# ألم (أ-ل-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%84%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir

- Harfler: أ - ل - م
- Kur'an'da: 75 geçiş · 73 ayet · 8 sîga
- 11 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءلم

## Sîgalar (8)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَلِيمٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Acı verici | 38 | 38 | [2:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/2:10.md) |
| [أَلِيمًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Acı verici | 14 | 14 | [4:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/4:18.md) |
| [أَلِيمٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | Acı verici | 14 | 14 | [3:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/3:21.md) |
| [الْأَلِيمَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8E.md) | الْفَعِيلَ | Acı verici | 4 | 4 | [10:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/10:88.md) |
| [تَأْلَمُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A3%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعَلُونَ | Acı çekersiniz | 2 | 1 | [4:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/4:104.md) |
| [الْأَلِيمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8F.md) | الْفَعِيلُ | Acı verici | 1 | 1 | [15:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/15:50.md) |
| [الْأَلِيمِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%90.md) | الْفَعِيلِ | Acı verici | 1 | 1 | [37:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/37:38.md) |
| [يَأْلَمُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A3%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Acı çekerler | 1 | 1 | [4:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/4:104.md) |

## Mücavir kökler — 114 mücavir (313 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 70 ortak ayet · G² 399 · Su yosunudur
2. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 22 ortak ayet · G² 33 · Hufre, çukur demektir
3. [عتد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 18 · Hazırladık
4. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 11 ortak ayet · G² 12 · Önce
5. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 12 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
6. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 5 ortak ayet · G² 12 · Ona dokundu
7. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 36 ortak ayet · G² 12 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
8. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 16 ortak ayet · G² 10 · Evye kuş yuvası demektir
9. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 18 ortak ayet · G² 10 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
10. [وبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Odun demeti demektir
11. [شري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Satın aldılar
12. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 8 ortak ayet · G² 9 · Veli arka demektir
13. [رجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Pislik demektir
14. [عكف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Örgülü saç demektir
15. [مطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Yağmur
16. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Kulak demektir
17. [جور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Civar yerleşik bir yerin çevresi demektir
18. [نيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Erişirler
19. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
20. [فدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Fidye
21. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
22. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Kelime
23. [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Alıkoyarlar
24. [نوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
25. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 11 ortak ayet · G² 6 · Saçak demektir
26. [ثمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
27. [حمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hümem kömür demektir
28. [عرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
29. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 8 ortak ayet · G² 5 · Zalimler
30. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Nihayet, son demektir
31. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Bürde” gocuk demektir
32. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Sağanak yağmur demektir
33. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
34. [عجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Belin at tarafıdır
35. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Ekel pas demektir
36. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 8 ortak ayet · G² 4 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
37. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Eveye yuva demektir
38. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Half : Ense demektir
39. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
40. [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
41. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · İçecek
42. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Az
43. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
44. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Onların malları
45. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
46. [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
47. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Yiyecek demektir
48. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
49. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
50. [وذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
51. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
52. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Yaşlı adamdır
53. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Sicim bağıdır
54. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Su birikintisidir
55. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
56. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
57. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
58. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · Murar acı bir ağacın adıdır
59. [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
60. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Dahl: Kuytu yer demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%84%D9%85/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ألم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [وجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B9.md), [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md), [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [لذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Beden dokusuna veya ruha işleyen can yakıcı sızı, şiddetli ıstırap |
| Çekirdek Özet 2 | İnkâr ve zulmün kaçınılmaz karşılığı olan dehşetli azap ile beşerî imtihan meşakkati |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık dengesinin bozulmasıyla bilinci sarsan ve caydıran yüksek şiddetli uyarı sinyali |
| Kritik Hata Riski | Elemi salt soyut bir keder veya basit bir sızı sayıp ilahi cezadaki can yakıcı gerçekliğini göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أل | Birleşme, yoğunlaşma, şiddetlenme ve keskin nüfuz; [ألف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%81.md), [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md), [ألت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D8%AA.md), [ألل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%84.md) köklerinde görülen ilişki kurma, sığınma veya şiddetli temas tabiatı | م | Mîm harfinin getirdiği içe kapanma, toplanma ve derinlik karakteriyle şiddetli temasın bedenin veya benliğin içine işleyen süreğen ve can yakıcı bir sızıya dönüşmesi |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Harekete geçen birincil şiddet, varlığa yönelen öncü tesir ve zorlayıcı baskı |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Şiddetin hedefe doğru yönelmesi, varlığa nüfuz ederek onu yakalaması ve bağlaması |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Nüfuz eden tesirin benliğin derinliklerine yayılması, içselleşmesi ve daimi bir duyuma dönüşmesi |
| ألم | Dışarıdan veya içeriden yönelen güçlü bir tesirin varlığın derinliğine işleyerek can yakıcı bir ıstırap ve sarsıntı doğurması |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bedene isabet eden bir darbe, yara veya hastalık sebebiyle canın yanması, etin ve sinirlerin şiddetle sızlaması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Zü’r-Rimme’nin şiirinde çöl sıcağının develerin yüzünü yakıp kavurmasını tasvir eden kullanımı: يَصُكُّ خُدُودَها وهَجٌ أَلِيمُ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça ألم kökü, Sami dillerinde özellikle fiziksel ve zihinsel ıstırap, hastalık ve acı çekme semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün Afro-Asyatik ve Sami katmanındaki ilksel çekirdeği, bedensel bir darbenin, kesiğin veya baskının doğurduğu duyusal hasar ve sızı hissidir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde can yakıcı fiziksel acı çoğunlukla farklı köklerle karşılanırken, kökün Arapçada kazandığı biçim hem geçişsiz olarak acı duymayı hem de geçişli olarak başkasına acı vermeyi kuşatan kâmil bir semantik olgunluğa erişmiştir. Erken dönem Arap leksikografisinde kök, yalnızca bedensel bir ağrıyı değil, zihni ve kalbi kaplayan dayanılmaz ıstırabı ifade eden yalın bir asıl olarak tescil edilmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ألم kökünden türeyen sızlama, can yanması ve hem acı veren hem acı çeken anlamını cem eden kalıplar | Kökün bedensel duyumdan türeyerek ahlaki ve uhrevi yaptırım bildiren 'elîm' sıfatına evrilmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde acı, sızı ve dert çekme anlamıyla örtüşen kök yapısı | Kuzeybatı Sami dillerindeki keder ve sessizlik bildiren köklerle muhtemel fonetik akrabalık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dil ailesinde bedensel baskı ve duyusal tahribat bildiren ilksel unsurlar | Varlığın hasara uğraması sonucu ortaya çıkan tepkiyi niteleyen kök katmanı | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ألم | Anlamlı | Can yakıcı acı ve sızı | Bedende ve ruhta hissedilen derin ıstırap | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [أمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%84.md) | Anlamlı | Umut ve beklenti | Zihnin geleceğe yönelik arzu ve emel beslemesi | Kur'an'da geçer |
| [لأم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A3%D9%85.md) | Anlamlı | Yarayı sarıp iyileştirmek, uzlaştırmak | Parçalanmış olanı bir araya getirip ıslah etmek | Acıyı dindirme yönüyle zıt anlam ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| [لمأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%A3.md) | Anlamlı | Kapmak, alıp götürmek | Bir şeyi bütünüyle yüklenip taşımak veya toplamak | Kitābü’l-ʿAyn kaydında müsta‘meldir; Kur'an'da geçmez |
| [مأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%A3%D9%84.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilişle müstakil bir kök teşekkül etmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) | Anlamlı | Doluluk, cemaat, ileri gelenler | Bir kabın dolması yahut toplumun seçkin heyeti | Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ألم | Merkez | Can yakıcı acı ve ıstırap | Bedenin veya bilincin doğrudan duyumsadığı keskin ve yakıcı sızı | Varlığı derinden sarsan, hem faili hem mefulü niteleyen ıstırap |
| [وجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B9.md) | Komşu | Ağrı ve bedensel rahatsızlık | [وجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B9.md) çoğunlukla belirli bir uzva yerleşen fiziki ağrıyı bildirirken, ألم hem bedeni hem nefsi kuşatan daha şiddetli ve kapsamlı can yanmasıdır | Organa veya dokuya mahsus maraz hali |
| [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) | Komşu | Keder ve içsel daralma | [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) bir kayıp veya geçmiş hadise karşısında duyulan psikolojik keder iken, ألم fiili bir etki veya cezanın doğurduğu yakıcı duyumdur | Ruhi keder ve yas durumu |
| [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) | Komşu | Azap ve mahrumiyet | [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) uygulanan ceza fiilini ve işlemini ifade ederken, ألم bu işlemin alıcıda bıraktığı sarsıcı tesirdir | Engelleme ve cezalandırma eylemi |
| [لذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0.md) | Zıt | Haz ve lezzet | [لذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0.md) nefse tat veren, arzulanır ve doyurucu bir algıyı karşılarken, ألم nefse tiksinti ve ıstırap veren zıt kutuptur | Duyusal ve ruhsal tatmin hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ألم | Can yakıcı acı, ıstırap | Bedensel yara acısından cehennem azabının yakıcılığına kadar uzanan bütüncül duyum | Kesin |
| Latince | dolor, cruciatus | Ağrı, sızı, şiddetli eziyet | Dolor bedensel ve ruhsal acıyı karşılarken, cruciatus can yakıcı cezalandırma boyutunu verir | Güçlü |
| İngilizce | pain, anguish, torment | Acı, kıvrandırıcı ıstırap | Pain fiziksel acıyı, anguish derin içsel sızıyı, torment ise cezalandırıcı dışsal azabı karşılar | Kesin |
| Almanca | Schmerz, Qual | Acı, sızı, ızdırap | Schmerz duyusal ve fiziki acıyı, Qual ise dayanılmaz işkence ve can yakıcı ıstırabı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | douleur, supplice | Acı, keder, ağır cefa | Douleur genel ıstırap duyumunu, supplice ise can yakan cezalandırıcı azabı karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَلِيم | Can yakıcı, inletici şiddetli ceza | İnkârcılara, münafıklara ve zalimlere vadedilen uhrevi veya dünyevi ceza nitelemeleri (Bakara [2:10](https://lisan.digital/tr/ayet/2:10.md), Âl-i İmrân [3:21](https://lisan.digital/tr/ayet/3:21.md)) |
| يَأْلَمُونَ / تَأْلَمُونَ | İnsanî meşakkat, yara ve dünyevi ıstırap çekme | Savaş ve cihat esnasında müminlerin ve hasımlarının yaşadığı bedensel yara, yorgunluk ve can yanması (Nisâ [4:104](https://lisan.digital/tr/ayet/4:104.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adalet ve elem nazariyesi | Allah'ın masumlara elem vermesinin hikmeti, acıların karşılığı olan ivaz nazariyesi ve cehennem azabının ebediyeti | Elemin varoluşsal adalet ve ceza düzenindeki gayesi |
| Fıkıh | Ceza hukuku ve tazminat (cinâyât) | Kısas, had ve diyet uygulamalarında organ kaybı yahut yaralama neticesinde çekilen elemin hukuki karşılığı | Cezadaki caydırıcı fiziksel acı ve beden hasarının tazmini |
| Tefsir | 'Azâbün elîm' vasfının tahlili | Sıfatın fâil mi yoksa mef'ûl mü olduğu, azabın hem acı veren hem de acıyla kıvrandıran mahiyeti | İlahi uyarının dehşetini ve cezanın can yakıcılığını hissettirme |
| Hadis | Müminlerin vahdeti ve sabır | Müminlerin tek bir beden gibi olup bir uzvun elem duymasıyla bütün bünyenin uykusuzluk ve ateşle sarsılması tasviri | Kolektif empati, dayanışma ve günahlara kefaret olan beşerî meşakkat |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve adalet düzeni | İlahi cezanın duyumsal tesiri | Sapmanın ve kibrin varacağı kaçınılmaz ontolojik bedel | Elem, amellerin ahlaki karşılığının varlıkta hissedilen nesnel karşılığıdır | Kesin |
| İlmi | Tıp ve sinirbilim felsefesi | Koruyucu duyusal uyarı | Tehlikeyi haber veren ve canlının bütünlüğünü koruyan alarm | Elem sinyali olmaksızın biyolojik bir sistemin hayatiyetini sürdürmesi imkânsızdır | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve ceza siyaseti | Caydırıcı hukuki müeyyide | Suç ve isyan eğilimlerini engelleyen caydırıcı bedel | Hukuk düzeni, ihlalleri can yakıcı yaptırımlarla sınırlandırarak kamusal dengeyi korur | Güçlü |
| İktisadi | Emek-üretim dengesi ve piyasa riski | Meşakkat ve zarar maliyeti | Haksız kazancı önleyen ve emeğe dayalı üretimi teşvik eden risk baskısı | Üretim sürecindeki zahmete katlanma ile gayrimeşru kazancın getireceği iflas ve yıkım baskısı | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hata fonksiyonu ve negatif geri bildirim | Sistem parametrelerinin dengeden sapması durumunda kontrol birimini uyarmak üzere üretilen yüksek genlikli hata sinyali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal kriz ve travma eşiği | Bireyin veya toplumun maruz kaldığı yapısal sarsıntıların bilinci dönüştürücü ve disipline edici ıstırap boyutu | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Elemi yalnızca geçici bir bedensel ağrıya ya da tamamen soyut bir vicdan huzursuzluğuna indirgeyerek kelimenin dehşetli ontolojik yaptırım gücünü hafifletmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | ألم kökü, cihad meydanındaki somut beden yarasından başlayıp varoluşsal iflasın doğurduğu nihai ve can yakıcı cehennem azabına kadar uzanan bilinç sarsıcı bir bütündür |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'daki azap uyarılarının ciddiyetini ve caydırıcılığını kavramada zaaf oluşması; müminlerin dünyada çektiği acıların arındırıcı ve eğitici değerinin anlaşılamaması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da 75 yerde geçerek ilahi inzarın en belirgin vasfını kurar; insanın fıtratındaki acıdan kaçınma dürtüsünü harekete geçirerek adaletin ciddiyetini zihne kazır. |
| Hangi ayet groupsunda belirleyicidir? | İnkârcıların, münafıkların ve ilahi sınırları çiğneyenlerin akıbetini bildiren ceza ayetlerinde ve müminlerin cihaddaki psikolojik direncini eğiten bağlamlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cezanın sadece hukuki bir soyutlama olduğu algısını yıkar; isyanın ve zulmün bizzat can yakıcı, inletici ve bilinci bütünüyle saran canlı bir karşılık doğurduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Canlı dokuya ve sinirlere isabet eden tahribatın doğurduğu yakıcı ve kıvrandırıcı sızı.
- Soyut anlam: Varlığın hakikatten sapması sonucu bilincin maruz kaldığı derin sarsıntı ve ontolojik ıstırap.
- Sistematik karşılık: Sistemin ideal dengesini bozan sapmalara karşı üretilen yüksek şiddetli negatif geri bildirim ve caydırıcı ceza müeyyidesi.
- LaTeX modeli: $$E = f(\Delta H) \cdot \Theta(S - S_0)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $E$ duyumsanan elemi ve ıstırabın şiddetini, $\Delta H$ canlının veya sistemin varlık bütünlüğüne verilen hasar miktarını, $f$ hasarı acı algısına dönüştüren duyarlılık fonksiyonunu, $S$ maruz kalınan etki veya ceza şiddetini, $S_0$ canlının dayanma ve algılama eşiğini, $\Theta$ ise eşik aşıldığında elemi fiilen devreye sokan Heaviside basamak fonksiyonunu temsil eder.

## Geçtiği ayetler (73 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%84%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/2:10.md) — أَلِيمٌ

فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ

Meal (IK): Kalblerinde hastalık vardır. Allah da hastalıklarını artırdı. Yalan söylemekte olduklarından dolayı onlara elem verici bir azab vardır.

### [Bakara 2:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/2:104.md) — أَلِيمٌ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقُولُوا رَاعِنَا وَقُولُوا انْظُرْنَا وَاسْمَعُوا وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; bizi de dinle, demeyin, bizi de gözet, deyin ve dinleyin. Kafirlere elim bir azab vardır.

### [Bakara 2:174](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/2:174.md) — أَلِيمٌ

إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ وَيَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın indirdiği kitabtan birşey gizleyip de, onu az bir pahaya satanlar; işte onlar karınlarına ateşten başka bir şey yemezler. Kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz. Onları temize de çıkarmaz. Ve onlar için acıklı bir azab vardır.

### [Bakara 2:178](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/2:178.md) — أَلِيمٌ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْأُنْثَى بِالْأُنْثَى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; öldürmede size kısas farz kılındı. Hür; hür ile, köle; köle ile, dişi; dişi ile. Ama kim de kardeşi tarafından affedilirse, ma’ruf olan emre ittiba etmeli ve ona güzellikle ödemelidir. Bu, Rabbınız tarafından bir hafifletme ve rahmettir. Kim, bundan sonra da tecavüzde bulunursa; onun için pek acıklı bir azab vardır.

### [Ali İmran 3:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/3:21.md) — أَلِيمٍ

إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَيَقْتُلُونَ الَّذِينَ يَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النَّاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Allah’ın ayetlerini inkar edenlere ve haksız yere peygamberleri öldürenlere, insanlardan adaleti emredenleri öldürenlere, işte onlara; elem verici bir azabı müjdele.

### [Ali İmran 3:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/3:77.md) — أَلِيمٌ

إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın ahdini ve kendi yeminlerini az bir paraya değişenlerin, ahirette hiç bir payı yoktur. Allah, kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz. Ve onlar için elim bir azab vardır.

### [Ali İmran 3:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/3:91.md) — أَلِيمٌ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَبًا وَلَوِ افْتَدَى بِهِ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ

Meal (IK): Doğrusu küfredip de, kafir olarak ölenler, yeryüzü dolusu altını fidye verecek olsalar yine de hiç birinden kabul edilmez. Onlar için elim bir azab vardır. Ve onların hiç yardımcıları da yoktur.

### [Ali İmran 3:177](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/3:177.md) — أَلِيمٌ

إِنَّ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): İman karşılığı küfrü satın alanlar; Allah’a hiç bir şey ile zarar veremezler. Onlar için elem verici bir azab vardır.

### [Ali İmran 3:188](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/3:188.md) — أَلِيمٌ

لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا أَتَوْا وَيُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا فَلَا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ الْعَذَابِ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Ettikleri ile sevinen ve yapmadıkları şeylerle övülmeyi sevenlerin azabtan kurtarılacaklarını sanma. Onlar için pek acıklı bir azab vardır.

### [Nisa 4:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/4:18.md) — أَلِيمًا

وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ حَتَّى إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ وَلَا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمْ كُفَّارٌ أُولَئِكَ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Kötülükleri işleyip dururken, ölüm gelip çatınca: Şimdi işte gerçekten tevbe ettim, diyenlerin ve kafir olarak ölenlerin tevbesi kabul değildir. İşte onlar için, elem verici bir azab hazırlamışızdır.

### [Nisa 4:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/4:104.md) — تَأْلَمُونَ · يَأْلَمُونَ

وَلَا تَهِنُوا فِي ابْتِغَاءِ الْقَوْمِ إِنْ تَكُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَمَا تَأْلَمُونَ وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لَا يَرْجُونَ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): O kavmi aramakta gevşek davranmayın. Siz, acı çekiyorsanız onlar da sizin çektiğiniz gibi acı çekiyorlar. Halbuki siz; Allah’tan onların beklemedikleri şeyleri bekliyorsunuz. Ve Allah; Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:138](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/4:138.md) — أَلِيمًا

بَشِّرِ الْمُنَافِقِينَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Münafıklara; kendilerine elem verici bir azab olduğunu müjdele.

### [Nisa 4:161](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/4:161.md) — أَلِيمًا

وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا وَقَدْ نُهُوا عَنْهُ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Kendilerine yasaklanan faizi almaları ve haksız yere insanların mallarını yemelerinden ötürü. Onların küfür içinde olanlarına elem verici bir azab hazırladık.

### [Nisa 4:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/4:173.md) — أَلِيمًا

فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَأَمَّا الَّذِينَ اسْتَنْكَفُوا وَاسْتَكْبَرُوا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَلَا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Meal (IK): İman edip salih ameller işleyenlere gelince; onlara mükafatlarını ödeyecek ve daha fazlasını da ihsan edecektir. Kulluk etmekten çekinenleri ve büyüklük taslayanları elem verici bir azaba uğratacaktır. Onlar, kendilerine Allah’tan başka bir dost ve yardımcı bulamazlar.

### [Maide 5:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/5:36.md) — أَلِيمٌ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Muhakkak ki yeryüzündeki bütün şeyler ve onların bir katı daha kafirlerin olsa da kıyamet gününün azabından kurtulmak için onu fidye olarak verseler; onlardan kabul olunmaz ve onlara elim bir azab vardır.

### [Maide 5:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/5:73.md) — أَلِيمٌ

لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ ثَالِثُ ثَلَاثَةٍ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا إِلَهٌ وَاحِدٌ وَإِنْ لَمْ يَنْتَهُوا عَمَّا يَقُولُونَ لَيَمَسَّنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Allah, gerçekten üçün üçüncüsüdür, diyenler andolsun ki; kafir olmuşlardır. Halbuki hiç bri tanrı yoktur, ancak bir tek tanrı vardır. Söylediklerinden vazgeçmezlerse; onlardan kafir olanlara acıklı bir azab dokunacaktır.

### [Maide 5:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/5:94.md) — أَلِيمٌ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخَافُهُ بِالْغَيْبِ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah, görmeksizin kendisinden korkanları ayırdetmek için; elinizin ve mızraklarınızın ulaştığı avdan bir şeyle sizi, mutlaka dener. Bundan sonra da her kim, haddi aşarsa; ona elem verici bir azab vardır.

### [En'am 6:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/6:70.md) — أَلِيمٌ

وَذَرِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِبًا وَلَهْوًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ وَإِنْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لَا يُؤْخَذْ مِنْهَا أُولَئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِمَا كَسَبُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ

Meal (IK): Bırak o dinlerini oyun ve eğlence edinenleri; dünya hayatının aldattığı kimseleri. Sen, onunla öğüy ver ki Allah’tan başka dostu ve şefaatçısı olmayan bir kimse; kazandığından ötürü yok olmasın. O, bütün varını fidye olarak verse de kabul olunmaz. İşte onlar, kazandıklarından ötürü yok olanlardır. Küfür edegeldiklerinden dolayı onlara, kaynar sudan içecek ve elim bir azab vardır.

### [Araf 7:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/7:73.md) — أَلِيمٌ

وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ قَدْ جَاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ هَذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Semud’a da kardeşleri Salih’i. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a ibadet edin, sizin için O’ndan başka hiç bir ilah yoktur. Size Rabbınızdan açık bir burhan gelmiştir. İşte size bir ayet olarak Allah’ın dişi devesi. Onu bırakın da Allah’ın toprağında otlasın. Ona bir kötülükle dokunmayın. Yoksa sizi elim bir azab yakalar.

### [Enfal 8:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/8:32.md) — أَلِيمٍ

وَإِذْ قَالُوا اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Hani demişlerdi ki: Ey Allah’ımız; eğer bu, gerçekten Senin katından ise; bize gökten taş yağdır, yahut acıklı bir azab getir.

### [Tevbe 9:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/9:3.md) — أَلِيمٍ

وَأَذَانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ وَبَشِّرِ الَّذِينَ كَفَرُوا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Büyük hacc günü, insanlara Allah ve Rasulünden bir ilandır. Muhakkak ki Allah ve Rasulü, artık müşriklerden uzaktır. Eğer tevbe ederseniz; bu, sizin için daha hayırlıdır. Yok eğer yüz çevirirseniz; bilin ki; siz, Allah’ı aciz bırakacak değilsiniz. Küfredenlere elem verici bir azabı müjdele.

