirdim).
Leys dedi: **الأَقِطَة**: işkembeye bitişik tarafta, kubbenin altında olan bir şeydir.
Ben dedim: bir bedevînin ona **اللاقطة** adını verdiğini işittim; belki **الأقطة** onda bir lehçedir.
Ve **المأْقِط**: savaşta darlık (boğaz)tır; çoğulu **المآقِط**’tır.

**وقط** : Leys: **الوَقط**: suyun biriktiği bir yerdir; orada, gelip geçenler için suyu tutan havuzlar yapılır; o yerin adı bütünüyle **وقْط**’tur; o, **الوَجْذ** gibidir; ancak **الوَقط** daha geniştir. Çoğulu **الوِقطان**’dır.
Rü’be dedi:
وأخلَف الوقِطانَ والمآجلا
Ve **وِقاطاً** olarak da çoğul yapılır.
Dedi: Benî Temîm’in onun çoğulundaki dili **الإقاط**’tır; bu vezin üzere gelen her **واو**’yu **ألف** yaparlar.
Asma‘î dedi: **الوَقط**: dağda suyun biriktiği çukurdur.
Ebû’l-Umeysil dedi: çoğulu **وِقاط**’tır.
Ebû Ubeyd, Ahmer’den: ona vurdu da onu **فوَقطَه** etti; yani: onu, ondan kalkamayacağı bir düşürüşle yere serdi; ve **المَوْقوط**: yere serilmiş (kimsedir).
İbn Şümeyl dedi: **الوَقيط** ve **الوَقيع**: suyun biriktiği, suyun hiçbir şey eksiltmediği sert yerdir.

