# ألب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%84%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ألب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ألب

ألب القوم إليه، أي أتوه من كل جانب، وألب الإبل يألبها ويضألبها ألبا: جمعها وساقها سوقا شديدا، وألبت الجيش، إذا جمعته، وألبت الإبل هي إذا طاوعت وانساقت وانضم بعضها إلى بعض أنشد ابن الأعرابي:
  ألم تعلمي أن الأحاديث في غدوبعد غد يألبن ألب الطرائد أي ينضم بعضها إلى بعض وقيل يسرعن، وسيأتي وألب الحمار طريدته يألبها: طردها طردا شديدا، كألبها، مضعفا، وألب الجيش والإبل: جمع، وألب الشيء يألب ويألب ألبا إذا اجتمع، قاله ثعلب، وبه فسر قول الشاعر:
  وحل بقلبي من جوى الحب ميتةكمامات مسقي الضياح على ألب وقيل: تجمع، بدل اجتمع، وتألبوا: اجتمعوا، وقد تألبوا عليه تألبا إذا تضافروا عليه. وألبهم تأليبا: جمعهم.
 وألب أسرع، ومنه الألوب والمئلب، وسيأتي، يألب ويألب، وفسر قول الشاعر وهو مدرك بن حصن:
  ألم تريا أن الأحاديث في غدوبعد غد يألبن ألب الطرائد أي يسرعن، نقله الصاغاني.
 وألب إليه: عاد ورجع، وهو من حد ضرب، نقله الصاغاني وألبت السماء تألب وهي ألوب: دام مطرها.
 والتألب، كثعلب، صريح في أن تاءه زائدة وسيأتي له في التاء أن محل ذكره هناك، ولم ينبه هنا، فهو عجيب منه، قاله شيخنا: هو الشديد الغليظ المجتمع منا. وقال بعضهم هو من حمر الوحش، والتألب: الوعل، وهي أي أنثاه تألبة بهاء تاؤه زائدة، والتألب: شجر.
 والإلب، بالكسر: الفتر في اليد
  ما بين الإبهام والسبابة، عن ابن جنى والإلب: شجرة شاكة كالأترج ومنابتها ذرا الجبال وهي سم يؤخذ خضبها وأطراف أفنانها فيدق رطبا ويقشب به اللحم ويطرح للسباع كلها فلا يلبثها إذا أكلته، فإن هي شمته ولم تأكله عميت عنه وصمت منه، كذا في لسان العرب. وقال أبو حنيفة: وأخبث الإلب إلب حفرضض، وهو جبل من السراة في شق تهامة، قاله أبو الحسن المقدسي ونقله شيخنا.
 والألب، بالفتح: نشاط الساقي، وميل النفس إلى الهوى يقال ألب فلان مع فلان، أي صفوه معه والألب: العطش يقال: ألب الرجل ألبا إذا حام حول الماء ولم يقدر أن يصل إليه، عن الفارسي والألب: التدبير على العدو من حيث لا يعلم.
 والألب: مسك السخلة، بالفتح، أي جلدها والألب: السم القاتل والألب: الطرد الشديد وقد ألبتها ألبا مثل غلبتها غلبا. والألب: شدة الحمى والحر، والألب: ابتداء برء الدمل وألب الجرح ألبا، وألب يألب ألبا، كلاهما: برأ أعلاه وأسفله نغل فانتقض.
 والألب، محركة: لغة في اليلب، سيأتي ذكره.
 ويقال: ريح ألوب أي باردة تسفي التراب، وسماء ألوب: دائم مطرها ورجل ألوب هو الذي يسرع، عن ابن الأعرابي، وقيل: هو سريع إخراج الدلو، عن ابن الأعرابي أيضا، وأنشد:
  تبشري بماتح ألوب
  مطرح لدلوه غضوب أو رجل ألوب أي نشيط من الألب، وهو نشاط الساقي، وألب ألوب متجمع كبير، قال البريق الهذلي:
  بألـب ألـوب وحـرابة                      لدى متن وازعها الأورم وألبهم: جمعهم، والألب: الجمع الكثير من الناس، وهم عليه ألب واحد، بالفتح وإلب واحد، بالكسر، والأول أعرف، ووعل واحد وصدع واحد وضلع واحد أي مجتمعون عليه بالظلم والعداوة وفي الحديث إن الناس كانوا علينا إلبا واحدا  الإلب بالفتح والكسر: القوم يجتمعون على عداوة إنسان، قال رؤبة:
  قد أصبح الناس علينا إلبا
  فالناس في جنب وكنا جنبا والألبة بالضم في حديث عبد الله ابن عمرو حين ذكر البصرة فقال:  أما إنه لا يخرج منها أهلها إلا الألبة  ، هي المجاعة مأخوذ من التالب: التجمع، كأنهم يجتمعون في المجاعة ويخرجون أرسالا، وقال أبو زيد: أصابت القوم ألبة وجلبة، أي مجاعة شديدة.
 والألبة بالتحريك لغة في اليلبة، عن ابن المظفر، هما البيض من جلود الإبل، وقال بعضهم: الألب هو الفولاذ من الحديد مثل اليلب.
 والتأليب: التحريض والإفساد.
 وألب بينهم: أفسد، يقال: حسود مؤلب، قال ساعدة بن جؤبة الهذلي:
  بيناهم يوما هنالك راعهم                      ضبر لباسهم القتير مؤلب الضبر: الجماعة يغزون، والقتير: مسامير الدرع، وأراد بها هنا الدروع نفسها، وراعهم: أفزعهم.
 والمئلب كمنبر، قال أبو بشر عن ابن بزرج: هو السريع قال العجاج:
  وإن تناهبه تجده منهـبـا
  في وعكة الجد وحينا مئلبا
  وألبان كأنه تثنية ألب: د ولكن الذي في المعجم أنه جمع لبن كأجمال وجمل في شعر أبي قلابة الهذلي، ورواه بعضهم أليان بالياء آخر الحروف، فمحله حينئذ النون لا الباء، وفي مختصر المراصد: هي على مرحلتين من غزنين، بينها وبين كابل، وأهله من نسل الأزارقة الذين شردهم المهلب، وهم إلى الآن على مذهب أسلافهم إلا أنهم يذعنون للسلاطين وفيهم تجار مياسير وأدباء وعلماء يخالطون ملوك السند والهند الذين يقربون من بلدهم، ولكل واحد من رؤسائهم اسم بالعربية واسم بالهندية، انتهى وألاب كسحاب: ع وفي المعجم: شعبة واسعة في ديار مزينة قرب المدينة على ساكنها أفضل الصلاة والسلام.