### [Tevbe 9:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/9:34.md) — أَلِيمٍ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Ey iman edenler; doğrusu hahamlar ve rahiblerin çoğu insanların malını haksızlıkla yerler. Ve Allah yolundan alıkoyarlar. Altını ve gümüşü biriktirip de onları Allah yolunda harcamayanlara; işte onlara pek acıklı bir azabı müjdele.

### [Tevbe 9:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/9:39.md) — أَلِيمًا

إِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّوهُ شَيْئًا وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Eğer elbirliği ile çıkmazsanız; sizi elim bir azabla azablandırır ve yerinize sizden başka bir kavim getirir. Siz ona hiç bir şeyle zarar veremezsiniz. Allah, her şeye Kadir’dir.

### [Tevbe 9:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/9:61.md) — أَلِيمٌ

وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Onlardan kimileri de; o, her şeye kulak kesiliyor, diyerek peygambere eziyyet ederler. De ki: O, sizin için bir hayır kulağıdır. Allah’a inanır, mü’minlere inanır. Ve aranızda iman etmiş olanlara rahmettir. Allah’ın Rasulüne eziyyet verenler için elem verici bir azab vardır.

### [Tevbe 9:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/9:74.md) — أَلِيمًا

يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا وَمَا نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْرًا لَهُمْ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ

Meal (IK): And olsun ki, müslüman olduktan sonra inkar edip küfür sözünü söylemişler iken, söylemedik diye Allah’a yemin ettiler, başaramayacakları bir şeye giriştiler; Allah ve peygamberi bol nimetinden onları zenginleştirdi ve öç almaya kalktılar. Eğer tevbe ederlerse iyiliklerine olur; şayet yüz çevirirlerse, Allah onları dünya ve ahirette can yakıcı azaba uğratır. Ve onlar için yeryüzünde bir dost ve yardımcı yoktur.

### [Tevbe 9:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/9:79.md) — أَلِيمٌ

الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقَاتِ وَالَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Sadaka vermekte gönülden davranan mü’minlere dil uzatan ve güçlerinin yetebildiğinden başkasını bulamayanlarla eğlenenleri Allah maskaraya çevirir. Ve onlar için elim bir azab vardır.

### [Tevbe 9:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/9:90.md) — أَلِيمٌ

وَجَاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَقَعَدَ الَّذِينَ كَذَبُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ سَيُصِيبُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Bedevilerden özür beyan edenler, kendilerine izin verilsin diye geldiler. Allah’a ve Rasulüne yalan söyleyenler ise oturup kaldı. İçlerinden küfretmiş olanlara elim bir azab isabet edecektir.

### [Yunus 10:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/10:4.md) — أَلِيمٌ

إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا إِنَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ بِالْقِسْطِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ

Meal (IK): Hepinizin dönüşü O’nadır. Allah’ın vaadi haktır. Doğrusu O, yaratmaya başlar, sonra iman edip iyi amel işleyenlere adaletle karşılık vermek için onu tekrar eder. Küfredenlere de; küfreder olmalarından dolayı kaynar sudan bir içki ve elem verici bir azab vardır.

### [Yunus 10:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/10:88.md) — الْأَلِيمَ

وَقَالَ مُوسَى رَبَّنَا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَمَلَأَهُ زِينَةً وَأَمْوَالًا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا رَبَّنَا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِكَ رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ

Meal (IK): Musa dedi ki: Rabbımız, doğrusu sen Firavun’a ve erkanına bu dünyada hayatında süsler ve mallar verdin. Rabbımız; Senin yolundan insanları saptırsınlar diye mi? Rabbımız; mallarını yok et, onların kalblerini sık. Çünkü onlar, elim azabı görmedikçe iman etmezler.

### [Yunus 10:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/10:97.md) — الْأَلِيمَ

وَلَوْ جَاءَتْهُمْ كُلُّ آيَةٍ حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ

Meal (IK): Onlara her türlü ayet gelse bile elem verici azabı görünceye kadar.

### [Hud 11:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/11:26.md) — أَلِيمٍ

أَنْ لَا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Allah’tan başkasına ibadet etmeyin. Doğrusu ben, hakkınızda acıklı bir günün azabından korkuyorum.

### [Hud 11:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/11:48.md) — أَلِيمٌ

قِيلَ يَانُوحُ اهْبِطْ بِسَلَامٍ مِنَّا وَبَرَكَاتٍ عَلَيْكَ وَعَلَى أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَكَ وَأُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ يَمَسُّهُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Ey Nuh; bizim katımızdan selametle in. Sana ve seninle beraber olan ümmetlere hayır ve bereketler olsun. Ama öyle ümmetler var ki; onları bir süre geçindireceğiz. Sonra onlara can yakıcı bir azab vereceğiz, denildi.

### [Hud 11:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/11:102.md) — أَلِيمٌ

وَكَذَلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهِيَ ظَالِمَةٌ إِنَّ أَخْذَهُ أَلِيمٌ شَدِيدٌ

Meal (IK): İşte böyledir Rabbının yakalayışı; kasabaların zalim halkını yakaladığı zaman. Çünkü O’nun yakalaması hem şiddetli, hem de acıklıdır.

### [Yusuf 12:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/12:25.md) — أَلِيمٌ

وَاسْتَبَقَا الْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِيصَهُ مِنْ دُبُرٍ وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا الْبَابِ قَالَتْ مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا إِلَّا أَنْ يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): İkisi de kapıya koştular. Kadın, onun gömleğini arkasından boylu boyunca yırttı. Kapının yanında efendisine rast geldi. Kadın dedi ki: Ailene kötülük etmek isteyenin cezası; zindana atılmaktan veya acıklı bir azabdan başka ne olabilir?

### [İbrahim 14:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/14:22.md) — أَلِيمٌ

وَقَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَوَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلَا تَلُومُونِي وَلُومُوا أَنْفُسَكُمْ مَا أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَمَا أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِمَا أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): İş olup bitince; şeytan dedi ki: Gerçekten Allah, size sözün doğrusunu söylemişti. Ben de size söz verdim, ama caydım. Sizi zorlayacak hiç bir gücüm de yoktu. Yalnız ben sizi çağırdım, siz de geldiniz. O halde beni kınamayın, kendinizi kınayın. Artık ben sizi kurtaramam, siz de beni kurtaramazsınız. Esasen daha önce, beni Allah’a ortak koşmanızı kabul etmemiştim. Doğrusu zalimlere elim bir azab vardır.

### [Hicr 15:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/15:50.md) — الْأَلِيمُ

وَأَنَّ عَذَابِي هُوَ الْعَذَابُ الْأَلِيمُ

Meal (IK): Ve muhakkak ki azabım da elem verici bir azabtır.

### [Nahl 16:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/16:63.md) — أَلِيمٌ

تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Allah’a andolsun ki; senden önceki ümmetlere de elçiler gönderdik. Şeytan onlara yaptıklarını güzel gösterdi. Bugün de onların dostu odur. Ve onlar için elim bir azab vardır.

### [Nahl 16:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/16:104.md) — أَلِيمٌ

إِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ لَا يَهْدِيهِمُ اللَّهُ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah’ın ayetlerine inanmayanları; Allah, doğru yola eriştirmez. Onlara elim bir azab vardır.

### [Nahl 16:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/16:117.md) — أَلِيمٌ

مَتَاعٌ قَلِيلٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Az bir geçim ve ardından onlara elim bir azab vardır.

### [İsra 17:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/17:10.md) — أَلِيمًا

وَأَنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Ahirete inanmayanlar; onlar için elem verici bir azab hazırladık.

### [Hac 22:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/22:25.md) — أَلِيمٍ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِي جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Muhakkak ki o küfredenlere, Allah’ın yolundan ve (yerli, yolcu bütün insanları eşit kıldığımız) Mescid-i Haram’dan alıkoyanlara ve orada zulm ile ilhada yeltenenlere; elim bir azabtan tattırırız.

### [Nur 24:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/24:19.md) — أَلِيمٌ

إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Mü’minler arasında kötülüğün ve hayasızlığın yayılmasını arzu edenlere, işte onlara, dünya ve ahirette elim bir azab vardır ve Allah bilir, siz bilmezsiniz.

### [Nur 24:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/24:63.md) — أَلِيمٌ

لَا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضًا قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذًا فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Peygamberin çağırmasını; kendi aranızda birbirinizi çağırmanız gibi saymayın. Allah; içinizden bir diğerini siper ederek sıvışıp gidenleri muhakkak bilir. Onun buyruğuna aykırı hareket edenler, başlarına bir bela gelmesinden veya elim bir azaba uğramaktan sakınsınlar.

### [Furkan 25:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/25:37.md) — أَلِيمًا

وَقَوْمَ نُوحٍ لَمَّا كَذَّبُوا الرُّسُلَ أَغْرَقْنَاهُمْ وَجَعَلْنَاهُمْ لِلنَّاسِ آيَةً وَأَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Nuh kavmini de peygamberlerini yalanladıkları vakit, suda boğduk ve kendilerini insanlar için bir ayet yaptık. Zalimlere elim bir azab hazırlamışızdır.

### [Şuara 26:201](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/26:201.md) — الْأَلِيمَ

لَا يُؤْمِنُونَ بِهِ حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ

Meal (IK): Elim azabı görünceye kadar ona inanmazlar.

### [Ankebut 29:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/29:23.md) — أَلِيمٌ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَلِقَائِهِ أُولَئِكَ يَئِسُوا مِنْ رَحْمَتِي وَأُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın ayetlerini ve O’na kavuşmayı inkar edenler; işte onlar, Benim rahmetimden ümitlerini kesmiş olanlardır. Ve işte elem verici azab onlaradır.

### [Lokman 31:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/31:7.md) — أَلِيمٍ

وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِ آيَاتُنَا وَلَّى مُسْتَكْبِرًا كَأَنْ لَمْ يَسْمَعْهَا كَأَنَّ فِي أُذُنَيْهِ وَقْرًا فَبَشِّرْهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Ayetlerimiz ona okunduğu zaman; kulaklarında ağırlık var da işitmiyormuş gibi büyüklük taslayarak sırt çevirir. İşte ona çok acıklı bir azabı müjdele.

### [Ahzab 33:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/33:8.md) — أَلِيمًا

لِيَسْأَلَ الصَّادِقِينَ عَنْ صِدْقِهِمْ وَأَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Sadıklardan sadakatlarını sormak için. Ve O kafirlere elim bir azab hazırlamıştır.

### [Sebe 34:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/34:5.md) — أَلِيمٌ

وَالَّذِينَ سَعَوْا فِي آيَاتِنَا مُعَاجِزِينَ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مِنْ رِجْزٍ أَلِيمٌ

Meal (IK): Ayetlerimiz hakkında Bizi aciz bırakmaya yeltenenlere de, işte onlara çetin ve elim azab vardır.

### [Yasin 36:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/36:18.md) — أَلِيمٌ

قَالُوا إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهُوا لَنَرْجُمَنَّكُمْ وَلَيَمَسَّنَّكُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Doğrusu, sizin yüzünüzden uğursuzluğa uğradık. Vazgeçmezseniz andolsun ki sizi taşlayacağız. Ve bizden size, elim bir azab dokunacaktır, dediler.

### [Saffat 37:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/37:38.md) — الْأَلِيمِ

إِنَّكُمْ لَذَائِقُو الْعَذَابِ الْأَلِيمِ

Meal (IK): Elbette siz, elim azabı tadacaksınız.

### [Fussilet 41:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/41:43.md) — أَلِيمٍ

مَا يُقَالُ لَكَ إِلَّا مَا قَدْ قِيلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِكَ إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ وَذُو عِقَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Senin için söylenenler, mutlaka senden önceki peygamberler için de söylenmiştir. Elbette ki Rabbın; hem mağfiret sahibidir, hem de elim bir azab sahibidir.

### [Şura 42:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/42:21.md) — أَلِيمٌ

أَمْ لَهُمْ شُرَكَاءُ شَرَعُوا لَهُمْ مِنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَنْ بِهِ اللَّهُ وَلَوْلَا كَلِمَةُ الْفَصْلِ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Yoksa Allah’ın izin vermediği bir şeyi, dinde onlara şeriat kılacak ortakları mı var? Şayet kesin söz bulunmayacak olsaydı; aralarında derhal hüküm verilirdi. Doğrusu zalimlere elim bir azab vardır.

### [Şura 42:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/42:42.md) — أَلِيمٌ

إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ وَيَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Yol; ancak insanlara zulmedenler ve yeryüzünde haksız yere taşkınlık edenler içindir. İşte onlara elim bir azab vardır.

### [Zuhruf 43:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/43:65.md) — أَلِيمٍ

فَاخْتَلَفَ الْأَحْزَابُ مِنْ بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ عَذَابِ يَوْمٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Ama aralarında hizibler birbirleriyle ihtilafa düştüler. Acıklı bir günün azabından vay o zulmedenlerin haline.

### [Duhan 44:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/44:11.md) — أَلِيمٌ

يَغْشَى النَّاسَ هَذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): İnsanları bürüyecektir. Bu; elim bir azabdır.

### [Casiye 45:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/45:8.md) — أَلِيمٍ

يَسْمَعُ آيَاتِ اللَّهِ تُتْلَى عَلَيْهِ ثُمَّ يُصِرُّ مُسْتَكْبِرًا كَأَنْ لَمْ يَسْمَعْهَا فَبَشِّرْهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Kendisine okunan Allah’ın ayetlerini dinleyip de sonra onları hiç duymamış gibi büyüklük taslamakta direnir. Ona elim bir azabı müjdele.

### [Casiye 45:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/45:11.md) — أَلِيمٌ

هَذَا هُدًى وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ لَهُمْ عَذَابٌ مِنْ رِجْزٍ أَلِيمٌ

Meal (IK): Bu; hidayettir. Rabblarının ayetlerini inkar edenlere gelince; çetin ve elim bir azab vardır.

### [Ahkaf 46:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/46:24.md) — أَلِيمٌ

فَلَمَّا رَأَوْهُ عَارِضًا مُسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ قَالُوا هَذَا عَارِضٌ مُمْطِرُنَا بَلْ هُوَ مَا اسْتَعْجَلْتُمْ بِهِ رِيحٌ فِيهَا عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Onu, vadilerine doğru yayılan bir bulut şeklinde görünce dediler ki: Bu; bize yağmur getirecek büyük bir buluttur. Hayır o, acelece beklediğiniz şey, bir rüzgardır ki içinde elem verici azab vardır.

### [Ahkaf 46:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/46:31.md) — أَلِيمٍ

يَاقَوْمَنَا أَجِيبُوا دَاعِيَ اللَّهِ وَآمِنُوا بِهِ يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُجِرْكُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Ey kavmimiz: Allah’ın davetçisine uyun. Ona iman edin ki sizin günahlarınızdan bir kısmını bağışlasın ve sizi elim bir azabdan kurtarsın.

### [Fetih 48:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/48:16.md) — أَلِيمًا

قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ مِنَ الْأَعْرَابِ سَتُدْعَوْنَ إِلَى قَوْمٍ أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ تُقَاتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ فَإِنْ تُطِيعُوا يُؤْتِكُمُ اللَّهُ أَجْرًا حَسَنًا وَإِنْ تَتَوَلَّوْا كَمَا تَوَلَّيْتُمْ مِنْ قَبْلُ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Bedevilerden geride bırakılanlara de ki: Siz, yakında zorlu savaşçı olan bir kavme çağrılacaksınız. Onlarla savaşırsınız veya onlar müslüman olurlar. Şayet itaat ederseniz; Allah size güzel bir ecir verir. Ama daha önce döndüğünüz gibi yine dönecek olursanız; sizi, elim bir azabla azablandırır.

### [Fetih 48:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/48:17.md) — أَلِيمًا

لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَمَنْ يَتَوَلَّ يُعَذِّبْهُ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Gözü kör olana vebal yok. Topala da vebal yok, hastaya da vebal yok. Kim, Allah’a ve peygamberine itaat ederse; onu altlarından ırmaklar akan cennetlere sokar. Kim de geri kalırsa; onu elim bir azab ile azablandırır.

### [Fetih 48:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/48:25.md) — أَلِيمًا

هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَالْهَدْيَ مَعْكُوفًا أَنْ يَبْلُغَ مَحِلَّهُ وَلَوْلَا رِجَالٌ مُؤْمِنُونَ وَنِسَاءٌ مُؤْمِنَاتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ أَنْ تَطَئُوهُمْ فَتُصِيبَكُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ لِيُدْخِلَ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Onlar; küfretmiş olanlardır. Sizi Mescid-i Haram’ı ziyaretten ve bekletilmekte olan kurbanlıklarınızı da mahalline ulaşmaktan men’edenlerdir. Eğer orada henüz bilmediğiniz mü’min erkekler, mü’min kadınları bilmeyerek ezmek suretiyle üzüntüye kapılmanız ihtimali olmasaydı; Allah, savaşı önlemezdi. Dilediklerine rahmet etmek için Allah, böyle yapmıştır. Eğer onlar birbirinden ayrılmış olsalardı; o küfredenleri elim bir azabla azablandırırdık.

### [Zariyat 51:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/51:37.md) — الْأَلِيمَ

وَتَرَكْنَا فِيهَا آيَةً لِلَّذِينَ يَخَافُونَ الْعَذَابَ الْأَلِيمَ

Meal (IK): Elim azabdan korkanlar için orada bir ayet bıraktık.

### [Mücadele 58:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/58:4.md) — أَلِيمٌ

فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا فَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Kim de bulamazsa; temas etmezden önce birbiri peşinden iki ay oruç tutmalıdır. Buna da gücü yetmeyen altmış yoksulu doyurur. Bu; Allah’a ve peygamberine iman etmekte olduğunuz içindir. Bunlar, Allah’ın hudududur. Ve kafirler için elim bir azab vardır.

### [Haşr 59:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/59:15.md) — أَلِيمٌ

كَمَثَلِ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَرِيبًا ذَاقُوا وَبَالَ أَمْرِهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Kendilerinden az önce geçmiş ve işlerin vebalini tatmış olanların durumu gibidir. Onlar için elim bir azab vardır.

### [Saff 61:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/61:10.md) — أَلِيمٍ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Ey iman edenler; sizi, elim azabtan kurtaracak bir ticareti göstereyim mi size?

### [Tegabün 64:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/64:5.md) — أَلِيمٌ

أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ فَذَاقُوا وَبَالَ أَمْرِهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Daha önce küfredip de yaptıklarının karşılığını tadanların haberi size gelmedi mi? Ve onlara elim bir azab vardır.

### [Mülk 67:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/67:28.md) — أَلِيمٍ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَمَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): De ki: Beni ve benimle beraber bulunanları, Allah helak eder veya esirgerse; kafirleri, elim bir azabdan kurtaracak olan kimdir?

### [Nuh 71:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/71:1.md) — أَلِيمٌ

إِنَّا أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ أَنْ أَنْذِرْ قَوْمَكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Doğrusu Biz; Nuh’u kavmine gönderdik. Kendilerine elim bir azab gelmezden önce kavmini uyar, diye.

### [Müzzemmil 73:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/73:13.md) — أَلِيمًا

وَطَعَامًا ذَا غُصَّةٍ وَعَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Boğazı tıkayan bir yiyecek ve elim bir azab var.

### [İnsan 76:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/76:31.md) — أَلِيمًا

يُدْخِلُ مَنْ يَشَاءُ فِي رَحْمَتِهِ وَالظَّالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Dilediğini rahmetine girdirir. Zalimlere, işte onlara; elem verici bir azab hazırlamıştır.

### [İnşikak 84:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/ayet/84:24.md) — أَلِيمٍ

فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Onlara elim bir azabı müjdele.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir. Çakıl taşlarının üzerinde yürüyen çıplak ayaklı kimsenin duyduğu acıdan zamanla r lama dönüşmüş ve elem acı, sıkıntı anlamında kullanılmaktadır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الّلام والميم و و ا ي ء معهما
ل و م، م ل و، م و ل، و ل م، ل م ي، م ل ي، م ي ل، ل م أ، ل أ م، م ل أ، أ ل م، أ م ل مستعملات
لوم:
اللَّوْم: المَلامةُ، والفعْلُ: لامَ يَلومُ. ورَجُلٌ مَلُومٌ ومَليم: قد استحقّ اللَّوْم. واللَّوْماءُ: المَلامةُ، قال:
ألا يا جارتي غُضِّي		عن اللَّوْماءِ والعَذْلِ
واللَّوْمةُ: الشَّهْدةُ.
واللاّمة، بلا همزٍ، واللاّم: الهَوْلُ، قال:
ويَكادُ من لامٍ يَطـيرُ فُـؤادُهـا		إن صاح مُكّاءُ الضُّحَى المُتَنَكِّسَ
ملو:
المُلاوةُ: مُلاوةُ العَيْش، تقول: إنّه لفي مُلاوةٍ من عَيْشٍ، أي: أُمْلِيَ له، ومن ذلك قيل: تملّى فلانٌ، واللَّهُ تبارك وتَعالى يُملي لمن يشاء فيؤجّله في الخفض والسّعة والأَمْن، قال: مُلاوةً مُلِّئتها كأنِّي ضاربُ صَنْجَيْ نَشْوةٍ مُغَنِّي والمَلَوان: اللّيلُ والنّهار. والمُلاوةُ: فلاة ذات حَرٍّ وسَرابٍ، وأَمْلَيْت الكتاب: لغة في أمللت.
مول:
المال: معروفٌ. وجمعُهُ: أموال. وكانت أموال العرب: أنعامهم.
ورجل مالٌ، أي: ذو مالٍ، والفِعْل: تَمَوَّل.
والمَوْلةُ: اسمُ العَنْكَبُوت.
ولم:
الوليمةُ: طعام يُتَّخَذ على عُرْسٍ، والفِعْل: أَوْلَمَ يُولِمُ.
لمي:
اللَّمَى، مقصور: من الشَّفة اللَّمْياء، وهي اللّطيفة القليلة الدّم، والنّعت: أَلْمَى ولمياء. وكذلك: لثةٌ لمياء، قليلة اللّحْم والدّم، قال ذو الرّمّة:
لمياءُ في شَفَتَيها حوّةٌ لَعَـسٌ		وفي اللِّثات وفي أنيابها شَنَبُ
ملي:
المَلِيُّ: الهويُّ من الدّهر وهو الحين الطّويل من الزّمان، ولم أسمع منه فِعْلاً ولا جَمْعاً.
والإملاءُ: هو الإملالُ على الكاتب.
ميل:
المَيْلُ: مصدر مالَ يَميل، وهو مائل.. والمَيَل: مصدر الأميل، مَيِل يَمْيَلُ مَيَلاً وهو أَمْيَل.
والمَيْلاء منْ الرّمل: عُقْدَةٌ ضَخْمةٌ مُعْتَزِلة.
والمِيلُ: مَنارٌ يُبْنَى للمُسافِر في أنْشاز الأَرْضِ وأَشْرافها.. والمِيلُ أيضاً: المِكْحال.
والأَمْيل من الرِّجال: الجبان، وهو في تفسير الأعْراب: الذي لا تُرْس معه.
لمأ:
أَلْمَأَ اللِّصُّ على الشّيء فذهب به، أي: وقع عليه ووثب.
والأَرْضُ إذا عهدتَ فيها حُفَراً، ثُمَّ رأيتها قد استوت قلت: تَلَمَّأت، قال:
وللأرض كم من صالحٍ قد تَلَمَّأَتْ		عليه فوارَتْهُ بلـمّـاعةٍ قَـفْـرِ
لأم:
اللَّئِيمُ: مصدرُه اللُّؤْم والَّلآمةُ، والفِعْلُ: لَؤُم يَلْؤُمُ.
والَّلأْمةُ: الدِّرْعُ.. تقول: استلأم الرَّجلُ، أي: لَبِسَ َلأْمَتهُ.
والَّلأْمُ من كلّ شَيءٍ: الشّديدُ.
وإذا اتّفق الشّيئان قيل: الْتَأَما.. وأَْلأَمتُ الجُرْحَ بالدّواء.. وأَْلأَمْتُ القُمْقُمَ أو الشّيء، إذا سَدَدْتَ صُدُوعَهُ.
وريشٌ لُؤامٌ: إِذا كان رِيَش به السَّهْم فالْتَأَم الظَّهران ووافق بَعْضُه بعضاً، قال:
يقلِّب سَهْماً راشَهُ بمَـنـاكـبٍ		ظُهارٍ لُؤامٍ فهو أَعْجَفُ شارِفُ
ملأ:
الملأ: جماعةٌ من النّاس يجتمعون ليتشاوروا ويتحادثوا، والجميع: الأَمْلاء، قال:
وقال لها الأَمْلاءُ من كل مَعْشَرٍ		وخيرُ أقاويلِ الرِّجالِ سَديدُهـا
ومالأتُ فلاناً على الأمر، أي: كنت معه في مشورته. والممالأَة: المعاونة: مالأت على فلان، أي: عاونت عليه.
ويقال: ما كان هذا الأمرُ عن ملأٍ منّا، أي: عن تشاور واجتماع.
والمَلْءُ: من الامتلاء، والمِلءُ: الاسم، ملأته فامتلأ، وهو ملآنٌ مملوءٌ مُمْتلِىءٌ مَلِيءٌ.. وشابٌ ما لِىءُ العَيْن حُسْناً، قال: بهَجْمةٍ تَمْلأُ عَيْنَ الحاسِدِ والمُلأَةُ: ثِقَلٌ يأخذ في الرّأس كالزُّكام من امتلاء المَعِدةِ، فالرّجلُ منه مملوءٌ.. والمُلأَة: كِظّةٌ من كثرة الأكل.. والمُلأةَ:ُ فلاةٌ ذات حرّ وسراب، ويُجْمَعُ: مُلاً، مقصور.
والمُلاءةُ: الرَّيْطةُ، والجميعُ: المُلاءُ.. والمَلاءةُ: مصدر المليء الغنيّ الذي عنده ما يؤدّى، مَلْؤَ يَمْلُؤُ مَلاءَةً فهو مَليءٌ. وقَومٌ مُلآءٌ على فُعَلاء، ومن خَفَّفَ قال: مُلاءُ.
ألم:
الأَلَمُ: الوَجَعُ، والمُؤْلم: المُوجِعُ. والفِعْلُ: أَلِمَ يَأْلَمُ أَلَماً فهو: أَلِمٌ. والمجاوز: آلَمَ يُؤلِمُ إيلاماً، فهو مؤلِمٌ.
أمل:
الأَمَلُ: الرَّجاءُ، تقول: أَمَلْتُهُ آمُلُهُ، وأَمَّلْتُه أؤمّله تأميلا.
والتَّأَمُّل: التَّثَبُّتُ في النّظر، قال:
تأمّلْ خليلي هل تَرَى من ظَعائنٍ		تحمّلْنَ بالعَلْياءِ من فَوْق جُرْثُـمِ
والأَمِيل: حَبْلٌ من الرَّمْلِ معتزل، على تقدير فَعِيل، قال يصف الثَّوْر: فانصاع مَذْعُوراً وما تَصَدّفا
كالبَرْقِ يَجْتازُ أَمِيلاً أَعْرَفا وقال بعضُهم: أراد: الأَمْيَل فخفّف.