**طوق** : Leys dedi: **الطَوْق**: boyna konulan bir süstür; ve her yuvarlanan şey **طَوْق**’tur; **طَوْق الرَّحَى** gibi; o, **القُطْب**’u döndürür; ve bunun benzeri. Her şeyin **طائق**’i: dağdan ve tepeden onunla çevrelenmiş olan şeydir; çoğul **أَطواق**’tır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الطائق**: dağdan yükselen bir taştır; aynı şekilde kuyunun kenarından çıkıntı yapan kayadan yükselen şey (de böyledir).
Ve **الغَرْب**’in sıfatında dedi:
موقر من بَقر الرَّسائق
ذي كُدْنةٍ على جِحاف الطائق
Yani: o kayayla boğuşmaya karşı kuvvet sahibi.
Ve **الطائق**: kayığın içindeki tahta(lar)dan biridir.
Ebû Ubeyd: **الطائق**: gemide her iki tahta arasındaki şeydir.
Şemir, Ebû Amr eş-Şeybânî’den: **الطائق**: geminin ortasıdır.
Ve Lebîd’in sözünü inşad etti:
فالتامَ طائِقُها القديمُ فأصبحتْ
ما إنْ يُقَوِّمُ دَرْأَها رِدْفان
Asma‘î dedi: **الطائِق**: gemiden, ipten dışarı fırlayan **الحَيْد** gibi fırlayan şeydir.
Zü’r-Rumme dedi:
قرْوَاءَ طائِقُها بالآلِ مَحزُوم
Dedi: o, **القُنَّة**’de nadir bir **حَرْف**tur.
Münzirî bana Hazenbelî’den haber verdi: Ömer b. Bukeyr ona inşad etti:
بَنَى بالغمْرِ أرغُنَ مُشمَخِرّاً
يُغَنِّي في طَوائِقهِ الحَمامُ
Dedi: onun **طَوائِقُه**’u: onun kemerleridir.
Ben dedim: yapısı yükseltilmiş bir sarayı vasfetti.
Ve onun **طوائقه**’u: **الطاق**’ın çoğuludur; o, tuğla ve taşla bağlanan (kemer)dir; aslı **طائق**’tir. Bunun benzeri: **الحاجة** **حوائج** olarak çoğul yapılmıştır; çünkü aslı **حائجة**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denilir: **طُقْ طُقّ**; **طاقَ يَطُوقُ**’tan; **طاقَ** ettiği zaman.
Leys dedi: **الطَّوْق**: **الطاقة**’dan bir mastardır. Ve recez söyleyen dedi:
كل امرىءٍ مجاهد بطوقهِ
والثَّور يَحمِي أنفَه برَوقِه
Der ki: her kişi, güç yetirdiği şeyle yükümlüdür.
Ve **الطَّوق**: yuvarlak, düz bir arazidir.
Ve hurmaya çıkılan **الكَرّ**’a denilir:
**الطَّوق**; o, Farsçada **البرْوَند**’dir.
Bir şair, bir hurma ağacını vasfederek dedi:
وميّالة في رأسها الشَّحم والنّدى
وسائرها خالٍ من الخير يابسُ
تهيبها الفِتْيانُ حتى انبرى لها
قصير الخُطى في طوقه متقاعس
Yani: **البروند**.
Ezherî dedi: denilir: **طاقَ يَطوق طَوْقاً**; ve **أَطاقَ يُطيق إطاقة وطاقَةً**; nitekim denilir: **طاعَ يَطُوعُ طَوْعاً** ve **أطاعَ يُطيع إطاعةً وطاعةً**.
Ve **الطاقة** ile **الطاعة**, mastarın yerine konulan iki isimdir.
Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki şöyle dedi: ( مَن غَصَب جارَه شِبراً من الأرض طُوِّقَه من سَبع أرَضِينَ ) .
Der ki: bu, onun boynunda bir **طَوْق** kılındı.
Allah, aziz ve celil, dedi: ( سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُواْ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ) ( آل عمران : 180 ) ; yani: zekâtı engelleyen kimse, kıyamet günü fakirlerin hakkından cimrilik ettiği şeyle ateşten boyunlandırılır; Allah’a ondan sığınırız.
Ve denilir: **تَطوَّقت** yılan onun boynuna: onun üzerinde **الطَّوْق** gibi olduğu zaman.
Ve **الطاقة**: reyhandan yahut saçtan bir dal; yahut ipten bir kuvvet (teli).
Ve **الطاق**: nerede olursa olsun, binanın kemer bağlamasıdır; çoğulu **أطواق**’tır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: ve **الطَّاق**: **الطَّيْلسان**’dır. Ve inşad etti:
يُمَشِّي بين خاتام وطاقِ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%82%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهمزة والقاف وما بعدهما في الثلاثي)
(أقر) أُقُر: موضِعٌ. قال النابغة:
لقد نَهَيْتُ بَنِي ذُبْيان عن أُقُرٍ *** وعن تربُّعِهِمْ في كلِّ أصْفارِ([1])وليس هذا أصلاً.
(أقط) الهمزة والقاف والطاء تدلُّ على الخلط والاختلاط. قالوا: الأَقِطُ من اللّبن مَخِيضٌ يُطْبَخُ ثمّ يُترَك حتىّ يمْصُل، والقطعة أَقِطَةٌ. وأَقَطْتُ القومَ أَقِْطاً([2]) أي أطعمتهم ذلك. وطعام مَأقُوطٌ خُلِط بالأَقِط. قال:
أتتكُمُ الجوفاء جَوْعَى تَطَّفِحْ([3]) *** طُفَاحَةَ القِدْرِ وحيناً تَصْطَبِحْ([4])* مأقوطة عادت ذباح المُدَّبِحْ([5]) *
والمأقِط: موضع الحرب، وهو المَضِيق، لأنهم يختلطون فيه.
(أقن) الهمزة والقاف والنون كلمة واحدة لا يقاس عليها. الأُقْنة: حفرةٌ تكون في ظهورِ القِفافِ ضيّقة الرأس، وربّما كانت مَهْوَاةً بين نِيقينِ([6]) أو شُنْخُوبَيْن. قال الطّرِمّاح:
في شَنَاظِي أُقَنٍ بينها *** عُرَّةُ الطَّيْرِ كصَوْم النَّعامْ([7])
--------------ـــ
([1]) انظر خبر هذا الشعر في معجم البلدان (أقر).
([2]) في الأصل: "أقطاء"، ولا وجه له. ومما يجدر ذكره أن الأقط إنما يجمع على "أقطان" كرغفان.
([3]) تطفح، على وزن تفتعل: تأخذ الطفاحة؛ والطفاحة، بالضم: زبد القدر. والبيت مع تاليه في اللسان (طفح).
([4]) في اللسان:
* طفاحة الأثر وحينا تجتدح *
([5]) كذا ورد البيت في الأصل.
([6]) في الأصل: "مهودة بين نيفين".
([7]) ديوان الطرماح 97. وانظر (عر).
ـ

##### Türkçe

(Üçlüde **الهمزة** ve **القاف** ve onlardan sonra gelenin bâbı)

(**أقر**) **أُقُر**: bir yer. **النابغة** dedi:
“Gerçekten ben **بَنِي ذُبْيان**’ı **أُقُر**’dan men ettim *** ve onların her **أصْفار**’da konaklamalarından”
Ve bu bir asl değildir.

