# ألت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%84%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ألت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ألت

الأَلْتُ: الحَلِفُ.
وأَلَتَه بيمينٍ أَلْتاً: شدَّد عليه. وأَلَتَ عليه: طلَب منه حَلِفاً أَو شهادةً، يقوم له بها. ورُوي عن عمر، رضي اللَّه عنه: أَن رجلاً قال له: اتَّق اللَّه يا أَمير المؤمنين، فسَمِعَها رجلٌ، فقال: أَتَأْلِتُ على أَمير المؤمنين؟ فقال عمر: دَّعْهُ، فلن يَزالُوا بخيرٍ ما قالوها لنا؛ قال ابن الأَعرابي: معنى قوله أَتَأْلِتُه أَتَحُطُّه بذلك؟ أَتَضَعُ منه؟ أَتُنَقِّصُه؟ قال أَبو منصور: وفيه وجه آخر، وهو أَشْبَهُ بما أَراد الرجل؛ روي عن الأَصمعي أَنه قال: أَلَتَه يميناً يَأْلِته أَلْتاً إِذا أَحْلَفه، كأَنه لما قال له: اتَّق اللَّهَ، فقد نَشَدَه بُاللَّه. تقول العرب: أَلَتُّكَ باللَّه لمَا فعلْتَ كذا، معناه: نَشَدْتُكَ باللَّه. والأَلْتُ: القَسَم؛ يقال: إِذا لم يُعْطِكَ حَقَّكَ فَقَيِّدْه بالأَلْت.
وقال أَبو عمرو: الأُلْتَةُ اليمينُ الغَموسُ. والأُلْتةُ: العَطِيَّةُ الشَّقْنَةُ.
وأَلَته أَيضاً: حَبَسَهُ عن وَجْهِه وصَرَفه مثل لاتَه يَلِيتُه، وهما لغتان، حكاهما اليزيدي عن أَبي عمرو ابن العلاء. وأَلتَه مالَه وحَقَّه يَأْلِتُه أَلْتاً، وأَلاتَهُ، وآلَتَه إِياه: نَقَصَه. وفي التنزيل العزيز: وما أَلَتْناهُمْ من عَمَلِهم من شيءٍ. قال الفراء: الأَلْتُ النَّقْص، وفيه لغة أُخرى: وما لِتْناهم، بكسر اللام؛ وأَنشد في الأَلْتِ:أَبْلِغْ بَني ثُعَلٍ، عَنِّي، مُغَلْغَلَةً
جَهْدَ الرِّسالَةِ، لا أَلْتاً ولا كَذِبا
أَلَتَه عن وَجْهِه أَي حَبَسه. يقول: لا نُقْصانَ ولا زيادة. وفي حديث عبد الرحمن بن عوف يوم الشُّورَى: ولا تَغْمِدُوا سيوفَكم عن أَعدائِكم، فُتولِتُوا أَعمالكم؛ قال القُتَيبي: أَي تَنْقُصُوها؛ يريد أَنهم كانت لهم أَعمال في الجهاد مع رسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم، فإِذا هم تَرَكوها، وأَغْمَدُوا سُيُوفَهم، واخْتَلَفوا، نَقَصُوا أَعمالَهم؛ يقال: لاتَ يَلِيتُ، وأَلَتَ يَأْلِتُ، وبها نزل القرآن، قال: ولم أَسمع أَوْلَتَ يُولِتُ، إِلاَّ في هذا الحديث. قال: وما أَلَتْناهم من عَملهم من شيءٍ؛ يجوز أَن يكون من أَلَتَ، ومن أَلاتَ، قال: ويكون أَلاتَهُ يُلِيتُه إِذا صَرَفه عن الشيءِ. والأَلْتُ: البُهتان؛ عن كراع.
وأَلِّيتُ: موضع؛ قال كثير عزة:
برَوْضَةِ أَلِّيتَ وقَصْرِ خَناثَى
قال ابن سيده: وهذا البناءُ عزيز، أَو معدوم، إِلاَّ ما حكاه أَبو زيد من قولهم: عليه سَكِّينَةٌ.

