# ألف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%84%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ألف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ألف

الألف من العدد مذكر، يقال: هذا ألف، بدليل: قولهم: ثلاثة آلاف ولم يقولوا ثلاث آلاف ويقال هذا ألف واحد ولا يقال واحدة، هذا ألف أقرع، اي: تام، ولا يقال قرعاء، قال ابن السكيت: ولو أنث باعتبار الدراهم لجاز، بمعنى هذه الدراهم ألف، كما في الصحاح، والعباب، وفي اللسان: وكلام العرب فيه التذكير، قال الأزهري: وهذا قول جميع النحويين، وأنشد ابن بري في التذكير:
  فإن يك حقي صادقا وهو صادقينقد نحوكم ألفا من الخيل أقرعا قال: وقال آخر:
  ولو طلبوني بالعقوق أتيهـم                      بألف أؤديه إلى القوم أقرعا ج: ألوف وآلاف كما في الصحاح، ويقال: ثلاثة آلاف إلى العشرة، ثم ألوف جمع الجمع، قال الله عز وجل: ( وهم ألوف حذر الموت) كما في اللسان.
 وألفه، يألفه من حد ضرب: أعطاه ألفا، نقله الجوهري، أي: من المال، ومن الإبل، وأنشد:
  وكريمة من آل قيس ألفته                      حتى تبذخ فارتقى الأعلام أي: ورب كريمة، والهاء للمبالغة، ومعناه ارتقى إلى الأعلام، فحذف إلى وهو يريده.
 والإلف، بالكسر: الأليف، تقول: حن فلان إلى فلان حنين الإلف إلى الإلف ج: آلاف، وجمع الأليف: ألاثف، مثل تبيع وتبائع، وأفيل وأفائل، قال ذو الرمة:
  فأصبح البكر فردا من ألافه                      يرتاد أحلية اعجازها شذب والألوف، كصبور: الكثير الألفة، ج: ألف، ككتب والإلف، والإلفة، بكسرهما: المرأة تألفها وتألفك، قال: وحوراء المدامع إلف صخر وقال:
  قفر فياف ترى ثور النعاج بهايروح فردا وتبقى إلفه طاويه وهذا من شاذ البسيط، لأن قوله: طاوية، فاعلن، وضرب البسيط نقله لا يأتي على فاعلن، والذي حكاه أبو إسحاق، وعزاه إلى الأخفش، أن أعرابيا سئل أن يصنع بيتا تاما من البسيط، فصنع هذا البيت، وهذا ليس بحجة، فيعتد بفاعلن ضربا في البسيط، إنما هو في موضوع الدائرة فأما المستعمل فهو: فعلن، وفعلن.
 وقد ألفه أي: الشيء كعلمه، إلفا، بالكسر والفتح كالعلم والسمع، وهو ألف ككتاب، ج: آلاف ككاتب، يقال: نزع البعير إلى ألافه.
 وقال ذو الرمة:
  أكن مثل ذي الألاف لزت كراعهإلى أختها الأخرى وولي صواحبه
  متى تظعني يامي من دار جيرةلنا والهوى برح على من يغالـبـه وقال العجاج يصف الدهر:
  يخترم الإلف على الألاف ومن الإلف - بالكسر - قراءة النبي صلى الله عليه وسلم )لإلف قريش إلفهم( بغير ياء وألف، وسيأتي قريبا، وفي الحديث )المؤمن إلف مألوف(.
 وهي آلفة، ج: آلفات، وأوالف، قال العجاج:
  ورب هذا البلد الـمـحـرم
  والقاطنات البيت غير الريم
  أو الفا مكة من ورق الحمى هكذا أورده في العباب قلت: أراد بالأوالف هنا أوالف الطير التي قد ألفت الحرم، وقوله: من ورق الحمى، أراد الحمام، فلم يستتم له الوزن، فقال: الحمى.
 المألف كمقعد: موضعها أي: الأولف من الإنسان أو الإبل.

  قال أبو زيد: المالف: الشجر المورق الذي يدنو إليه الصيد لإلفه إياه.
 والألفة، بالضم: اسم من الائتلاف وهي الأنس.
 والألف، ككتف: الرجل العزب فيما يقال، كما في العباب، والألف: أول الحروف قال اللحياني: قال الكسائي: الألف من حروف المعجم مؤنثة، وكذلك سائر الحروف، هذا كلام العرب، وإن ذكرت جاز، قال سيبويه: حروف المعجم كلها تذكر وتؤنث، كما أن الإنسان يذكر ويؤنث، والألف أيضا الأليف، والجمع: آلاف ككتب وأكتاف، الألف عرق مستبطن العضد إلى الذراع على التشبيه وهما الألفان والألف الواحد من كل شيء على التشبيه بالألف، فإنه واحد في الأعداد.
 وآلفهم إيلافا: كملهم ألفا، نقله الجوهري، قال أبو عبيد: يقال كان القوم تسعمائة وتسعة وتسعين فالفتهم، ممدود، وآلفوا هم: إذا صاروا ألفا، وكذلك أمأيتهم فأمأوا: إذا صاروا مائة. وآلفت الإبل الرمل: جمعت بين شجر وماء، قال ذو الرمة:
  من المؤلفات الرمل أدماء حرةشعاع الضحى في متنها يتوضح أي: من الإبل التي ألفت الرمل واتخذته مألفا.
 والمكان: ألفه، وفي الصحاح: آلف الدراهم إيلافا: جعلها ألفا أي: كملها ألفا فآلفت هي: صارت ألفا وآلف فلانا مكان كذا: إذا جعله يألفه قال الجوهري: ويقال أيضا: آلفت الموضع أولفه إيلافا، وكذلك آلفت الموضع أؤالفه مؤالفة وإلافا، فصار صورة أفعل وفاعل في الماضي واحدة.
 والإيلاف في التنزيل العزيز: العهد والذمام وشبه الإجازة بالخفارة، وأول من أخذها هاشم بن عبد مناف من ملك الشأم كما جاء في حديث ابن عباس رضي الله عنه، وتأويله أن قريشا كانوا سكان الحرم ولم يكن لهم زرع ولا ضرع آمنين في امتيارهم، وتنقلاتهم شتاء وصيفا، والناس يتخطفون من حولهم، فإذا عرض لهم عارض قالوا: نحن أهل حرم الله، فلا يتعرض لهم أحد كما في العباب، ومنه قول أبي ذؤيب:
  توصل بالركبان حينا ويؤلف ال                      جوار ويغشيها الأمان ربابها أو اللام للتعجب، أي: اعجبوا لإيلاف قريش. وقال بعضهم: معناها متضل بما بعد، المعى فليعبد هؤلاء رب هذا البيت لإيلافهم رحلة الشتاء والصيف للامتيار، وقال بعضهم: هي موصولة بما قبلها، المعنى فجعلهم كعصف مأكول لإيلاف قريش، وهذا القول الأخير ذكره الجوهري، ونصه: يقول: أهلكت أصحاب الفيل لأولف قريشا مكة، ولتؤلف قريش رحليتها، أي تجمع بينهما، إذا فرغوا من ذه أخذوا في ذه، كما تقول: ضربته لكذا، لكذا، بحذف الواو انتهى.
 وقال ابن عرفة: هذا قول لا أحبه من وجهين؛ أحدهما: أن بين السورتين بسم الله الرحمن الرحيم، وذلك دليل على انقضاء السورة، وافتتاح الأخرى، والآخر: أن الإيلاف إنما هو العهود التي كانوا يأخذونها إذا خرجوا في التجارات، فيأمنون بها.

