# أله — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%84%D9%87/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: أله

* أ ل ه * * أَلَهَ * يأله بالفتح فيهما * إلاهَةً * أي عبد ومنه قرأ بن عباس رضي الله عنهما ﴿ويذرك و * إلاهَتَكَ *﴾ بكسر الهمزة أي وعبادتك وكان يقول إن فرعون كان يُعبد ومنه قولنا الله وأصله * إلاهٌ * على فعال بمعنى مفعول لأنه مألوه أي معبود كقولنا إمام بمعنى مؤتم به فلما أدخلت عليه الألف واللام حذفت الهمزة تخفيفا لكثرته في الكلام ولو كانتا عوضا منهما لما اجتمعتا مع المعوض في قولهم * الإلَهُ * وقطعت الهمزة في النداء للزومها تفخيما لهذا الاسم وسمعت أبا علي النحوي يقول إن الألف واللام عوض وقال ويدل على ذلك استجازتهم لقطع الهمزة الموصولة الداخلة على لام التعريف في القسم والنداء وذلك قولهم أفألله لتفعلن وياألله اغفر لي ألا ترى أنها لو كانت غير عوض لم تثبت كما لم تثبت في غير هذا الاسم قال ولا يجوز أن يكون للزوم الحرف لأن ذلك يوجب أن تقطع همزة الذي والتي ولا يجوز أيضا أن يكون لأنها همزة مفتوحة وإن كانت موصولة كما لم يجز في ايم الله وأيمن الله التي هي همزة وصل وهي مفتوحة قال ولا يجوز أيضا أن يكون ذلك لكثرة الاستعمال لأن ذلك توجب أن تقطع الهمزة أيضا في غير هذا مما يكثر استعمالهم له فعلمنا أن ذلك لمعنى اختصت به ليس في غيرها ولا شيء أولى بذلك المعنى من أن يكون المعوض من الحرف المحذوف الذي هو الفاء وجوز سيبويه أن يكون أصله لاها على ما نذكره بعد إن شاء الله و * إلاهَةُ * اسم للشمس غير مصروف بلا الألف واللام فقالوا الإلاهة وأنشدني أبو علي % وأعجبنا الإلاهة أن تؤبا % وله نظائر في دخول لام التعريف وسقوطها من ذلك نسر والنسر اسم صنم وكأنهم سموها إلاهة لتعظيمهم لها وعبادتهم إياها و * الآلِهةُ * الأصنام سموا بذلك لاعتقادهم أن العبادة تحق لها وأسماؤهم تتبع اعتقادهم لا ما عيله الشيء في نفسه و * التأْلِيهُ * التعبيد و * التَّأَلُّه * التنسك والتعبد وتقول * ألِهَ * أي تحير وبابه طرب وأصله وله يوله ولها

### Türkçe

* أ ل ه * * **أَلَهَ** * iki yerde de fetha ile **يأله**; * **إلاهَةً** * yani: ibadet etti. Ondandır: İbn عباس رضي الله عنهما ﴿ويذرك و * **إلاهَتَكَ** *﴾ diye okudu; hemzenin kesriyle, yani: “ve senin ibadetin”; ve şöyle derdi: “Şüphesiz Firavun ibadet olunur idi.” Ondandır bizim “Allah” sözümüz; aslı * **إلاهٌ** *dur; “مفعول” mânâsında “فعال” vezni üzerinedir; çünkü o “مألوه”tur, yani “معبود”dur; bizim “İmam” sözümüz gibi, “مؤتم به” mânâsındadır. Üzerine elif ve lâm dâhil edilince, konuşmada çokluğundan dolayı hafifletme için hemze hazfedildi. Eğer ikisi onlardan bedel olsaydı, bedel olunan ile birlikte onların toplanması, onların * **الإلَهُ** * sözlerinde olduğu gibi, vâki olmazdı. Nidâda hemze kesildi; bu ismi büyütmek için onun lâzım oluşundan dolayı. Ebû Ali en-nahvîyi işittim, şöyle diyordu: “Elif ve lâm bedeldir.” Dedi ki: “Buna delil, yemin ve nidâda tarif lâmına dâhil olan وصل hemzesini kesmeyi câiz görmeleridir; bu da onların ‘أفألله لتفعلن’ ve ‘ياألله اغفر لي’ sözleridir. Görmüyor musun ki, eğer bedel olmasaydı, bu isimden başka yerde sabit olmadığı gibi sabit olmazdı?” Dedi ki: “Onun harfin lâzım oluşundan olması câiz değildir; çünkü bu, **الذي** ve **التي**’nin hemzesinin kesilmesini gerektirir; ve bu câiz değildir. Yine, onun fethalı bir hemze olmasından olması da câiz değildir; her ne kadar o وصل olsa da; **ايم الله** ve **أيمن الله**’da câiz olmadığı gibi; ki o, وصل hemzesidir ve fethalıdır. Yine, bunun çok kullanım sebebiyle olması da câiz değildir; çünkü bu, kullanımı çok olan bunun dışındaki şeylerde de hemzenin kesilmesini gerektirir. Böylece bildik ki bu, onunla özelleşmiş bir mânâ içindir; başkasında yoktur. Ve o mânâya, hazfedilmiş harften bedel olması mânâsından daha lâyık hiçbir şey yoktur; ki o da **الفاء**dır. Sîbeveyh, aslının “لاها” olmasını câiz gördü; inşallah sonra zikredeceğimiz üzere. Ve * **إلاهَةُ** * güneşin ismidir; elif ve lâm olmaksızın gayr-i munsarıftır; böylece “الإلاهة” dediler. Ebû Ali bana şu beyti okuttu:

% وأعجبنا الإلاهة أن تؤبا %

Bunun, tarif lâmının girmesi ve düşmesi hususunda benzerleri vardır; bundan: “نسر” ve “النسر”; “نسر” bir putun ismidir. Sanki onu, ona tazim ettikleri ve ona ibadet ettikleri için “إلاهة” diye adlandırdılar. Ve * **الآلِهةُ** * putlardır; onları bununla adlandırdılar; ibadetin ona hak ettiğine inanmalarından dolayı. Ve onların isimleri, şeyin kendi ne olduğu değil, inançlarına tâbidir. Ve * **التأْلِيهُ** * kulluk ettirmedir. Ve * **التَّأَلُّه** * zühd ve ibadettir. Ve dersin: * **ألِهَ** * yani: şaşırdı; babı “طرب”dır; aslı “وله يوله ولها”dır.
