# ألب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%84%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ألب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ألب

أَلَبَ إِليك القَوْمُ: أَتَوْكَ من كل جانب. وأَلَبْتُ الجيشَ إِذا جَمَعْتَه. وتَأَلَّبُوا: تَجَمَّعُوا. والأَلْبُ: الجمع الكثير من الناس.وأَلَبَ الإِبِلَ يَأْلِبُها ويَأْلُبها أَلْباً: جَمَعَها وساقَها سَوْقاً شَديداً. وأَلَبَتْ هي انْساقَتْ وانْضَمَّ بعضُها إِلى بعض. أَنشد ابن الأَعرابي(1) (1 قوله «أنشد ابن الأعرابي» أي لمدرك بن حصن كما في التكملة وفيها أَيضاً ألم تريا بدل ألم تعلمي.) : أَلَمْ تَعْلَمي أَنّ الأَحادِيثَ في غَدٍ، *  وبعدَ غَدٍ، يَأْلِبْنَ أَلْبَ الطَّرائدِ أَي يَنْضَمُّ بعضُها إِلى بعض.
التهذيب: الأَلُوبُ: الذي يُسْرِعُ، يقال أَلَبَ يَأْلِبُ ويَأْلُبُ. وأَنشد أَيضاً: يَأْلُبْنَ أَلْبَ الطَّرائدِ، وفسره فقال: أَي يُسْرِعْن. ابن بُزُرْجَ.
المِئْلَبُ: السَّرِيعُ، قال العجاج:
وإِنْ تُناهِبْه تَجِدْه مِنْهَبا  * في وَعْكةِ الجِدِّ، وحِيناً مِئْلَبَا والأَلْبُ: الطَّرْدُ. وقد أَلَبْتُها أَلْباً، تقدير عَلَبْتُها عَلْباً. وأَلَبَ الحِمارُ طَرِيدَتَه يَأْلِبُها وأَلَّبَها كلاهما: طَرَدَها طَرْداً شَدِيداً. والتَّأْلَبُ: الشدِيدُ الغَلِيظُ الـمُجْتَمِعُ من حُمُرِ الوَحْشِ. والتَّأْلَبُ: الوَعِلُ، والأُنثى تَأْلَبةٌ، تاؤه زائدة لقولهم أَلَبَ الحِمارُ أُتُنَه. والتَّأْلَب، مثال الثَّعْلبِ: شجَر. وأَلَبَ الشيءُ يأْلِبُ ويَأْلُبُ أَلْباً: تَجَمَّعَ. وقوله: وحَلَّ بِقَلْبي، مِنْ جَوَى الحُبِّ، مِيتةٌ،  * كما ماتَ مَسْقِيُّ الضَّياحِ على أَلْبِ لم يفسره ثعلب إلا بقوله: أَلَبَ يَأْلِبُ إِذا اجتمع. وتَأَلَّبَ القومُ: تَجَمَّعُوا.
وأَلَّبَهُمْ: جَمَّعَهم. وهم عليه أَلْبٌ واحد، وإِلْبٌ، والأُولى أَعرف، ووَعْلٌ واحِدٌ وصَدْعٌ واحد وضِلَعٌ واحدةٌ أَي مجتمعون عليه الظلم والعَداوةِ. وفي الحديث: إِنّ الناسَ كانوا علينا إِلْباً واحِداً. الالب، بالفتح والكسر: القوم يَجْتَمِعُون على عَداوةِ إِنْسانٍ. وتَأَلَّبُوا: تَجَمَّعُوا. قال رؤبة: قد أَصْبَحَ الناسُ عَلَيْنا أَلْبَا،  * فالنَّاسُ في جَنْبٍ، وكُنَّا جَنْبا \<ص:216>
وقد تَأَلَّبُوا عليه تَأَلُّباً إِذا تَضافَروا (1)