  وقال ابن الأعرابي: أصحاب الإيلاف أربعة إخوة: هاشم، وعبد شمس، والمطلب، ونوفل، بنو عبد مناف، وكانوا يؤلفون الجوار يتبعون بعضه بعضا، يجيرون قريشا بميرهمء، وكانوا يسمون الميجيرين، وكان هاشم يؤلف إلى الشأم، وعبد شمس يؤلف إلى الحبشة، والمطلب يؤلف إلى اليمن، ونوفل يؤلف إلى فارس، قال: وكان تجار قريش يختلفون إلى هذه الأمصار بحبال هذه كذا في النسخ، والأولى هؤلاء الإخوة الأربعة فلا يتعرض لهم، وكان كل أخ منهم أخذ حبلا من ملك ناحية سفره أمانا له فأما هاشم فإنه أخذ حبلا من ملك الروم، وأما عبد شمس فإنه أخذ حبلا من النجاشي وأما المطلب فإنه أخذ حبلا من أقيال حمير، وأما نوفل فإنه أخذ حبلا من كسرى، كل ذلك قول ابن الأعرابي.
 وقال أبو إسحاق الزجاج: في)لإيلاف قريش( ثلاثة أوجه: )لإلف( )ولإلاف( ووجه ثالث )لئيلاف قريش(، قال: وقد قرئ بالوجهين الأولين.
 قلت: والوجه الثالث تقدم أنه قرأه النبي صلى الله عليه وسلم. وقال ابن الأنباري: من قرأ) لإلافهم ( و)إلفهم( فهما من ألف يألف، ومن قرأ لإيلافهم فهو من آلف يؤلف، قال: ومعنى يؤلفون، أي: يهيئون ويجهزون.
 قال الأزهري: وعلى قول ابن الأعرابي بمعنى يجيرون.
 وقال الفراء: من قرأ )إلفهم( فقد يون من يؤلفون، قال: وأجود من ذلك أن يجعل من يألفون رحلة الشتاء والصيف، والإيلاف من يؤلفون، أي: يهيئون ويجهزون.
 وألف بينهما تأليفا: أوقع الألفة، وجمع بينهما بعد تفرق، ووصلهما، ومنه تأليف الكتب، والفرق بينه وبين التصنيف مذكور في كتب الفروق، ومنه قوله تعالى: ) ولكن الله ألف بينهم(.
 ألف ألفا: خطها، كما يقال: جيم جيما.
 ألف الألف: كمله، كما في يقال: ألف مؤلفة، أي: مكملة، نقله الجوهري.
 قال الأزهري: والمؤلفة قلوبهم في آية الصدقات: قوم من سادة العرب، أمر النبي صلى الله عليه وسلم في أول الإسلام بتألفهم أي بمقاربتهم، وإعطائهم من الصدقات ليرغبوا من وراءهم في الإسلام، ولئلا تحملهم الحمية مع ضعف نياتهم على أن يكونوا إلبا مع الكفار على المسلمين، وقد نفلهم النبي صلى الله عليه وسلم يوم حنين بمائين من الإبل، تألفا لهم، وهم أحد وثلاثون رجلا، على ترتيب حروف المعجم: الأقرع بن حابس بن عقال المجاشعي الدارمي، وقد تقدم ذكره، وذكر أخيه مرثد في) ق ر ع(.