### Türkçe

**الأَلْتُ**: yemin.

Ve onu bir yeminle **أَلَتَه** **أَلْتاً**: ona karşı şiddetlendirdi. Ve ona karşı **أَلَتَ**: ondan, kendisi için onunla yerine getireceği bir yemin yahut bir şahitlik talep etti. Ve Ömer’den, Allah ondan razı olsun, rivayet edildi: bir adam ona dedi ki: “Müminlerin emiri, Allah’tan sakın”; onu bir adam işitti de dedi ki: “Müminlerin emiri üzerine **أَتَأْلِتُ** mu ediyorsun?” Ömer dedi ki: “Onu bırak; bize onu söyledikleri müddetçe hayır üzere olmaktan geri kalmayacaklardır.” İbnü’l-A‘râbî dedi ki: “Onun sözü **أَتَأْلِتُه**’nin manası: bununla onu aşağı mı indiriyorsun? Ondan (derece) mi düşürüyorsun? Onu mı eksiltiyorsun?” Ebû Mansûr dedi ki: “Ve onda başka bir vecih vardır; ve o, adamın murad ettiğine daha benzer: el-Asma‘î’den rivayet edildi ki o dedi: ‘Onu bir yeminle **أَلَتَه**; **يَأْلِته** **أَلْتاً**: onu yemin ettirdiği zaman’; sanki ona ‘Allah’tan sakın’ dediğinde, onu Allah ile çağırmış oldu.” Araplar der: “Seni Allah ile **أَلَتُّكَ**: şu şöyleyi yaptın diye”; manası: “Seni Allah ile çağırdım.” Ve **الأَلْتُ**: yemin; denir: “Sana hakkını vermezse, onu **بالأَلْت** ile bağla.”

Ebû Amr dedi ki: **الأُلْتَةُ**: içine batıran yemin. Ve **الأُلْتةُ**: cimri bağış.

Ve onu ayrıca **أَلَته**: onu maksadından alıkoydu ve onu çevirdi; **لاتَه يَلِيتُه** gibi; ve ikisi iki lugattır; bunları Yezîdî, Ebû Amr b. el-Alâ’dan nakletti. Ve onun malını ve hakkını **أَلَتَه**; **يَأْلِتُه** **أَلْتاً**, ve **أَلاتَهُ**, ve onu ona **آلَتَه**: onu eksiltti. Ve aziz tenzilde: “Ve onların amelinden onlara hiçbir şey **وما أَلَتْناهُمْ** eksiltmedik.” Ferrâ dedi ki: **الأَلْتُ** eksiltmedir; ve onda başka bir lugat vardır: “**وما لِتْناهم**”, lâmın kesresiyle. Ve **الأَلْتِ** hakkında inşad etti:
أَبْلِغْ بَني ثُعَلٍ، عَنِّي، مُغَلْغَلَةً
جَهْدَ الرِّسالَةِ، لا أَلْتاً ولا كَذِبا
Onu maksadından **أَلَتَه**: yani onu alıkoydu. Diyor ki: ne eksiltme ne artırma. Ve Abdurrahman b. Avf’ın şûrâ günündeki hadisinde: “Kılıçlarınızı düşmanlarınızdan kınına sokmayın; sonra amellerinizi **فُتولِتُوا**”; Kuteybî dedi ki: yani onu eksiltirsiniz; muradı: onların, Resûlullah ile—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—cihadda amelleri vardı; sonra onu terk ettiklerinde ve kılıçlarını kınına soktuklarında ve ihtilafa düştüklerinde, amellerini eksiltmiş olurlar; denir: **لاتَ يَلِيتُ**, ve **أَلَتَ يَأْلِتُ**; ve Kur’an onunla indi. Dedi ki: “**أَوْلَتَ يُولِتُ**’ü, ancak bu hadiste işitmişimdir.” Dedi ki: “Ve onların amelinden onlara hiçbir şey **وما أَلَتْناهم**”; **أَلَتَ**’den de, **أَلاتَ**’tan da olması caizdir. Dedi ki: ve **أَلاتَهُ يُلِيتُه** olur: onu bir şeyden çevirdiği zaman. Ve **الأَلْتُ**: iftira; Kurâ‘dan.

Ve **أَلِّيتُ**: bir yer; Kesîr Azze dedi ki:
برَوْضَةِ أَلِّيتَ وقَصْرِ خَناثَى
İbn Sîde dedi ki: “Ve bu bina azizdir, yahut yok gibidir; ancak Ebû Zeyd’in, onların ‘üzerinde **سَكِّينَةٌ** vardır’ sözünden naklettiği müstesna.”