(1 قوله «تضافروا» هو بالضاد الساقطة من ضفر الشعر إِذا ضم بعضه إِلى بعض لا بالظاء المشالة وان اشتهر.) عليه. وأَلْبٌ أَلُوبٌ: مُجْتَمِعٌ كثير. قال البُرَيْقُ الهُذَلِيُّ: بِأَلْبٍ أَلُوبٍ وحَرَّابةٍ، *  لَدَى مَتْنِ وازِعِها الأَوْرَمِ وفي حديث عَبْدِاللّه بن عَمْرو، رضي اللّه عنهما، حين ذَكَر البَصْرةَ فقال: أَمـَا إِنه لا يُخْرِجُ مِنْها أَهْلَها إِلاّ الأُلْبَةُ: هي الـمَجاعةُ. مأْخوذ من التَّأَلُّبِ التَّجَمُّعِ، كأَنهم يَجْتَمِعُون في الـمَجاعةِ، ويَخْرُجُون أَرْسالاً.
وأَلَّبَ بينهم: أَفْسَدَ.
والتَّأْلِيبُ: التَّحْرِيضُ. يقال حَسُودٌ مُؤَلَّبٌ. قال ساعدةُ بن جُؤَيَّةَ الهُذَلِيُّ: بَيْنا هُمُ يَوْماً، هُنالِكَ، راعَهُمْ  * ضَبْرٌ، لِباسُهُم القَتِيرُ، مُؤَلَّبُ والضَّبْرُ: الجَماعةُ يَغْزُونَ. والقَتِيرُ: مَسامِيرُ الدِّرْعِ، وأَرادَ بها ههنا الدُّرُوعَ نَفْسَها. وراعَهُم: أَفْزَعَهُم. والأَلْبُ: التَّدْبِيرُ على العَدُوِّ مِن حيث لا يَعْلَمُ. ورِيحٌ أَلُوبٌ: بارِدةٌ تَسْفي التُّراب.
وأَلَبَتِ السَّماءُ تَأْلِبُ، وهي أَلُوبٌ: دامَ مَطَرُها. والأَلْبُ: نَشاطُ السَّاقي.
ورجل أَلُوبٌ: سَرِيعُ إِخْراج الدَّلو، عن ابن الأَعرابي، وأَنشد: تَبَشَّرِي بِماتِحٍ أَلُوبِ،  * مُطَرِّحٍ لِدَلْوِه، غَضُوبِ وفي رواية:
مُطَرِّحٍ شَنَّتَه غَضُوبِ
والأَلْبُ: العَطَشُ. وأَلَبَ الرَّجلُ: حامَ حولَ الماء، ولم يَقْدِرْ أَن يَصِل إِليه، عن الفارسي. أَبو زيد: أَصابَتِ القومَ أُلْبةٌ وجُلْبةٌ أَي مَجاعةٌ شَديدةٌ. والأَلْبُ: مَيْلُ النَّفْسِ إِلى الهَوى. ويقال: أَلْبُ فُلانٍ معَ فُلانٍ أَي صَفْوُه مَعَه. والأَلْبُ: ابْتِداءُ بُّرْءِ الدُّمَّل، وأَلِبَ الجُرْحُ أَلَباً وأَلَبَ يَأْلِبُ أَلْباً كلاهما: بَرِئَ أَعْلاه وأَسْفَلُه نَغِلٌ، فانْتَقَضَ. وأَوالِبُ الزَّرْعِ والنَّخْلِ: فِراخُه، وقد أَلَبَتْ تَأْلِبُ. والأَلَبُ: لغة في اليَلَبِ. ابن المظفر: اليَلَبُ والأَلَبُ: البَيْضُ من جُلُود الإِبل. وقال بعضهم: هو الفُولاذُ من الحَديدِ. والإِلْبُ: الفِتْرُ، عن ابن جني؛ ما بينَ الإِبْهامِ والسَّبَّابةِ. والإِلْبُ: شجرة شاكةٌ كأَنها شجرةُ الأُتْرُجِّ، ومَنابِتها ذُرَى الجِبال، وهي خَبِيثةٌ يؤخَذ خَضْبُها وأَطْرافُ أَفْنانِها، فيُدَقُّ رَطْباً ويُقْشَبُ به اللَّحمُ ويُطْرَح للسباع كُلِّها، فلا يُلْبِثُها إِذا أَكَلَتْه، فإِن هي شَمَّتْه ولم تأْكُلْه عَمِيَتْ عنه وصَمَّتْ منه.