##### Türkçe

باب **الّلام** ve **الميم** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ل و م**، **م ل و**، **م و ل**، **و ل م**، **ل م ي**، **م ل ي**، **م ي ل**، **ل م أ**، **ل أ م**، **م ل أ**، **أ ل م**، **أ م ل** kullanılagelenlerdir.

**لوم**:
**اللَّوْم**: kınama; fiil: **لامَ يَلومُ**. Ve bir adam **مَلُومٌ** ve **مَليم**: kınamayı hak etmiş. Ve **اللَّوْماءُ**: kınama; dedi ki:
ألا يا جارتي غُضِّي		عن **اللَّوْماءِ** والعَذْلِ
Ve **اللَّوْمةُ**: şehadet.
Ve **اللاّمة** (hemzesiz) ve **اللاّم**: dehşet; dedi ki:
ويَكادُ من لامٍ يَطـيرُ فُـؤادُهـا		إن صاح مُكّاءُ الضُّحَى المُتَنَكِّسَ

**ملو**:
**المُلاوةُ**: geçimin **مُلاوةُ**’si; dersin ki: “O, geçimden bir **مُلاوةٍ** içindedir”, yani: ona mühlet verilmiştir; bundan dolayı “falanca **تملّى** etti” denildi. Ve Allah, mübarek ve yüce, dilediğine mühlet verir de onu alçaklıkta, genişlikte ve emniyette erteletir; dedi ki:
مُلاوةً مُلِّئتها كأنِّي ضاربُ صَنْجَيْ نَشْوةٍ مُغَنِّي
Ve **المَلَوان**: gece ve gündüz. Ve **المُلاوةُ**: sıcak ve serap sahibi bir çöl düzlük. Ve “**أَمْلَيْت** kitabı”: **أمللت**’te bir dil.

**مول**:
**المال**: bilinen (şey). Çoğulu: **أموال**. Arapların malları: onların davarlarıydı.
Ve bir adam **مالٌ**, yani: mal sahibi; fiil: **تَمَوَّل**.
Ve **المَوْلةُ**: örümceğin adı.

**ولم**:
**الوليمةُ**: düğün üzerine yapılan yemek; fiil: **أَوْلَمَ يُولِمُ**.

**لمي**:
**اللَّمَى** (maksur): **الشَّفة اللَّمْياء**’dan; o, ince, kanı az olandır; sıfat: **أَلْمَى** ve **لمياء**. Keza: **لثةٌ لمياء**: eti ve kanı az. Zû’r-Rumme dedi ki:
لمياءُ في شَفَتَيها حوّةٌ لَعَـسٌ		وفي اللِّثات وفي أنيابها شَنَبُ

**ملي**:
**المَلِيُّ**: dehrden **الهويُّ**; o, zamandan uzun vakittir. Ondan bir fiil de bir çoğul da işitmedim.
Ve **الإملاءُ**: yazıcıya **الإملالُ**’dır.

**ميل**:
**المَيْلُ**: **مالَ يَميل**’in masdarıdır; o, eğilen (şeydir).. Ve **المَيَل**: **الأميل**’in masdarıdır; **مَيِل يَمْيَلُ مَيَلاً** ve o **أَمْيَل**’dir.
Ve kumdan **المَيْلاء**: ayrılmış büyük bir düğümdür.
Ve **المِيلُ**: yolcu için yerin tümseklerinde ve yükseklerinde yapılan bir nişandır.. Ve **المِيلُ** ayrıca: sürme çekme aleti.
Ve erkeklerden **الأَمْيل**: korkak; ve bedevîlerin tefsirinde: yanında kalkan bulunmayan kimsedir.

**لمأ**:
Hırsız **أَلْمَأَ** şeye (üzerine) ve onunla gitti; yani: onun üzerine düştü ve sıçradı.
Ve yeri, onda çukurlar gördüğün zaman, sonra onu dümdüz olmuş görürsen “**تَلَمَّأت**” dersin; dedi ki:
وللأرض كم من صالحٍ قد تَلَمَّأَتْ		عليه فوارَتْهُ بلـمّـاعةٍ قَـفْـرِ

**لأم**:
**اللَّئِيمُ**: masdarı **اللُّؤْم** ve **الَّلآمةُ**’dir; fiil: **لَؤُم يَلْؤُمُ**.
Ve **الَّلأْمةُ**: zırh.. dersin ki: adam **استلأم** etti, yani: **لأْمَتهُ**’ni giydi.
Ve her şeyden **الَّلأْمُ**: şiddetli olandır.
Ve iki şey uyuştuğu zaman “**الْتَأَما**” denir.. Ve yarayı ilaçla **أَْلأَمتُ**.. Ve kırbağı yahut şeyi **أَْلأَمْتُ**, yarıklarını kapattığın zaman.
Ve **ريشٌ لُؤامٌ**: okta tüy bulunduğu zaman, iki sırt birleşir ve bir kısmı bir kısmına uygun düşer; dedi ki:
يقلِّب سَهْماً راشَهُ بمَـنـاكـبٍ		ظُهارٍ لُؤامٍ فهو أَعْجَفُ شارِفُ

**ملأ**:
**الملأ**: danışmak ve konuşmak için toplanan insan topluluğu; hepsi: **الأَمْلاء**; dedi ki:
وقال لها الأَمْلاءُ من كل مَعْشَرٍ		وخيرُ أقاويلِ الرِّجالِ سَديدُهـا
Ve “iş üzerine falancayla **مالأتُ**”, yani: onunla danışmasında birlikte oldum. Ve **الممالأَة**: yardımlaşma: “falancaya karşı **مالأت**”, yani: ona karşı yardım ettim.
Ve denir ki: “Bu iş bizden bir **ملأٍ**’dan olmadı”, yani: bir danışma ve toplanmadan (olmadı).
Ve **المَلْءُ**: dolmaktan; **المِلءُ**: isimdir; onu doldurdum da doldu; o, **ملآنٌ** **مملوءٌ** **مُمْتلِىءٌ** **مَلِيءٌ**’dür.. Ve “güzellikçe gözü dolu bir genç” (**ما لِىءُ العَيْن**) ; dedi ki:
بهَجْمةٍ تَمْلأُ عَيْنَ الحاسِدِ
Ve **المُلأَةُ**: midenin dolmasından nezle gibi başta tutan bir ağırlıktır; adam ondan **مملوءٌ**’dur.. Ve **المُلأَة**: çok yemekten bir tıka basa dolmadır.. Ve **المُلأةَ**: sıcak ve serap sahibi bir çöl düzlük; çoğul yapılır: **مُلاً** (maksur).
Ve **المُلاءةُ**: **الرَّيْطةُ**’dır; hepsi: **المُلاءُ**.. Ve **المَلاءةُ**: eda edilecek (şeyi) yanında bulunan zengin **المليء**’in masdarıdır; **مَلْؤَ يَمْلُؤُ مَلاءَةً**; o halde o **مَليءٌ**’dür. Ve bir kavim **مُلآءٌ** (fu‘alâ vezninde); hafifleten “**مُلاءُ**” dedi.

**ألم**:
**الأَلَمُ**: ağrı; **المُؤْلم**: ağrıtan. Fiil: **أَلِمَ يَأْلَمُ أَلَماً**; o halde o: **أَلِمٌ**. Ve geçişli: **آلَمَ يُؤلِمُ إيلاماً**; o halde o **مؤلِمٌ**’dir.

**أمل**:
**الأَمَلُ**: ümit; dersin ki: **أَمَلْتُهُ آمُلُهُ**; ve **أَمَّلْتُه أؤمّله تأميلا**.
Ve **التَّأَمُّل**: bakışta sağlamca durup düşünmedir; dedi ki:
تأمّلْ خليلي هل تَرَى من ظَعائنٍ		تحمّلْنَ بالعَلْياءِ من فَوْق جُرْثُـمِ
Ve **الأَمِيل**: kumdan ayrılmış bir iptir; **فَعِيل** takdirince; boğayı vasfederek dedi ki:
فانصاع مَذْعُوراً وما تَصَدّفا
كالبَرْقِ يَجْتازُ أَمِيلاً أَعْرَفا
Ve bazısı dedi ki: muradı **الأَمْيَل** idi de hafifletti.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الأَلَمُ: الوَجَعُ. وقد أَلِمَ يَأْلَمُ أَلَماً. وقولهم: أَلِمْتَ بطنَك كقولهم: رَشِدْتَ أَمْرَكَ، أي ألمَ بَطْنُكَ ورَشِدَ أَمْرُكَ. والتَأَلُّمُ: التَوَجُّعُ. والإيلامُ: الإيجاعُ. والأليمُ: الموجِعُ، مثل السميع بمعنى المُسْمِع.