(**أقط**) **الهمزة** ve **القاف** ve **الطاء** karıştırmaya ve karışmaya delâlet eder. Dediler: sütten olan **الأَقِطُ** pişirilen sonra bırakılan, ta ki suyu ayrışsın; parça ise **أَقِطَةٌ**’dir. Ve **أَقَطْتُ** kavmi **أَقِْطاً**([2]) yani onlara onu yedirdim. Ve **مَأقُوطٌ** bir yiyecek: **الأَقِط** ile karıştırıldı. Dedi:
“Size **الجوفاء** aç olarak geldi, taşarak([3]) *** tencerenin köpüğü gibi; ve bazen sabah içkisi içer([4])
**مأقوطة**; boğazlama, boğazlayanın boğazlaması olarak geri döndü([5])”
Ve **المأقِط**: savaşın yeri; ve o, dar geçittir; çünkü onlar onda birbirine karışırlar.

(**أقن**) **الهمزة** ve **القاف** ve **النون** bir tek kelimedir; üzerine kıyas edilmez. **الأُقْنة**: **القِفاف**’ın sırtlarında bulunan, başı dar bir çukur; ve bazen iki **نِيقينِ**([6]) yahut iki **شُنْخُوبَيْن** arasında bir uçurum olur. **الطّرِمّاح** dedi:
“Aralarında *** kuşun **عُرَّةُ**’si, devekuşunun orucu gibi olan, **أُقَنٍ**’in **شَنَاظِي**’lerinde([7])”

--------------ـــ
([1]) Bu şiirin haberine **معجم البلدان**’da (**أقر**) bak.
([2]) Asılda: “**أقطاء**”; ona bir vech yoktur. Ve zikredilmesi gerekenlerdendir ki **الأقط** ancak “**أقطان**” üzere cem‘ olunur; **رغفان** gibi.
([3]) **تطفح**، **تفتعل** vezni üzere: **الطفاحة**’yı alır; ve **الطفاحة** (zamm ile): tencerenin köpüğü. Beyit, ondan sonrakiyle birlikte **اللسان**’da (**طفح**).
([4]) **اللسان**’da:
“tencerenin köpüğü gibi; ve bazen **تجتدح**”
([5]) Beyit asılda böyle vârid oldu.
([6]) Asılda: “**مهودة بين نيفين**”.
([7]) **ديوان الطرماح** 97. Ve (**عر**)’a bak.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%82%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

أ ق ط
تلاحموا في مأقط الخرب‏.‏
وتقول‏:‏ فلان من عمله الأقط لا من حملة المأقط‏.‏

##### Türkçe

أ ق ط
**تلاحموا في مأقط الخرب‏.‏**
Ve dersin: Falan, işi **الأقط**tandır; **المأقط** taşıyanlardan değildir‏.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%82%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأقِطُ والإِقْطُ والأَقْطُ والأُقْطُ: شيء يتخذ من اللبن المَخِيض يطبخ ثم يترك حتى يَمْصُل، والقِطعةُ منه أَقِطةٌ؛ قال ابن الأَعرابي: هو من أَلبان الإِبل خاصّة. قال الجوهري: الأَقِطُ معروف، قال: وربما سكن في الشعر وتنقل حركة القاف إِلى ما قبلها؛ قال الشاعر:
رُوَيْدَكَ حتى يَنْبُتَ البقْلُ والغَضَا،
فيَكْثُر إِقْطٌ عندهم وحَلِيبُ
قال: وأْتَقَطْتُ اتخذْتُ الأَقِطَ، وهو افْتَعَلْتُ. وأَقَطَ الطعامَ يأْقِطُه أَقْطاً: عَمِلَه بالأَقط، فهو مأْقُوطٌ؛ وأَنشد الأَصمعي: ويأْكلُ الحَيَّةَ والحَيُّوتا،
ويَدْمُقُ الأَقْفالَ والتّابُوتا
ويَخْنُقُ العَجوزَ أَو تَمُوتا،
أَو تُخْرِجَ المأْقُوطَ والمَلْتوتا
أَبو عبيد: لَبَنْتُهم من اللبن، ولَبأْتُهم أَلْبَؤُهُمْ من اللِّبَإِ، وأَقَطْتُهم من الأَقِط. يقال: أَقَطَ الرجلَ يأْقِطُه أَقْطاً أَطْعَمه الأَقِط. وحكى اللحياني: أَتيت بني فلان فخبزوا وحاسُوا وأَقَطُوا أَي أَطْعَموني ذلك؛ هكذا حكاه اللحياني غير مُعَدّياتٍ أَي لم يقولوا خَبَزُوني وحاسُوني وأَقَطُوني. وآقَطَ القومُ: كثر أَقطهم؛ عنه أَيضاً، قال: وكذلك كل شيءٍ من هذا، إِذا أَردت أَطْعمْتَهم أَو وهبْتَ لهم قلتَه فعلتهم بِغير أَلف، وإِذا أَردت أَنَّ ذلك قد كثر عندهم قلت أَفْعَلُوا. والأَقِطةُ: هَنَةٌ دون القِبَةِ مما يلي الكَرِشَ، والمعروف اللاَّقِطةَ؛ قال الأَزهري: سمعت العرب يسمونها اللاَّقِطةَ ولعل الأَقِطةَ لغة فيها.
والمَأْقِطُ المَضِيقُ في الحرب، وجمعه المَآقِطُ. والمَأْقِطُ: الموضع الذي يقتتلون فيه، بكسر القاف؛ قال أَوس:
جَوادٌ كَرِيمٌ أَخُو مأْقِطٍ،
نِقابٌ يُحَدِّثُ بالغائبِ
والأَقِطُ والمَأْقِطُ: الثقيل الوَخِمُ من الرجال. والمَأْقُوطُ: الأَحمق؛ قال الشاعر:
يَتْبَعُها شَمَرْدَلٌ شُمْطُوطُ،
لا وَرِعٌ جِبْسٌ، ولا مأْقُوطُ
وضربه فأَقَطَه أَي صرَعه كوَقَطهُ؛ قال ابن سيده: وأَرى الهمزة بدلاً، وإِن قلّ ذلك في المفتوح، قال ابن الأَثير: قد تكرر ذكر الأَقط في الحديث وهو لبن مُجَفَّف يابس مُسْتَحْجِر يطبخ به.