### Türkçe

**ألب** قوم ona doğru; yani onlara her taraftan geldiler. Ve **ألب** develeri, onu **يألبها** ve **يضألبها** **ألبا**: onları topladı ve onları şiddetli bir sevk ile sürdü. Ve **ألبت** orduyu; onu topladığın zaman. Ve develer **ألبت**; o (develer) itaat edip sevk olunduğu ve bazısı bazısına katılıp birleştiği zaman. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
  “Bilmiyor musun ki haberler yarın ve yarından sonra, avların **ألب**’i gibi **يألبن** (yaparlar)”; yani bazısı bazısına katılır; ve “hızlanırlar” denildi; ve gelecektir. Ve eşeğin avını **ألب** etti, onu **يألبها**: onu şiddetli bir kovma ile kovdu; **ألبها** gibi, (fiili) şeddeli (muda‘‘af). Ve **ألب** ordu ve develer: topladı. Ve bir şey **ألب** eder, **يألب** ve **يألب** **ألبا**; toplandığı zaman; bunu Sa‘leb söyledi. Ve onunla şairin sözü tefsir edildi:
  “Aşkın yanmasının bir ölümü kalbime indi; **ألب** üzerine (olan) **الضياح**’ın suladığı kamalar gibi.”
Ve “toplanır” denildi; “toplandı” yerine. Ve **تألبوا**: toplandılar. Ve ona karşı **تألبوا** **تألبا**; ona karşı birbirlerine destek oldukları zaman. Ve onları **تأليبا**: onları topladı.