  وجبير بن مطعم بن عدي بن نوفل بن عبد مناف النوفلي أبو محمد، ويقال: أبو عدي، أحد أشراف قريش وحلمائها، وكان يؤخذ عنه النسب لقريش وللعرب قاطبة، وكان يقول: أخذت النسب عن أبي بكر رضي الله عنه، أسلم بعد الحديبية، وله عدة أحاديث. والجد بن قيس بن صخر بن خنساء بن سنان بن عبيد بن عدي ابن غنم بن كعب بن سلمة الأنصاري السلمي أبو عبد الله ابن عم البراء بن معرور، روى عنه جابر، وأبو هريرة، وكان يزن بالنفاق، وكان قد ساد في الجاهلية جميع بني سلمة، فنزع رسول الله صلى الله عليه وسلم ذلك منه بقوله: ) يا بني سلمة، من سيدكم?( قالوا: الجد بن قيس قال: )بل سيدكم ابن الجموح(، وكان الجد يوم بيعة الرضوان استتر تحت بطن راحلته، ولم يبايع، ثم تاب، وحسن إسلامه، ومات في خلافة عثمان، رضي الله عنهما. والحارث بن هشام بن المغيرة المخزومي، أسلم وقتل يوم أجنادين.
 وحكيم بن حزام بن خويلد الأسدي ولد في الكعبة، كان منهم، ثم تاب وحسن إسلامه. وحكيم بن طليق بن سفيان بن أمية بن عبد شمس الأموي، كان منهم ولا عقب له.
 وحويطب بن عبد العزي بن أبي قيس بن عبد ود العامري أبو يزيد، أحد أشراف قريش وخطبائهم، وكان أعلم الشفة، وأخوه السكران من مهاجرة الحبشة، وأخوهما سهل من مسلمة الفتح، له عقب بالمدينة.
 وخالد بن أسيد، وخالد بن قيس، وزيد الخيل، وسعيد بن يربوع، وسهيل بن عبد شمس العامري.
 وسهيل بن عمرو الجمحي، هكذا ذكره الصاغاني، وقلده المصنف، ولم أجد له ذكرا في معاجم الصحابة، فلينظر فيه، وإن صح أنه من بني جمح، فلعله ابن عمرو ابن وهب بن حذافة بن جمح.
 وصخر بن أمية، هكذا ذكره الصاغاني، ولم أجده في معاجم الصحابة، والصواب صخر بن حرب ابن أمية، وهو المكني بأبي سفيان وأبي حنظلة، فتأمل، وكان إليه راية العقاب، وهو الذي قاد قريشا كلها يوم أحد.
 وصفوان بن أمية بن خلف بن وهب بن حذافة بن جمح الجمحي، كنيته أبو وهب، أسلم يوم حنين، كان أحد الأشراف والفصحاء، وحفيده صفوان بن عبد الرحمن له رؤية.
 والعباس بن مرداس بن أبي عامر السلمي، أبو الهيثم، أسلم قبيل الفتح، وقد تقدم ذكره في السين.
 وعبد الرحمن بن يربوع بن منكثة بن عامر المخزومي، ذكره يحيى بن أبي كثير فيهم.
 والعلاء بن جارية بن عبد الله الثقفي من حلفاء بني زهرة.
 وعلقمة بن علاثة بن عوف العامري الكلابي، من الأشراف، ومن المؤلفة قلوبهم، ثم ارتد، ثم أسلم وحسن إسلامه، واستعمله عمر - رضي الله عنه - على حران، فمات بها.
 وأبو السنابل عمرو بن بعكك بن الحجاج، ويقال: اسمه حبة بن بعكك. وعمرو بن مرداس السلمي، أخو العباس، ذكره ابن الكلبي فيهم.
 وعمير بن وهب بن خلف بن وهب بن حذافة بن جمح، أبو أمية أحد أشراف بني جمح، وكان من أبطال قريش، قدم المدينة ليغدر برسول الله صلى الله عليه وسلم، فأسلم، قاله ابن فهد.

  قلت: والذي في أنساب أبي عبيد، أن عميرا هذا أسر يوم بدر، ثم أسلم، وابنه وهب بن عمير، الذي كان ضمن لصفوان بن أمية أن يقتل النبي صلى الله عليه وسلم، ثم أسلم. وعيينة بن حصن بن حذيفة بن بدر الفزاري، شهد حنينا والطائف، وكان أحمق مطاعا، دخل على النبي صلى الله عليه وسلم بغير إذن، وأساء الأدب، فصبر النبي صلى الله عليه وسلم على جفوته واعرابيته، وقد ارتد، وآمن بطليحة، ثم أسر، فمن عليه الصديق، ثم لم يزل مظهرا للإسلام، وكان يتبعه عشرة آلاف قتات، وكان من الجرارة، واسمه حذيفة، ولقبه عيينة لشتر عينه، وسيأتي في )عين (.
 وقيس بن عدي السهمي، هكذا في العباب، والمصنف قلده، وهو غلط، لأن قيسا هو جد خنيس ابن حذافة الصحابي، ولم يذكره أحد في الصحابة، إنما الصحبة لحفيده المذكور، وحذافة أبو خنيس لا رؤية له على الصحيح، فتأمل.
 وقيس بن مخرمة بن المطلب ابن عبد مناف المطلبي، ولد عام الفيل، وكان شريفا. ومالك بن عوف النصري أبو علي، رئيس المشركين يوم حنين ثم أسلم.
 ومخرمة بن نوفل بن أهيب بن عبد مناف بن زهرة الزهري.
 ومعاوية بن أبي سفيان صخر ابن حرب بن أمية الأموي.
 والمغيرة بن الحارث بن عبد المطلب، كنيته أبو سفيان، مشهور بكنيته، هكذا سماه الزبير بن بكار، وابن الكلبي، وإبراهيم بن المنذر، ووهم ابن عبد البر، فقال: هو أخو أمى سفيان.
 قلت: وولده جعفر بن أبي سفيان شاعر، وكان المغيرة هذا ابن عم رسول الله صلى الله عليه وسلم، وأخاه من الرضاعة، توفي سنة عشرين.
 والنضير بن الحارث بن علقمة ابن كلدة العبدري، قيل: كان من المهاجرين، وقيل: من مسلمة الفتح قال ابن سعد: أعطي من غنائم حنين مائة من الإبل، استشهد باليرموك. هذا هو الصحيح، وقد روى عن ابن إسحاق، أن الذي شهد حنينا وأعطي مائة من الإبل هو النضر بن الحارث، وهكذا أخرجه ابن منده، وأبو نعيم أيضا، وهو وهم فاحش، فإن النضر هذا قتل بعدما أس يوم بدر، قتله علي رضي الله عنه بأمر رسول الله صلى الله عليه وسلم، فتأمل.
 وهشام بن عمرو بن ربيعة بن الحارث العامري، أحد المؤلفة قلوبهم بدون مائة من الإبل، وكان أحد من قام في نقض الصحيفة، وله في ذلك أثر عظيم، رضي الله تعالى عنهم أجمعين.
 وقد فاته: طليق بن سفيان، أبو حكيم المذكور، فقد ذكرهما ابن فهد والذهبي في المؤلفة قلوبهم، وكذا هشام بن الوليد بن المغيرة المخرومي، أخو خالد بن الوليد، هكذا ذكره بعضهم، ولكن نظر فيه.
 وقد قال بعض أهل العلم: إن النبي صلى الله عليه وسلم تألف في وقت بعض سادة الكفار، فلما دخل الناس في دين الله أفواجا، وظهر أهل دين الله على جميع أهل الملل، أغنى الله تعالى - وله الحمد - عن أن يتألف كافر اليوم بمال يعطي، لظهور أهل دينه على جميع الكفار، والحمد لله رب العالمين.