##### Türkçe

**الأقِطُ** ve **الإِقْطُ** ve **الأَقْطُ** ve **الأُقْطُ**: ekşitilmiş sütten yapılan bir şeydir; pişirilir, sonra **يَمْصُل** edinceye kadar bırakılır; ondan bir parça **أَقِطةٌ**’dir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: O, özellikle deve sütlerindendir. el-Cevherî dedi ki: **الأَقِطُ** bilinen (meşhur)dur. Dedi ki: Şiirde bazen sükûnlandırılır ve **القاف**’ın harekesi ondan öncekine nakledilir; şair dedi ki:
رُوَيْدَكَ حتى يَنْبُتَ البقْلُ والغَضَا،
فيَكْثُر إِقْطٌ عندهم وحَلِيبُ
Dedi ki: **وأْتَقَطْتُ**: **الأَقِطَ** edindim; o, **افْتَعَلْتُ**’dur. Ve **أَقَطَ** yemeği, **يأْقِطُه** **أَقْطاً**: onu **الأَقط** ile yaptı; o hâlde o **مأْقُوطٌ**tur. el-Asma‘î inşâd etti:
ويأْكلُ الحَيَّةَ والحَيُّوتا،
ويَدْمُقُ الأَقْفالَ والتّابُوتا
ويَخْنُقُ العَجوزَ أَو تَمُوتا،
أَو تُخْرِجَ المأْقُوطَ والمَلْتوتا
Ebû ‘Ubeyd: **لَبَنْتُهم** sütten (yani) onlara süt verdim; ve **لَبأْتُهم**: **اللِّبَإِ**’den onlara verdim, **أَلْبَؤُهُمْ**; ve **أَقَطْتُهم**: **الأَقِط**’ten (onlara verdim). Denir ki: **أَقَطَ** adamı, **يأْقِطُه** **أَقْطاً**: ona **الأَقِط** yedirdi. el-Lihyânî nakletti: Falan oğullarına geldim; ekmek yaptılar, **حاسُوا** ettiler ve **أَقَطُوا** ettiler; yani bana onu yedirdiler; el-Lihyânî bunu, geçişli kılmaksızın böyle nakletti; yani **خَبَزُوني** ve **حاسُوني** ve **أَقَطُوني** demediler. Ve **آقَطَ** kavim: **أَقط**ları çoğaldı; ondan da (naklen). Dedi ki: Bunun her şeyinde de böyledir: Eğer “onlara yedirdin” yahut “onlara bağışladın”ı kast edersen, onu (fiili) **بِغير أَلف** ile söylersin; eğer “o, onların yanında çoğaldı”yı kast edersen **أَفْعَلُوا** dersin.

**والأَقِطةُ**: işkembeye bitişik taraftan, **القِبَةِ**’nin altında olan bir **هَنَةٌ**’dir; bilinen (adı) **اللاَّقِطةَ**dır. el-Ezherî dedi ki: Arapların ona **اللاَّقِطةَ** dediklerini işittim; belki **الأَقِطةَ** onda bir lehçedir.