Ve **ألب**: hızlandı. Ondandır **الألوب** ve **المئلب**; ve gelecektir. **يألب** ve **يألب**. Ve şairin sözü tefsir edildi—o, Mudrik b. Hisn’dır:
  “İkiniz görmediniz mi ki haberler yarın ve yarından sonra, avların **ألب**’i gibi **يألبن**”; yani hızlanırlar. Bunu es-Sâgânî nakletti.

Ve ona doğru **ألب** etti: döndü ve geri döndü. Ve o, **ضرب** babındandır. Bunu es-Sâgânî nakletti. Ve gök **ألبت** eder, **تألب**; ve o **ألوب**’dur: yağmuru devam etti.

Ve **التألب**, **ثعلب** gibi: **ت**’sinin زائد olduğuna dair sarih (bir delil)dir; ve onun için **التاء**’da gelecektir ki zikrinin yeri oradadır; burada dikkat çekmedi; bu, ondan şaşırtıcıdır. Bunu şeyhimiz söyledi: o, bizden (olan) şiddetli, kalın, toplanmış (şey)dir. Ve bazısı dedi: o, yaban eşeklerindendir. Ve **التألب**: dağ keçisi (الوعل)’dır; ve o, yani onun dişisi, **تألبة** (هاء ile); **ت**’si زائد’dır. Ve **التألب**: ağaçtır.

Ve **الإلب**, kesre ile: eldeki **الفتر**; başparmak ile işaret parmağı arasındaki (kısım). İbn Cinnî’den. Ve **الإلب**: **الأترج** gibi dikenli bir ağaçtır; bitiş yeri dağların zirveleridir; ve o, bir zehirdir: onun yeşilliği ve dallarının uçları alınır; yaş iken dövülür; onunla et ovulur ve bütün yırtıcılara atılır; onu yedikleri zaman onları geciktirmez; eğer onu koklar da yemezse, ondan dolayı kör olur ve ondan dolayı sağır olur. Lisânü’l-‘Arab’da böyle. Ebû Hanîfe dedi: **الإلب**’in en habisi **إلب حفرضض**’dır; ve o, Serât’tan bir dağdır, Tihâme’nin bir yarığında. Bunu Ebû’l-Hasen el-Makdisî söyledi ve şeyhimiz nakletti.

Ve **الألب**, fetha ile: sakinin canlılığı. Ve nefsin hevâya meyli. Denir ki: falan, falan ile **ألب** etti; yani onunla saflaştı. Ve **الألب**: susuzluktur. Denir ki: adam **ألب** etti **ألبا**; suyun etrafında dolaştığı ve ona ulaşmaya güç yetiremediği zaman. el-Fârisî’den. Ve **الألب**: düşmana, onun bilmediği yerden tedbirdir.

Ve **الألب**: oğlağın miskidir; fetha ile; yani derisi. Ve **الألب**: öldürücü zehirdir. Ve **الألب**: şiddetli kovmadır; ve onu **ألبا** **ألبتها**; “onu **غلبا** **غلبتها**” gibi. Ve **الألب**: hummanın ve sıcağın şiddetidir. Ve **الألب**: çıbanın iyileşmesinin başlangıcıdır. Ve yara **ألب** etti **ألبا**; ve **ألب** eder, **يألب** **ألبا**; ikisi de: üstü iyileşti ve altı irinlendi, sonra bozuldu.

Ve **الألب**, harekeli: **اليلب**’de bir lügattir; onun zikri gelecektir.