  وتألف فلان فلانا: إذا داره، وآنسه، وقاربه، وواصله، حتى يستميله إليه، ومنه حديث حنين: )إني أعطي رجالا حديثي عهد بكفر أتألفهم أي: أداريهم، وأونسهم، ليثبتو على الإسلام، رغبة فيما يصل إليهم من المال.
 تألف القوم تألفا: اجتمعوا، كائتلفوا ائتلافا، وهما مطاوعا ألفهم تأليفا.
 ومما يستدرك عليه: جمع ألف آلف، كفلس وأفلس، ومنه قول بكير أصم بني الحارث بن عباد:
  عربا ثلاثة آلف وكتـيبة                      ألفين أعجم من بني الفدام وقد يقال: )الألف( محركة في الآلاف، في ضرورة الشعر، قال:
  وكان حاملكم منـا ورافـدكـم                      وحامل المين بعد المين والألف فإنه أراد الآلاف، فحذف للضرورة، وكذلك أراد المئين، فحذف الهمزة.
 وآلف القوم: صاروا ألفا، ومنه الحديث: )أول حي آلف مع رسول الله صلى الله عليه وسلم بنو فلان(.
 وشارطه مؤالفة: أي على ألف، عن ابن الأعرابي.
 وألف الشيء كعلم، إلافا، وولافا، بكسرهما، الأخيرة شاذة، وألفانا محركة: لزمه، كألفه، من حد ضرب.
 وآلفه إيلافا: هيأه وجهزه، والإلف والإلاف، بكسرهما، بمعنى واحد، وأنشد حبيب بن أوس، في باب الهجاء لمساور بن هند، يهجوبني أسد:
  زعمتم أن إخوتكم قريشـا                      لهم إلف وليس لكـم إلاف
  أولئك أومنوا جوعا وخوفا                      وقد جاعت بنو أسد وخافوا وأنشد بعضهم:
  إلاف الله ما غطيت بيتـا                      دعائمه الخلافة والنسور قيل: إلاف الله: أمانه، وقيل: منزلة منه.
 وآلف وألوف، كشاهد وشهود، وبه فسر بعضهم قوله تعالى: )وهم ألوف حذر الموت(، وآلف وآلاف، كناصر وأنصار، وبه روي قول ذي الرمة السابق أيضا، وكذا قول رؤبة:
  تا لله لو كنت من الآلاف قال ابن الأعرابي: أراد الذين يألفون الأنصار، واحدهم آلف.
 وجمع الأليف، كأمير: ألفاء، ككبراء.
 وأوالف الحمام: دواجنها التي تألف البيوت.
 وآلف الرجل مؤالفة: تجر.
 وألف القوم إلى كذا، وتألفوا: استجاروا. والأليف، كأمير: لغة في الألف أحد حروف الهجاء.
 وهو من المؤلفين، بالفتح: أي أصحاب الألوف: صارت إبله ألفا.
 وألف، ككتف: محدثة، وهي أخت نشوان، حدث عنها الحافظ السيوطي، وغيره.
 وهذا ألفي: منسوب إلى الأف من العدد.
 وبرق إلاف، بالكسر: متتابع اللمعان.

### Türkçe

**الألف** sayılardan müzekkerdir; denilir ki: bu **ألف**tir; delili: onların “üç **آلاف**” demeleridir; “üç **آلاف**” demediler. Ve denilir: bu bir **ألف**tir; “bir” (müennes) denilmez. Bu “**ألف** **أقرع**”dır; yani: tamdır; “**قرعاء**” denilmez. İbnü’s-Sikkît dedi: Eğer dirhemler itibarıyla müennes yapılırsa câiz olur; “bu dirhemler **ألف**tir” mânâsında; **الصحاح** ve **العباب**’da olduğu gibi. **اللسان**’da: Arapların sözü onda tezkirdir. el-Ezherî dedi: Bu, bütün nahivcilerin sözüdür. İbn Berrî tezkirde şu beyti okudu:
  “Eğer hakkım doğru ise—ki o doğrudur—
  sizin yanınızda atlardan **ألفا** **أقرعا** kadar nakd (hazır) vardır.”
Dedi: Bir başkası da dedi:
  “Beni akrabalık bağlarını koparmakla isteseler, onlara gelirim;
  kavme eda edeceğim **ألف**i **أقرعا** (tam) olarak.”
Çoğulu: **ألوف** ve **آلاف**; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve denilir: üç **آلاف**’tan ona kadar; sonra **ألوف** cem‘u’l-cem‘dir. Allah عز وجل dedi: (**وهم ألوف حذر الموت**) **اللسان**’da olduğu gibi.

Ve **ألفه**، **يألفه** (حد **ضرب**’dan): ona bir **ألف** verdi; el-Cevherî nakletti; yani: maldan ve develerden. Şu beyit okunmuştur:
  “Kays âlinden bir kerîme (cömert) ki onu **ألفته** (bin verdim),
  nihayet kabardı da sancaklara yükseldi.”
Yani: nice kerîme; **الهاء** mübalağa içindir. Mânâsı: sancaklara yükseldi; **إلى**’yı—onu kastederek—hazfetti.

**الإلف** (kesre ile): **الأليف**. Dersin ki: falan, falana **الإلف**in **الإلف**e özlemi gibi özlem duydu. Çoğulu: **آلاف**. **الأليف**in çoğulu: **ألاثف**; **تبيع** ve **تبائع** gibi; ve **أفيل** ve **أفائل**. Zû’r-Rumme dedi:
  “Derken genç deve, **ألافه**’sinden tek başına kaldı;
  arka taraflarının süslerini arar—(onlar) budanmış (gibi).”
Ve **الألوف** ( **صبور** vezninde): çok ülfetli olan. Çoğulu: **ألف**; **كتب** gibi. Ve **الإلف** ve **الإلفة** (ikisinde de kesre ile): onu ülfet edindiğin ve seni ülfet edinen kadın. Dedi: “Ve gözyaşları iri (olan) bir kadın, **إلف** (ülfet edilen) bir kaya.” Ve dedi:
  “Issız düzlük; orada koyunların boğası görülür;
  tek başına akşamlar, **إلفه**’si ise **طاويه** (aç) kalır.”
Bu, **البسيط**’in şâzındandır; çünkü onun sözü: **طاوية** = **فاعلن**. **البسيط**’in darbesi—nakledileni—**فاعلن** üzere gelmez. Ebû İshâk’ın hikâye ettiği ve el-Ahfeş’e nisbet ettiği: bir bedevîye **البسيط**’ten tam bir beyit yapması soruldu da bu beyti yaptı. Bu hüccet değildir; böylece **البسيط**’te darb olarak **فاعلن**e itibar edilmez. O ancak daire mevzuundadır; kullanılan ise: **فعلن** ve **فعلن**’dir.

Ve “onu ülfet etti” yani: şeyi, **علمه** gibi; **إلفا** (kesre ve fetha ile), **العلم** ve **السمع** gibi. Ve o, **ألف**tir; **كتاب** gibi. Çoğulu: **آلاف**; **كاتب** gibi. Denilir: deve, **ألافه**’sine (alıştığı yere) yöneldi.