**والمَأْقِطُ**: savaşta dar (sıkışık) yerdir; çoğulu **المَآقِطُ**tur. Ve **المَأْقِطُ**: içinde çarpıştıkları yerdir; **القاف**’ın kesresiyle. Evs dedi ki:
جَوادٌ كَرِيمٌ أَخُو مأْقِطٍ،
نِقابٌ يُحَدِّثُ بالغائبِ
Ve **الأَقِطُ** ve **المَأْقِطُ**: erkeklerden ağır, **الوَخِمُ** olan (kimse)dir. Ve **المَأْقُوطُ**: ahmaktır; şair dedi ki:
يَتْبَعُها شَمَرْدَلٌ شُمْطُوطُ،
لا وَرِعٌ جِبْسٌ، ولا مأْقُوطُ
Ve ona vurdu da **فأَقَطَه**: yani onu devirdi; **كوَقَطهُ** gibi. İbn Sîde dedi ki: Hemzeyi bir بدل olarak görüyorum; her ne kadar bu, meftûhta az olsa da. İbnü’l-Esîr dedi ki: Hadiste **الأَقط**’ın zikri tekrar tekrar gelmiştir; o, kurutulmuş, kuru, taşlaşmış bir süttür; onunla pişirilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%82%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* أ ق ط * * الأَقِطُ * بوزن الكتف معروف وربما جاء في الشعر * أقْط * وهو لبن مجفف يطبخ به

##### Türkçe

* أ ق ط * * **الأَقِطُ** * **الكتف** vezninde, mâlumdur; ve belki şiirde * **أقْط** * olarak gelmiştir; o, onunla pişirilen kurutulmuş süttür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%82%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الإقط، مثلثة، ويحرك، وككتف ورجل، وإبل، نقل الفراء منها الأخير والمحرك، وأما بكسر فسكون فقال الجوهري، هو بنقل حركة القاف إلى ما قبلها. وأقط، بالفتح، وهو في ضرورة الشعر، وأنشد:
  رويدك حتى ينبت البقل والغضى                      فيكثر إقط عندهـم وحـلـيب وفي العباب: وتميم تخفف كل اسم على فعل أو فعل مثال: أقط وحذر، فتقول: أقط وحذر، قال ذلك أبو حاتم، والأفصح من ذلك الأقط ككتف، وعليه اقتصر الجماهير، والضم الذي ذكره غريب، وأنشد الأصمعي:
  كأنما لحمي من تسرطه
  إياه في المكره أو في منشطه
  وعبطه عرضي أوان معبطه
  عبيثة من سمنه وأقطه شيء يتخذ من المخيض الغنمي يطبخ، ثم يترك حتى يمصل، وقيل: من اللبن الحليب، كما في المصباح. وقال ابن الأعرابي: هو من ألبان الإبل خاصة، وقال غيره: الأقط: لبن مجفف يابس مستحجر يطبخ به، وقد تكرر ذكره في الحديث، وفسر بما ذكرناه. ج: أقطان، بالضم. وأقط الطعام يأقطه أقطا: عمله به، فهو مأقوط، قال ابن هرمة:
  لست بذي ثلة مؤنفة                      آقط ألبانها وأسلؤها وأنشد الأصمعي:
  ويخنق العجوز أو تموتـا
  أو تخرج المأقوط والملتوتا

  وأقط فلانا يأقطه أقطا: أطعمه إياه، كلبنه، من اللبن، ولبأه، من اللبإ، قاله أبو عبيد، وحكى اللحياني: أتيت بني فلان فخبزوا وحاسوا وأقطوا. أي أطعموني ذلك، هكذا حكاه اللحياني، غير معديات. أي لم يقولوا خبزوني وحاسوني وأقطوني. وأقط قرنه: صرعه، يقال: ضربه فأقطه، وهو مثل وقطه. قال ابن سيده: أرى الهمزة بدلا وإن قل ذلك في المفتوح. وأقط الشيء: خلطه، فهو مأقوط، قيل: وبه سمي موضع الحرب مأقطا. وآقط الرجل، بألفين: كثر أقطه، حكاه اللحياني، قال: وكذلك كل شيء من هذا إذا أردت أطعمتهم، أو وهبت لهم قلت: فعلتهم، بغير ألف، وإذا أردت أن ذلك قد كثر عندهم قلت: أفعلوا. والأقطة، كفرحة: هنة دون القبة مما يلي الكرش، قال الأزهري: وسمعت العرب يسمونها اللاقطة، ولعل الأقطة لغة فيها.
 والمأقط، كمنزل: موضع القتال، وفي الصحاح: موضع الحرب، أو المضيق في الحرب قاله الخليل، وقد وجد أيضا في بعض نسخ الصحاح. قال أوس ابن حجر يرثي فضالة بن كلدة:
  نجيح مليح أخو مأقط                      نقاب يحدث بالغائب ويروى جواد كريم قال الصاغاني: وسمي مأقطا؛ لأنهم يختلطون فيه. قال: ومليح، أي يستشفى برأيه. وقالت أم تأبط شرا ترثيه:
  ذو مأقط يحمي وراء الإخوان والأقط، ككتف، والمأقوط: الثقيل الوخم من الرجال. وفي اللسان: المأقط، بدل المأقوط. ومن سجعات الأساس: فلان من عملة الأقط، لا من حملة المأقط، أي الثقيل. ومما يستدرك عليه: ائتقطت، أي: اتخذت الأقط، وهو افتعلت، نقله الجوهري. وعجيب من المصنف كيف أهمله، وكأنه قلد الصاغاني حيث لم يذكره في العباب. وجمع المأقط مآقط، وهي: مضايق الحروب. والمأقوط: الأحمق، قال:
  يتبعها شمردل شمطوط
  لا ورع جبس ولا مأقوط والأقاط، ككتان: عامل الأقط:

