# أقط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%82%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%82%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%82%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أقط

الأقِطُ والإِقْطُ والأَقْطُ والأُقْطُ: شيء يتخذ من اللبن المَخِيض يطبخ ثم يترك حتى يَمْصُل، والقِطعةُ منه أَقِطةٌ؛ قال ابن الأَعرابي: هو من أَلبان الإِبل خاصّة. قال الجوهري: الأَقِطُ معروف، قال: وربما سكن في الشعر وتنقل حركة القاف إِلى ما قبلها؛ قال الشاعر:
رُوَيْدَكَ حتى يَنْبُتَ البقْلُ والغَضَا،
فيَكْثُر إِقْطٌ عندهم وحَلِيبُ
قال: وأْتَقَطْتُ اتخذْتُ الأَقِطَ، وهو افْتَعَلْتُ. وأَقَطَ الطعامَ يأْقِطُه أَقْطاً: عَمِلَه بالأَقط، فهو مأْقُوطٌ؛ وأَنشد الأَصمعي: ويأْكلُ الحَيَّةَ والحَيُّوتا،
ويَدْمُقُ الأَقْفالَ والتّابُوتا
ويَخْنُقُ العَجوزَ أَو تَمُوتا،
أَو تُخْرِجَ المأْقُوطَ والمَلْتوتا
أَبو عبيد: لَبَنْتُهم من اللبن، ولَبأْتُهم أَلْبَؤُهُمْ من اللِّبَإِ، وأَقَطْتُهم من الأَقِط. يقال: أَقَطَ الرجلَ يأْقِطُه أَقْطاً أَطْعَمه الأَقِط. وحكى اللحياني: أَتيت بني فلان فخبزوا وحاسُوا وأَقَطُوا أَي أَطْعَموني ذلك؛ هكذا حكاه اللحياني غير مُعَدّياتٍ أَي لم يقولوا خَبَزُوني وحاسُوني وأَقَطُوني. وآقَطَ القومُ: كثر أَقطهم؛ عنه أَيضاً، قال: وكذلك كل شيءٍ من هذا، إِذا أَردت أَطْعمْتَهم أَو وهبْتَ لهم قلتَه فعلتهم بِغير أَلف، وإِذا أَردت أَنَّ ذلك قد كثر عندهم قلت أَفْعَلُوا. والأَقِطةُ: هَنَةٌ دون القِبَةِ مما يلي الكَرِشَ، والمعروف اللاَّقِطةَ؛ قال الأَزهري: سمعت العرب يسمونها اللاَّقِطةَ ولعل الأَقِطةَ لغة فيها.
والمَأْقِطُ المَضِيقُ في الحرب، وجمعه المَآقِطُ. والمَأْقِطُ: الموضع الذي يقتتلون فيه، بكسر القاف؛ قال أَوس:
جَوادٌ كَرِيمٌ أَخُو مأْقِطٍ،
نِقابٌ يُحَدِّثُ بالغائبِ
والأَقِطُ والمَأْقِطُ: الثقيل الوَخِمُ من الرجال. والمَأْقُوطُ: الأَحمق؛ قال الشاعر:
يَتْبَعُها شَمَرْدَلٌ شُمْطُوطُ،
لا وَرِعٌ جِبْسٌ، ولا مأْقُوطُ
وضربه فأَقَطَه أَي صرَعه كوَقَطهُ؛ قال ابن سيده: وأَرى الهمزة بدلاً، وإِن قلّ ذلك في المفتوح، قال ابن الأَثير: قد تكرر ذكر الأَقط في الحديث وهو لبن مُجَفَّف يابس مُسْتَحْجِر يطبخ به.