Zû’r-Rumme dedi:
  “Ben, **ذي الألاف** gibi olurum: bacağını yapıştırtırım
  öteki kızkardeşine; ve arkadaşlarıma yakın olurum.
  Ne zaman beni göç ettirsen ey annem, komşuluk yurdundan—
  bize; ve hevâ, onunla mücadele edene ağır geldi.”
Ve el-Accâc, zamanı vasfederken dedi:
  “**الإلف**i, **الألاف** üzerine yok eder.”
Ve **الإلف**ten—kesre ile—Peygamber صلى الله عليه وسلم’in kıraati: (**لإلف قريش إلفهم**) yâ ve elif olmaksızın; yakında gelecektir. Ve hadiste: (**المؤمن إلف مألوف**).

Ve o, **آلفة**dir. Çoğulu: **آلفات** ve **أوالف**. el-Accâc dedi:
  “Ve şu hürmetli beldenin Rabbine,
  evde oturanlara—ürkek olmayanlara—
  **أوالفا** Mekke’yi, **ورق الحمى**’dan.”
Bunu **العباب**’da böylece verdi. Dedim: Burada **أوالف** ile, harem’e ülfet etmiş kuşların **أوالف**ini kastetti. Ve onun sözü: **من ورق الحمى**; güvercini kastetti; vezin ona tamam olmadı da “**الحمى**” dedi.

**المألف** ( **مقعد** gibi): onun yeri; yani: insandan veya develerden **الأولف**in (ülfet edilenin).

Ebû Zeyd dedi: **المالف**: yapraklı ağaçtır; av, onun kendisine ülfetinden dolayı ona yaklaşır.

**الألفة** (damme ile): **الائتلاف**tan isimdir; o da ünstür.

Ve **الألف** ( **كتف** gibi): denildiğine göre bekâr erkek; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **الألف**: harflerin ilki. el-Lihyânî dedi: el-Kisâî dedi: **الألف** mu‘cem harflerindendir; müennestir; diğer harflerin tamamı da böyledir. Bu, Arapların sözüdür; eğer müzekker yaparsan câiz olur. Sîbeveyh dedi: mu‘cem harflerin hepsi müzekker ve müennes yapılır; tıpkı insanın müzekker ve müennes yapılması gibi. Ve **الألف** ayrıca **الأليف**tir. Çoğulu: **آلاف**; **كتب** ve **أكتاف** gibi. **الألف**: pazudan dirseğe (uzanan) içte gizli bir damardır; benzetme yoluyla; ikisi **الألفان**dır. Ve **الألف**: her şeyden bir tek olan; **الألف**e benzetme yoluyla; çünkü o, sayılarda tektir.

Ve **آلفهم** **إيلافا**: onları bin olarak tamamladı; el-Cevherî nakletti. Ebû Ubeyd dedi: denilir: kavim dokuz yüz doksan dokuz idi; onları **فالفتهم** (uzatmalı) yaptım. Ve onlar **آلفوا**: bin oldularsa. Aynı şekilde: onları **أمأيتهم** yaptım; onlar **أمأوا**: yüz oldularsa. Ve **آلفت** develeri kuma: ağaç ile suyu bir araya topladı. Zû’r-Rumme dedi:
  “Kumun **المؤلفات**inden, kızıl (renkli) hür bir (deve):
  kuşluk ışığı sırtında belirginleşir.”
Yani: kuma ülfet etmiş ve onu **مألفا** edinmiş develerden.

Ve mekân: onun **ألفه**’sidir. Ve **الصحاح**’ta: **آلف** dirhemleri **إيلافا**: onları bin yaptı; yani: onları bin olarak tamamladı. Böylece o (dirhemler) **فآلفت**: bin oldu. Ve **آلف** falanı şu mekâna: onu ona ülfet eder kıldıysa. el-Cevherî dedi: Ve ayrıca denilir: **آلفت** yeri, onu **أولفه** **إيلافا**. Ve aynı şekilde: **آلفت** yeri, onu **أؤالفه** **مؤالفة** ve **إلافا**. Böylece mâzîde **أفعل** ve **فاعل** sûreti bir oldu.

Ve aziz tenzilde **الإيلاف**: ahid ve zimmettir; ve kefaletle (korumayla) benzer bir icazet gibidir. Onu ilk alan, İbn Abbâs رضي الله عنه hadîsinde geldiği üzere, Şam melikinden Hâşim b. Abd Menâf’tır. Te’vîli: Kureyş harem sakinleri idi; ekinleri ve süt hayvanları yoktu; kışın ve yazın erzak teminlerinde ve yolculuklarında emniyette idiler; insanlar ise çevrelerinden kapıp götürülürdü. Onlara bir engel arız olursa derlerdi: Biz Allah’ın hareminin ehlindeniz; böylece kimse onlara ilişmezdi; **العباب**’da olduğu gibi. Ondandır Ebû Züeyb’in sözü:
  “Kervanlarla bazen bağ kurar ve **ال**-
  komşuluğu ülfet ettirir; ve onun rablerine emniyeti giydirir.”
Veya **اللام** taaccüb içindir; yani: Kureyş’in **إيلاف**ına şaşın. Bazıları dedi: mânâsı, sonrasıyla taallukludur; mânâ: öyleyse bu evin Rabbine ibadet etsinler; onların kış ve yaz yolculuğunu erzak temini için **إيلاف**ı sebebiyle. Bazıları dedi: o, öncesine mevsuldür; mânâ: Kureyş’in **إيلاف**ı için onları yenmiş ekin kırıntısı gibi kıldı. Bu son sözü el-Cevherî zikretti; lafzı: der ki: Fil sahiplerini, Kureyş’i Mekke’ye ülfet ettirmek için helâk ettim; ve Kureyş’i iki yolculuğuna ülfet ettirmek için; yani ikisini bir araya toplar; birinden boşalınca ötekine girerler; senin “onu şunun için, şunun için dövdüm” demen gibi; vâvı hazfederek. Bitti.