##### Türkçe

**الإقط**: üçlü (üç hareke ile gelir) ve harekelenir; **كتف** ve **رجل** ve **إبل** gibi. el-Ferrâ bunlardan sonuncuyu ve harekeli olanı nakletti. Kırma ile sonra sükûn gelmesine gelince, el-Cevherî dedi: O, **القاف**’ın harekesini ondan öncekine nakletmekledir. Ve **أقط** fetha ile; o, şiirin zaruretinde olur. Şu beyit okunmuştur:
  Yavaş ol; ta ki yeşillik ve **الغضى** bitsin,                      böylece onların yanında **إقط** ve süt çoğalsın.

Ve **العباب**’da: Temîm, **فعل** veya **فعل** vezninde olan her ismi hafifletir; örnek: **أقط** ve **حذر**; böylece **أقط** ve **حذر** dersin. Bunu Ebû Hâtim söyledi. Bundan daha fasih olan **الأقط**’tır, **كتف** gibi; cumhur bununla yetindi. Zammı ki onu zikretti, gariptir. el-Asma‘î şu beyiti okudu:
  Sanki etim, onu yutmasından dolayı,
  onu zorlukta yahut neşesinde,
  ve ırzımı, bağlandığı sırada, bağladı;
  onun yağı ve **أقط**’undan bir şey: koyun **مخيض**’inden yapılır; pişirilir, sonra **يمصل** oluncaya kadar bırakılır. Ve denildi: süt sütünden; **المصباح**’ta olduğu gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi: O, özellikle deve sütlerindendir. Başkası dedi: **الأقط**: kurutulmuş, kuru, taşlaşmış süttür; onunla pişirilir. Hadiste zikri tekrar etmiştir ve zikrettiğimizle tefsir edilmiştir. Çoğulu: **أقطان**; zamm ile.

Ve **أقط** yiyeceği **يأقطه** **أقطا**: onunla yaptı; o hâlde o **مأقوط**tur. İbn Herme dedi:
  Ben, seçkin bir topluluğun sahibi değilim;                      onun sütlerini ve **أسلؤها**’sını **آقط** ederim.

el-Asma‘î şu beyiti okudu:
  Ve yaşlı kadını boğar yahut ölür,
  yahut **المأقوط** ve **الملتوت**’u çıkarır.

Ve **أقط** falanı **يأقطه** **أقطا**: onu ona yedirdi; **لبنه** gibi, sütten; ve **لبأه** gibi, **اللبإ**’den. Bunu Ebû ‘Ubeyd söyledi. el-Lihyânî nakletti: Falan oğullarına geldim; ekmek yaptılar, **حاسوا** ettiler ve **أقطوا** ettiler; yani bana onu yedirdiler. el-Lihyânî böyle nakletti; geçişli kılmaksızın. Yani “bana ekmek yedirdiler, bana **حاسوا** ettiler, bana **أقطوا** ettiler” demediler.

Ve **أقط** boynuzunu: onu yere serdi. Denilir: Ona vurdu da onu **أقطه** etti; bu, **وقطه** gibidir. İbn Sîde dedi: Hemzeyi bedel görüyorum; her ne kadar bu, fethalıda az olsa da.

Ve **أقط** şeyi: onu karıştırdı; o hâlde o **مأقوط**tur. Denildi: Bununla savaş yeri **مأقطا** diye adlandırıldı.

Ve **آقط** adam, iki elif ile: onun **أقط**’u çoğaldı. el-Lihyânî bunu nakletti. Dedi: Bu babdan her şeyde böyledir: “Onlara yedirdim” yahut “onlara bağışladım” demek istediğinde, elifsiz “**فعلتهم**” dersin; ve bunun onlarda çoğaldığını demek istediğinde “**أفعلوا**” dersin.