### Türkçe

**الأقِطُ** ve **الإِقْطُ** ve **الأَقْطُ** ve **الأُقْطُ**: ekşitilmiş sütten yapılan bir şeydir; pişirilir, sonra **يَمْصُل** edinceye kadar bırakılır; ondan bir parça **أَقِطةٌ**’dir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: O, özellikle deve sütlerindendir. el-Cevherî dedi ki: **الأَقِطُ** bilinen (meşhur)dur. Dedi ki: Şiirde bazen sükûnlandırılır ve **القاف**’ın harekesi ondan öncekine nakledilir; şair dedi ki:
رُوَيْدَكَ حتى يَنْبُتَ البقْلُ والغَضَا،
فيَكْثُر إِقْطٌ عندهم وحَلِيبُ
Dedi ki: **وأْتَقَطْتُ**: **الأَقِطَ** edindim; o, **افْتَعَلْتُ**’dur. Ve **أَقَطَ** yemeği, **يأْقِطُه** **أَقْطاً**: onu **الأَقط** ile yaptı; o hâlde o **مأْقُوطٌ**tur. el-Asma‘î inşâd etti:
ويأْكلُ الحَيَّةَ والحَيُّوتا،
ويَدْمُقُ الأَقْفالَ والتّابُوتا
ويَخْنُقُ العَجوزَ أَو تَمُوتا،
أَو تُخْرِجَ المأْقُوطَ والمَلْتوتا
Ebû ‘Ubeyd: **لَبَنْتُهم** sütten (yani) onlara süt verdim; ve **لَبأْتُهم**: **اللِّبَإِ**’den onlara verdim, **أَلْبَؤُهُمْ**; ve **أَقَطْتُهم**: **الأَقِط**’ten (onlara verdim). Denir ki: **أَقَطَ** adamı, **يأْقِطُه** **أَقْطاً**: ona **الأَقِط** yedirdi. el-Lihyânî nakletti: Falan oğullarına geldim; ekmek yaptılar, **حاسُوا** ettiler ve **أَقَطُوا** ettiler; yani bana onu yedirdiler; el-Lihyânî bunu, geçişli kılmaksızın böyle nakletti; yani **خَبَزُوني** ve **حاسُوني** ve **أَقَطُوني** demediler. Ve **آقَطَ** kavim: **أَقط**ları çoğaldı; ondan da (naklen). Dedi ki: Bunun her şeyinde de böyledir: Eğer “onlara yedirdin” yahut “onlara bağışladın”ı kast edersen, onu (fiili) **بِغير أَلف** ile söylersin; eğer “o, onların yanında çoğaldı”yı kast edersen **أَفْعَلُوا** dersin.

**والأَقِطةُ**: işkembeye bitişik taraftan, **القِبَةِ**’nin altında olan bir **هَنَةٌ**’dir; bilinen (adı) **اللاَّقِطةَ**dır. el-Ezherî dedi ki: Arapların ona **اللاَّقِطةَ** dediklerini işittim; belki **الأَقِطةَ** onda bir lehçedir.

**والمَأْقِطُ**: savaşta dar (sıkışık) yerdir; çoğulu **المَآقِطُ**tur. Ve **المَأْقِطُ**: içinde çarpıştıkları yerdir; **القاف**’ın kesresiyle. Evs dedi ki:
جَوادٌ كَرِيمٌ أَخُو مأْقِطٍ،
نِقابٌ يُحَدِّثُ بالغائبِ
Ve **الأَقِطُ** ve **المَأْقِطُ**: erkeklerden ağır, **الوَخِمُ** olan (kimse)dir. Ve **المَأْقُوطُ**: ahmaktır; şair dedi ki:
يَتْبَعُها شَمَرْدَلٌ شُمْطُوطُ،
لا وَرِعٌ جِبْسٌ، ولا مأْقُوطُ
Ve ona vurdu da **فأَقَطَه**: yani onu devirdi; **كوَقَطهُ** gibi. İbn Sîde dedi ki: Hemzeyi bir بدل olarak görüyorum; her ne kadar bu, meftûhta az olsa da. İbnü’l-Esîr dedi ki: Hadiste **الأَقط**’ın zikri tekrar tekrar gelmiştir; o, kurutulmuş, kuru, taşlaşmış bir süttür; onunla pişirilir.