##### Türkçe

**الأَلَمُ**: acı. Ve (kişi) **أَلِمَ** **يَأْلَمُ** **أَلَماً**. Onların sözü: **أَلِمْتَ بطنَك** onların sözü gibi: **رَشِدْتَ أَمْرَكَ**; yani karnın acıdı ve işin doğruya erdi. Ve **التَأَلُّمُ**: acı duyma. Ve **الإيلامُ**: acıtma. Ve **الأليمُ**: acıtan; **السميع** gibi, **المُسْمِع** anlamında.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ل م ( وايء )
مال ، أمل ، ألم ، لأم ، لوم ، ملا ، أملى ، لما ، ولم .
أمل : الليث : الأَمَل : الرَّجاء .
ويقال : أَمَلْته آمُله ، وأَمَله يأْمُله .
والتّأمُّل : التَّثبُّت .
والأَمِيل : حَبل من الرَّمْل مُعْتَزل عن مُعْظَمه ؛ على تقدير مِيل ؛ وأَنْشد :
كالبَرْق يَجْتَاز أَمِيلاً أَعْرَفَا
وجمعه : أُمُل .
أبو عُبيد ، عن الأصمعي : الأَمِيل : حَبْل من الرَّمْل يكون عَرْضه نحواً من مِيل .
قلت : وليس قولُ مَن زعم أنهم أرادوا به الأَميل من الرمل : الأمْيل ، فخُفِّف ، بشيء ، ولا نَعلم في كلامهم ما يشبه هذا .
ويقال : ما أَطول إمْلته من الأَمل .
ابن الأعرابي : الأَمَلة : أعوان الرَّجُل .
واحدهم : آمِل .
ميل : اللّيث : المالُ ، معروف ، وجمعه : أَمْوَال .
ومالُ أهل البادية : النّعَم .
وَرَجُلٌ مالَةٌ : ذو مال ، والفِعل : تَمَوَّل .
أبو زيد : المِيل ، معروف .
والمَيَلُ ، مصدر الأَمْيَل ، وهو المائل .
والفِعل : مَيِل يَمْيَل .
الليث : المَيْلاء من الرَّمْلِ : عُقْدة ضَخْمة مُعْتَزلة .
قلت : لا أعرف المَيْلاء ، في صِفة الرِّمَال ، وأحْسبه أَراد قول ذي الرُّمّة :
مَيْلاَءَ من مَعْدنِ الصِّيران قاصِيَةٍ
أَبْعَارُهُنّ على أَهْدافها كَثَبُ
وإنما أراد ها هنا ب ( المَيْلا ) : أرطاة ، ولها حينئذ مَعْنيان :
أحدهما : أَنه أَراد أنّ فيها اعْوجاجاً .
والثاني : أنه أراد أنها مُنْتَحِيةً مُتباعدة من مَعدن بَقر الوَحْش .
الليث : المِيلُ : مَنارٌ يُبْنى للمُسافر في أنْشاز الأرض وأَشْرافها .
قلتُ : المِيلُ ، في كلام العرب : قدر مُنتهى مدِّ البَصر من الأَرض .
وقيل للأعلام المَبنيّة في طَريق مكة :
أميال ، لأنّها بُنيت على مقادير مَدَى البصر من الميل إلى الميل ، وكلّ ثلاثة أميال منها فَرْسخ .
أبو حاتم ، عن الأصمعي : قول العامّة المِيل لما تُكحل به العينُ ، خطأ ، إنما هو المُلْمُول .
الليث : المِيل : المُلْمُول .
قال : والأَمْيل من الرِّجال : الجبّار .
قال : وهو في تفسير الأعراب : الذي لا تُرس معه في الحَرب .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : الأمْيل : الذي لا سَيْف له ، جمعه : مِيل ؛ قال الأعْشى :
لا مِيلٌ ولا عُزُلُ
وهذا هو الصَّحيح .
ويقال : تَمَوّل فلانٌ مالاً ، إذا اتّخذ قِنْية من المال ؛ ومنه قولُ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( غير مُتموِّل مالاً ، وغير مُتأثِّل مالاً ) .
والمعنيان مُتَقاربان .
ويقال : مال الرَّجُل يَمَالُ : كَثُر مالُه .
وما أمْوَلَه أي ما أكثر مالَه
عمرو ، عن أبيه ، هي العَنكبوت ، والمُولَةُ ، والشَّبَتُ ، والْمِنَنة .
والمِشْطة المَيْلاء : مِشْطة معروفة ، وقد كرهها بعضُهم للنِّساء .
وجاء في الحديث في ذكر النِّساء : ( مائلاتٌ مُميلات ) .
يقول : يَمِلْن بالخُيلاء ويُصْبِين قلوبَ الرِّجال .
وقيل : مائلات الخِمْرة ؛ كما قال الراجز :
مائلة الخِمْرة والكَلاَم
وقيل : المائلات : المُتبرِّجات .
وقيل : مائلات الرُّؤوس إلى الرِّجال .
وفي حديث أبي مُوسى أنه قال لأنس : عُجِّلت الدُّنْيا وغُيِّبت الآخرة ، أما والله لو عاينوها ما عدلوا ولا مَيَّلوا . أي : لم يَشكّوا ولم يترددوا .
تقول العرب : إني لأُميِّل بين ذَيْنك الأَمْرين ، وأُمايل بينهما ، أيّهما أركب ، وأُمايط بينهما ، وإني لأُمَيِّل وأُمايل بينهما أيّهما أفضل ؟ وقال عِمْران بن حطّان :
لما رأوْا مَخْرجاً من كُفْر قَومهم
مَضَوْا فما مَيَّلوا فيه وما عَدَلُوا
أي لم يَشكّوا .
وإذا مَيّل الرَّجُل بين أَمْرين ، فهو شاكّ .
وقوله : ما عدلوا ، كما تقول : كما عَدلوا به أحداً .
أبو زيد : مَيل الحائطُ ، ومَيل سنامُ البعير ؛ ومَيِل الحوْضُ ، مَيَلاً .
ومال الحائطُ يَمِيل مَيْلاً .
ابن السِّكيت : في فلان مَيَلٌ علينا .
وفي الحائط مَيَلٌ .
لأم لوم : الليث : اللّوْم : المَلامة ، وقد لامَ يَلُوم .
ورَجُلٌ مَلُوم ومَلِيم : قد اسْتَحَقّ اللَّومَ .
قال : واللّوْماء : المَلامة .
واللّوْمَةُ : الشّهْدة .
قال : واللاّمة ، بلا همز ، واللاّمُ : الهَوْل ؛ قال المُتَلَمِّس :
ويكاد من لامٍ يَطير فؤادُها
قال : وقال أبو الدُّقَيْق : اللاّم : القُرْب .
وقال أبو خيرة : اللاّم ، من قول القائل : لامٍ ، كما يقول الصائتُ : أيا أيا ، إذا سمعت الناقةُ ذلك طارت من حدّة قلبها .
قال : وقول أبي الدُّقَيْش أوْفق لمعْنى المتنكِّس في البيت ؛ لأنه قال :
ويَكاد من لامٍ يَطير فُؤادُها
إذ مَرَّ مُكّاءُ الضُّحَى المُتَنكِّسُ
ابن الأعرابي : اللاّمُ : الشخص في بيت المتلمِّس .
يقال : رأيت لامَه ، أي شخصه .
ثعلب ، عنه : اللّوَمُ : كثرة اللّوْم .
وقال الفراء ، وأبو زيد : من العرب من يقول المَلِيم بمعنى : المَلُوم .
ومن قال مَلِيم بناه على لِيمَ .
أبو عُبيدة : لُمْت الرَّجُلَ ، وأَلَمْتُه . بمعنًى واحد ؛ ومنه قول مَعْقل بن خُويلد الهذلي :
حَمِدْتُ الله أن أَمْسى رَبِيع
بدار الهُون مَلْحِيّاً مُلامَا
ويُقال : قضى القومُ لُواماتٍ لهم ، وهي الحاجات .
واحدُها : لُوَامة .
أبو عبيد ، عن أبي عُبيدة : اللأمَةُ : الدِّرْع .
وجمعها : لُؤَم ، مثال فُعَل .
وقال : وهذا على غير قياس .
شَمر ، عن ابن الأعرابي : اللأمة : السِّلاح كُلّه .
يقال للسَّيف : لأْمَة ؛ وللرُّمح : لأْمَة .
وإنما سُمِّيت : لأْمة ، لأنها تُلائم الْجَسَد وتُلازمه .
قال : ويُقال : اسْتلأم الرّجُل ، إذا لبس ما عنده من عدَّة ودِرْع ومِغْفَر وسَيْف ونَبْل ؛ وقال عَنترة :
إن تُغْدِفي دُونِي القِناعَ فإنّني
طَبٌّ بأخْذ الفارس المُسْتَلْئِم
قال : وقال بعضهم : اللأمة ، الدِّرع الحصينة .
سُمّيت : لأْمَة ، لإحكامها وجَودة حلقها ؛ وقال ابن أبي الحُقيق فجعل اللأْمة البَيْضَ :
بِفَيْلَقٍ تُسْقِط الأحْبالَ رُؤيتُها
مُسْتَلْئِمي البَيْض من فوق السَّرابِيلِ
وقال الأعشى ، فجعل اللأمة السِّلاَح كُلّه :
وقُوفاً بما كان من لأْمَةٍ
وهُنّ صِيَامٌ يَلُكْن اللُجُمْ
وقال غيرُه ، فجعل اللأمة الدِّرع وفُروجها بين يَدَيها ومن خَلفها :
كأنّ فُروج اللأمة السَّرْد شَكّها
على نفسِه عَبْلُ الذِّراعين مُخْدِرُ
أبو زيد : لَؤُم الرَّجل يَلْؤُم لُؤْماً ومَلأَمَةً ؛ فهو لَئِيم .
ويقال : قد ألأم الرَّجُل ، إذا صَنَع ما يَدْعوه الناسُ عليه لَئِيماً ، فهو مُلْئِم .
ويقال : هذا رجل مِلأَمٌ ، وهو الذي يُعْذِر اللِّئام .
ابن الأعرابي : المُلْئِم : الذي يَلد اللِّئامَ .
قال : ويُقال للرجل إذا سُبّ : يا لُؤْمان ، ويامَلأَمان ، ويا مَلأم .
قال : واستلأم فلانٌ الأبَ ، إذا كان له أبُ سَوْءٍ لَئِيم .
ويقال : هذا لِئْم هذا ، أي مِثْله .
والقوم أَلآم ؛ وأَنشد :
أتقعد العامَ لا تَجْني على أَحدٍ
مُجنَّدين وهذا الناسُ أَلآمُ
قال : واللأم : الاتِّفاق .
والمُلْئِم : الرَّجُل اللَّئِيم .
وتَلاءَم الشيئان ، إذا اجتمعا واتَّصَلا .
ويُقال : التأم الفَرِيقان والرَّجُلان ، إذا تصالحَا واجتمعا ؛ ومنه قولُ الأَعْشى :
يَظُن الناس بالمَلِكَيْن أنّهما قد الْتأمَا
فإن تَسْمَع بَلأْمهما
فإن الأَمْرَ قد فَقِمَا
والتأم الجُرْحُ : التئاما ، إذا بَرأ والْتحم .
وهذا طعام يُلائمني ، أي يوافقني .
ولا تَقُل : يُلاومني .
ولاءَمْت بين الفريقين ، إذا أَصْلَحْتَ بينهما .
الليث : ألأْمت الجُرْحَ بالدَّواء .
وألأمت القُمْقُم ، إذا سَدَدْت صُدُوعَه .
ابن السِّكيت : اللُّؤْمة : السِّنّة التي تَحْرث بها الأرض .
فإذا كانت على الفَدّان ، فهي العِيَان .
وجمعها : عُيُن .
أبو عبيد ، عن الأصمعي : سَهْمٌ لأمٌ : عليه ريشٌ لُؤَامٌ ؛ وقال امرؤ القَيس :
نَطْعنهم سُلْكَى ومَخْلُوجةً
لَفْتَكَ لأْميْن على نابِلِ
قال : وقال الكسائيّ : لأَمْتُ السهم ، مثل فَعَلْت : جَعلتُ له لُؤَاماً .
الأصمعيّ ، وأبو عُبيدة : من الرِّيش : اللُّؤَام ، وهو ماكان بَطْن القُذّة منه يَلي ظَهر الأُخرى ، وهو أجود ما يكون ، فإذا التقى بَطْنان ، أو ظَهران ، فهو لُغَاب ولَغْب ؛ وقال أَوْس بن حَجَر :
يُقَلِّب سَهْماً راشه بمَناكِبٍ
ظُهارٍ لُؤامٍ فهو أَعْجفُ شاسِفُ
ويقال : استلام الرجل إلى ضَيْفه ، إذا فعل ما يُلام عليه ؛ وقال القُطاميّ :
ومَن يَكُن اسْتلام إلى ثَوِيَ
فقد أَحْسنتُ يا زُفَر المَتَاعَا
لمى : أبو عبيد ، عن الكسائي : تزوّج فلانٌ لُمَتَه من النِّساء ، أي مِثْله .
ورُوي أن شيخاً تزوَّج جاريةً شابّة زَمن عُمر بن الخطاب ، فَفَرِكَتْه وَقَتَلتْه ، فلما بلغ عُمَرَ الخبرُ قال : يا أيها الناس ، لِيتزوج كُلّ رَجُل لُمَته ، أي امرأته على قَدْر سِنّه ، ولا يتزوّج الشيخ حدثةً يشقّ عليها تَزَوّجه .
ورُوي عن فاطمة البَتول أنها خرجت في لُمَة من نِسائها تتوطّأ ذَيْلَها حتى دَخَلت على أبي بكر الصّديق ، أي : في جماعة من نِسائها .
وقيل : اللُّمَة من الرّجال : ما بين الثّلاثة إلى العَشرة .
ويُقال : لك فيه لُمَة ، أي : أُسْوة ؛ وأَنْشد ابن الأعْرابيّ :
قَضاء الله يَغْلب كُلَّ حَيَ
ويَنْزل بالجَزْوع وبالصَّبُورِ
فإن نَغْبُر فإنّ لنا لُمَاتٍ
وإنْ نَغْبُر فنحن على نُذُورِ
أي : نَذَرنا أنّا سنموت لا بُدّ لنا من ذلك .
قال : واللُّمَات : المُتوافقون من الرِّجال .
يقال : أنت لي لُمَة ، وأنا لك لُمة .
وقال في مَوضع آخر : اللُّمَى : الأتراب .
قلت : جعل النّاقِص من اللُّمَة واواً أو ياء ، فجمعها على اللُّمَى .
قال : واللّمْي : الشِّفاه السُّود .
وفي ( نوادر الأعراب ) : اللُّمَة في المحراث : ما يَجُرّ به الثَّور يُثير به الأرض .
وهي : اللُّومة ، والنَّورج .
أبو زيد : تَلَمّأت الأرضّ على فلانٍ تَلَمُّؤاً ، إذا هي استوت عليه فوارتْه ؛ وأَنشد في ذلك :
وللأَرْض كم مِن صالِحٍ قد تَلَمَّأت
عليه فوارتْه بلمّاعةٍ قَفْرِ
ويُقال : قد ألمأتُ على الشيء ، إذا احتويتَ عليه .
غيره : يُقال : ما أَدري أين أَلمأَ مِن بلاد الله ؟ أي ذَهَب .
ويقال : كان في الأرض مَرعى وزَرع فهاجت الرِّياح فألْمأَتْها ، أي تَركتها صَعِيداً .
ابن كُثْوة : ما يَلْمَأ فَمُه بكلمة ، وما يَجْأَى فَمُه ، بمَعْناه .
وما يلمأ فَمُ فلان بكلمة ، معناه : لا يَسْتعظم شيئاً تَكَلَّم به مِن قَبيح .
الليث : اللَّمى ، مَقصور ، من الشَّفة اللّمْياء ، وهي اللَّطيفة القليلة الدَّم .
والنعت ، أَلْمى ولَمْياء .
وكذلك : لَثة لَمياء : قليلة اللّحم .
وقال أبو نصر : سألت الأصمعي عن اللّمى مرةً ، فقال : هي سُمْرة في الشّفَة .
ثم سألته ثانيةً ، فقال : هو سَواد يكون في الشّفتين ؛ وأَنشد :
يَضْحكن عن مَثْلوجة الأثلاج
فيها لَمًى مِن لُعْسَةِ الأدْعاج
وظِلٌّ أَلْمي : كثيف أَسْود ؛ قال طرفة :
وتَبْسِم عن أَلْمَى كأنّ مُنَوَّراً
تَخَلَّل حُرَّ الرَّمْلِ دِعْصٌ له نَدِي
أراد : عن ثَغْر ألْمى اللِّثات ، فاكتفى بالنَّعت عن المَنْعوت .
وقال أبو الجَرّاح : إنّ فلانة لَتُلَمِّي شَفَتَيْها .
وقال بعضهم : الأَلْمى : البارد الرِّيق . وظِلٌّ ألْمى : بارِد .
وجَعل ابن الأعرابيّ : اللّمَى سَواداً .
ألم : أبو عُبيد : عن ابن السِّكيت : أَلِمْتَ بَطْنَك ، ورَشِدْت أَمْرَك .
قال : وانتصاب بَطْنك وأَمْرك على التّفسير ، وهو مَعرفة ، والمُفَسرات نكرات ؛ كقولك : قَرِرْت به عَيْناً ، وضِقْت به ذَرْعاً . وقد مَرّ تفسيرُه .
والأَلَم : الوَجع .
وقد أَلِم الرَّجُل يَأْلَم ، أَلَماً ، فهو أَلِم .
ويُجمع الأَلم : آلاماً .
فإذا قلت : عذاب أليم ، فهو بمعنى مُؤْلم .
ومنه : رَجُلٌ وَجِع ، وضَرْب وَجِع ، أي مُوجع .
وتألّم فلانٌ من فلانٍ ، إذا تشكَّى منه وتوجَّع .
أبو زيد : يقال : ما أجد أَيْلَمةً ولا ألماً ، وهو الوَجع .
ابن الأعرابي : ما سمعت له أَيْلمةً ، أي صَوتاً .
شمر ، عنه : ما وجدت أَيْلمةً ولا أَلماً ، أي وجعاً .
وقال أبو عمرو : الأَيْلمة : الحَركة ؛ وأَنْشد :
فما سمعتُ بعد تلك النَّأَمَهْ
منها ولا مِنْه هُناك أَيْلَمهْ
وأَلُومَة : موضع ، وقال صَخْر الغَيّ :
ويَجْلُبوا الخَيْلَ من أَلُومةَ أو
مِن بَطْن عَمْقٍ كأنها البُجُدُ
ملا أملى : أبو حاتم : حُبٌّ مَلآن ، وقِرْبة مَلأَى ، وحِبَابٌ مِلاَء .
وإن شِئت خَفّفت الهمزة فقلت : مَلاً .
والمِلْء : ما أَخذ الإناءُ من الماء .
وقد امتلأ الإناء .
وإناء مَلآن .
وشابٌّ مالىء العين ، إذا كان فخماً حَسَناً ؛ قال الراجز :
بِهَجْمة تَملأ عَيْن الحاسِدِ
ويقال : أَمْلأ فلانٌ في قَوْسه ، إذا أَغْرق في النَّزْع .
ومَلأ فلانٌ فُروج فَرسه ، إذا حَمله على أشَدّ الحُضْر .
أبو عُبيد : مُلىء فلانٌ ، فهو مَمْلوء .
والاسم : المُلاءة ، وهو الزُّكام .
وقد أملأه الله ، إذا أَزْكَمه .
الليث : المُلأَة : ثِقَلٌ يأخذ في الرأس كالزُّكام من امتلاء المَعِدة .
والمَلأ ، مهموز مقصور : أشراف الناس ووُجوههم ؛ قال الله عزّ وجلّ : ( أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلإِ ) ( البقرة : 246 ) و ) قَالَ الْمَلاَُ مِن قَوْمِهِ ) ( الأعراف : 59 ) .
ورُوي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه سَمع رجلاً من الأنصار مَرْجِعَه من غَزوة بَدْر يقول : ما قتلنا إلا عجائزَ صُلْعاً . فقال النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أولئك الملأ من قُريش لو حَضرت فِعالَهم لاحْتَقرت فِعْلك .
والملأ أيضاً : الخُلق : يقال : أحْسِنْ مَلأَك أيها الرجل ، وأحسنوا أمْلاءَكم .
وفي حديث أبي قتادة أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) لما تكابُّوا على الماء في تِلك الغَزاة لِعَطشٍ نالهم ، قال : ( أَحْسنوا أَمْلاءكم فكُلّكم سَيَرْوَى ) .
أي : أَحْسِنُوا أَخلاقكم .
ومنه قوله :
تَنادَوْا آل بُهْثة إذ رَأَوْنَا
فقُلْنا أحْسِني مَلأً جُهَيْنَا
أي : أحسني خُلقاً يا جُهَينة .
ويُقالُ : أراد : أحسني مُمالأة ، أي معاونةً ، من قولك : مالأت فلاناً ، أي عاونتُه وظاهرتُه .
وفي حديث عمر أنه قَتل سبعة نفر بصبيّ قتلوه غِيلةً ، وقال : لو تمالأ عليه أهل صَنعاء لقتلتُهم به .
يقول : لو تضافَروا واجتمعوا عليه حتى قتلوه .
وقال أبو إسحاق : رجُلٌ مَلِيء ، مهموز : بَيِّنُ المَلاَء .
والمَلأ : الرُّؤساء ، سُمّوا بذلك لأنهم مِلاَءٌ بما يُحتاج إليه .
قال : والمَلأ : الخَلْق .
قال : وهما مَهموزان مَقْصُوران .
وأما الملا : المُتَّسع من الأرض ، فهو غير مهموز ، يكتب بالألف وبالياء ، والبَصريون يكتبونه بالألف ؛ وأنشد :
أَلا غَنِّياني وارْفَعا الصَّوتَ بالمَلاَ
فإنّ المَلاَ عِنْدي يَزيد المَدى بُعْدَا
أبو زيد : مَلُؤ الرَّجُلُ يَمْلُؤُ مَلاءة .
فهو : مَلىء .
الليث : المُلاَءة : الرَّيْطة .
والجمع : المُلاَء .
قال : وقوم مِلاَء .
قال : ومَن خَفّف قال : قومٌ مِلًى .
ابن الأعرابي : المُلَى : الرّمَاد الحارّ .
والمُلَى : الزَّمانُ مِن الدَّهْر .
وقال ابن السِّكيت ، في قول الشاعر :
وتَحَدَّثوا مَلأً لِتُصْبح أُمّنا
عَذْراء لا كَهْلٌ ولا مَوْلُودُ
أي : تَشاوروا وتَحَدَّثوا مُتمالئين على ذلك ليقتُلونا أجمعين فتُصبح أمّنا كالعَذراء التي لا وَلد لها .
أبو عبيد : يُقال للقوم إذا تتابعوا برأيهم على أَمْر : قد تمالئُوا عليه .
وقال ابن السِّكيت : تَمَلَّأْتُ من الطعام تَمَلُّوءاً .
مَلوة من الدهر ، ومُلوة ، ومِلوة ، ومَلاوة ؛ وهُذيل تقول : مَلاَوة ؛ وبعضُ العرب يقول : مُلاَوة ، كله من الطُّول .
ابن الأعرابي : مَلاوة من الدهر ، ومُلاوة ، ومِلاوة ، أي حينٌ من الدّهْر .
الليث : إنه لفي مَلاوة من عَيْش ، أي قد أُمْلِيَ له .
والله يُملي من يشاء فيؤجّله في الخَفض والسَّعة والأَمْن ؛ قال العجّاج :
مُلاوةً مُلِّيتُها كأنِّي
ضاربُ صَنْجٍ نَشْوةٍ مُغَنِّي
الأصمعي : أَمْلى عليه الزَّمنُ ، أي طال عليه .
وأملى له ، أي طوّل له وأَمْهله .
ومَلاَ البَعيرُ يَمْلُو مَلْواً ، إذا سار سَيْراً شديداً ؛ وقال مُلَيح الهُذليّ :
فأَلْقوا عليهنّ السّياط فشَمَّرت
سعالَى عليها المَيْسُ تَمْلُوا وتَقْذِفُ
شَمر : يقال : فلان أَمْلأ لعيني من فلان ، أي أتمّ في كل شيء منظراً وحُسْناً .
وهو رجل مالىءٌ للعَين ، إذا أَعجبك حُسْنه وبَهْجته .
ابن الأعرابي : مالأه ، إذا عاونه ؛ ولامأه ، إذا صحبه أشباهُه .
مأل : ابن الأعرابي : رَجُلٌ مَئِلٌ ، وامرأة مَئِلة ، أي ضَخْمٌ تارٌّ .
وقد مَئِلت تَمْأَل ، ومَؤُلت ، تَمْؤُل .
ولم : وقال أبو العباس : الوَلْمة : تمام الشيء واجْتماعه .
وأَوْلَم الرَّجُلُ : اجتمع خَلْقُه وعَقْلُه .
قال : والوَلَمُ : الحَبْلُ الذي يُشدّ من التَّصْدير إلى السِّنَاف لئلاّ يَقْلقا .
والوَلْم : القَيْد .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : يُسمَّى الطَّعام الذي يُصْنع عند العُرس : الوَلِيمة .
وقال النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) لعبد الرحمن بن عوف ، وقد جمع إِليه أهله : ( أَوْلِم ) .
أي : اصْنع وَلِيمةً .
وأصْل هذا كله من الاجتماع .
ابن هانىء ، عن أبي زيد : رجلٌ وَيْلُمّة : داهيةٌ أيّ داهية .

##### Türkçe

ل م ( **وايء** )
**مال** , **أمل** , **ألم** , **لأم** , **لوم** , **ملا** , **أملى** , **لما** , **ولم** .

**أمل** : Leys : **الأَمَل** : ümit.

Ve denilir: **أَمَلْته** onu **آمُله**; ve **أَمَله** onu **يأْمُله**.

Ve **التّأمُّل** : sağlamca durup düşünme.

Ve **الأَمِيل** : kumdan bir ip; onun çoğundan ayrılmış; **مِيل** takdiri üzere; ve inşad etti:
كالبَرْق يَجْتَاز أَمِيلاً أَعْرَفَا

Ve onun çoğulu: **أُمُل**.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الأَمِيل** : kumdan bir ip; onun genişliği yaklaşık bir **مِيل** olur.

Dedim: Onunla kumdan **الأَميل**i kastettiler: **الأمْيل**; sonra hafifletildi, diye zannedenin sözü bir şey değildir; ve onların كلامında buna benzeyen bir şey bilmiyoruz.

Ve denilir: **ما أَطول إمْلته** **من الأَمل**den.

İbnü’l-A‘râbî: **الأَمَلة** : adamın yardımcıları.

Onların teki: **آمِل**.

**ميل** : Leys: **المال**; bilinen; ve onun çoğulu: **أَمْوَال**.

Ve bedevîlerin malı: **النّعَم**.

Ve **رَجُلٌ مالَةٌ** : mal sahibi; ve fiil: **تَمَوَّل**.

Ebû Zeyd: **المِيل** , bilinen.

Ve **المَيَل** , **الأَمْيَل**in masdarıdır; o da eğilen kimsedir.

Ve fiil: **مَيِل** **يَمْيَل**.

Leys: kumdan **المَيْلاء** : ayrılmış büyük bir düğüm.

Dedim: kumların sıfatında **المَيْلاء**yı tanımıyorum; ve zannediyorum ki Zü’r-Rumme’nin sözünü kastetti:
مَيْلاَءَ من مَعْدنِ الصِّيران قاصِيَةٍ
أَبْعَارُهُنّ على أَهْدافها كَثَبُ

Ve ancak burada (**المَيْلا**) ile: bir **أرطاة**yı kastetti; ve onun o vakit iki manası vardır:
Birincisi: onda bir eğrilik kastetmiş olmasıdır.
İkincisi: onun, vahşî sığırın madeninden nihayete ermiş, uzaklaşmış olmasını kastetmiş olmasıdır.

Leys: **المِيل** : yolcu için yerin tümseklerinde ve yükseklerinde yapılan bir işaret.

Dedim: Arapların كلامında **المِيل** : yerden bakışın uzanmasının nihayet miktarıdır.

Ve Mekke yolunda yapılmış alametlere **أميال** denildi; çünkü onlar bakış menzilinin miktarları üzerine, bir **ميل**den bir **ميل**e kadar inşa edildi; ve onlardan her üç **أميال** bir **فَرْسخ**tur.

Ebû Hâtim, Asmaî’den: avamın, göze sürme çekilen şeye **المِيل** demesi hatadır; ancak o **المُلْمُول**dur.

Leys: **المِيل** : **المُلْمُول**dur.

Dedi: ve erkeklerden **الأَمْيل** : zorbadır.

Dedi: ve o, bedevîlerin تفسيرinde: savaşta yanında mızrak taşınmayan kimsedir.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الأمْيل** : kılıcı olmayan kimse; onun çoğulu: **مِيل**; A‘şâ dedi:
لا مِيلٌ ولا عُزُلُ

Ve bu, sahih olanın ta kendisidir.

Ve denilir: falan, bir malı **تَمَوّل** etti; maldan bir **قِنْية** edindiği vakit; ve ondan Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) sözü: (**غير مُتموِّل مالاً ، وغير مُتأثِّل مالاً**).

Ve iki mana birbirine yakındır.

Ve denilir: adamın malı **مال** **يَمَالُ**: malı çoğaldı.

Ve **وما أمْوَلَه** yani: onun malı ne çoktur.

Amr, babasından: o, **العَنكبوت**tur; ve **المُولَةُ**; ve **الشَّبَتُ**; ve **الْمِنَنة**.

Ve **المِشْطة المَيْلاء** : bilinen bir taraktır; ve onların bazısı onu kadınlar için kerih görmüştür.

Ve kadınların zikrinde hadiste geldi: (**مائلاتٌ مُميلات**).

Der ki: kibirle eğilirler ve erkeklerin kalplerini meylettirirler.

Ve denildi: başörtüsünü eğenler; nitekim râciz dedi:
مائلة الخِمْرة والكَلاَم

Ve denildi: **المائلات** : süslenip açılanlardır.

Ve denildi: başları erkeklere doğru eğilenlerdir.

Ve Ebû Mûsâ hadîsinde, Enes’e dediği rivayet edildi: dünya acele ettirildi ve âhiret gizlendi; ama vallahi onu görselerdi ne saparlardı ne de **مَيَّلوا**. Yani: şüphe etmezlerdi ve tereddüt etmezlerdi.

Araplar der: ben şu iki iş arasında **لأُميِّل** ederim ve ikisi arasında **أُمايل** ederim; hangisini binerim; ve ikisi arasında **أُمايط** ederim; ve ben ikisi arasında **لأُمَيِّل** ederim ve **أُمايل** ederim; hangisi daha faziletlidir? Ve İmrân b. Hıttân dedi:
لما رأوْا مَخْرجاً من كُفْر قَومهم
مَضَوْا فما مَيَّلوا فيه وما عَدَلُوا

Yani: şüphe etmediler.

Ve adam iki iş arasında **مَيّل** ederse, o şüphe edendir.

Ve onun sözü: **ما عدلوا**; senin: “onunla kimseyi denk tutmadılar” demen gibi.

Ebû Zeyd: duvar **مَيل** etti; ve devenin hörgücü **مَيل** etti; ve havuz **مَيِل** etti; **مَيَلاً**.

Ve duvar **مال** eder, **يَمِيل** eder, **مَيْلاً**.

İbnü’s-Sikkît: falanda bize karşı bir **مَيَلٌ** vardır.

Ve duvarda bir **مَيَلٌ** vardır.

**لأم لوم** : Leys: **اللّوْم** : kınama; ve **لامَ** eder, **يَلُوم** eder.

Ve **رَجُلٌ مَلُوم** ve **مَلِيم** : kınamayı hak etmiştir.

Dedi: ve **اللّوْماء** : kınamadır.

Ve **اللّوْمَةُ** : şehadettir.

Dedi: ve **اللاّمة** , hemzesiz; ve **اللاّمُ** : dehşettir; Mütelemmis dedi:
ويكاد من لامٍ يَطير فؤادُها

Dedi: ve Ebû’d-Dukayk dedi: **اللاّم** : yakınlıktır.

Ve Ebû Hayra dedi: **اللاّم** , söyleyenin “**لامٍ**” sözündendir; bağıranın “أيا أيا” demesi gibi; deve bunu işittiği vakit kalbinin keskinliğinden uçar.

Dedi: ve Ebû’d-Dukayş’in sözü, beyitteki **المتنكِّس**in manasına daha uygundur; çünkü dedi:
ويَكاد من لامٍ يَطير فُؤادُها
إذ مَرَّ مُكّاءُ الضُّحَى المُتَنكِّسُ

İbnü’l-A‘râbî: Mütelemmis’in beytinde **اللاّمُ** : şahıstır.

Denilir: onun **لامَه**ini gördüm; yani şahsını.

Sa‘leb, ondan: **اللّوَمُ** : kınamanın çokluğudur.

Ve Ferrâ ve Ebû Zeyd dedi: Araplardan kimi, **المَلِيم**i **المَلُوم** manasında söyler.

Ve **مَلِيم** diyen, onu **لِيمَ** üzerine bina etti.

Ebû Ubeyde: adamı **لُمْت** ettim ve onu **أَلَمْتُه**; tek bir manadadır; ve ondan Hüzeli Ma‘kıl b. Huveylid’in sözü:
حَمِدْتُ الله أن أَمْسى رَبِيع
بدار الهُون مَلْحِيّاً مُلامَا

Ve denilir: kavim, kendileri için **لُواماتٍ**ı yerine getirdi; o da ihtiyaçlardır.

Onun teki: **لُوَامة**.

Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **اللأمَةُ** : zırhtır.

Ve onun çoğulu: **لُؤَم**; **فُعَل** misali.

Ve dedi: bu, kıyasa göre değildir.

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **اللأمة** : bütün silahtır.

Kılıca **لأْمَة** denilir; mızrağa **لأْمَة** denilir.

Ancak ona **لأْمة** denildi; çünkü o bedene **تُلاائم** eder ve ona yapışır.

Dedi: ve denilir: adam **اسْتلأم** etti; yanında olan teçhizat, zırh, miğfer, kılıç ve ok giydiği vakit; ve Antere dedi:
إن تُغْدِفي دُونِي القِناعَ فإنّني
طَبٌّ بأخْذ الفارس المُسْتَلْئِم

Dedi: ve onların bazısı dedi: **اللأمة** , sağlam zırhtır.

Ona **لأْمَة** denildi; onun sıkılığı ve halkalarının kalitesi için; ve İbn Ebî’l-Hukayk dedi, böylece **اللأْمة**yi miğferler kıldı:
بِفَيْلَقٍ تُسْقِط الأحْبالَ رُؤيتُها
مُسْتَلْئِمي البَيْض من فوق السَّرابِيلِ

Ve A‘şâ dedi, böylece **اللأمة**yi bütün silah kıldı:
وقُوفاً بما كان من لأْمَةٍ
وهُنّ صِيَامٌ يَلُكْن اللُجُمْ

Ve başkası dedi, böylece **اللأمة**yi zırh ve onun önünde ve arkasında bulunan yarıkları kıldı:
كأنّ فُروج اللأمة السَّرْد شَكّها
على نفسِه عَبْلُ الذِّراعين مُخْدِرُ

Ebû Zeyd: adam **لَؤُم** eder, **يَلْؤُم** eder, **لُؤْماً** ve **مَلأَمَةً**; o halde o **لَئِيم**dir.

