# ألس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%84%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ألس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ألس

الأَلْسُ والمُؤَالَسَة: الخِداع والخيانة والغشُّ والسَّرَقُ، وقد أَلَس يأْلِس، بالكسر، أَلْساً. ومنه قولهم: فلان لا يُدالِسُ ولا يُؤَالِسُ، فالمُدالَسَةُ من الدَّلْس، وهو الظُّلْمَةُ، يراد به لا يُغَمِّي عليك الشيء فيُخْفيه ويستر ما فيه من عيب. والمُؤَالَسَةُ: الخِيانة؛ وأَنشد:
هُمُ السَّمْنُ بالسَّنُّوتِ لا أَلْسَ فيهمُ،
وهمُ يَمْنَعُونَ جارَهمْ أَن يُقَرَّدا
والأَلْسُ: أَصله الوَلْسُ، وهو الخيانة. والأَلْسُ: الأَصلُ السُّوء. والأَلْس: الغدر. والأَلْسُ: الكذب. والأَلْسُ والأُلْسُ: ذهاب العقل وتَذْهيله؛ عن ابن الأَعرابي، وأَنشد:
فقلتُ: إِن أَسْتَفِدْ عِلْماً وتَجْرِبَةً،
فقد تردَّدَ فيكَ الخَبْلُ والأَلْسُ
وفي حديث النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، أَنه دعا فقال: اللهم إِني أَعوذ بك من الأَلْسِ والكِبْرِ؛ قال أَبو عبيد: الأَلْسُ هو اختلاط العقل، وخطَّأَ ابن الأَنباري من قال هو الخيانة. والمأْلُوس: الضعيف العقل. وأُلِسَ الرجلُ أَلْساً، فهو مأْلوس أَي مجنون ذهب عقله؛ عن ابن الأَعرابي؛ قال الراجز:
يَتْبَعْنَ مِثْلَ العُجَّ المَنْسوسِ،
أَهْوَجَ يَمْشِي مِشْيَةَ المَأْلوسِ
وقال مرة: الأَلْسُ الجُنون. يقال: إِن به لأَلْساً أَي جُنوناً؛ وأَنشد:يا جِرَّتَيْنا بالحَبابِ حَلْسا،
إِنْ بنا أَو بكمُ لأَلْسا
وقيل: الأَلْسُ الرَّيبةُ وتَغَيُّر الخُلُق من ريبة، أَو تغير الخُلُقِ من مرض. يقال: ما أَلَسَكَ. ورجل مَأْلوس: ذاهب العقل والبدن. وما ذُقْتُ عنده أَلوساً أَي شيئاً من الطعام. وضربه مائة فما تأَلَّسَ أَي ما تَوَجَّع، وقيل: فما تَحَلَّس بمعناه. أَبو عمرو: يقال للغريم إِنه ليَتَأَلَّس فما يُعْطِي وما يمنع. والتَّأَلُّس: أَن يكون يريد أَن يُعطِيَ وهو يمنع. ويقال: إِنه لَمَأْلوس العطية، وقد أُلِسَتْ عطيته إِذا مُنِعَتْ من غير إياس منها؛ وأَنشد:
وصَرَمَت حَبْلَك بالتَّأَلُّس
وإِلْياسُ: اسم أَعجمي، وقد سمت به العرب، وهو الياسُ بنُ مُضَرَ بنِ نِزار بن معدّ بن عَدْنان.

### Türkçe

**الأَلْسُ** ve **المُؤَالَسَة**: aldatma ve hıyanet ve hile ve hırsızlıktır; ve (fiil) **أَلَس** **يأْلِس** (kesre ile), **أَلْساً**. Ve ondan onların sözü: “Falan **يُدالِسُ** etmez ve **يُؤَالِسُ** etmez”; artık **المُدالَسَةُ** **الدَّلْس**’tendir; o da karanlıktır; bununla, “şeyi sana karartıp gizlemez ve onda bulunan ayıbı saklayıp örtmez” kastedilir. Ve **المُؤَالَسَةُ**: hıyanettir; ve (şu beyit) okunmuştur:

Onlar **السَّمْنُ**dür **بالسَّنُّوتِ** ile; içlerinde **أَلْسَ** yoktur,
ve onlar komşularını **أَن يُقَرَّدا** olmaktan men ederler.

Ve **الأَلْسُ**: aslı **الوَلْسُ**’tur; o da hıyanettir. Ve **الأَلْسُ**: kötü asıldır. Ve **الأَلْس**: gadrdir. Ve **الأَلْسُ**: yalandır. Ve **الأَلْسُ** ve **الأُلْسُ**: aklın gitmesi ve onun şaşırtılmasıdır; İbnü’l-A‘râbî’den; ve (şu beyit) okunmuştur:

Dedim ki: Eğer bir ilim ve bir tecrübe elde edersem,
artık sende **الخَبْلُ** ve **الأَلْسُ** dolaşıp durmuştur.

Ve Peygamber’in hadîsinde, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun: dua etti de şöyle dedi: “Allah’ım, ben sana **الأَلْسِ** ve **الكِبْرِ**’den sığınırım”; Ebû Ubeyd dedi ki: **الأَلْسُ** aklın karışmasıdır; ve İbnü’l-Enbârî, onun hıyanet olduğunu söyleyen kimseyi hatalı saydı. Ve **المأْلُوس**: aklı zayıf olandır. Ve adam **أُلِسَ** **أَلْساً**; artık o **مأْلوس**tur; yani aklı gitmiş deli; İbnü’l-A‘râbî’den; râciz dedi ki:

Onlar **العُجَّ المَنْسوسِ** gibi olanı izlerler,
**أَهْوَجَ**; **المَأْلوسِ** yürüyüşü gibi yürür.

Ve bir defa dedi ki: **الأَلْسُ** deliliktir. Denir ki: “Şüphesiz onda **أَلْساً** vardır”; yani delilik. Ve (şu beyit) okunmuştur: “Ey bizim iki **جِرَّة**miz, **بالحَبابِ** ile **حَلْسا**;
şüphesiz bizde yahut sizde mutlaka **أَلْسا** vardır.”

Ve denildi ki: **الأَلْسُ** şüphedir ve şüpheden dolayı huyun değişmesidir; yahut hastalıktan dolayı huyun değişmesidir. Denir ki: “Seni ne **أَلَسَكَ** etti?” Ve **مَأْلوس** adam: aklı ve bedeni gitmiş olandır. Ve onun yanında **أَلوساً** tatmadım; yani yemekten bir şey. Ve ona yüz vurdu da **تأَلَّسَ** etmedi; yani acımadı; ve denildi ki: aynı mânâ ile “**تَحَلَّس** etmedi.” Ebû Amr: borçlu için denir ki: “Şüphesiz o **يَتَأَلَّس** eder; ne verir ne de men eder.” Ve **التَّأَلُّس**: vermek istiyor olup da men etmesidir. Ve denir ki: “Şüphesiz o, bağışta **لَمَأْلوس**tur”; ve bağışı, ondan ümit kesilmemişken men edildiği zaman “**أُلِسَتْ** onun bağışı” denir; ve (şu beyit) okunmuştur:

Ve senin ipini **بالتَّأَلُّس** ile kopardı.

Ve **إِلْياسُ**: yabancı bir isimdir; Araplar onunla adlandırmışlardır; o, **الياسُ** b. **مُضَرَ** b. **نِزار** b. **معدّ** b. **عَدْنان**’dır.