İbn Arefe dedi: Bu, iki yönden sevmediğim bir sözdür; birincisi: iki sûrenin arasında **بسم الله الرحمن الرحيم** vardır; bu, sûrenin bittiğine ve ötekinin açıldığına delildir. İkincisi: **الإيلاف** ancak ticaretlere çıktıklarında aldıkları ahidlerdir; onunla emniyette olurlardı.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الإيلاف** sahipleri, dört kardeştir: Hâşim, Abd Şems, el-Muttalib ve Nevfel; Abd Menâf oğullarıdır. Ve onlar, komşuluğu birbirini izler hâlde **يؤلفون** ederlerdi; Kureyş’i onların erzaklarıyla himaye ederlerdi; ve onlara **الميجيرين** denilirdi. Hâşim, Şam’a doğru **يؤلف** ederdi; Abd Şems, Habeşistan’a doğru **يؤلف** ederdi; el-Muttalib, Yemen’e doğru **يؤلف** ederdi; Nevfel, Fars’a doğru **يؤلف** ederdi. Dedi ki: Kureyş tüccarları bu beldelere, bu (nüshalarda böyle) iplerle gidip gelirlerdi; daha uygun olan, bu dört kardeştir; onlara ilişilmez. Ve onların her bir kardeşi, yolculuğunun yönündeki bir hükümdardan kendisi için emân olarak bir ip almıştı: Hâşim ise Rum hükümdarından bir ip aldı; Abd Şems ise Necâşî’den bir ip aldı; el-Muttalib ise Himyer’in **أقيال**’inden bir ip aldı; Nevfel ise Kisrâ’dan bir ip aldı. Bütün bunlar İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür.

Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi ki: **لإيلاف قريش**’te üç vecih vardır: **لإلف** ve **ولإلاف** ve üçüncü bir vecih: **لئيلاف قريش**. Dedi ki: İlk iki vecihle okunmuştur.

Ben dedim: Üçüncü vecih, daha önce geçti ki onu Peygamber صلى الله عليه وسلم okumuştur. İbnü’l-Enbârî dedi ki: Kim **لإلافهم** ve **إلفهم** okursa, ikisi de **ألف يألف**’tendir; kim **لإيلافهم** okursa, o da **آلف يؤلف**’tendir. Dedi ki: **يؤلفون**’un manası: yani hazırlarlar ve donatırlar.

el-Ezherî dedi ki: İbnü’l-A‘râbî’nin sözü üzere, manası **يجيرون** (himaye ederler)dir.

el-Ferrâ dedi ki: Kim **إلفهم** okursa, o, **يؤلفون**’dan (olmuş) olabilir. Dedi ki: Bundan daha iyi olan, onu **يألفون**’dan, kış ve yaz yolculuğunu (alıştıkları şey olarak) kılmaktır; **الإيلاف** ise **يؤلفون**’dandır; yani hazırlarlar ve donatırlar.

Ve ikisi arasında **تأليفا** ile **ألف** etti: ülfeti meydana getirdi; ayrılıktan sonra ikisini bir araya getirdi ve ikisini birleştirdi. Ondandır: kitapların **تأليف**i. Onunla **التصنيف** arasındaki fark, farklar kitaplarında zikredilmiştir. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: **ولكن الله ألف بينهم**.

**ألف** bir **ألفا**: onu yazdı; nitekim “**جيم** bir **جيما**” denildiği gibi.

**ألف الألف**: onu tamamladı; nitekim “**ألف مؤلفة**” denilir; yani tamamlanmış. Bunu el-Cevherî nakletti.

el-Ezherî dedi ki: Sadakalar âyetindeki **والمؤلفة قلوبهم**: Arapların efendilerinden bir kavimdir. Peygamber صلى الله عليه وسلم, İslâm’ın başında onları **تألفهم** etmeyi, yani onlara yaklaşmayı ve sadakalardan onlara vermeyi emretti; arkalarındakiler İslâm’a rağbet etsinler diye; ve niyetlerinin zayıflığıyla birlikte hamiyetin onları, kâfirlerle birlikte Müslümanlara karşı bir topluluk olmaya sevk etmemesi için. Peygamber صلى الله عليه وسلم Huneyn günü onlara, onları **تألفا** etmek üzere, ikiyüz deve ihsan etti. Ve onlar, mu‘cem harflerinin tertibi üzere, otuz bir adamdır: el-Akra‘ b. Hâbis b. ‘Ikâl el-Mücâşi‘î ed-Dârimî; onun zikri daha önce geçti; kardeşi Mersed’in zikri de **ق ر ع**’da (geçti).

Cübeyr b. Mut‘im b. ‘Adî b. Nevfel b. Abd Menâf en-Nevfelî, Ebû Muhammed; ve “Ebû ‘Adî” denilir; Kureyş’in ve halîmlerinin eşrafından biridir. Kureyş ve bütün Araplar için nesep ondan alınırdı. Ve derdi ki: Nesebi Ebû Bekir رضي الله عنه’dan aldım. Hudeybiye’den sonra Müslüman oldu; onun birkaç hadisi vardır. Ve el-Cedd b. Kays b. Sahr b. Hensâ’ b. Sinân b. ‘Ubeyd b. ‘Adî b. Ganem b. Ka‘b b. Seleme el-Ensârî es-Sülemî, Ebû Abdillah; el-Berâ’ b. Ma‘rûr’un amcaoğludur. Ondan Câbir ve Ebû Hureyre rivayet etti. Nifakla itham edilirdi. Câhiliyede bütün Benî Seleme’ye reis olmuştu; sonra Resûlullah صلى الله عليه وسلم şu sözüyle onu ondan çekip aldı: **يا بني سلمة، من سيدكم?** Dediler ki: el-Cedd b. Kays. Dedi ki: **بل سيدكم ابن الجموح**. el-Cedd, Rıdvân biatı günü, binitinin karnı altında gizlendi ve biat etmedi; sonra tevbe etti, İslâmı güzelleşti ve Osman’ın hilâfeti zamanında öldü; رضي الله عنهما. Ve el-Hâris b. Hişâm b. el-Muğîre el-Mahzûmî; Müslüman oldu ve Ecnâdeyn günü öldürüldü.

Ve Hakîm b. Hizâm b. Huveylid el-Esedî; Kâbe’de doğdu; onlardan idi; sonra tevbe etti ve İslâmı güzelleşti. Ve Hakîm b. Tulayk b. Sufyân b. Ümeyye b. Abd Şems el-Emevî; onlardan idi ve onun nesli yoktur.