Ve denir ki: **ريح ألوب**; yani soğuk, toprağı savurur. Ve **سماء ألوب**: yağmuru daimîdir. Ve **رجل ألوب**: hızlanan kimsedir. İbnü’l-A‘râbî’den. Ve denildi: o, kovayı çıkarmada hızlıdır. Yine İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşad etti:
  “Sana müjde olsun, su çeken **ماتح ألوب** ile;
  kovası için atışlı, öfkeli bir atıcı.”
Veya **رجل ألوب**; yani **الألب**’den (olan) canlıdır; ve o, sakinin canlılığıdır. Ve **ألب ألوب**: toplanmış, büyük (şey)dir. el-Burayk el-Huzelî dedi:
  “Toplanmış büyük bir (şey) ile ve bir mızrakla;
  onun sırtında, onu engelleyen (şey) şişkindir.”
Ve **ألبهم**: onları topladı. Ve **الألب**: insanlardan çok topluluktur. Ve onlar ona karşı bir **ألب**’dir; fetha ile. Ve bir **إلب**’dir; kesre ile. Ve birincisi daha bilinenidir. Ve “bir **وعل**” ve “bir **صدع**” ve “bir **ضلع**”; yani zulüm ve düşmanlık ile ona karşı birleşmişlerdir. Ve hadiste: “İnsanlar bize karşı bir **إلبا واحدا** idiler.” **الإلب** fetha ve kesre ile: bir insanın düşmanlığı üzerinde toplanan kavim. Ru’be dedi:
  “İnsanlar bize karşı bir **إلبا** oldular;
  insanlar bir tarafta, biz de bir tarafta olduk.”
Ve **الألبة** damme ile, Abdullah b. Amr hadîsinde—Basra’yı zikrettiği vakit—(şöyledir): “Dikkat edin, onun halkı ondan ancak **الألبة** ile çıkar.” O, kıtlıktır; **التالب**’den alınmıştır: toplanma. Sanki onlar kıtlıkta toplanırlar ve bölük bölük çıkarlar. Ebû Zeyd dedi: kavme **ألبة** ve **جلبة** isabet etti; yani şiddetli kıtlık.

Ve **الألبة** hareke ile, İbnü’l-Muzaffer’den: **اليلبة**’de bir lügattir; ikisi de deve derilerinden (yapılan) beyazlardır. Ve bazısı dedi: **الألب** demirden çeliktir; **اليلب** gibi.

Ve **التأليب**: kışkırtma ve bozmadır.

Ve aralarında **ألب** etti: bozdu. Denir ki: **حسود مؤلب**. Sâ‘ide b. Cu’be el-Huzelî dedi:
  “Onlar bir gün orada iken, onları korkuttu;
  zırhları **القتير** (ile) (olan) **ضبر** (bir topluluk), bozguncu.”
**الضبر**: akın yapan topluluktur. Ve **القتير**: zırhın çivileridir; burada onunla zırhların kendisini murad etti. Ve “onları korkuttu”: onları dehşete düşürdü.

Ve **المئلب**, **منبر** gibi. Ebû Bişr, İbn Buzurc’dan: o, hızlıdır. el-‘Accâc dedi:
  “Eğer onu yağmalarsan, onu yağmalanmış bulursun;
  ciddiyetin sıkıntısında ve bazen **مئلبا**.”
Ve **ألبان**, sanki **ألب**’in tesniyesi gibidir; fakat Mu‘cem’de olan, onun **لبن**’in cem‘i olduğudur; Ebû Kulâbe el-Huzelî’nin şiirinde **أجمال** ve **جمل** gibi. Bazısı onu, son harflerin **الياء**’ı ile **أليان** rivayet etti; o vakit yeri **النون**’dur, **الباء** değil. Ve Muhtasaru’l-Marâsıd’da: o, Gaznîn’den iki merhale üzerinedir; onunla Kâbil arasındadır. Ve halkı, el-Muheleb’in dağıttığı Ezârika neslindendir; ve onlar, şimdiye kadar atalarının mezhebi üzeredirler; ancak sultanlara boyun eğerler. Ve içlerinde varlıklı tüccarlar ve edipler ve âlimler vardır; ülkelerine yakın olan Sind ve Hind krallarıyla karışırlar. Ve onların reislerinden her birinin Arapça bir adı ve Hintçe bir adı vardır. Bitti. Ve **ألاب** **سحاب** gibi: bir (yer)dir. Ve Mu‘cem’de: Medine’ye yakın, Muzeyne diyarında geniş bir şubedir; üzerinde oturana en faziletli salât ve selâm olsun.