Ve denilir: adam **ألأم** etti; insanlar onu onunla **لَئِيماً** çağıracak şeyi yaptığı vakit; o halde o **مُلْئِم**dir.

Ve denilir: bu, **مِلأَمٌ** bir adamdır; o, alçaklara mazeret bulan kimsedir.

İbnü’l-A‘râbî: **المُلْئِم** : alçakları doğuran kimsedir.

Dedi: ve adama sövüldüğü vakit denilir: “**يا لُؤْمان**”, “**ويامَلأَمان**”, “**ويا مَلأم**”.

Dedi: ve falan, babayı **استلأم** etti; kötü, alçak bir babası olduğu vakit.

Ve denilir: bu, bunun **لِئْم**idir; yani onun benzeridir.

Ve kavim **أَلآم**dır; ve inşad etti:
أتقعد العامَ لا تَجْني على أَحدٍ
مُجنَّدين وهذا الناسُ أَلآمُ

Dedi: ve **اللأم** : uyuşmadır.

Ve **المُلْئِم** : alçak adamdır.

Ve iki şey **تَلاءَم** etti; bir araya geldikleri ve birleşip bağlandıkları vakit.

Ve denilir: iki fırka ve iki adam **التأم** etti; barıştıkları ve bir araya geldikleri vakit; ve ondan A‘şâ’nın sözü:
يَظُن الناس بالمَلِكَيْن أنّهما قد الْتأمَا
فإن تَسْمَع بَلأْمهما
فإن الأَمْرَ قد فَقِمَا

Ve yara **التأم** etti: **التئاما**; iyileştiği ve kaynaştığı vakit.

Ve bu yemek bana **يُلائمني**; yani bana uyar.

Ve “**يُلاومني**” deme.

Ve iki fırka arasında **ولاءَمْت**; ikisi arasında ıslah ettiğin vakit.

Leys: yarayı ilaçla **ألأْمت** ettim.

Ve **القُمْقُم**u **ألأمت** ettim; çatlaklarını kapattığın vakit.

İbnü’s-Sikkît: **اللُّؤْمة** : yerin onunla sürüldüğü saban demiridir.

O, **الفَدّان** üzerinde olursa, o **العِيَان**dır.

Ve onun çoğulu: **عُيُن**.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **سَهْمٌ لأمٌ** : üzerinde **لُؤَامٌ** tüy vardır; ve İmru’ul-Kays dedi:
نَطْعنهم سُلْكَى ومَخْلُوجةً
لَفْتَكَ لأْميْن على نابِلِ

Dedi: ve Kisâî dedi: oku **لأَمْتُ** ettim; “**فَعَلْت**” gibi: ona **لُؤَاماً** yaptım.

Asmaî ve Ebû Ubeyde: tüyden **اللُّؤَام**: **القُذّة**nin karnının ondan diğerinin sırtına bitişik olmasıdır; ve o, olanın en iyisidir; iki karın veya iki sırt buluşursa, o **لُغَاب** ve **لَغْب**dir; ve Evs b. Hacer dedi:
يُقَلِّب سَهْماً راشه بمَناكِبٍ
ظُهارٍ لُؤامٍ فهو أَعْجفُ شاسِفُ

Ve denilir: adam misafirine karşı **استلام** etti; kendisi hakkında kınanacağı şeyi yaptığı vakit; ve Kutamî dedi:
ومَن يَكُن اسْتلام إلى ثَوِيَ
فقد أَحْسنتُ يا زُفَر المَتَاعَا

**لمى** : Ebû Ubeyd, Kisâî’den: falan, kadınlardan kendi **لُمَتَه**i ile evlendi; yani onun misliyle.

Ve rivayet edildi ki bir ihtiyar, Ömer b. Hattâb zamanında genç bir cariye ile evlendi; o da onu iğrendi ve onu öldürdü; haber Ömer’e ulaşınca dedi: ey insanlar, her adam kendi **لُمَتَه**i ile evlensin; yani yaşının ölçüsünce karısıyla; ve ihtiyar, genç bir kadınla evlenmesin; onun üzerine evlenmesi ona ağır gelir.

Ve Fâtıma el-Betûl’den rivayet edildi ki o, kadınlarından bir **لُمَة** içinde çıktı; eteğini çiğneyerek Ebû Bekir es-Sıddîk’ın yanına girinceye kadar; yani kadınlarından bir cemaat içinde.

Ve denildi: erkeklerden **اللُّمَة** : üç ile on arasıdır.

Ve denilir: sende onda bir **لُمَة** vardır; yani bir örneklik; ve İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
قَضاء الله يَغْلب كُلَّ حَيَ
ويَنْزل بالجَزْوع وبالصَّبُورِ
فإن نَغْبُر فإنّ لنا لُمَاتٍ
وإنْ نَغْبُر فنحن على نُذُورِ

Yani: biz, mutlaka öleceğimize adadık; bize bundan kaçış yoktur.

Dedi: ve **اللُّمَات** : erkeklerden birbirine uygun olanlardır.

Denilir: sen bana bir **لُمَة**sin, ben de sana bir **لُمة**yim.

Ve başka bir yerde dedi: **اللُّمَى** : yaşıtlar.

Dedim: **اللُّمَة**nin eksik harfini **واواً** veya **ياء** kıldı; böylece onu **اللُّمَى** üzerine cem‘ etti.

Dedi: ve **اللّمْي** : siyah dudaklardır.

Ve (**نوادر الأعراب**)da: sabanda **اللُّمَة** : öküzün onunla çektiği, onunla yeri kaldırdığı şeydir.

Ve o: **اللُّومة** ve **النَّورج**dur.

Ebû Zeyd: yer, falanın üzerine **تَلَمّأت** etti, **تَلَمُّؤاً**; onun üzerine düzleştiği ve onu örttüğü vakit; ve bunun hakkında inşad etti:
وللأَرْض كم مِن صالِحٍ قد تَلَمَّأت
عليه فوارتْه بلمّاعةٍ قَفْرِ

Ve denilir: bir şeyin üzerine **ألمأتُ** ettim; onu kuşattığın vakit.

Başkası: denilir: Allah’ın beldelerinden nereye **أَلمأَ** ettiğini bilmiyorum; yani gitti.

Ve denilir: yerde otlak ve ekin vardı; rüzgârlar esti de onu **فألمأَتْها**; yani onu dümdüz toprak bıraktı.

İbn Küsve: ağzı bir kelimeyle **يَلْمَأ** etmez; ve ağzı **يَجْأَى** etmez; manasıyla.

Ve falanın ağzı bir kelimeyle **يَلمأ** etmez; manası: çirkin bir sözden konuştuğu şeyi büyük görmez.

Leys: **اللَّمى** , maksûr; **الشَّفة اللّمْياء**dan; o, ince, kanı az olandır.

Ve sıfat: **أَلْمى** ve **لَمْياء**.

Ve aynı şekilde: **لَثة لَمياء** : eti az.

Ebû Nasr dedi: Asmaî’ye bir kere **اللّمى**yı sordum; dedi ki: dudakta bir esmerliktir.

Sonra ona ikinci defa sordum; dedi ki: iki dudakta bulunan bir siyahlıktır; ve inşad etti:
يَضْحكن عن مَثْلوجة الأثلاج
فيها لَمًى مِن لُعْسَةِ الأدْعاج

Ve **ظِلٌّ أَلْمي** : yoğun siyah; Tarafe dedi:
وتَبْسِم عن أَلْمَى كأنّ مُنَوَّراً
تَخَلَّل حُرَّ الرَّمْلِ دِعْصٌ له نَدِي

Kastetti: **ثَغْر**den, **ألْمى اللِّثات**; böylece mevsûfu sıfata iktifa etti.

Ebû’l-Cerrâh dedi: falanca, iki dudağını **لَتُلَمِّي** eder.

Ve onların bazısı dedi: **الأَلْمى** : soğuk tükürüktür. Ve **ظِلٌّ ألْمى** : soğuktur.

Ve İbnü’l-A‘râbî, **اللّمَى**yı siyahlık kıldı.

**ألم** : Ebû Ubeyd: İbnü’s-Sikkît’ten: karnını **أَلِمْتَ** ettin ve işini **رَشِدْت** ettin.

Dedi: karnının ve işinin nasbı, تفسير üzerinedir; o ise marifedir; ve müfesserler nekrelerdir; senin: “onunla gözüm serinledi” ve “onunla kolum daraldı” demen gibi. Onun تفسيرi geçmişti.

Ve **الأَلَم** : ağrıdır.

Ve adam **أَلِم** eder, **يَأْلَم** eder, **أَلَماً**; o halde o **أَلِم**dir.

Ve **الأَلم** cem‘ olunur: **آلاماً**.

“**عذاب أليم**” dediğin vakit, o **مُؤْلم** manasındadır.

Ve ondan: **رَجُلٌ وَجِع** ve **ضَرْب وَجِع**; yani acıtan.

Ve falan, falandan **تألّم** etti; ondan şikâyet ettiği ve acı duyduğu vakit.

Ebû Zeyd: denilir: ben bir **أَيْلَمةً** de bir **ألماً** da bulmuyorum; o, ağrıdır.

İbnü’l-A‘râbî: onun için bir **أَيْلمةً** işitmedim; yani bir ses.

Şemmer, ondan: bir **أَيْلمةً** de bir **أَلماً** da bulmadım; yani bir ağrı.

Ve Ebû Amr dedi: **الأَيْلمة** : harekettir; ve inşad etti:
فما سمعتُ بعد تلك النَّأَمَهْ
منها ولا مِنْه هُناك أَيْلَمهْ

Ve **أَلُومَة** : bir yerdir; ve Sahr el-Gayy dedi:
ويَجْلُبوا الخَيْلَ من أَلُومةَ أو
مِن بَطْن عَمْقٍ كأنها البُجُدُ

**ملا أملى** : Ebû Hâtim: **حُبٌّ مَلآن** ve **قِرْبة مَلأَى** ve **حِبَابٌ مِلاَء**.

Ve istersen hemzeyi hafifletirsin de **مَلاً** dersin.

Ve **المِلْء** : kabın sudan aldığı şeydir.

Ve kap **امتلأ** etti.

Ve kap **مَلآن**dır.

Ve **وشابٌّ مالىء العين** : heybetli, güzel olduğu vakit; râciz dedi:
بِهَجْمة تَملأ عَيْن الحاسِدِ

Ve denilir: falan, yayında **أَمْلأ** etti; çekişte sonuna kadar gittiği vakit.

Ve falan, atının yarıklarını **مَلأ** etti; onu en şiddetli koşuya yüklediği vakit.

Ebû Ubeyd: falan **مُلىء** edildi; o halde o **مَمْلوء**dur.

Ve isim: **المُلاءة**; o da nezledir.

Ve Allah onu **أملأه** etti; onu nezle yaptığı vakit.

Leys: **المُلأَة** : midenin dolmasından, nezle gibi başta tutan bir ağırlıktır.

Ve **المَلأ** , hemzeli maksûr: insanların eşrafı ve yüzleridir; Allah عزّ وجلّ dedi: (**أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلإِ**) (البقرة: 246) ve (**قَالَ الْمَلاَُ مِن قَوْمِهِ**) (الأعراف: 59).

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki o, Bedir gazvesinden dönüşünde ensardan bir adamı işitti, derdi: biz ancak kel, yaşlı kadınları öldürdük. Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: onlar, Kureyş’in **الملأ**sidir; onların fiilleri hazır olsaydı, senin fiilini küçük görürdün.

Ve **الملأ** ayrıca: huydur; denilir: ey adam, **مَلأَك**ini güzel yap; ve **أمْلاءَكم**ı güzel yapın.

Ve Ebû Katâde hadîsinde: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ), o gazvede kendilerine isabet eden susuzluktan dolayı su üzerine yığıldıkları vakit dedi: (**أَحْسنوا أَمْلاءكم فكُلّكم سَيَرْوَى**).

Yani: ahlâkınızı güzel yapın.

Ve ondan onun sözü:
تَنادَوْا آل بُهْثة إذ رَأَوْنَا
فقُلْنا أحْسِني مَلأً جُهَيْنَا

Yani: ey Cüheyne, huyu güzel yap.

Ve denilir: kastetti: **مُمالأة**yi güzel yap; yani yardımlaşmayı; senin: falana **مالأت** ettim; yani ona yardım ettim ve onu destekledim, sözünden.

Ve Ömer hadîsinde: bir çocuğu hileyle öldüren yedi kişiyi öldürdü; ve dedi: Sana‘a ehli onun üzerine **تمالأ** etseydi, onları onunla öldürürdüm.

Der ki: onun üzerine yardımlaşıp bir araya gelselerdi, ta ki onu öldürselerdi.

Ebû İshâk dedi: **رجُلٌ مَلِيء** , hemzeli: **المَلاَء**ı açık olandır.

Ve **المَلأ** : reislerdir; onlara bu ad verildi; çünkü onlar, ihtiyaç duyulana dair bir **مِلاَءٌ**dur.

Dedi: ve **المَلأ** : huydur.

Dedi: ikisi de hemzeli maksûrdur.

أما **الملا** : yerin geniş olanı; o hemzeli değildir; elif ile ve yâ ile yazılır; Basralılar onu elif ile yazar; ve inşad etti:
أَلا غَنِّياني وارْفَعا الصَّوتَ بالمَلاَ
فإنّ المَلاَ عِنْدي يَزيد المَدى بُعْدَا

Ebû Zeyd: adam **مَلُؤ** etti, **يَمْلُؤُ** eder, **مَلاءة**.

O halde o: **مَلىء**dür.

Leys: **المُلاَءة** : **الرَّيْطة**dır.

Ve çoğul: **المُلاَء**.

Dedi: ve kavim **مِلاَء**.

Dedi: ve hafifleten kimse der ki: kavim **مِلًى**.

İbnü’l-A‘râbî: **المُلَى** : sıcak küldür.

Ve **المُلَى** : dehrden zamandır.

Ve İbnü’s-Sikkît, şairin sözünde:
وتَحَدَّثوا مَلأً لِتُصْبح أُمّنا
عَذْراء لا كَهْلٌ ولا مَوْلُودُ

Yani: bunun üzerine birbirine dayanışmış olarak danıştılar ve konuştular; ta ki bizi hepimizi öldürsünler de annemiz, çocuğu olmayan bakire gibi sabahlasın.

Ebû Ubeyd: kavme, bir iş üzerinde görüşleri ardı ardına geldiği vakit denilir: onun üzerine **تمالئُوا** ettiler.

Ve İbnü’s-Sikkît dedi: yemekten **تَمَلَّأْتُ** ettim, **تَمَلُّوءاً**.

Dehrden **مَلوة** ve **مُلوة** ve **مِلوة** ve **مَلاوة**; ve Hüzeyl der ki: **مَلاَوة**; ve Arapların bazısı der ki: **مُلاَوة**; hepsi uzunluktandır.

İbnü’l-A‘râbî: dehrden **مَلاوة** ve **مُلاوة** ve **مِلاوة**; yani dehrden bir vakit.

Leys: o, bir yaşayış **مَلاوة**sindedir; yani ona mühlet verilmiştir.

Ve Allah dilediğine **يُملي** eder; onu alçaklıkta, genişlikte ve emniyette erteleyip mühlet verir; Accâc dedi:
مُلاوةً مُلِّيتُها كأنِّي
ضاربُ صَنْجٍ نَشْوةٍ مُغَنِّي

Asmaî: zaman ona **أَمْلى عليه** etti; yani ona uzun geldi.

Ve ona **أملى له**; yani ona uzattı ve ona mühlet verdi.

Ve deve **مَلاَ** eder, **يَمْلُو** eder, **مَلْواً**; şiddetli yürüyüşle yürüdüğü vakit; ve Hüzeli Müleyh dedi:
فأَلْقوا عليهنّ السّياط فشَمَّرت
سعالَى عليها المَيْسُ تَمْلُوا وتَقْذِفُ

Şemmer: denilir: falan, falandan gözüm için daha **أَمْلأ**dır; yani her şeyde görünüş ve güzellikçe daha tamdır.

Ve o, gözü dolduran bir adamdır; güzelliği ve parlaklığı seni hayran bıraktığı vakit.

İbnü’l-A‘râbî: ona **مالأه** etti; ona yardım ettiği vakit; ve ona **لامأه** etti; benzerleri ona eşlik ettiği vakit.

**مأل** : İbnü’l-A‘râbî: **رَجُلٌ مَئِلٌ** ve **امرأة مَئِلة**; yani iri, gevşek.

Ve **مَئِلت** eder, **تَمْأَل** eder; ve **مَؤُلت** eder, **تَمْؤُل** eder.

**ولم** : ve Ebû’l-Abbâs dedi: **الوَلْمة** : şeyin tamamı ve toplanmasıdır.

Ve adam **أَوْلَم** etti: yaratılışı ve aklı toplandı.

Dedi: ve **الوَلَمُ** : **التَّصْدير**den **السِّنَاف**a bağlanan iptir; ikisi sallanmasın diye.

Ve **الوَلْم** : bağdır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: düğünde yapılan yemeğe **الوَلِيمة** denilir.

Ve Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ), ailesini yanına toplamış olan Abdurrahman b. Avf’a dedi: (**أَوْلِم**).

Yani: bir **وَلِيمةً** yap.

Ve bunun hepsinin aslı, toplanmadandır.