### Türkçe

**أَلَبَ** sana kavim: sana her taraftan geldiler. Ve **أَلَبْتُ** orduyu, onu topladığım zaman. Ve **تَأَلَّبُوا**: toplandılar. Ve **الأَلْبُ**: insanlardan çokça topluluk. Ve **أَلَبَ** develeri **يَأْلِبُها** ve **يَأْلُبها** **أَلْباً**: onları topladı ve onları şiddetli bir sevk ile sürdü. Ve o (**أَلَبَتْ**) sevk olundu ve bazısı bazısına katıldı. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti(1)
(1 Onun “İbnü’l-A‘râbî inşâd etti” sözü, tekmilede olduğu üzere Mudrik b. Hisn içindir; onda ayrıca **أَلَمْ تَرَيا** yerine **أَلَمْ تَعْلَمي** vardır.) :
**أَلَمْ تَعْلَمي أَنّ الأَحادِيثَ في غَدٍ، *  وبعدَ غَدٍ، يَأْلِبْنَ أَلْبَ الطَّرائدِ**
Yani: bazısı bazısına katılır.

Et-Tehzîb: **الأَلُوبُ**: süratlenen kimse; **أَلَبَ يَأْلِبُ ويَأْلُبُ** denir.
Ve ayrıca inşâd etti: **يَأْلِبْنَ أَلْبَ الطَّرائدِ**; onu açıkladı ve dedi ki: yani süratlenirler.

İbn Buzurc.
**المِئْلَبُ**: süratli. el-‘Accâc dedi:
**وإِنْ تُناهِبْه تَجِدْه مِنْهَبا  * في وَعْكةِ الجِدِّ، وحِيناً مِئْلَبَا**
Ve **الأَلْبُ**: kovalamadır. Ve onu **أَلَبْتُها أَلْباً**; takdiri: onu **عَلَبْتُها عَلْباً**. Ve eşek avını **يَأْلِبُها** kovalar; ve **أَلَّبَها**—ikisi de: onu şiddetli bir kovalamayla kovaladı.

Ve **التَّأْلَبُ**: yaban eşeklerinden şiddetli, kalın, toplanmış olan.

Ve **التَّأْلَبُ**: dağ keçisi; dişisi **تَأْلَبةٌ**; onun **تاء**’sı ziyadedir; “eşek dişilerini **أَلَبَ**” demelerinden dolayı. Ve **التَّأْلَب**—**الثَّعْلبِ** misali: ağaçtır.

Ve şey **أَلَبَ** **يأْلِبُ** ve **يَأْلُبُ** **أَلْباً**: toplandı. Ve onun sözü:
**وحَلَّ بِقَلْبي، مِنْ جَوَى الحُبِّ، مِيتةٌ،  * كما ماتَ مَسْقِيُّ الضَّياحِ على أَلْبِ**
Sa‘leb onu, “**أَلَبَ يَأْلِبُ** toplandığı zaman” sözünden başka bir şeyle açıklamadı. Ve kavim **تَأَلَّبَ**: toplandılar.

Ve onları **أَلَّبَهُمْ**: onları topladı. Ve onlar onun üzerine tek bir **أَلْبٌ**’dür, ve **إِلْبٌ**’dür; birincisi daha bilinir. Ve tek bir **وَعْلٌ** ve tek bir **صَدْعٌ** ve tek bir **ضِلَعٌ**: yani zulüm ve düşmanlık üzere onun üzerine toplanmışlardır. Hadiste: “Şüphesiz insanlar bizim üzerimize tek bir **إِلْباً** idiler.” **الالب**—fetha ve kesra ile: bir insanın düşmanlığı üzerine toplanan kavim. Ve **تَأَلَّبُوا**: toplandılar. Ru’be dedi:
**قد أَصْبَحَ الناسُ عَلَيْنا أَلْبَا،  * فالنَّاسُ في جَنْبٍ، وكُنَّا جَنْبا**
\<ص:216>
Ve onun üzerine **تَأَلَّبُوا** **تَأَلُّباً**: (1) onun üzerine **تَضافَروا** oldukları zaman.
(1 Onun “**تضافروا**” sözü, saçın örgüsünden, bazısını bazısına kattığı zaman, düşmüş **ضاد** iledir; kaldırılmış **ظاء** ile değil; her ne kadar meşhur olmuşsa da.)