Ve Huveytıb b. Abdüluzzâ b. Ebî Kays b. Abd Ved el-Âmirî, Ebû Yezîd; Kureyş’in eşrafından ve hatiplerindendir. Ve o, dudağı en iyi bilendi. Kardeşi es-Sukrân, Habeşistan hicret edenlerdendir; ikisinin kardeşi Sehl ise fetih Müslümanlarındandır; onun Medine’de nesli vardır.

Ve Hâlid b. Esîd, ve Hâlid b. Kays, ve Zeydü’l-Hayl, ve Sa‘îd b. Yerbû‘, ve Süheyl b. Abd Şems el-Âmirî.

Ve Süheyl b. ‘Amr el-Cumahî; es-Sâğânî onu böyle zikretti; musannif de onu ona tâbi olarak zikretti. Sahâbe mu‘cemlerinde onun için bir zikre rastlamadım; ona bakılsın. Eğer onun Benî Cumah’tan olduğu sahihse, belki o, ‘Amr b. Vehb b. Huzâfe b. Cumah’ın oğludur.

Ve Sahr b. Ümeyye; es-Sâğânî onu böyle zikretti; sahâbe mu‘cemlerinde onu bulmadım. Doğrusu, Sahr b. Harb b. Ümeyye’dir; o, Ebû Süfyân ve Ebû Hanzala künyeli olandır; düşün. Ve **العقاب** sancağı ona aitti; Uhud günü bütün Kureyş’i sevk eden odur.

Ve Safvân b. Ümeyye b. Halef b. Vehb b. Huzâfe b. Cumah el-Cumahî; künyesi Ebû Vehb’dir. Huneyn günü Müslüman oldu. Eşraftan ve fasihlerdendi. Torunu Safvân b. Abdurrahman’ın rü’yeti vardır.

Ve el-‘Abbâs b. Mirdâs b. Ebî ‘Âmir es-Sülemî, Ebü’l-Heysem; fetihten az önce Müslüman oldu; onun zikri daha önce **السين**’de geçti.

Ve Abdurrahman b. Yerbû‘ b. Minkese b. ‘Âmir el-Mahzûmî; Yahyâ b. Ebî Kesîr onları onların içinde zikretti.

Ve el-‘Alâ’ b. Câriye b. Abdillah es-Sekafî; Benî Zühre’nin müttefiklerindendir.

Ve ‘Alkame b. ‘Ulâse b. ‘Avf el-Âmirî el-Kilâbî; eşraftandır ve **المؤلفة قلوبهم**’dandır; sonra irtidat etti; sonra Müslüman oldu ve İslâmı güzelleşti. Ömer - رضي الله عنه - onu Harrân üzerine âmîl yaptı; orada öldü.

Ve Ebü’s-Senâbil ‘Amr b. Ba‘kek b. el-Haccâc; ve “onun adı Habbe b. Ba‘kek’tir” denilir. Ve ‘Amr b. Mirdâs es-Sülemî; el-‘Abbâs’ın kardeşi; İbnü’l-Kelbî onu onların içinde zikretti.

Ve ‘Umeyr b. Vehb b. Halef b. Vehb b. Huzâfe b. Cumah; Ebû Ümeyye; Benî Cumah’ın eşrafından biridir. Kureyş’in kahramanlarındandı. Resûlullah صلى الله عليه وسلم’e hıyanet etmek için Medine’ye geldi; sonra Müslüman oldu. Bunu İbn Fehd söyledi.

Dedim: Ebû Ubeyd’in ensâbında olan şudur ki, bu Umeyr Bedir günü esir alındı, sonra Müslüman oldu; ve onun oğlu Vehb b. Umeyr, Safvân b. Ümeyye’ye, Peygamber’i صلى الله عليه وسلم öldürmeyi üzerine almış olan kimsedir; sonra Müslüman oldu. Ve Uyeyne b. Hısn b. Huzeyfe b. Bedr el-Fezârî; Huneyn ve Tâif’e şahit oldu; ve itaat olunan bir ahmaktı; Peygamber’in صلى الله عليه وسلم yanına izinsiz girdi ve edebi kötüledi; Peygamber صلى الله عليه وسلم onun kabalığına ve bedevîliğine sabretti; ve irtidat etmişti ve Tuleyha’ya iman etmişti; sonra esir alındı; Ebû Bekir es-Sıddîk ona lütufta bulundu; sonra da İslâm’ı açıktan göstermeye devam etti; on bin **قتات** ona tâbi olurdu; ve o, **الجرارة**’dandı; adı Huzeyfe idi; lakabı, gözünün yarıklığından dolayı Uyeyne idi; ve )**عين**( maddesinde gelecektir.

Ve Kays b. Adî es-Sehmî; **العباب**’da böyle, ve **المصنف** onu taklit etti; ve bu yanlıştır; çünkü Kays, sahâbî Huzâfe’nin oğlu Huneys’in dedesidir; ve onu sahâbîler içinde hiç kimse zikretmedi; sahâbelik ancak zikredilen torununa aittir; Huneys’in babası Huzâfe’nin ise sahih olana göre görmesi yoktur; öyleyse düşün.

Ve Kays b. Mahreme b. el-Muttalib b. Abd Menâf el-Muttalibî; Fil yılında doğdu; ve şerefli idi. Ve Mâlik b. Avf en-Nasrî Ebû Alî; Huneyn günü müşriklerin reisi idi, sonra Müslüman oldu.

Ve Mahreme b. Nevfel b. Uheyb b. Abd Menâf b. Zühre ez-Zührî.

Ve Muâviye b. Ebî Süfyân Sahr b. Harb b. Ümeyye el-Emevî.

Ve el-Muğîre b. el-Hâris b. Abd el-Muttalib; künyesi Ebû Süfyân’dır; künyesiyle meşhurdur; ez-Zübeyr b. Bekkâr, İbnü’l-Kelbî ve İbrâhîm b. el-Münzir onu böyle adlandırdı; İbn Abdilberr yanıldı da: “O, Ümmü Süfyân’ın kardeşidir” dedi.

Dedim: Onun evladı Ca‘fer b. Ebî Süfyân şairdir; ve bu Muğîre, Resûlullah’ın صلى الله عليه وسلم amcaoğluydu ve sütkardeşiydi; yirminci yılda vefat etti.