İbn Hânî’, Ebû Zeyd’den: **رجلٌ وَيْلُمّة** : bir felaket; yani ne felaket.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهمزة واللام وما يثلثهما)
(ألم) الهمزة واللام والميم أصل واحد، وهو الوجع. قال الخليل: الألم: الوجع، يقال وجَع ألِيمٌ، والفعل من الألم ألِمَ. وهو ألِمٌ، والمجاوز ألِيمٌ، فهو على هذا القياس فَعِيل بمعنى مُفْعِل. وكذلك وجِيعٌ بمعنى مُوجِع. قال([1]):
* أمِنْ رَيحانة الدّاعي السميعُ *
فوضع السميع موضع مُسْمِع. قال ابن الأعرابي عذاب أليم أي مؤلم ورجل ألِيمٌ ومُؤْلَمٌ أي موجَعٌ. قال أبو عبيد: يقال ألِمْتَ نَفْسَك، كما تقول سفِهْتَ نَفْسَك. والعرب تقول: "الحُرُّ يُعْطي والعبد يألم قَلْبَه".
(أله) الهمزة واللام والهاء أصل واحد، وهو التعبُّد. فالإله الله تعالى، وسمّيَ بذلك لأنّه معبود. ويقال تألّه الرجُل، إذا تعبّد. قال رؤبة:
للهِ دَرُّ الغانِياتِ المُدَّهِ([2]) *** سَبَّحْنَ واستَرْجَعْنَ مِن تَأَلُّهِي
والإلاهة: الشَّمْس([3])، سمّيت بذلك لأنّ قوما كانوا يعبدونها. قال الشاعر([4]):
* فبادَرْنا الإلاهَة أنْ تؤوبا *
فأما قولهم في التحيُّر ألِهَ يَأْلَهُ فليس من الباب، لأنّ الهمزة واو. وقد ذكر في بابه.
(ألو/ي) الهمزة واللام وما بعدهما في المعتلّ أصلان متباعدان: أحدهما الاجتهاد* والمبالغة [والآخر التقصير([5])] والثاني([6]) خلاف ذلك الأوّل. قولهم آلَى يُولِي إذا حلَف ألِيَّةً وإِلْوَةً([7])، قال شاعر:
أتاني عن النُّعمان جَوْرُ أَلِيَّةٍ *** يجُورُ بها من مُتْهِمٍ بعد مُنْجِدِ
وقال في الألْوَة:
* يُكذِّبُ أقوالي ويُحْنِثُ ألْوتي([8]) *
والأَلِيّةُ محمولة على فَعولة، وأَلْوَة على فعْلَة نحو القَدْمَة. ويقال يُؤْلي وَيَأْتَلِي، ويتأَلَّى في المبالغة. قال الفرّاء: يقال ائتلى الرّجُل إذا حلف، وفي كتاب الله تعالى: ﴿ولا يَأْتَلِ أُوْلُوا الفَضْلِ مِنْكُمْ﴾ [النور 22]. ورُبّما جمعوا أَلْوَةً أُلىً. وأنشد:
قليلاً كتحليل الأُلَى ثم قلّصت  *** به شِيمَةٌ رَوْعَاءُ تقليصَ طائِر([9])قال: ويقال لليمين أَلْوَةٌ وأُلْوَةٌ وإلْوَة وأَلِيّة. قال الخليل: يقال ما أَلَوْتُ عن الجُهْدِ في حاجتك، وما ألَوْتُك نُصْحاً، قال:
* نحنُ فَضَلْنا جُهْدَنَا لَمْ نَأْتَلِه *
أي لم نَدَعْ جُهْدا. قال أبو زيد: يقال ألَوْتُ في الشيء آلو، إذا قصرت فيه. ويقول في المثل: "إلاّ حَظِيّةٌ فلا أَلِيّةٌ"، يقول: إن أَخْطأَتْك الحُظوة فلا تَتَأَلَّ أن تتودَّد إلى النّاس. الشيباني: آليت توانيت وأبطأت. قال([10]):
* فما آلى بَنِيَّ وما أساؤُوا *
وأَلّى الكلب عن صيده، إذا قصّر، وكذلك البازِي ونحوُه. قال بعض الأعراب:
وإني إذ تُسَابِقُني نَوَاها  *** مُؤَلٍّ في زيارتها مُلِيمُ([11])فأمّا قول الهذلي([12]):
جهراءُ لا تألو إذا هي أَظْهَرَتْ  *** بَصَراً ولا من عَيْلَةٍ تُغْنيني([13])وأما قول الأعشى:
..............................ولا *** يقطع رِحْماً ولا يَخُون إلاَ([14])(ألب) الهمزة واللام والباء يكون من التجمُّع والعطف والرّجوع وما أشبه ذلك. قال الخليل: الإلْبُ الصَِّغْوُ([15])، يقال إلْبُه معه، وصاروا عليه إلْباً واحداً في العداوة والشرّ. قال:
والناس إلْبٌ علينا فيك ليس لنا *** إلا السيوفَ وأطرافَ القنا وزَرُ([16])الشّيباني: تَأَلَّبُوا عليه اجتمعوا، وَأَلَبُوا يَأْلِبُونَ أَلْباً. ويقال إنَّ الأَلْبَةَ المجاعة، سمِّيت بذلك لتألُّبِ الناس فيها. وقال ابن الأعرابيّ: أَلَبَ: رجع. قال: وحدّثني رجلٌ من بني ضَبّة بحديث ثم أخذ في غيره، فسألته عن الأوّل فقال:
"السّاعةَ يَأْلِبُ إليك" أي يرجع إليك. وأنشد ابن الأعرابي:
ألم تعلمي أن الأحاديث في غَدٍ *** وبعد غَدٍ يَأْلِبْنَ أَلْبَ الطَّرائدِ([17])أي ينضمّ بعضُها إلى بعض. ومن هذا القياس قولهم: فلان يألُِبُ إبلَه أي يطردُها. ومنه أيضاً قول ابن الأعرابي: رجل إلْبُ حَرْبٍ، إذا كان يُؤَلِّبُ فيها ويجمِّع. ومنه قولهم: ألَبَ الجُرْحُ يأْلُبُ أَلْباً، إذا بدأ [برؤه]([18]) ثم عاوَدَه في أسفله نَغَل. وأمّا قولهم لما بين الأصابع إلْبٌ([19]) فمن هذا أيضاً، لأنه مَجمع الأصابع. قال:
* حَتّى كأنّ الفرْسَخينِ إلْبُ *
والذي حكاه ابن السّكّيت من قولهم ليلة أَلُوبٌ، أي باردة، ممكنٌ أن يكون من هذا الباب، لأن واجد([20]) البرد يتجمّع ويتضامّ، وممكنٌ أن يكون هذا من باب الإبدال، ويكون الهمزة بدلاً من الهاء، وقد ذُكر في بابه. وقول الراجز:
* تَبَشّرِي بماتِحٍ أَلُوبِ([21]) *
فقيل هو الذي يُتابع الدِّلاء يستقي ببعضها في إثر بعض، كما يتألَّب القومُ بعضُهم إلى بعض.
(ألت) الهمزة واللام والتاء كلمةٌ واحدة، تدلُّ على النُّقصان، يقال ألَتَهُ يَأْلِتُهُ أي نقصه. قال الله تعالى: ﴿لا يَأْلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ شَيْئاً([22])﴾ [الحجرات 14] أي لا ينقصكم.
(ألس) الهمزة واللام والسين كلمةٌ واحدة، وهي الخيانة. العرب تسمّي الخيانة ألْساً، يقولون: "لا يُدالِسُ ولا يُؤَالِس".
(ألف) الهمزة واللام والفاء أصل واحد، يدلُّ على انضمام الشيء إلى الشيء، والأشياء الكثيرة أيضاً. قال الخليل: الأَلْفُ معروفٌ، والجمع الآلاف. وقد آلَفتِ الإبلُ، ممدودة، أي صارت ألفاً. قال ابنُ الأعرابي: آلَفْتُ القومَ: صيَّرتهم أَلْفاً، وآلَفْتهم، صيَّرتهم ألفاً بغيري، وآلفوا: صارُوا ألفاً. ومثله أخْمَسُوا، وأماؤوا. وهذا قياس صحيح، لأنّ الألف اجتماع المِئين. قال الخليل: ألِفْتُ الشيءَ آلَفُه. والأُلْفَة مصدر الائتلاف . وإلْفُكَ وأليفك: الذي تألفه. [و] كلُّ شيءٍ ضممتَ* بعضَه إلى بعضٍ فقد ألّفته تأليفاً. الأصمعيّ: يقال ألِفْتُ الشيء آلَفُه إلْفاً وأنا آلِفٌ، وآلَفْتُه وأنا مُؤْلفٌ. قال ذو الرمّة:
من المؤْلِفَات الرَّمْلِ أدْماءُ حُرَّةٌ *** شُعاعُ الضُّحَى في لَوْنها يتوضَّحُ([23])قال أبو زيد: أهل الحجاز يقولون آلَفْتُ المكانَ والقومَ. وآلَفْتُ غيري أيضاً حملته على أن يألَفَ. قال الخليل: وأوالِفُ الطّير: التي بمكة وغيرِها. قال([24]):
* أوَالِفاً مَكّة مِنْ وُرْقِ الحَمِي([25]) *
ويقال آلَفَت هذه الطَّيرُ موضعَ كذا، وهن مُؤْلِفاتٌ، لأنّها لا تبرح فأما قولـه تعالى: ﴿لإيلاَفِ قُرَيْشٍ([26])﴾ [قريش 1]. قال أبو زيد: المألف: الشجر المُودِق الذي يدنو إليه الصّيد لإلْفِه إيّاهُ، فيَدِقُ إليه([27]).
(ألق) الهمزة واللام والقاف أصلٌ يدلُّ على الخفّة والطيش، واللَّمعانِ بسُرعة. قال الخليل: الإلْقَة: السِّعلاة، والذِّئبة، والمرأة الجريئة، لخبثهنَّ. قال ابنُ السِّكِّيت: والجمع إلَقٌ. قال شاعر([28]):
* جَدَّ وَجَدَّتْ إلَقَةًٌ من الإلَقْ *
قال: ويقال امرأةٌ ألَقَى سريعة الوَثْب. قال بعضُهم: رجل ألاَّقٌ أي كذّاب. وقد ألَق بالكذب يَأْلِقُ أَلْقاً. قال أبو عليّ الأصفهاني، عن القريعيّ: تألَّقَت المرأة، إذا شمّرت للخصومة واستعدّت للشرّ ورفعت رأسَها. قال ابن الأعرابيّ: معناه صارت مثل الإلْقة. وذكر ابن السكّيت: امرأة إلْقَةٌ ورجل إلْقٌ. ومن هذا القياس: ائتلق البرق ائتلاقاً إذا برق، وتألَّق تأَلُّقاً. قال:
يُصِيخُ طَوْراً وطَوْراً يقْترِي دَهِساً *** كأنّه كوكَبٌ بالرَّمْلِ يأتلِقُ
(ألك) الهمزة واللام والكاف أصلٌ واحد، وهو تَحمُّلُ الرِّسالة. قال الخليل: الأَلُوكُ الرسالة، وهي المألُكَةُ على مَفْعَُلَة. قال النابغة([29]):
ألِكْني يا عُييْنَُ إليك قولاً *** ستحمِلُه الرُّواة إليكَ عَنِّي([30])قال: وإنما سمِّيت الرسالة أَلُوكاً لأنها تؤلَكُ([31]) في الفم، مشتقٌّ من قول العرب: الفرس يَألَكُ باللّجام ويعلُكه، إذا مضغ الحديدة. قال: ويجوز للشاعر تذكير المَأْلَكَة([32]). قال عديّ:
أبْلِغِ النُّعمان عنّي مألُكاً *** أنَّه قد طال حَبْسي وانتظاري
وقول العرب: "أَلِكْني إلى فلانٍ"، المعنى تَحَمَّلْ رسالتي إليه. قال:
ألِكْني إليها عَمْرَك اللهَ يا فَتَى *** بآيةِ ما جاءت إلينا تهادِيا([33])قال أبو زيد: أَلَكْته أُلِيكُهُ([34]) إلاكةً، إذا أرسلته. قال يونس بن حبيب: استلأك فلانٌ لِفلان([35]) أي ذهب برسالته، والقياس استألك.
--------------ــــ
([1]) هو عمرو بن معد يكرب من قصيدة لـه في الأصمعيات ص43. وعجز البيت كما في الأصمعيات واللسان (10: 28):             * يؤرقني وأصحابي هجوع *
ومما يستشهد به من هذه القصيدة لفعيل بمعنى مفعل ، بكسر العين، قوله:
وخيل قد دلفت لها بخيل *** تحية بينهم ضرب وجيع
          انظر الخزانة (3: 56).
([2]) المده، من المده، وهو المدح. والبيتان في اللسان (مده، أله) وديوان رؤبة ص165.
([3]) في الأصل: "الشيء" تحريف.
([4]) هي مية أم عتيبة بن الحارث، أو أم البنين بنت عتيبة بن الحارث، ترثي عتيبة، وقيل هي بنت الحارث اليربوعي. انظر اللسان (17: 360) .
([5]) ليست في الأصل، وبمثلها يتم الكلام.
([6]) في الأصل: "والأول".
([7]) الألوة، مثلثة ساكنة اللام.
([8]) في الأصل: "ألوى".
([9]) في الأصل: "شمة روعاء"، وإنما هي الشيمة بمعنى السجية والطبيعة.
([10]) هو الربيع بن ضبع الفزاري. انظر المعمرين 7 والخزانة (3: 306). وصدر البيت كما فيهما وكما في اللسان (18: 41):
* وإن كنائني لنساء صدق *
([11]) عجزه في اللسان (18: 41).
([12]) هو أبو العيال الهذلي، يصف منيحة منحه إياها بدر بن عمار الهذلي. انظر شرح أشعار الهذليين للسكري ص130 واللسان (5: 223).
([13]) في الأصل: "بطرا ولا من عليه يغنيني"، صوابه من شرح أشعار الهذليين واللسان. وأظهرت: دخلت في وقت الظهر.
([14]) البيت بتمامه، كما في ديوان الأعشى 157 والمجمل واللسان (18: 46):
أبيض لا يرهب الهزال ولا *** يقطع رحما ولا يخون إلا
          وقد نفص كلام بعد البيت، وبالرجوع إلى اللسان يمكن تقدير هذا النقص. وقد جاء به في المجمل شاهداً لواحد الآلاء بمعنى النعم.
([15]) الإلب بفتح الهمزة وكسرها، وكذا الصغو، بالفتح والكسر، أي الميل. وفي الأصل: "الضعو" تحريف.
([16]) في الأصل: "ليس علينا".
([17]) البيت في اللسان (1: 209) بدون نسبة.
([18]) التكملة من اللسان (1: 210) ونصه: "والألب ابتداء برء الدمل".
([19]) في اللسان عن ابن جني: "مابين الإبهام والسبابة". وفي القاموس: "الإلب بالكسر: الفتر".
([20]) في الأصل: "واحد" بالحاء المهملة، صوابه بالجيم.
([21]) البيت في اللسان (1: 210).
([22]) هي قراءة الحسن والأعرج وأبي عمرو، كما في تفسير أبي حيان (8: 117). وفي الأصل:
﴿لا يَلِتْكُمْ﴾بقراءة جمهور القراء، وإيرادها هنا خطأ، وموضعها مادة (ليت).
([23]) البيت في ديوانه 80 واللسان (10: 352) ويروى: "من الآفات" و"من الموطنات" كما في شرح الديوان.
([24]) هوالعجاج من أرجوزة في ديوانه ص58-62. وانظر سيبويه (1: 8، 56) واللسان (15: 48).
([25]) هذه رواية سيبويه في (1: 56) واللسان (10: 354) وفي غيرهما: "قواطنا مكة" و"الحمى" أراد: الحمام، فحذف الميم وقلب الألف ياء. وقبل هذا البيت:
ورب هذا البلد المحرم  *** والقاطنات البيت غير الريم
([26]) كذا جاء الكلام هاهنا ناقصا. وفي اللسان: "يقول تعالى: أهلكت أصحاب الفيل لأولف قريشاً مكة، ولتؤلف قريش رحلة الشتاء والصيف، أي تجمع بينهما، إذا فرغوا من ذه أخذوا في ذه".
([27]) ودق الصيد يدق ودقا، إذا دنا منك.
([28]) هو الراجز رؤبة بن العجاج، انظر ديوانه 107 والحيوان (2: 285/ 6: 314).
([29]) من قصيدة له في ديوانه ص78 من خمسة دواوين العرب. قالها حين قتلت بنو عيسى نضلة الأسدي وقتلت بنو أسد منهم رجلين، فأراد عبيد بن حصن عون بني عبس، وأن يخرج بني أسد من حلف بني ذبيان.
([30]) في اللسان (12: 273). "ياعتيق" محرف. وعجزه في اللسان: "ستهديه الرواة إليك عني"، وفي الديوان: "سأهديه إليك إليك عني".
([31]) في الأصل: "توالك".
([32]) في أصل: "تنكير المألكة"، والوجه ما أثبت. على أنه قد روي في اللسان عن محمد بن يزيد أنه قال: "مألك جمع مألكة".
([33]) البيت لسحيم: كما في المجمل. وفي الأصل: "جاءت إليها" صوابه من المجمل.
([34]) في الأصل: "ألكة" صوابه من المجمل. وهو في وزن أقمته أقيمه إقامة، وأصبته أصيبه إصابة.
([35]) في الأصل: "بفلان".
ـ

##### Türkçe

(باب **الهمزة** و**اللام** وما يثلثهما)

(**ألم**) **الهمزة** ve**اللام** ve**الميم** tek bir asıldır; o da acıdır. Halîl dedi: **الألم**: acı; **وجَع ألِيمٌ** denir; ve fiil, **الألم**’den **ألِمَ**’dir. Ve o, **ألِمٌ**’dir; ve müteaddîsi **ألِيمٌ**’dir; şu halde bu kıyasa göre **فَعِيل** vezninde, **مُفْعِل** mânâsınadır. Ve yine **وجِيعٌ** da **مُوجِع** mânâsınadır. Dedi([1]):

* أمِنْ رَيحانة الدّاعي السميعُ *

Böylece **السميع**’i **مُسْمِع** yerinde koydu. İbnü’l-A‘râbî dedi: **عذاب أليم** yani acı veren; ve **رجل ألِيمٌ** ve **مُؤْلَمٌ** yani acı çekmiş. Ebû Ubeyd dedi: **ألِمْتَ نَفْسَك** denir; tıpkı **سفِهْتَ نَفْسَك** dediğin gibi. Ve Araplar der: "الحُرُّ يُعْطي والعبد يألم قَلْبَه".

(**أله**) **الهمزة** ve**اللام** ve**الهاء** tek bir asıldır; o da ibadet etmektir. Şu halde **الإله** Allah Teâlâ’dır; ve bununla adlandırıldı, çünkü o ibadet edilendir. Ve **تألّه الرجُل** denir; ibadet ettiğinde. Rü’be dedi:

للهِ دَرُّ الغانِياتِ المُدَّهِ([2]) *** سَبَّحْنَ واستَرْجَعْنَ مِن تَأَلُّهِي

Ve **الإلاهة**: güneş([3]); bununla adlandırıldı, çünkü bir kavim ona ibadet ediyordu. Şair dedi([4]):

* فبادَرْنا الإلاهَة أنْ تؤوبا *

Ama onların şaşkınlıkta söyledikleri **ألِهَ يَأْلَهُ** bu bâbdan değildir; çünkü **الهمزة** vâvdur. Ve kendi bâbında zikredilmiştir.

(**ألو/ي**) **الهمزة** ve**اللام** ve onlardan sonra gelen, illetli olanda iki uzak asıldır: birincisi gayret* ve mübalağa [ve diğeri kısaltma([5])]; ikincisi([6]) ise o birincinin zıddıdır. Onların sözü: **آلَى يُولِي**; **ألِيَّةً** ve **إِلْوَةً**([7]) yemin ettiğinde. Bir şair dedi:

أتاني عن النُّعمان جَوْرُ أَلِيَّةٍ *** يجُورُ بها من مُتْهِمٍ بعد مُنْجِدِ

Ve **الألْوَة** hakkında dedi:

* يُكذِّبُ أقوالي ويُحْنِثُ ألْوتي([8]) *

Ve **الأَلِيّةُ**, **فَعولة** üzerine taşınmıştır; ve **أَلْوَة** ise **فعْلَة** üzerinedir; **القَدْمَة** gibi. Ve **يُؤْلي وَيَأْتَلِي** denir; ve mübalağada **يتأَلَّى**. Ferrâ dedi: **ائتلى** adam denir; yemin ettiğinde. Ve Allah Teâlâ’nın kitabında: ﴿ولا يَأْتَلِ أُوْلُوا الفَضْلِ مِنْكُمْ﴾ [النور 22]. Ve bazen **أَلْوَةً**’yi **أُلىً** diye cem‘ ederler. Ve şu beyit okundu:

قليلاً كتحليل الأُلَى ثم قلّصت  *** به شِيمَةٌ رَوْعَاءُ تقليصَ طائِر([9])

Dedi: Ve yemine **أَلْوَةٌ** ve **أُلْوَةٌ** ve **إلْوَة** ve **أَلِيّة** denir. Halîl dedi: **ما أَلَوْتُ عن الجُهْدِ في حاجتك** denir; ve **ما ألَوْتُك نُصْحاً**; dedi:

* نحنُ فَضَلْنا جُهْدَنَا لَمْ نَأْتَلِه *

Yani: bir gayreti terk etmedik. Ebû Zeyd dedi: **ألَوْتُ في الشيء آلو** denir; onda kusur ettiğinde. Ve meselde der: "إلاّ حَظِيّةٌ فلا أَلِيّةٌ"; der ki: eğer sana lütuf isabet etmezse, insanlara yakınlık göstermekte **تَتَأَلَّ** etme. Şeybânî: **آليت**; gevşedim ve ağır davrandım. Dedi([10]):

* فما آلى بَنِيَّ وما أساؤُوا *

Ve köpek avından **أَلّى** etti; kusur ettiğinde; ve yine doğan ve benzeri. Bazı bedevî dedi:

وإني إذ تُسَابِقُني نَوَاها  *** مُؤَلٍّ في زيارتها مُلِيمُ([11])

Ama Hüzeylî’nin sözü([12]):

جهراءُ لا تألو إذا هي أَظْهَرَتْ  *** بَصَراً ولا من عَيْلَةٍ تُغْنيني([13])

Ve A‘şâ’nın sözü:

..............................ولا *** يقطع رِحْماً ولا يَخُون إلاَ([14])

(**ألب**) **الهمزة** ve**اللام** ve**الباء**, toplanma, meyletme, dönme ve buna benzer şeylerden olur. Halîl dedi: **الإلْبُ** **الصَِّغْوُ**([15])’dur; **إلْبُه معه** denir; ve düşmanlık ve kötülükte onun üzerine tek bir **إلْباً** oldular. Dedi:

والناس إلْبٌ علينا فيك ليس لنا *** إلا السيوفَ وأطرافَ القنا وزَرُ([16])

Şeybânî: **تَأَلَّبُوا عليه**; toplandılar. Ve **وَأَلَبُوا يَأْلِبُونَ أَلْباً**. Ve denir ki: **الأَلْبَةَ** kıtlıktır; onda insanların toplanmasından dolayı bununla adlandırıldı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **أَلَبَ**: döndü. Dedi: Benî Dabbe’den bir adam bana bir hadis anlattı, sonra başka bir şeye daldı; ben ona birincisini sordum, o da dedi ki:

"السّاعةَ يَأْلِبُ إليك" yani sana döner. İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okudu:

ألم تعلمي أن الأحاديث في غَدٍ *** وبعد غَدٍ يَأْلِبْنَ أَلْبَ الطَّرائدِ([17])

Yani: bir kısmı bir kısmına katılır. Ve bu kıyastandır onların sözü: falan, develerini **يألُِبُ** eder; yani onları sürer. Ve yine ondan, İbnü’l-A‘râbî’nin sözü: **رجل إلْبُ حَرْبٍ**; onda **يُؤَلِّبُ** olup topladığında. Ve ondan onların sözü: **ألَبَ الجُرْحُ يأْلُبُ أَلْباً**; [iyileşmesi]([18]) başladığında, sonra alt tarafında irin ona geri döndüğünde. Ve onların parmaklar arasına **إلْبٌ**([19]) demeleri de bundandır; çünkü o, parmakların toplandığı yerdir. Dedi:

* حَتّى كأنّ الفرْسَخينِ إلْبُ *

Ve İbnü’s-Sikkît’in naklettiği onların sözü: **ليلة أَلُوبٌ**; yani soğuk; bu bâbdan olması mümkündür; çünkü soğuğu bulan([20]) toplanır ve birbirine sokulur; ve bunun ibdâl bâbından olması da mümkündür; böylece **الهمزة**, **الهاء**’dan bedel olur; ve kendi bâbında zikredilmiştir. Ve recez söyleyenin sözü:

* تَبَشّرِي بماتِحٍ أَلُوبِ([21]) *

Bunun, kovaları birbiri ardınca su çekerken peş peşe getiren kimse olduğu söylendi; tıpkı kavmin bir kısmının bir kısmına toplanması gibi.

(**ألت**) **الهمزة** ve**اللام** ve**التاء** tek bir kelimedir; eksilmeye delâlet eder. **ألَتَهُ يَأْلِتُهُ** denir; yani onu eksiltti. Allah Teâlâ dedi: ﴿لا يَأْلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ شَيْئاً([22])﴾ [الحجرات 14]; yani sizi eksiltmez.

(**ألس**) **الهمزة** ve**اللام** ve**السين** tek bir kelimedir; o da ihanettir. Araplar ihanete **ألْساً** adını verir; derler ki: "لا يُدالِسُ ولا يُؤَالِس".

(**ألف**) **الهمزة** ve**اللام** ve**الفاء** tek bir asıldır; bir şeyin bir şeye katılmasına ve çok şeylere de delâlet eder. Halîl dedi: **الأَلْفُ** bilinen şeydir; cem‘i **الآلاف**’tır. Ve **آلَفتِ الإبلُ** (medli) oldu; yani bin oldu. İbnü’l-A‘râbî dedi: **آلَفْتُ القومَ**: onları **أَلْفاً** yaptım; ve **آلَفْتهم**: onları benden başkasıyla bin yaptım; ve **آلفوا**: bin oldular. Ve bunun benzeri: **أخْمَسُوا** ve **أماؤوا**. Bu doğru bir kıyastır; çünkü **الألف** yüzlerin toplanmasıdır. Halîl dedi: **ألِفْتُ الشيءَ آلَفُه**. Ve **الأُلْفَة**; **الائتلاف**’ın masdarıdır. Ve **إلْفُكَ** ve **أليفك**: kendisine ülfet ettiğin kimsedir. [Ve] her şey ki onun bir kısmını bir kısmına kattın, onu **ألّفته**; **تأليفاً** ile. Asma‘î: **ألِفْتُ الشيء آلَفُه إلْفاً** denir; ve ben **آلِفٌ**’im; ve **آلَفْتُه** ve ben **مُؤْلفٌ**’im. Zü’r-Rumme dedi:

من المؤْلِفَات الرَّمْلِ أدْماءُ حُرَّةٌ *** شُعاعُ الضُّحَى في لَوْنها يتوضَّحُ([23])

Ebû Zeyd dedi: Hicaz ehli **آلَفْتُ المكانَ والقومَ** der. Ve **آلَفْتُ غيري** de; yani onu, ülfet etmeye sevk ettim. Halîl dedi: Ve **أوالِفُ الطّير**: Mekke’de ve başkasında olanlardır. Dedi([24]):

* أوَالِفاً مَكّة مِنْ وُرْقِ الحَمِي([25]) *

Ve denir: bu kuşlar falan yere **آلَفَت**; ve onlar **مُؤْلِفاتٌ**’tır; çünkü ayrılmazlar. Ama Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿لإيلاَفِ قُرَيْشٍ([26])﴾ [قريش 1]. Ebû Zeyd dedi: **المألف**: avın ona ülfet etmesi için yaklaştığı, avı kendine yaklaştıran **الشجر المُودِق**’tur; böylece ona yaklaşır([27]).