Ve **الأقطة**, **فرحة** gibi: karına yakın tarafta, kubbenin altında olan bir çıkıntı. el-Ezherî dedi: Arapların ona **اللاقطة** dediklerini işittim; belki **الأقطة** onda bir dildir.

Ve **المأقط**, **منزل** gibi: çarpışma yeri. **الصحاح**’ta: savaş yeri; yahut savaşta dar geçit; bunu el-Halîl söyledi. **الصحاح**’ın bazı nüshalarında da bulunmuştur. Evs b. Hacer, Fadâle b. Kelde’yi mersiye ederken dedi:
  Başarılı, güzel; **مأقط**’ın kardeşi;                      uzak olana haber veren **نقاب**.

Ve “cömert, kerim” diye de rivayet edilir. es-Sağânî dedi: Ona **مأقطا** denildi; çünkü orada birbirine karışırlar. Dedi: Ve **مليح**, yani görüşüyle şifa aranır.

Teebbete Şerran’ın annesi onu mersiye ederken dedi:
  Kardeşlerin arkasını koruyan **مأقط** sahibi.

Ve **الأقط**, **كتف** gibi; ve **المأقوط**: erkeklerden ağır, bıktırıcı olan.

Ve **اللسان**’da: **المأقط**, **المأقوط** yerine.

Ve **الأساس**’ın secilerinden: Falan, **الأقط** işçilerindendir; **المأقط** taşıyıcılarından değildir; yani ağırdır.

Ve üzerine istidrâk edilenlerdendir: **ائتقطت**; yani **الأقط** edindim; o, **افتعلت**’tir. el-Cevherî onu nakletti. Musannifin onu nasıl ihmal ettiği şaşırtıcıdır; sanki es-Sağânî’yi taklit etti; zira o da onu **العباب**’da zikretmedi.

Ve **المأقط**’un çoğulu **مآقط**tır; onlar: savaşların dar geçitleridir.

Ve **المأقوط**: ahmak. Şu beyit:
  Onu, ak saçlı, uzun boylu bir devekuşu izler;
  ne takvâ sahibi kaba, ne de **مأقوط**.

Ve **الأقاط**, **كتان** gibi: **الأقط** işçisi:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%82%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: اقط

أَقَطَهُ
1 أَقَطَهُ ذ , aor اَقِطَ (S, K,) inf. n. أَقْطٌ, (S,) He made it (namely food) with أَقِط q. v. infrà. (S, K.) ― -b2- Also, (aor. and inf. n. as above, TA,) He fed him with أَقِط: (A'Obeyd, K:) like لَبَنَهُ from لَبَنٌ and لَبَأَهُ from لِبَأٌ Lh mentions the verb in this sense as used without its being made transitive. (TA.) ― -b3- [أَقِطَ in the CK is a mistake for آقَطَ q. v.]

آقَطَ
4 آقَطَ آقط , (Lh, K, [in the CK, incorrectly, أَقِطَ,]) of the measure أَفْعَلَ, agreeably with a common rule, applying to anything, (Lh, TA,) He had much أَقِط; his أَقِط became much, or abundant. (Lh, K.)

ائتقط
8 ائتقط ذ [written with the disjunctive alif اِيتَقَطَ] He made, or prepared, أَقِط: (S:) strangely omitted in the O and in the K. (TA.)

أَقِطٌ
أَقِطٌ ذ (Fr, Az, S, Msb, K) and اِقِطٌ (Fr, O, K) and أَقَطٌ (Fr, K) and اِقْطٌ, (S, O, Msb, K,) the last sometimes occurring in poetry, and formed from the first, by transferring the vowel of the ق to the preceding letter, (S,) or a contraction of the second, accord. to a common usage of [the tribe of] Temeem in the cases of words of this measure, (O,) and أَقْطٌ (K) and أُقْطٌ, (As, K,) of all which the first is the most chaste, and the last is strange, (TA,) [A preparation of dried curd;] a preparation of, or thing made from, milk (Az, Msb, K) of sheep or goats, (K,) which has been churned, and of which the butter has been taken, (Az, Msb, K,) cooked, and then left until it becomes concrete: (Az, Msb:) or made from the milk of camels, in particular: (IAar:) or milk which is dried, and has become hard, like stone; with which one cooks; repeatedly mentioned in trads.: (TA:) or a thing made from milk; being a kind of cheese: (Har p. 587:) pl. أُقْطَانٌ. (K.)

أَقَّاطٌ
أَقَّاطٌ ذ A maker of أَقِط. (TA.)