Ve **أَلْبٌ أَلُوبٌ**: çokça toplanmış. el-Burayk el-Huzelî dedi:
**بِأَلْبٍ أَلُوبٍ وحَرَّابةٍ، *  لَدَى مَتْنِ وازِعِها الأَوْرَمِ**

Ve ‘Abdullâh b. ‘Amr hadîsinde—Allah onlardan razı olsun—Basra’yı zikrettiği vakit dedi ki: “Dikkat edin, onun ehlini ondan ancak **الأُلْبَةُ** çıkarır.” O: kıtlıktır. **التَّأَلُّبِ** olan toplanmadan alınmıştır; sanki onlar kıtlıkta toplanırlar ve bölük bölük çıkarlar.

Ve aralarında **أَلَّبَ**: bozdu.

Ve **التَّأْلِيبُ**: kışkırtmadır. “Hasetçi, **مُؤَلَّبٌ**” denir. Sâ‘ide b. Cu’eyye el-Huzelî dedi:
**بَيْنا هُمُ يَوْماً، هُنالِكَ، راعَهُمْ  * ضَبْرٌ، لِباسُهُم القَتِيرُ، مُؤَلَّبُ**
Ve **الضَّبْرُ**: akın eden cemaat. Ve **القَتِيرُ**: zırhın çivileridir; burada onunla zırhların kendisini kastetti. Ve “**راعَهُم**”: onları korkuttu. Ve **الأَلْبُ**: düşmana, bilmediği yerden tedbir kurmaktır. Ve **رِيحٌ أَلُوبٌ**: soğuk, toprağı savuran.

Ve gök **أَلَبَتِ** **تَأْلِبُ**; ve o **أَلُوبٌ**’dur: yağmuru devam etti.

Ve **الأَلْبُ**: sakinin canlılığı.

Ve adam **أَلُوبٌ**: kovayı çabuk çıkarandır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşâd etti:
**تَبَشَّرِي بِماتِحٍ أَلُوبِ،  * مُطَرِّحٍ لِدَلْوِه، غَضُوبِ**
Bir rivayette:
**مُطَرِّحٍ شَنَّتَه غَضُوبِ**

Ve **الأَلْبُ**: susuzluktur. Ve adam **أَلَبَ**: suyun etrafında dolaştı ve ona ulaşmaya güç yetiremedi; el-Fârisî’den. Ebû Zeyd: kavme **أُلْبةٌ** ve **جُلْبةٌ** isabet etti: yani şiddetli kıtlık. Ve **الأَلْبُ**: nefsin hevâya meyletmesidir. Ve denir ki: “Falanın **أَلْبُ**’u falanladır”: yani onun safveti onunladır. Ve **الأَلْبُ**: çıbanın iyileşmesinin başlangıcıdır. Ve yara **أَلِبَ** **أَلَباً**; ve **أَلَبَ يَأْلِبُ أَلْباً**—ikisi de: üstü iyileşti, altı ise irinli kaldı; sonra bozuldu.

Ve ekinin ve hurmanın **أَوالِبُ**’i: yavruları; ve **أَلَبَتْ** **تَأْلِبُ**.

Ve **الأَلَبُ**: **اليَلَبِ**’de bir lugattır. İbnü’l-Muzaffer: **اليَلَبُ** ve **الأَلَبُ**: deve derilerinden beyaz olan(lar). Bazıları dedi ki: o, demirden çeliktir.

Ve **الإِلْبُ**: **الفِتْرُ**; İbn Cinnî’den: başparmak ile işaret parmağı arasındaki.

Ve **الإِلْبُ**: turunç ağacı gibi dikenli bir ağaç; bitiş yerleri dağların zirveleridir; o habistir: onun boyası ve dallarının uçları alınır; yaş olarak dövülür; onunla et zehirlenir ve bütün yırtıcılara atılır; onu yedikleri zaman onları geciktirmez; eğer onu koklar da yemezse, ondan dolayı kör olur ve ondan dolayı sağır olur.
