# أقن — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%82%D9%86/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%82%D9%86/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%82%D9%86.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: أقن

(باب الهمزة والقاف وما بعدهما في الثلاثي)
(أقر) أُقُر: موضِعٌ. قال النابغة:
لقد نَهَيْتُ بَنِي ذُبْيان عن أُقُرٍ *** وعن تربُّعِهِمْ في كلِّ أصْفارِ([1])وليس هذا أصلاً.
(أقط) الهمزة والقاف والطاء تدلُّ على الخلط والاختلاط. قالوا: الأَقِطُ من اللّبن مَخِيضٌ يُطْبَخُ ثمّ يُترَك حتىّ يمْصُل، والقطعة أَقِطَةٌ. وأَقَطْتُ القومَ أَقِْطاً([2]) أي أطعمتهم ذلك. وطعام مَأقُوطٌ خُلِط بالأَقِط. قال:
أتتكُمُ الجوفاء جَوْعَى تَطَّفِحْ([3]) *** طُفَاحَةَ القِدْرِ وحيناً تَصْطَبِحْ([4])* مأقوطة عادت ذباح المُدَّبِحْ([5]) *
والمأقِط: موضع الحرب، وهو المَضِيق، لأنهم يختلطون فيه.
(أقن) الهمزة والقاف والنون كلمة واحدة لا يقاس عليها. الأُقْنة: حفرةٌ تكون في ظهورِ القِفافِ ضيّقة الرأس، وربّما كانت مَهْوَاةً بين نِيقينِ([6]) أو شُنْخُوبَيْن. قال الطّرِمّاح:
في شَنَاظِي أُقَنٍ بينها *** عُرَّةُ الطَّيْرِ كصَوْم النَّعامْ([7])
--------------ـــ
([1]) انظر خبر هذا الشعر في معجم البلدان (أقر).
([2]) في الأصل: "أقطاء"، ولا وجه له. ومما يجدر ذكره أن الأقط إنما يجمع على "أقطان" كرغفان.
([3]) تطفح، على وزن تفتعل: تأخذ الطفاحة؛ والطفاحة، بالضم: زبد القدر. والبيت مع تاليه في اللسان (طفح).
([4]) في اللسان:
* طفاحة الأثر وحينا تجتدح *
([5]) كذا ورد البيت في الأصل.
([6]) في الأصل: "مهودة بين نيفين".
([7]) ديوان الطرماح 97. وانظر (عر).
ـ

### Türkçe

(همze, **القاف** ve ondan sonrakilerin üçlüde bulunduğu bab)
(**أقر**) **أُقُر**: bir yer. Nâbiga dedi:
Andolsun, Benî Zübyân’ı **أُقُر**’dan *** ve onların her **أصْفار**’da konaklamalarından nehyettim([1])
Bu ise asl değildir.

(**أقط**) **الهمزة** ve **القاف** ve **الطاء**, karıştırmaya ve karışmaya delâlet eder. Dediler ki: sütten **الأَقِطُ**, pişirilen sonra **يمْصُل** edinceye kadar bırakılan bir **مَخِيضٌ**’dur; parça ise **أَقِطَةٌ**’dir. Ve “**أَقَطْتُ** kavmi **أَقِْطاً**([2])” yani onlara onu yedirdim. Ve **مَأقُوطٌ** bir yiyecek: **الأَقِط** ile karıştırıldı. Dedi ki:
Size **الجوفاء** aç olarak geldi, **تَطَّفِحْ**([3]) *** tencerenin **طُفَاحَةَ**’sı gibi; bazen de sabahlar([4])
**مأقوطة**; **ذباح**’ı, **المُدَّبِحْ**’ınkine döndü([5])
Ve **المأقِط**: savaşın yeri; o, darlıktır; çünkü onlar onda birbirine karışırlar.

(**أقن**) **الهمزة** ve **القاف** ve **النون** bir tek kelimedir; ona kıyas edilmez. **الأُقْنة**: **القِفاف**’ın sırtlarında bulunan, başı dar bir çukur; bazen iki **نِيقينِ**([6]) yahut iki **شُنْخُوبَيْن** arasında bir **مَهْوَاةً** olur. Tırimmâh dedi:
Aralarında **أُقَنٍ**’in **شَنَاظِي**’lerinde *** kuşun **عُرَّةُ**’si, devekuşunun orucu gibi([7])

--------------ـــ
([1]) Bu şiirin haberine Muʿcemü’l-büldân’da (**أقر**) bak.
([2]) Asılda: “**أقطاء**”; ona bir vech yoktur. Ve zikredilmeye değer olan şudur ki **الأقط** ancak “**أقطان**” üzere cem‘ olunur; “**رغفان**” gibi.
([3]) **تطفح**; **تفتعل** vezni üzere: **الطفاحة**’yı alır; ve **الطفاحة**, zamme ile: tencerenin köpüğü. Beyit, ondan sonrakiyle birlikte Lisân’da (**طفح**)’tadır.
([4]) Lisân’da:
**طفاحة الأثر وحينا تجتدح**
([5]) Beyit asılda böyle vârid olmuştur.
([6]) Asılda: “**مهودة بين نيفين**”.
([7]) Dîvânu’t-Tırimmâh 97. Ve (**عر**)’a bak.