مَأْقُوطٌ
مَأْقُوطٌ ذ Food made with أَقِط. (S.)

##### Türkçe

**أَقَطَهُ**
1 **أَقَطَهُ** ذ, muzâri‘ **اَقِطَ** (S, K,) mastar ismi **أَقْطٌ**, (S,) onu (yani yiyeceği) aşağıda bkz. **أَقِط** ile yaptı. (S, K.) ― -b2- Ayrıca, (muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, TA,) onu **أَقِط** ile doyurdu: (A'Obeyd, K:) **لَبَنَهُ**’nun **لَبَنٌ**’dan ve **لَبَأَهُ**’nun **لِبَأٌ**’dan olması gibi. Lh bu fiili bu mânâda, geçişli kılınmaksızın kullanılmış olarak zikreder. (TA.) ― -b3- [CK’deki **أَقِطَ**, bkz. **آقَطَ**, için bir hatadır.]

**آقَطَ**
4 **آقَطَ** آقط , (Lh, K, [CK’de yanlış olarak, **أَقِطَ**,]) **أَفْعَلَ** vezninde, her şeye tatbik edilen yaygın bir kaideye uygun olarak, (Lh, TA,) onda çok **أَقِط** vardı; onun **أَقِط**’i çok oldu, yahut bol oldu. (Lh, K.)

**ائتقط**
8 **ائتقط** ذ [ayrık elif ile **اِيتَقَطَ** yazılmıştır] **أَقِط** yaptı, yahut hazırladı: (S:) O’da ve K’da garip biçimde düşürülmüştür. (TA.)

**أَقِطٌ**
**أَقِطٌ** ذ (Fr, Az, S, Msb, K) ve **اِقِطٌ** (Fr, O, K) ve **أَقَطٌ** (Fr, K) ve **اِقْطٌ**, (S, O, Msb, K,) sonuncusu bazen şiirde vâki olur ve birinciden, **ق**’nin harekesini önceki harfe nakletmek suretiyle türetilmiştir, (S,) yahut bu vezindeki kelimeler hakkında [Temîm kabilesinin] yaygın bir kullanışına göre ikincinin bir kısaltmasıdır, (O,) ve **أَقْطٌ** (K) ve **أُقْطٌ**, (As, K,) bunların hepsinden birincisi en fasih olandır ve sonuncusu gariptir, (TA,) [kurutulmuş lor hazırlığı;] koyun yahut keçi (K,) sütünden (Az, Msb, K) hazırlanmış, çalkalanmış ve yağı alınmış (Az, Msb, K) bir hazırlık yahut şey; pişirilir, sonra katılaşıncaya kadar bırakılır: (Az, Msb:) yahut özellikle deve sütünden yapılır: (IAar:) yahut kurutulmuş ve taş gibi sertleşmiş süt; onunla yemek pişirilir; rivayetlerde tekrar tekrar zikredilmiştir: (TA:) yahut sütten yapılmış bir şey; bir çeşit peynirdir: (Har p. 587:) çoğulu **أُقْطَانٌ**. (K.)

**أَقَّاطٌ**
**أَقَّاطٌ** ذ **أَقِط** yapan. (TA.)

**مَأْقُوطٌ**
**مَأْقُوطٌ** ذ **أَقِط** ile yapılmış yiyecek. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%82%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: ءقط

أَقَطَ
أَقَطَ I ( n. ac. أَقْط 1 ),
a.  Made cheese.

b.  Mixed.

أَقْط
أَقْط 1 ,  اِقْط 2 ,  أُقْط 3 ,  أَقَط 4 ,  أَقِط 5 ,  أَقُط 6 ,  اِقِط 8 ,
a.  Cheese, curds.

اِقْلِيْم
اِقْلِيْم G. , ( pl. أَآقِيْطُ 69 ),
a.  Climate; clime, region.

أُقْنُوْم
أُقْنُوْم ( pl. أَآقِيْطُ 69 ),
a.  Person ( of the Trinity ).

##### Türkçe

**أَقَطَ**
**أَقَطَ** I (mastar-ı akusatif: **أَقْط** 1),
a. Peynir yaptı.

b. Karıştırdı.

**أَقْط**
**أَقْط** 1, **اِقْط** 2, **أُقْط** 3, **أَقَط** 4, **أَقِط** 5, **أَقُط** 6, **اِقِط** 8,
a. Peynir, lor.

**اِقْلِيْم**
**اِقْلِيْم** G., (çoğulu: **أَآقِيْطُ** 69),
a. İklim; iklim, bölge.

**أُقْنُوْم**
**أُقْنُوْم** (çoğulu: **أَآقِيْطُ** 69),
a. Şahıs (Teslis’ten).