Ve en-Nadîr b. el-Hâris b. Alkame b. Kelde el-Abderî; denildi ki: muhacirlerdendi; ve denildi ki: fetih Müslümanlarındandı. İbn Sa‘d dedi: Huneyn ganimetlerinden yüz deve verildi; Yermük’te şehit oldu. Doğru olan budur. İbn İshâk’tan rivayet edilmiştir ki Huneyn’e şahit olan ve yüz deve verilen kimse en-Nadr b. el-Hâris’tir; İbn Mende de, Ebû Nuaym da onu böyle çıkarmıştır; ve bu, fahiş bir vehimdir; çünkü bu Nadr, Bedir günü esir alındıktan sonra öldürüldü; Resûlullah’ın صلى الله عليه وسلم emriyle Ali رضي الله عنه onu öldürdü; öyleyse düşün.

Ve Hişâm b. Amr b. Rebîa b. el-Hâris el-Âmirî; kalpleri ısındırılanlardan biridir; yüz deveden aşağı (verilmiştir); ve sahîfenin bozulmasını üstlenenlerden biriydi; bunun hakkında büyük bir eseri vardır; Allah Teâlâ hepsinden razı olsun.

Ve ondan kaçmıştır: zikredilen Ebû Hakîm, Talîk b. Süfyân; çünkü İbn Fehd ve ez-Zehebî onları kalpleri ısındırılanlar içinde zikretti; yine el-Muhrûmî Hişâm b. el-Velîd b. el-Muğîre, Hâlid b. el-Velîd’in kardeşi; bazıları onu böyle zikretti; fakat onda nazar vardır.

Ve ilim ehlinden bazıları demiştir ki: Peygamber صلى الله عليه وسلم bir vakit kâfirlerin bazı efendilerini ısındırdı; insanlar Allah’ın dinine bölük bölük girince ve Allah’ın din ehli bütün millet ehli üzerine galip gelince, Allah Teâlâ — hamd O’nadır — bugün bir kâfiri verilecek bir malla ısındırmaya ihtiyaç bırakmadı; dininin ehlinin bütün kâfirler üzerine galip gelmesinden dolayı; âlemlerin Rabbi Allah’a hamd olsun.

Ve falan, falanı **تألف** etti: onu idare etti, ona ünsiyet verdi, ona yaklaştı ve onunla bağ kurdu; ta ki onu kendine meylettirsin; ve bundan Huneyn hadisi: “Ben, küfürden yeni ayrılmış birtakım adamlara veriyorum; onları **أتألفهم**”; yani: onları idare ederim ve onlara ünsiyet veririm; İslâm üzere sebat etsinler diye; mala ulaşacakları şeye rağbetle.

Kavim **تألف** etti, **تألفا**: toplandılar; **كائتلفوا ائتلافا** gibi; ve ikisi, onu **تأليفا** **ألفهم**’in mutâva‘ıdır.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **ألف**’ın cem‘i **آلف**; **فلس** ve **أفلس** gibi. Ve bundan, Benî’l-Hâris b. Abbâd’ın sağırı Bukeyr’in sözü:

  Üç **آلف** Arap ve bir bölük
  Benî’l-Fedâm’dan iki **ألف** Acem

Ve denilebilir ki: **الألف** (harekeli) **الآلاف**’ta, şiir zaruretinde (kullanılır). Dedi ki:

  Sizden bize yüklenen ve size destek olan
  Ve **المين**’den sonra **المين**’i ve **الألف**’ı yüklenen

Çünkü o, **الآلاف**’ı kastetti; zaruretten dolayı (bir şeyi) hazfetti; yine **المئين**’i kastetti; hemzeyi hazfetti.

Ve kavim **آلف** oldu: **ألفا** oldular. Ve bundan hadis: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم ile birlikte **آلف** olan ilk mahalle Benî falandır.”

Ve onunla **مؤالفة** üzere şartlaştı: yani bir **ألف** üzere; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve şeyi **ألف** etti, **كعلم** gibi: **إلافا** ve **ولافا**; ikisini de kesre ile; sonuncusu şâzdır. Ve **ألفانا** (harekeli): ona yapıştı; **ألفه** gibi; **حد ضرب** babından.

Ve onu **آلفه** etti, **إيلافا**: onu hazırladı ve donattı. Ve **الإلف** ve **الإلاف**, ikisini de kesre ile, tek bir mânâdadır. Ve Habîb b. Evs, hiciv babında Misâver b. Hind’e, Benî Esed’i hicvederek, şu beyti okudu:

  Zannettiniz ki kardeşleriniz Kureyş’tir;
  Onların **إلف**’i vardır, sizin ise **إلاف**’ınız yoktur.

  Onlar açlık ve korkudan emin kılındılar;
  Benî Esed ise acıktı ve korktu.

Ve bazıları şu beyti okudu:

  Allah’ın **إلاف**’ı; ben bir evi örtmedim ki
  Direkleri hilâfet ve kartallar olsun

Denildi ki: Allah’ın **إلاف**’ı: O’nun emanıdır. Ve denildi ki: O’ndan bir menziledir.

Ve **آلف** ve **ألوف**, **شاهد** ve **شهود** gibi; ve bununla bazıları, Allah Teâlâ’nın sözü olan “ve onlar ölüm korkusuyla **ألوف** idiler”i tefsir etti. Ve **آلف** ve **آلاف**, **ناصر** ve **أنصار** gibi; ve bununla Zü’r-Rumme’nin önceki sözü de rivayet edilmiştir; yine Ru’be’nin sözü:

  Allah’a yemin olsun, eğer ben **الآلاف**’tan olsaydım

İbnü’l-A‘râbî dedi: Ensâr’ı **يألفون** edenleri kastetti; onların bir teki **آلف**’tır.

Ve **الأليف**’in cem‘i, **أمير** gibi: **ألفاء**; **كبراء** gibi.

Ve güvercinlerin **أوالف**’i: evlere alışan evcil olanlarıdır.

Ve adam **آلف** etti, **مؤالفة**: **تجر** etti.

Ve kavim şuna **ألف** etti; ve **تألفوا**: sığındılar. Ve **الأليف**, **أمير** gibi: hecâ harflerinden **الألف** hakkında bir lugattır.

Ve o, fetha ile **المؤلفين**’dendir: yani **الألوف** sahipleri; develeri **ألفا** oldu.

Ve **ألف**, **كتف** gibi: muhdesedir; ve o, Neşvân’ın kız kardeşidir; hâfız es-Süyûtî ve başkaları ondan hadis rivayet etti.

Ve bu **ألفي**’dir: sayıdan **أف**’a nisbetlidir.

Ve **إلاف** şimşeği, kesre ile: parıltısı peş peşe olan.