(**ألق**) **الهمزة** ve**اللام** ve**القاف** hafifliğe ve taşkınlığa ve süratle parlamaya delâlet eden bir asıldır. Halîl dedi: **الإلْقَة**: gûl dişisi, dişi kurt ve cüretkâr kadındır; onların kötülüğünden dolayı. İbnü’s-Sikkît dedi: cem‘i **إلَقٌ**’tır. Bir şair dedi([28]):

* جَدَّ وَجَدَّتْ إلَقَةًٌ من الإلَقْ *

Dedi: Ve **امرأةٌ ألَقَى** denir; sıçrayışı hızlı. Bazıları dedi: **رجل ألاَّقٌ**; yani yalancı. Ve yalanla **ألَق** etti; **يَأْلِقُ أَلْقاً**. Ebû Ali el-İsfahânî, Kuray‘î’den: **تألَّقَت المرأة**; çekişmeye sıvandığında, şerre hazırlandığında ve başını kaldırdığında. İbnü’l-A‘râbî dedi: mânâsı, **الإلْقة** gibi oldu. İbnü’s-Sikkît zikretti: **امرأة إلْقَةٌ** ve **رجل إلْقٌ**. Ve bu kıyastandır: şimşek parladığında **ائتلق البرق ائتلاقاً**; ve **تألَّق تأَلُّقاً**. Dedi:

يُصِيخُ طَوْراً وطَوْراً يقْترِي دَهِساً *** كأنّه كوكَبٌ بالرَّمْلِ يأتلِقُ

(**ألك**) **الهمزة** ve**اللام** ve**الكاف** tek bir asıldır; o da mesajı yüklenmektir. Halîl dedi: **الأَلُوكُ** mesajdır; ve o, **المألُكَةُ**’dir; **مَفْعَُلَة** üzere. Nâbiga dedi([29]):

ألِكْني يا عُييْنَُ إليك قولاً *** ستحمِلُه الرُّواة إليكَ عَنِّي([30])

Dedi: Mesaj ancak **أَلُوكاً** diye adlandırıldı; çünkü o, ağızda **تؤلَكُ**([31]) edilir; Arapların sözü olan: at, gemle **يَألَكُ** eder ve onu çiğner; demiri çiğnediğinde, bundan türemiştir. Dedi: Şaire **المَأْلَكَة**’yi müzekker kılması câizdir([32]). Adî dedi:

أبْلِغِ النُّعمان عنّي مألُكاً *** أنَّه قد طال حَبْسي وانتظاري

Ve Arapların sözü: "**أَلِكْني إلى فلانٍ**"; mânâ: ona mesajımı yüklen. Dedi:

ألِكْني إليها عَمْرَك اللهَ يا فَتَى *** بآيةِ ما جاءت إلينا تهادِيا([33])

Ebû Zeyd dedi: **أَلَكْته أُلِيكُهُ**([34]) **إلاكةً**; onu gönderdiğimde. Yûnus b. Habîb dedi: **استلأك فلانٌ لِفلان**([35]); yani onun mesajıyla gitti; kıyas ise **استألك**’tir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

أ ل م
هو ألم ومتألم وضربه فآلمه ومسه بضرب أليم وبه ألم شديد وهو مجوع مؤلم‏.‏

##### Türkçe

**أ ل م**
O, **ألم**’dir ve **متألم**’dir; onu vurdu da onu **فآلمه**; ona **بضرب أليم** ile dokundu; onda **ألم شديد** vardır; ve o, **مجوع**’dur, **مؤلم**’dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأَلَمُ: الوجَعُ، والجمع آلامٌ. وقد أَلِمَ الرجلُ يَأْلَمُ أَلَماً، فهو أَلِمٌ. ويُجْمَعُ الأَلَمُ آلاماً، وتَأَلَّم وآلَمْتُه. والأَلِيمُ: الْمُؤلِمُ الْمُوجِعُ مثل السَّمِيع بمعنى الْمُسْمِع؛ وأَنشد ابن بري لذي الرمة:
يَصُكُّ خُدُودَها وهَجٌ أَلِيمُ
والعَذاب الأَلِيمُ: الذي يَبْلغ إِيجاعُهُ غاية البلوغ، وإِذا قلت عَذاب أَلِيمٌ فهو بمعنى مُؤلِم، قال: ومثله رجل وجِع. وضرْب وَجِع أَي مُوجِع. وتَأَلَّم فلان من فلان إِذا تَشَكَّى وتَوَجَّع منه. والتَّأَلُّم: التَّوجُّع. والإِيلامُ: الإِيجاعُ. وأَلِمَ بَطنَه: من باب سَفِه رأْيَه. الكسائي: يقال أَلِمْت بطنَك ورَشِدْت أَمْرَك أَي أَلِمَ بَطنُك ورَشِدَ أَمْرُك، وانتِصاب قوله بَطْنَك عند الكسائي على التفسير، وهو معرفة، والمُفَسرات نَكرت كقولك قَرِرْت به عَيْناً وضِقْتُ
به ذَرْعاً، وذلك مذكور عند قوله عز وجل: إِلاَّ مَن سَفِهَ نَفْسَه، قال: ووجه الكلام أَلِمَ بَطْنُه يَأْلَم أَلَماً، وهو لازم فَحُوِّل فِعْلُه إِلى صاحب البَطْن، وخَرَج مُفَسّراً في قوله أَلِمْتَ بَطْنَك. والأَيْلَمَةُ: الأَلمُ. ويقال: ما أَخذ أَيْلمةً ولا أَلماً، وهو الوجَع. وقال ابن الأَعرابي: ما سمعت له أَيْلمةً أََي صَوْتاً. وقال شمر عنه: ما وَجَدْت أَيلمةً ولا أَلَماً
أَي وَجَعاً. وقال أَبو عمرو: الأَيْلمةُ الحَركة؛ وأَنشد: فما سمعت بعد تلك النَّأَمَهْ
منها ولا مِنْهُ، هناك، أَيْلمهْ
قال الأَزهري: وقال شمر تقول العرب أَما والله لأُبِيتَنَّك على أَيْلَمَةٍ، ولأَدَعَنَّ نَوْمَك تَوْثاباً، ولأُثئِدَنَّ مَبْرَكَك، ولأُدْخِلنَّ صَدْرك غمَّة: كلُّه في إِدْخال المشقَّة عليه والشدَّة. وأَلُومةُ: موضع؛ قال صَخْر الغيّ:
القَائد الخَيْلَ من أَلومَةَ أَو
من بَطْن وادٍ، كأَنها العجَدُ
(* قوله «قال صخر الغيّ» أنشده في ياقوت هكذا:
هم جلبوا الخيل من ألومة أو * من بطن عمق كأنها البجد
جمع بجاد وهو كساء مخطط اه. وتقدم للمؤلف في مادة عجد بغير هذه الألفاط).وفي التهذيب:
ويَجْلُبُوا الخَيْلَ من أَلُومَةَ أَوْ
من بَطْنِ عَمْقٍ، كأَنَّها البُجُدُ

##### Türkçe

**الأَلَمُ**: acı, sızı; çoğulu **آلامٌ**. Ve adam **أَلِمَ** olur, **يَأْلَمُ**; **أَلَماً** (acı duyar); o hâlde o **أَلِمٌ**’dir. Ve **الأَلَمُ** **آلاماً** olarak çoğul yapılır; ve **تَأَلَّم** (acılandı) ve ben onu **آلَمْتُه** (acıttım).

Ve **الأَلِيمُ**: **الْمُؤلِمُ** **الْمُوجِعُ**; **السَّمِيع**’in **الْمُسْمِع** mânâsında olması gibi; ve İbn Berrî, Zü’r-Rumme’ye ait olarak inşâd etti:
يَصُكُّ خُدُودَها وهَجٌ أَلِيمُ

Ve **العَذاب الأَلِيمُ**: acıtması erişmenin nihayetine ulaşan (azap); ve dediğinde: **عَذاب أَلِيمٌ**, o, **مُؤلِم** mânâsındadır; dedi ki: ve onun benzeri **رجل وجِع** (acı çeken adam)dır. Ve **ضرْب وَجِع** yani **مُوجِع** (acıtan)dır. Ve falan, falandan **تَأَلَّم** eder; ondan şikâyet ettiğinde ve ondan acı duyduğunda. Ve **التَّأَلُّم**: **التَّوجُّع** (acı duyma). Ve **الإِيلامُ**: **الإِيجاعُ** (acı verme). Ve **أَلِمَ بَطنَه**: **سَفِه رأْيَه** bâbındandır.

el-Kisâî: denir ki: **أَلِمْت بطنَك** ve **رَشِدْت أَمْرَك**; yani **أَلِمَ بَطنُك** ve **رَشِدَ أَمْرُك**; ve el-Kisâî’ye göre **بَطْنَك** sözünün nasbı, tefsir üzerinedir; o ise marifedir; hâlbuki müfesserler nekredir; senin “**قَرِرْت به عَيْناً** ve **ضِقْتُ به ذَرْعاً**” demen gibi; bu, onun yüce sözü olan: **إِلاَّ مَن سَفِهَ نَفْسَه** yanında zikredilmiştir. Dedi ki: sözün vechi: **أَلِمَ بَطْنُه يَأْلَم أَلَماً**; o lâzımdır; sonra fiili, karın sahibine çevrildi; ve “**أَلِمْتَ بَطْنَك**” sözünde müfesser olarak çıktı.

Ve **الأَيْلَمَةُ**: **الأَلمُ** (acı). Ve denir: o, ne bir **أَيْلمةً** ne de bir **أَلماً** aldı; o, **الوجَع** (acı)dır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: onun için bir **أَيْلمةً** işitmedim; yani bir **صَوْتاً** (ses). Şemmer, ondan (naklen) dedi ki: “ne bir **أَيلمةً** ne de bir **أَلَماً** bulmadım”; yani bir **وَجَعاً** (acı). Ebû Amr dedi ki: **الأَيْلمةُ** hareket(tir); ve inşâd etti:
فما سمعت بعد تلك النَّأَمَهْ
منها ولا مِنْهُ، هناك، أَيْلمهْ

el-Ezherî dedi ki: ve Şemmer dedi: Araplar şöyle der: “**أَما والله لأُبِيتَنَّك على أَيْلَمَةٍ**; ve elbette senin uykunu **تَوْثاباً** (sıçrayış) kılacağım; ve elbette senin çökmeneğini **مَبْرَكَك** **لأُثئِدَنَّ**; ve elbette göğsüne bir **غمَّة** sokacağım”: hepsi, ona meşakkati ve şiddeti sokmak hakkındadır.

Ve **أَلُومةُ**: bir yer; Sahr el-Gayy dedi ki:
القَائد الخَيْلَ من أَلومَةَ أَو
من بَطْن وادٍ، كأَنها العجَدُ

(* “**قال صخر الغيّ**” sözü: Yâkût’ta onu şöyle inşâd etti:
هم جلبوا الخيل من ألومة أو * من بطن عمق كأنها البجد
**بجاد**’ın çoğuludur; o, çizgili bir örtüdür, (bitti). Ve müellife, **عجد** maddesinde, bu lafızlar olmaksızın daha önce geçti). Ve **التهذيب**’de:
ويَجْلُبُوا الخَيْلَ من أَلُومَةَ أَوْ
من بَطْنِ عَمْقٍ، كأَنَّها البُجُدُ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* أ ل م * * الأَلَمُ * الوجع وقد ألم من باب طرب و * التَأَلُمُ * التوجع و * الإيلامُ * الإيجاع و * الأَليمُ * المؤلم كالسميع بمعنى المسمع

##### Türkçe

* أ ل م * * **الأَلَمُ** * acı; ve (fiil) **أَلِمَ** “طرب” bâbından (gelir). ve * **التَأَلُمُ** * acı çekme. ve * **الإيلامُ** * acı verme. ve * **الأَليمُ** * acı veren; “işittiren” mânâsında “işitici” gibi, **السميع** (lafzı) **المسمع** mânâsında.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( * ! الأَلَمُ محرَّكَة : الوَجَعُ * ! كالأَيْلَمَة ) | يقال : ما أَجِدُ * ! أَيْلَمَةً ولا * ! أَلَمًا ، أي : | وَجَعًا ، قاله أبو زَيْد . وقال شَمِر : | تقول العَرَب : لَأُبِيْتَنَّكَ عَلَى * ! أَيْلَمَةٍ | وَلَأَدَعَنَّ نَوْمَكَ تَوْثابًا ، وَلَأُثْئِدَنَّ | مَبْرَكَكَ ، ولَأدْخِلَنَّ صَدْرَكَ غَمَّة ، | كُلّه في إِدْخال المَشَّقَة عليه والشِّدّة ، | ( ج ) أي : جَمْعُ الأَلَم : ( * ! آلامٌ ) ، وقد | ( * ! أَلِمَ ) الرجلُ ، ( كَفَرِحَ ) * ! يَأْلَمُ * ! أَلَمًا ، | ( فهو * ! أَلِمٌ ) ، كَكَتِفٍ . | * ! وأَلِمَ بَطْنَه من باب سَفِهَ نَفْسَه ، | وقال الكسائي : يُقالُ : * ! أَلِمْتَ بَطْنَكَ | ورَشِدْتَ أَمْرَك ، أي : * ! أَلِمَ بَطْنُكَ | وَرَشِدَ أَمْرُكَ . وانْتِصابُ قوله بَطْنَكَ | عند الكسائي على التَّفْسِير ، وهو | مَعْرِفةٌ ، والمُفَسِّرات نَكِرات . قال : | ووَجْهُ الكَلامِ : * ! أَلِمَ بَطْنُهُ * ! يَأْلَمُ * ! أَلَمًا ، |

| وهو لازِمٌ فَحُوِّلَ فِعْلُه إلى صاحِبِ | البَطْن ، وخَرَجَ مُفَسّرًا . | ( * ! وَتَأَلَّمَ ) : توجَّع . | ( * ! وآلَمْتُه ) * ! إِيلامًا : أَوْجَعْتُه . | ( * ! والأَلِيمُ : * ! المُؤْلِمُ ) ، مثلُ السَّمِيع | بمعنى المُسْمِع ، وأنشد ابنُ بَرِّي لذِي | الرُّمَّة : | % ( يَصُكُّ خُدودَها وَهَجٌ * ! أَلِيمُ % ) % | ( و ) * ! الأَلِيمُ ( من العَذابِ : الذي يَبْلُغُ | إِيجاعُه غايَةَ البُلوغِ ) ، كما في | المُحْكم . | ( * ! والأَلُومَةُ : اللُّؤْمُ والخِسَّةُ ) ، كما | في العُباب . | ( و ) * ! أَلُومَةُ : ( بلا لام : ع ) في دِيارِ | هُذَيْل ، قال صَخْرُ الغَيِّ الهُذّلِيُّ : | % ( هُمُ جَلَبُوا الخَيْلَ من أَلُومَةَ أَوْ % | مِنْ بَطْنِ عَمْقٍ كَأَنَّها البُجُدُ ) % | وقيل : أَلُومَةُ : وادٍ لِبَنِي حَرامٍ من | كِنانَةَ ، قُرْبَ حَلْيٍ ، وَحَلْيٌ حَدّ | الحِجازِ من ناحِيَة اليَمَن . | ( * ! والأَيْلَمَةُ : الحَرَكَةُ ) عن أبي | عَمْرٍ و ، وأنشد لِرِياحِ الدُّبَيْرِيِّ : | % ( فما سَمِعْتُ بعد تِلْكَ النَّأَمَهْ % ) % | % ( مِنْها ولا مِنْهُ هُناكَ * ! أَيْلَمَهُ % ) % | ( و ) قال ابنُ الأعرابي : الأَيْلَمَةُ : | ( الصَّوْتُ ) ، يقال : ما سَمِعْتُ له | * ! أَيْلَمَةً : أي : صَوْتًا . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | * ! الألُومُ بنُ الصَّدَف ، من الأَقْيال . | |

##### Türkçe

( * ! **الأَلَمُ** محرَّkeli : **الوَجَعُ** * ! **كالأَيْلَمَة** )
Denilir: “Ben * ! **أَيْلَمَةً** de * ! **أَلَمًا** da bulmuyorum”; yani: **وَجَعًا** (ağrı). Bunu Ebû Zeyd söylemiştir. Şemmir dedi ki: Araplar şöyle der: “Seni mutlaka * ! **أَيْلَمَةٍ** üzerine geceleteceğim; uykunu mutlaka sıçrayış hâlinde bırakacağım; konak yerini mutlaka sarsacağım; göğsüne mutlaka bir gam sokacağım”; bunların hepsi ona meşakkati ve şiddeti sokmak hakkındadır.
( ج ) yani: **الأَلَم**’in çoğulu: ( * ! **آلامٌ** )’dır. Ve adam ( * ! **أَلِمَ** ) olmuştur; (كَفَرِحَ) * ! **يَأْلَمُ** * ! **أَلَمًا**; (o, * ! **أَلِمٌ**’dir), كَكَتِفٍ.
* ! Ve **أَلِمَ** karnını; “سَفِهَ نَفْسَه” bâbındandır. Kisâî dedi ki: Denilir: * ! **أَلِمْتَ بَطْنَكَ** ve “رَشِدْتَ أَمْرَك”; yani: * ! **أَلِمَ بَطْنُكَ** ve “رَشِدَ أَمْرُكَ”. Kisâî’ye göre “بَطْنَكَ” sözünün mansûb oluşu tefsir üzerinedir; o ise marifedir; müfessirler ise nekrelerdir. Dedi ki: Sözün vechi: * ! **أَلِمَ بَطْنُهُ** * ! **يَأْلَمُ** * ! **أَلَمًا**,

| ve o lâzımdır; fiili, karnın sahibine çevrildi; müfessir olarak çıktı. |
( * ! **وَتَأَلَّمَ** ) : acı duydu.
( * ! **وَآلَمْتُه** ) * ! **إِيلامًا** : onu acıttım.
( * ! **وَالأَلِيمُ** : * ! **المُؤْلِمُ** ) ; السَّمِيع’in المُسْمِع mânasında olması gibi. İbn Berrî, Zü’r-Rumme için şu beyti şâhid getirdi:
% ( يَصُكُّ خُدودَها وَهَجٌ * ! **أَلِيمُ** % ) %
( و ) * ! **الأَلِيمُ** (azaptan: acıtması nihâyet derecesine ulaşan)dır; المُحْكم’de olduğu gibi.
( * ! **وَالأَلُومَةُ** : اللُّؤْمُ ve الخِسَّةُ ) ; العُباب’da olduğu gibi.
( و ) * ! **أَلُومَةُ** : (lâmsız: ع) Hüzeyl diyarlarında. Hüzellî Sahru’l-Ğayy dedi ki:
% ( هُمُ جَلَبُوا الخَيْلَ من أَلُومَةَ أَوْ % | مِنْ بَطْنِ عَمْقٍ كَأَنَّها البُجُدُ ) %
Ve denildi ki: **أَلُومَةُ**, Kinâne’den Benî Harâm’a ait bir vâdidir; Haly’e yakındır. Haly ise Yemen tarafı cihetinden Hicaz’ın sınırıdır.
( * ! **وَالأَيْلَمَةُ** : الحَرَكَةُ ) Ebû Amr’dan. Ve Riyâh ed-Dubeyrî için şu beyti şâhid getirdi:
% ( فما سَمِعْتُ بعد تِلْكَ النَّأَمَهْ % ) %
% ( مِنْها ولا مِنْهُ هُناكَ * ! **أَيْلَمَهُ** % ) %
( و ) İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الأَيْلَمَةُ**: (الصَّوْتُ)tur. Denilir: Onun için * ! **أَيْلَمَةً** işitmedim; yani: bir ses.
| | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: |
* ! **الألُومُ بنُ الصَّدَف**; أقيال’dendir. | |

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: ءلم

أَلِمَ
أَلِمَ A ( n. ac. أَلَم 4 ),
a.  Was in pain, suffered.

أَلَّمَ
أَلَّمَ II ,  آلَمَ IV ,
a.  Pained.

تَأَلَّمَ
تَأَلَّمَ V ,
a.  Was pained.

b.  Was irritated.

أَلَم
أَلَم 4 , ( pl. آلَاْم 38 ),
a.  Pain, ache, suffering.

b.  Anger, passion; irritation.

أَلِيْم
أَلِيْم 25 ,
a.  Painful.

b.  Pained.

c.  Rancorous.

آلَاْم
آلَاْم 38 ,
a.  Passion; pains, sufferings.

b.  [ foll. by AlmasiyoH The Messiah ], The Passion of Jesus Christ.

أَلَمْ
أَلَمْ ,  أَلَمَّا
a.  [ interrog. &  neg. particle ], Does it not? Is there not? Is it not? May there not?

أَلْمَاس
أَلْمَاس G. ,
a.  Diamond.

b.  Adamant.

##### Türkçe

**أَلِمَ**
**أَلِمَ** A ( n. ac. **أَلَم** 4 ),
a. Acı içinde idi, acı çekti.

**أَلَّمَ**
**أَلَّمَ** II , **آلَمَ** IV ,
a. Acı verdi.

**تَأَلَّمَ**
**تَأَلَّمَ** V ,
a. Acı çekti.

b. Tahriş oldu.

**أَلَم**
**أَلَم** 4 , ( pl. **آلَاْم** 38 ),
a. Acı, sızı, ıstırap.

b. Öfke, tutku; tahriş.

**أَلِيْم**
**أَلِيْم** 25 ,
a. Acı verici.

b. Acı çeken.

c. Kinli.

**آلَاْم**
**آلَاْم** 38 ,
a. Tutku; acılar, ıstıraplar.

b. [ ardından AlmasiyoH The Messiah gelir ], İsa Mesih’in Çilesi.

**أَلَمْ**
**أَلَمْ** , **أَلَمَّا**
a. [ soru & olumsuz edat ], Değil mi? Yok mu? Öyle değil mi? Olmaz mı?

**أَلْمَاس**
**أَلْمَاس** G. ,
a. Elmas.

b. Adamant.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: ءلم

ءلم
أَلِمَ - يَأْلَمُ - أَليْم
أَلِمَ - يَأْلَمُ - أَليْم
أَلِمَ - يَألَمُ + كائن + من شيء أو كائن أو أمر: يشعر بالألم: يشعر في نفسه بنفور وانزعاج وعدم تحمل من الشيء أو الكائن أو الأمر
أَلَم: على وزن " فـَعـَل"  اسم فعل بمعنى مفعول من" أَلِمَ - يَأْلَمُ ": الإحساس في النفس المعروف بعدم الرضى والانزعاج والنفور وعدم التحمل إلخ ، والناجم عن فعل أذى أو ضرر على الأعصاب الحساسة للألم في الجسم ، أو على النفس مباشرة من موقف نفسي معين
أَليْم: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " أَلِمَ - يَألَمُ ": المؤدي والمسبب للألم بشدة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالألم والبأس "، وهي:
جَأَرَ - يَجْأَرُ ، شَكا - يَشْكوْ، أَلِمَ - يَألَمُ، شَقيَ - يَشْقى، بَئِسَ - يَبْأَسُ، أذِيَ  - يَأْذَى
يألم - تألم - تألمون
 ﴿ولا تهنوا في ابتغاء القوم إن تكونوا تألمون فإنهم يألمون كما تألمون وترجون من الله ما لا يرجون وكان الله عليما حكيما(104)﴾ النساء
أليم
1 - الأخذ الأليم
 ﴿وكذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى وهي ظالمة إن أخذه أليم شديد(102)﴾ هود
2 - العقاب الأليم
 ﴿ما يقال لك إلا ما قد قيل للرسل من قبلك إن ربك لذو مغفرة وذو عقاب أليم(43)﴾ فصلت
3 - العذاب الأليم
أ - الوعيد بالعذاب الأليم
عذاب أليم﴿نبئ عبادي أني أنا الغفور الرحيم(49) وأن عذابي هو العذاب الأليم(50)﴾ الحجر
الذين لا يؤمنوا بالآيات حتى يروا العذاب	﴿وتركنا فيها آية للذين يخافون العذاب الأليم(37)﴾ الذاريات ﴿ولو جاءتهم كل آية حتى يروا العذاب الأليم(97)﴾ يونس
	﴿لا يؤمنون به حتى يروا العذاب الأليم(201)﴾ الشعراء ﴿وقال موسى ربنا إنك آتيت فرعون وملأه زينة وأموالا في الحياة الدنيا ربنا ليضلوا عن سبيلك ربنا اطمس على أموالهم واشدد على قلوبهم فلا يؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم (88)﴾ يونس
الدخان عذاب أليم	﴿بل هم في شك يلعبون (9) فارتقب يوم تأتي السماء بدخان مبين (10) يغشى الناس هذا عذاب أليم (11) ربنا اكشف عنا العذاب إنا مؤمنون (12) أنى لهم الذكرى وقد جاءهم رسول مبين (13) ثم تولوا عنه وقالوا معلم مجنون (14) إنا كاشفوا العذاب قليلا إنكم عائدون (15) يوم نبطش البطشة الكبرى إنا منتقمون(16) ولقد فتنا قبلهم قوم فرعون وجاءهم رسول كريم(17)﴾  الدخان
 	﴿ياقومنا أجيبوا داعي الله وآمنوا به يغفر لكم من ذنوبكم ويجركم من عذاب أليم(31)﴾ الأحقاف ﴿وإذ قالوا اللهم إن كان هذا هو الحق من عندك فأمطر علينا حجارة من السماء أو ائتنا بعذاب أليم(32)﴾ الأنفال
	﴿ياأيها الذين آمنوا هل أدلكم على تجارة تنجيكم من عذاب أليم(10)﴾ الصف ﴿قل أرأيتم إن أهلكني الله ومن معي أو رحمنا فمن يجير الكافرين من عذاب أليم(28)﴾ الملك
	﴿قيل يانوح اهبط بسلام منا وبركات عليك وعلى أمم ممن معك وأمم سنمتعهم ثم يمسهم منا عذاب أليم (48)﴾ هود ﴿متاع قليل ولهم عذاب أليم(117)﴾ النحل
	﴿قالوا إنا تطيرنا بكم لئن لم تنتهوا لنرجمنكم وليمسنكم منا عذاب أليم(18)﴾ يس
ب - لمن العذاب االأليم
1 - للمؤمنين العاصين
الكافرين المتعدين لحدود الله من مدعي الإيمان﴿فمن لم يجد فصيام شهرين متتابعين من قبل أن يتماسا فمن لم يستطع فإطعام ستين مسكينا ذلك لتؤمنوا بالله ورسولهوتلك حدود الله وللكافرين عذاب أليم(4)﴾ المجادلة ﴿ليسأل الصادقين عن صدقهم وأعد للكافرين عذابا أليما(8)﴾ الأحزاب
الكافرين المتعدين لحدود الله من مدعي الإيمان	﴿ياأيها الذين آمنوا ليبلونكم الله بشيء من الصيد تناله أيديكم ورماحكم ليعلم الله من يخافه بالغيب فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم(94)﴾ المائدة ﴿ياأيها الذين آمنوا كتب عليكم القصاص في القتلى الحر بالحر والعبد بالعبد والأنثى بالأنثى فمن عفي له من أخيه شيء فاتباع بالمعروف وأداء إليه بإحسان ذلك تخفيف من ربكم ورحمة فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم(178)﴾ البقرة
الذين يحبون أن تشيع الفاحشة في الذين آمنوا	﴿إن الذين يحبون أن تشيع الفاحشة في الذين آمنوا لهم عذاب أليم في الدنيا والآخرة والله يعلم وأنتم لا تعلمون(19)﴾ النور
 	﴿إن الذين كفروا ويصدون عن سبيل الله والمسجد الحرام الذي جعلناه للناس سواء العاكف فيه والبادي ومن يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم(25)﴾ الحج ﴿هم الذين كفروا وصدوكم عن المسجد الحرام والهدي معكوفا أن يبلغ محلهولولا رجال مؤمنون ونساء مؤمنات لم تعلموهم أن تطئوهم فتصيبكم منهم معرة بغير علم ليدخل الله في رحمته من يشاء لو تزيلوا لعذبنا الذين كفروا منهم عذابا أليما (25)﴾ الفتح
2 - لمدعي الإيمان المنافقين
المنافقون الذين في قلوبهم مرض وهم :﴿في قلوبهم مرض فزادهم الله مرضا ولهم عذاب أليم بما كانوا يكذبون(10)﴾ البقرة ﴿بشر المنافقين بأن لهم عذابا أليما(138)﴾ النساء
الذين اتخذوا دينهم لعبا ولهوا وغرتهم الحياة الدنيا	﴿وذر الذين اتخذوا دينهم لعبا ولهوا وغرتهم الحياة الدنيا وذكر به أن تبسل نفس بما كسبت ليس لها من دون الله ولي ولا شفيع وإن تعدل كل عدل لا يؤخذ منها أولئك الذين أبسلوا بما كسبوا لهم شراب من حميم وعذاب أليم بما كانوا يكفرون (70)﴾ الأنعام
الذين يلمزون المطوعين من المؤمنين في الصدقات	﴿الذين يلمزون المطوعين من المؤمنين في الصدقات والذين لا يجدون إلا جهدهم فيسخرون منهم سخر الله منهم ولهم عذاب أليم (79)﴾ التوبة
الذين يؤذون رسول الله	﴿ومنهم الذين يؤذون النبي ويقولون هو أذن قل أذن خير لكم يؤمن بالله ويؤمن للمؤمنين ورحمة للذين آمنوا منكموالذين يؤذون رسول الله لهم عذاب أليم(61)﴾ التوبة ﴿لا تجعلوا دعاء الرسول بينكم كدعاء بعضكم بعضا قد يعلم الله الذين يتسللون منكم لواذا فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيبهم فتنة أو يصيبهم عذاب أليم(63)﴾ النور
الذين يؤذون رسول الله	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقولوا راعنا وقولوا انظرنا واسمعوا وللكافرين عذاب أليم (104)﴾ البقرة
الذين يتولون ولا يطيعون الله ورسوله	﴿يحلفون بالله ما قالوا ولقد قالوا كلمة الكفر وكفروا بعد إسلامهم وهموا بما لم ينالوا وما نقموا إلا أن أغناهم الله ورسوله من فضله فإن يتوبوا يكن خيرا لهم وإن يتولوا يعذبهم الله عذابا أليما في الدنيا والآخرة وما لهم في الأرض من ولي ولا نصير (74)﴾ التوبة
الذين لا ينفرون في سبيل الله	﴿إلا تنفروا يعذبكم عذابا أليما ويستبدل قوما غيركم ولا تضروه شيئا والله على كل شيء قدير(39)﴾ التوية ﴿ليس على الأعمى حرج ولا على الأعرج حرج ولا على المريض حرجومن يطع الله ورسوله يدخله جنات تجري من تحتها الأنهار ومن يتول يعذبه عذابا أليما (17)﴾ الفتح
المعذرون المخلفون الذين كفروا من الذين كذبوا الله ورسوله  	﴿وجاء المعذرون من الأعراب ليؤذن لهم وقعد الذين كذبوا الله ورسوله سيصيب الذين كفروا منهم عذاب أليم(90)﴾ التوبة ﴿قل للمخلفين من الأعراب ستدعون إلى قوم أولي بأس شديد تقاتلونهم أو يسلمون فإن تطيعوا يؤتكم الله أجرا حسنا وإن تتولوا كما توليتم من قبل يعذبكم عذابا أليما (16)﴾ الفتح
المنافقون الذين كفروا بعد إسلامهم      	﴿يحلفون بالله ما قالوا ولقد قالوا كلمة الكفر وكفروا بعد إسلامهم وهموا بما لم ينالوا وما نقموا إلا أن أغناهم الله ورسوله من فضله فإن يتوبوا يكن خيرا لهم وإن يتولوا يعذبهم الله عذابا أليما في الدنيا والآخرة وما لهم في الأرض من ولي ولا نصير (74)﴾ التوبة
الذين كفروا وماتوا وهم كفار	{ إن الذين كفروا وماتوا وهم كفار فلن يقبل من أحدهم ملء الأرض ذهبا ولو افتدى به أولئك لهم عذاب أليم وما لهم من ناصرين (91)  آل عمران ﴿وليست التوبة للذين يعملون السيئات حتى إذا حضر أحدهم الموت قال إني تبت الآن ولا الذين يموتون وهم كفار أولئك أعتدنا لهم عذابا أليما (18)﴾ النساء
3 - للمرتدين
المنافقون الذين كفروا بعد إسلامهم      ﴿يحلفون بالله ما قالوا ولقد قالوا كلمة الكفر وكفروا بعد إسلامهم وهموا بما لم ينالوا وما نقموا إلا أن أغناهم الله ورسوله من فضله فإن يتوبوا يكن خيرا لهم وإن يتولوا يعذبهم الله عذابا أليما في الدنيا والآخرة وما لهم في الأرض من ولي ولا نصير (74)﴾ التوبة
4 - لكفار أهل الكتاب
الذين اشتروا الكفر بالإيمان﴿إن الذين اشتروا الكفر بالإيمان لن يضروا الله شيئا ولهم عذاب أليم(177)﴾ آل عمران
يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا	﴿إن الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا أولئك لا خلاق لهم في الآخرة ولا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم يوم القيامة ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم (77)﴾ آل عمران
إن الذين يكتمون ما أنزل الله من الكتاب ويشترون به ثمنا قليلا	﴿إن الذين يكتمون ما أنزل الله من الكتاب ويشترون به ثمنا قليلا أولئك ما يأكلون في بطونهم إلا النار ولا يكلمهم الله يوم القيامة ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم(174)﴾ البقرة
أكل أموال الناس بالباطل : بالربا وباسم الدين	﴿وأخذهم الربا وقد نهوا عنه وأكلهم أموال الناس بالباطل وأعتدنا للكافرين منهم عذابا أليما (161)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا إن كثيرا من الأحبار والرهبان ليأكلون أموال الناس بالباطل ويصدون عن سبيل الله والذين يكنزون الذهب والفضة ولا ينفقونها في سبيل الله فبشرهم بعذاب أليم(34)﴾ التوبة
الذين قالوا إن الله ثالث ثلاثة	﴿لقد كفر الذين قالوا إن الله ثالث ثلاثة وما من إله إلا إله واحد وإن لم ينتهوا عما يقولون ليمسن الذين كفروا منهم عذاب أليم(73)﴾ المائدة
5 - للمشركين
المشركون﴿وأذان من الله ورسوله إلى الناس يوم الحج الأكبر أن الله بريء من المشركين ورسوله فإن تبتم فهو خير لكم وإن توليتم فاعلموا أنكم غير معجزي الله وبشر الذين كفروا بعذاب أليم(3)﴾ التوبة
6 - للذين لا يؤمنون من المتكبرين
الذين لا يؤمنون بالآخرة
 ﴿وأن الذين لا يؤمنون بالآخرة أعتدنا لهم عذابا أليما(10)﴾ الإسراء
الذين يكفرون بآيات الله
الذين يكفرون بآيات الله ولقائه﴿والذين كفروا بآيات الله ولقائه أولئك يئسوا من رحمتي وأولئك لهم عذاب أليم(23)﴾ العنكبوت
الذين يكفرون بآيات الله ويقتلون النبيين بغير حق ويقتلون الذين يأمرون بالقسط من الناس	﴿إن الذين يكفرون بآيات الله ويقتلون النبيين بغير حق ويقتلون الذين يأمرون بالقسط من الناس فبشرهم بعذاب أليم(21)﴾ آل عمران
سعوا في آياتنا معاجزين	﴿والذين سعوا في آياتنا معاجزين أولئك لهم عذاب من رجز أليم(5)﴾ سبأ
يستكبر عن آيات الله وإذا تتلى عليه آياتنا ولى مستكبرا كأن لم يسمعها	﴿وإذا تتلى عليه آياتنا ولى مستكبرا كأن لم يسمعها كأن في أذنيه وقرا فبشره بعذاب أليم (7)﴾ لقمان ﴿يسمع آيات الله تتلى عليه ثم يصر مستكبرا كأن لم يسمعها فبشره بعذاب أليم (8)﴾ الجاثية
 	﴿إن الذين لا يؤمنون بآيات الله لا يهديهم الله ولهم عذاب أليم(104)﴾ النحل
 	﴿وإلى ثمود أخاهم صالحا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره قد جاءتكم بينة من ربكم هذه ناقة الله لكم آية فذروها تأكل في أرض الله ولا تمسوها بسوء فيأخذكم عذاب أليم (73)﴾ الأعراف ﴿إنا أرسلنا نوحا إلى قومه أن أنذر قومك من قبل أن يأتيهم عذاب أليم(1)﴾ نوح
الذين لا يؤمنون بالرسل	﴿يدخل من يشاء في رحمته والظالمين أعد لهم عذابا أليما(31)﴾ المزمل ﴿وقوم نوح لما كذبوا الرسل أغرقناهم وجعلناهم للناس آية وأعتدنا للظالمين عذابا أليما (37)﴾ الفرقان
الذين استنكفوا واستكبروا ولم يؤمنوا	﴿فأما الذين آمنوا وعملوا الصالحات فيوفيهم أجورهم ويزيدهم من فضله وأما الذين استنكفوا واستكبروا فيعذبهم عذابا أليما ولا يجدون لهم من دون الله وليا ولا نصيرا (173)﴾ النساء ﴿إنا كذلك نفعل بالمجرمين(34) إنهم كانوا إذا قيل لهم لا إله إلا الله يستكبرون (35) ويقولون أئنا لتاركوا آلهتنا لشاعر مجنون(36)بل جاء بالحق وصدق المرسلين(37) إنكم لذائقو العذاب الأليم (38)﴾ الصافات
7 - الذين كفروا
﴿بل الذين كفروا يكذبون (22) والله أعلم بما يوعون(23) فبشرهم بعذاب أليم(24)﴾ الإنشقاق ﴿إن الذين كفروا لو أن لهم ما في الأرض جميعا ومثله معه ليفتدوا به من عذاب يوم القيامة ما تقبل منهم ولهم عذاب أليم(36)﴾ المائدة	الذين كفروا
﴿كمثل الذين من قبلهم قريبا ذاقوا وبال أمرهم ولهم عذاب أليم(15)﴾ الحشر ﴿ألم يأتكم نبأ الذين كفروا من قبل فذاقوا وبال أمرهم ولهم عذاب أليم(5)﴾ النغابن	الذين كفروا من قبل فذاقوا وبال أمرهم
﴿إن الذين كفروا ويصدون عن سبيل الله والمسجد الحرام الذي جعلناه للناس سواء العاكف فيه والبادي ومن يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم(25)﴾ الحج ﴿هم الذين كفروا وصدوكم عن المسجد الحرام والهدي معكوفا أن يبلغ محلهولولا رجال مؤمنون ونساء مؤمنات لم تعلموهم أن تطئوهم فتصيبكم منهم معرة بغير علم ليدخل الله في رحمته من يشاء لو تزيلوا لعذبنا الذين كفروا منهم عذابا أليما (25)﴾ الفتح	كفروا وصدوكم عن المسجد الحرام
8 - البغاة بغير الحق والظالمون
﴿تالله لقد أرسلنا إلى أمم من قبلك فزين لهم الشيطان أعمالهم فهو وليهم اليوم ولهم عذاب أليم (63)﴾ النحلأولياء الشيطان
﴿لا تحسبن الذين يفرحون بما أتوا ويحبون أن يحمدوا بما لم يفعلوا فلا تحسبنهم بمفازة من العذاب ولهم عذاب أليم (188)﴾ آل عمران  	الذين يفرحون بما أتوا ويحبون أن يحمدوا بما لم يفعلوا
﴿إنما السبيل على الذين يظلمون الناس ويبغون في الأرض بغير الحق أولئك لهم عذاب أليم (42)﴾ الشورة  	الظالمون الذين يظلمون الناس ويبغون في الأرض بغير الحق
﴿فاختلف الأحزاب من بينهم فويل للذين ظلموا من عذاب يوم أليم (65)﴾ الزخرف ﴿أم لهم شركاء شرعوا لهم من الدين ما لم يأذن به الله ولولا كلمة الفصل لقضي بينهم وإن الظالمين لهم عذاب أليم(21)﴾ الشورى	الذين يحكمون بشرع شركاء الله
﴿واستبقا الباب وقدت قميصه من دبر وألفيا سيدها لدى الباب قالت ما جزاء من أراد بأهلك سوءا إلا أن يسجن أو عذاب أليم(25)﴾ يوسف	الخيانة
أشكال العذاب الأليم
﴿فلما رأوه عارضا مستقبل أوديتهم قالوا هذا عارض ممطرنا بل هو ما استعجلتم به ريح فيها عذاب أليم(24)﴾ الأحقافريح
مختار الصحاح
● [ألم] أ ل م: الأَلَمُ الوجع وقد ألم من باب طرب و التَأَلُمُ التوجع و الإيلامُ الإيجاع و الأَليمُ المؤلم كالسميع بمعنى المسمع
ملخص اللسان
1.	أَلِمَ الرجلُ يَأْلَمُ أَلَما، تَأَلَّم وآلَمْتُه فهو أَلِمٌ: الأَلَمُ: الوجَع ,
2.	والأَلِيمُ: المُؤلِمُِ المُوجِعُ ؛
3.	العَذاب الأَلِيمُ: الذي يَبْلغ إِيجاعُهُ غاية البلوغ،
4.	وتَأَلَّم فلان من فلان إِذا تَشَكَّى وتَوَجَّع منه.
5.	والتَّأَلُّم: التَّوجُّع.
6.	والإِيلامُ: الإِيجاعُ.
7.	وأَلِمَ بَطنَه: سَفِه رأْيَه.
8.	أَلِمْت بطنَك ورَشِدْت أَمْرَك أَي أَلِمَ بَطنُك ورَشِدَ أَمْرُك،
9.	ما أَخذ أَيْلمةً ولا أَلماً، وهو الوجَع.
10.	ما سمعت له أَيْلمةً أََي صَوْتاً.
11.	الأَيْلمةُ الحَركة؛
12.	هم جلبوا الخيل من ألومة أو * من بطن عمق كأنها البجد .
لسان العرب
● - ألم: الأَلَمُ: الوجَعُ، والجمع آلامٌ. وقد أَلِمَ الرجلُ يَأْلَمُ      أَلَماً، فهو أَلِمٌ. ويُجْمَعُ الأَلَمُ آلاماً، وتَأَلَّم وآلَمْتُه.      والأَلِيمُ: المُؤلِمُِ المُوجِعُ مثل السَّمِيع بمعنى المُسْمِع؛ وأَنشد ابن      بري لذي الرمة:      يَصُكُّ خُدُودَها وهَجٌ أَلِيمُ      والعَذاب الأَلِيمُ: الذي يَبْلغ إِيجاعُهُ غاية البلوغ، وإِذا قلت      عَذاب أَلِيمٌ فهو بمعنى مُؤلِم، قال: ومثله رجل وجِع. وضرْب وَجِع أَي      مُوجِع. وتَأَلَّم فلان من فلان إِذا تَشَكَّى وتَوَجَّع منه. والتَّأَلُّم:      التَّوجُّع. والإِيلامُ: الإِيجاعُ. وأَلِمَ بَطنَه: من باب سَفِه رأْيَه.      الكسائي: يقال أَلِمْت بطنَك ورَشِدْت أَمْرَك أَي أَلِمَ بَطنُك      ورَشِدَ أَمْرُك، وانتِصاب قوله بَطْنَك عند الكسائي على التفسير، وهو معرفة،      والمُفَسرات نَكرت كقولك قَرِرْت به عَيْناً وضِقْتُ      به ذَرْعاً، وذلك مذكور عند قوله عز وجل: إِلاَّ مَن سَفِهَ نَفْسَه،      قال: ووجه الكلام أَلِمَ بَطْنُه يَأْلَم أَلَماً، وهو لازم فَحُوِّل      فِعْلُه إِلى صاحب البَطْن، وخَرَج مُفَسّراً في قوله أَلِمْتَ بَطْنَك.      والأَيْلَمَةُ: الأَلمُ. ويقال: ما أَخذ أَيْلمةً ولا أَلماً، وهو      الوجَع. وقال ابن الأَعرابي: ما سمعت له أَيْلمةً أََي صَوْتاً. وقال شمر عنه:      ما وَجَدْت أَيلمةً ولا أَلَماً      أَي وَجَعاً. وقال أَبو عمرو: الأَيْلمةُ الحَركة؛ وأَنشد:      فما سمعت بعد تلك النَّأَمَهْ      منها ولا مِنْهُ، هناك، أَيْلمهْ      قال الأَزهري: وقال شمر تقول العرب أَما والله لأُبِيتَنَّك على      أَيْلَمَةٍ، ولأَدَعَنَّ نَوْمَك تَوْثاباً، ولأُثئِدَنَّ مَبْرَكَك،      ولأُدْخِلنَّ صَدْرك غمَّة: كلُّه في إِدْخال المشقَّة عليه والشدَّة.      وأَلُومةُ: موضع؛ قال صَخْر الغيّ:      القَائد الخَيْلَ من أَلومَةَ أَو      من بَطْن وادٍ، كأَنها العجَدُ      (* قوله «قال صخر الغيّ» أنشده في ياقوت هكذا:      هم جلبوا الخيل من ألومة أو * من بطن عمق كأنها البجد      جمع بجاد وهو كساء مخطط اه. وتقدم للمؤلف في مادة عجد بغير هذه      الألفاط).وفي التهذيب:      ويَجْلُبُوا الخَيْلَ من أَلُومَةَ أَوْ      من بَطْنِ عَمْقٍ، كأَنَّها البُجُدُ
مقاييس اللغة:
(ألم) الهمزة واللام والميم أصل واحد، وهو الوجع. قال الخليل: الألم: الوجع، يقال وجَع ألِيمٌ، والفعل من الألم ألِمَ. وهو ألِمٌ، والمجاوز ألِيمٌ، فهو على هذا القياس فَعِيل بمعنى مُفْعِل. وكذلك وجِيعٌ بمعنى مُوجِع. قال([1]):
* أمِنْ رَيحانة الدّاعي السميعُ *
فوضع السميع موضع مُسْمِع. قال ابن الأعرابي عذاب أليم أي مؤلم ورجل ألِيمٌ ومُؤْلَمٌ أي موجَعٌ. قال أبو عبيد: يقال ألِمْتَ نَفْسَك، كما تقول سفِهْتَ نَفْسَك. والعرب تقول: "الحُرُّ يُعْطي والعبد يألم قَلْبَه".
القاموس المحيط:
الْأَلَمُ، محرَّكةً الوَجَعُ، كالْأَيْلَمَةِ ج آلامٌ. ألِمَ، كفرِحَ، فهو أَلِمٌ، وتَألَّمَ وآلَمْتُه. والأَليمُ المُؤْلِمُ،
و من العَذابِ: الذي يَبْلُغُ إيجاعُه غايةَ البُلوغ. والأَلُومَةُ: اللُّؤْمُ والخِسَّةُ، وبلا لام: ع.
والْأَيْلَمَةُ: الحَركةُ، والصوتُ.
تاج العروس:
( الالم محركة الوجع كالايلمة ) يقال ما أجد أيلمة ولا ألما أي وجعا قاله أبو زيد وقال شمر تقول العرب لا بيتنك على أيلة ولادعن نومك توثابا ولا ثئدن مبركك ولا دخلن صدرك غمة كله في ادخال المشقة عليه والشدة ( ج ) أي جمع الالم ( آلام ) وقد ( ألم ) الرجل ( كفرح ) يألم الما ( فهو الم ) ككتف وألم بطنه من باب سفه نفسه وقال الكسائي يقال ألمت بطنك ورشدت أمرك أي ألم بطنك ورشد أمرك وانتصاب قوله بطنك عند الكسائي على التفسير وهو معرفة والمفسرات نكرات قال ووجه الكلام ألم بطنه يألم ألما وهو لازم فحول فعله إلى صاحب البطن وخرج مفسرا ( وتألم ) توجع ( وآلمته ) ايلاما أو جعته ( والاليم المؤلم ) مثل السميع بمعنى المسمع وأنشد ابن برى لذى الرمة * يصك خدودها وهج أليم * ( و ) الاليم ( من العذاب الذى يبلغ ايجاعه غاية البلوغ ) كما في المحكم ( والالومة اللؤم والخسة ) كما في العباب ( و ) ألومة ( بلا لام ع ) في ديار هذيل قال صخر الغى الهذلى هم جلبوا الخيل من ألومة أو * من بطن عمق كأنها البجد وقيل ألومة وادلبنى حرام من كنانة قرب حلى وحلى حد الحجاز من ناحية اليمن ( والايلمة الحركة ) عن أبى عمرو وأنشد لرياح الدبيرى فما سمعت بعد تلك النأمه * منها ولا منه هناك ايلمه ( و ) قال ابن الاعرابي الايلمة ( الصوت ) يقال ما سمعت له ايلمة أي صوتا * ومما يستدرك عليه الالوم بن الصدف من الاقيال

_Türkçe çeviri henüz yok_
